Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-1-33 (Devralma)
Karar Sayısı : 17-22/342-152
Karar Tarihi : 13.07.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Emine TOKGÖZ, Abdullah ATEŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Tronox Limited
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. Hakan ÖZGÖKÇEN,
Av. O. Onur ÖZGÜMÜŞ, Av. İsmail ÖZGÜN
Yıldız Mah. Çitlenbik Sok. No:12 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: The National Titanium Dioxide Company Limited’in titanyum
dioksit işkolunun (“Cristal”) kontrolünün Tronox Limited tarafından devralınması
işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.06.2017 tarihinde giren bildirim üzerine
düzenlenen 23.06.2017 tarih ve 2017-1-33/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu işleme izin verilmesinde sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Bildirimin Konusu
(4) Bildirim kapsamında; The National Titanium Dioxide Company Limited’in titanyum dioksit
(TiO2) işkolunun (“CRİSTAL”) tek kontrolünün Tronox Limited (TRONOX) tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talep edilmektedir. İşlem sonucunda TRONOX, nakit
bedel ve tedavüldeki hisselerinin %(…..)’ünü temsil eden A sınıfı hisseye karşılık olarak
CRİSTAL üzerinde tam kontrol tesis edecektir. CRİSTAL’in işlem sonrasında TRONOX
üzerinde sahip olacağı hisseler şirket üzerinde kontrol hakkı vermeyen cinstendir.
G.2. Taraflar
G.2.1. Devre Konu: CRİSTAL
(5) Merkezi Suudi Arabistan Cidde’de bulunan CRİSTAL’in, titanyum dioksit (TiO2) pigmenti,
titanyum kimyasalları, çok inceltilmiş ve özel TiO2 ürünleri, titanyum tozu, alaşımı ve ilişkili
ürünler ve madencilik iş kolları mevcuttur.
(6) CRİSTAL’in ülkemizde herhangi bir iştiraki ya da bağlı şirketi bulunmamakta olup, Türkiye
cirosu yurtdışından doğrudan yaptığı satışlar ile satış temsilcileri ve distribütörleri
aracılığıyla yaptığı satışlardan elde edilmiştir. CRİSTAL’in ülkemizde sattığı ürünler
şunlardır: TiO2 pigmenti, küçük miktardaki çok inceltilmiş, özel TiO2 ürünleri ve titanyum
kimyasalları (örneğin titanyum tetraklorür (TiCl4)).
17-22/342-152
2/6
G.2.2. Devralan: TRONOX
(7) Batı Avustralya Eyaleti kanunları uyarınca tescil edilmiş halka açık bir şirket olan
TRONOX’un esas faaliyetleri inorganik minerallerin ve kimyasalların madenciliği, üretimi
ve pazarlaması alanındadır. TRONOX’un dikey ilişkili iki ana işkolu TiO2 ve Alkali
Chemicals’tır (alkali işkolu).
(8) Bunların yanında TRONOX’un enerji depolama, otomotiv ve ilaç sektörleri için elektrolitik
manganez dioksit, bor temelli ve diğer özel kimyasalları üreten elektrolitik ve özel
kimyasallar işleri de mevcuttur. TRONOX’un bu alanlardaki faaliyetleri ile CRİSTAL’in
faaliyetleri arasında ülkemizde ya da dünyada bir örtüşme bulunmamaktadır.
(9) TRONOX’un Türkiye’de herhangi bir iştiraki veya bağlı şirketi bulunmamaktadır.
TRONOX’un ülkemizde üretim tesisi de bulunmamaktadır. Türkiye cirosu yurtdışından
doğrudan yaptığı satışlar ile satış temsilcileri ve distribütörü aracılığıyla yaptığı
satışlardan elde edilmiştir. TRONOX’un Türkiye’de bir TiO2 pigmenti satış temsilcisi ve
distribütörü bulunmaktadır. TRONOX, 2016 yılında satış temsilcisi aracılığıyla zirkon, pik
demiri ve titanyum hammaddelerinin ülkemizde satışını gerçekleştirmiştir. Yukarıda yer
verildiği gibi devre konu CRİSTAL, Türkiye’de titanyum hammaddeleri, zirkon ve pik
demirinin satışı alanında faaliyet göstermemektedir.
G.3. İlgili Pazar
(10) TRONOX ve CRİSTAL, küresel ölçekte faaliyet gösteren teşebbüsler olup, dünya çapında
örtüşen faaliyetleri ve bunlar arasındaki ilişki aşağıda sunulmuştur:
- Titanyum hammaddeleri: Yatay ilişki.
- Zirkon: Yatay ilişki.
- Madencilik, titanyum hammaddeleri ve TiO2: Dikey ilişki.
(11) Bildirim Formunda yer alan açıklamalara göre, titanyum hammaddeleri; madenlerden
(mineral kum yataklarından) çıkarılmakta olup şunlardır: ilmenit (doğal oluşumlu titanyum
minerali), lökoksen (ilmenitin doğal başkalaşım geçirmiş hali), rutil (titanyum dioksitin
kristal hali). TRONOX, ilmenitten iki ürün üretmektedir: i) ilmenitin indirgenmesi ve katıdan
özütleme işlemine sokulmasıyla üretilen sentetik rutil ii) izabe fırınlarında titanyum cürufu.
Titanyum cürufu daha sonra, TiO2 pigmentinin klorür üretim sürecinde hammadde olarak
kullanılmak için öğütülmekte ve cüruf tozları meydana getirilmektedir. Bu tozlar da sülfat
üretim süreci kullanan TiO2 pigmenti üreticilerine satılmaktadır.
(12) Zirkon; sert bir mineral olup seramiklerin, refrakterlerin, televizyon ekran camlarının ve
çok sayıda diğer endüstriyel ve kimyasal ürünlerin üretiminde kullanılmakta veya
zirkonyum metaline dönüştürülmektedir. Çoğunlukla ilmenit içeren mineral kum
yataklarında bulunan zirkon bu nedenle bir yan ürün olarak çıkarılmaktadır. Zirkonun
içerdiği kirliliğin seviyesi, türü ve partiküllerin boyutuna bağlı olarak farklı dereceleri
bulunmaktadır.
(13) TiO2 pigmenti; beyazlığı, parlaklığı ve opaklığı artırıcı özelliği sayesinde geniş çeşitlilikte
ürünlerde kullanılmaktadır. Boyaların ve diğer kaplamaların, plastiklerin, kağıtların
üretiminde ve de mürekkepler, lifler, kauçuklar, kozmetik ürünler ve ilaçlar gibi diğer
uygulama alanlarında kullanılmaktadır. Toz halinde ya da sulu karışım şeklinde sunulan
TiO2 pigmenti, ülkemizde yalnızca toz halinde satılmaktadır.
17-22/342-152
3/6
(14) Yukarıda da yer verildiği üzere, TiO2 pigmenti üretim sürecinde iki ayrı metot
kullanılmakta olup biri klorüre, diğeri sülfata dayalıdır. TiO2 pigmentinin ticari üretimi iki
farklı kristal oluşumundan biriyle sonuçlanmaktadır: klorür ya da sülfat süreçlerinden
biriyle üretilen rutil ya da yalnızca sülfat süreciyle üretilen anataz. Ayrıca TiO2 pigmentinin
farklı sınıfları (grades) mevcuttur.
(15) Avrupa Komisyonunun (Komisyon) Huntsman/Tronox Assets kararında1 klorür ve sülfata
dayalı süreçlerin özellikleri incelenmiş ve klorüre dayalı süreçlerin sülfata dayalı sürece
göre daha saf ve daha beyaz ürünler ürettiği bulgusuna yer verilmiştir. Yine aynı kararda
arz ikamesi açısından da bir değerlendirme yapılmış ve iki süreç arasında arz ikamesinin
mümkün olmadığı, ancak farklı sınıflar açısından arz ve talep ikamesinin bulunduğu
sonucuna ulaşılmıştır2. Bununla beraber anılan kararda Komisyon, rekabet endişelerinin
bulunmamasından dolayı pazar tanımını boş bırakmıştır.
(16) Tarafların Türkiye’de örtüşen faaliyetlerine bakıldığında ise, ülkemizde üretimi
bulunmayan bu teşebbüslerin faaliyetlerinin yatay olarak TiO2 pigmenti satış pazarında
örtüştüğü görülmektedir. Zaten işlemin esasen yoğunlaştığı nokta da titanyum dioksit
işidir. Aşağıdaki tablolarda sırayla işlem taraflarının Türkiye cirolarının ürünler bazında
dağılımı sunulmuştur:
Tablo 1: Tronox’un Türkiye Cirosunun Ürünler Bazında Dağılımı
Ürün Grubu 2016 Yılı Ciro Bilgisi (TL) Toplam Ciro İçindeki Payı (%)
TiO2 pigmenti (…..) (…..)
Titanyum hammaddeleri (…..) (…..)
Pik demiri (…..) (…..)
Zirkon (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
Tablo 2: Cristal’in Türkiye Cirosunun Ürünler Bazında Dağılımı
Ürün Grubu 2016 Yılı Ciro Bilgisi (TL) Toplam Ciro İçindeki Payı (%)
Çok inceltilmiş TiO2 pigmenti
ve Titanyum kimyasalları
(…..) (…..)
TiO2 pigmenti (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
(17) Tarafların işlem ile dikey bütünleşme sağlaması ülkemizi de etkileyecek olmakla beraber,
tarafların titanyum madenciliği ve titanyum hammaddesi üretimi faaliyetleri ülkemiz
sınırlarında örtüşmemektedir. Tarafların ülkemizde iştirak ya da bağlı şirketi de
bulunmamakta, satışını yaptıkları ürünleri direkt satmakta veya temsilcilik, distribütör
vasıtasıyla ihraç etmektedirler. Kurulumuzun 21.12.2011 tarih ve 11-62/1641-578 sayılı
kararında da tespit edildiği gibi dosya konusu TiO2 pigmentinin ithalatında yapısal engeller
bulunmamaktadır.
(18) İlgili ürün pazarları aşağıdaki gibi tanımlanmıştır:
- TiO2 pigmenti üretim ve satış pazarı,
- Zirkon üretim ve satış pazarı,
- Titanyum madenciliği ve titanyum hammaddelerinin (ilmeit, rutil ve lökoksen) üretimi.
(19) İlgili coğrafi pazar ise, işlemden mevcut/potansiyel etkilenen pazar değerlendirmesinin
ülkemiz için yapılması ve tarafların üretimini ve satışını yaptığı ürünlerin ülke genelinde
arz/talep yapıları açısından farklılık göstermemesi nedeniyle “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
1 Avrupa Komisyonu Kararı, 18.12.2009, Case No COMP/M.5638.
2 Ayrıca bkz. 2.10.1997, Case M. 984 DuPont/ICI; 10.09.2014, Case M.7061 Huntsman Corporation/Equity
Interests by Rockwood Holdings.
17-22/342-152
4/6
G.4. Yapılan Tespit ve Değerlendirmeler
G.4.1. İşlemin Niteliği
(20) Bildirim konusu işlemin temelini 21.02.2017 tarihinde TRONOX ve CRİSTAL arasında
imzalanan “İşlem Anlaşması” oluşturmaktadır. Planlanan işlem sonucunda TRONOX,
nakit bir bedele ve tedavüldeki hisselerinin %(…..) karşılık CRİSTAL’in titanyum dioksit işi
üzerinde tek kontrole sahip olacaktır. CRİSTAL’e karşılık olan verilen bu paylar A sınıfı
adi hisse senetleri olup CRİSTAL’e kontrol hakkı vermeyecektir. Dolayısıyla CRİSTAL’in
titanyum dioksit işi tamamen TRONOX’un kontrolüne geçmiş olacaktır. Dolayısıyla
bildirim konusu işlem ile CRİSTAL’in titanyum dioksit işinin tek kontrolü TRONOX’a
geçeceğinden kontrol yapısında kalıcı olarak değişiklik meydana gelecektir. Bu bağlamda
bildirim konusu işlem, 2010/4 sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesi çerçevesinde bir
devralma işlemidir. Öte yandan işlem taraflarının cirolarının anılan Tebliğ’in 7. maddesinin
birinci fıkrasında öngörülen eşikleri aştığı, dolayısıyla işlemin izne tabi olduğu
görülmektedir.
G.4.2. Değerlendirme
(21) Yukarıda değinildiği gibi işlemden etkilenen üç pazar mevcut olup bunlardan TiO2
pigmenti yatay ilişkili iken diğerleri dikey ilişkilidir. Öncelikle her üç pazar da küresel olup
tarafların ülkemizde üretim faaliyeti bulunmamaktadır. Zaten en üst tarafta madenciliğe
dayalı olan ilgili pazarlar doğası gereği küreseldir. İlgili pazarlardan ilki olan TiO2 pigmenti
pazarına bakıldığında, 2015 yılında küresel pazar payları şöyle gerçekleşmiştir: Tronox
%(…..), Cristal %(…..) (toplam %(…..)), Chemours %(…..), Kronos %(…..) ve Huntsman
%(…..). İlaveten, 2016 yılında Henan Billions ve Sichuan Lomon’un birleşmesi ile Çin
merkezli güçlü bir oyuncu ortaya çıkmıştır. Dosyada yer alan bilgilere göre Çin merkezli
üreticiler TiO2 pigmenti pazarının yaklaşık %(…..)’sını kontrol etmekte olup, Çin en önemli
TiO2 pigmenti net ihracatçısı konumundadır. Tarafların ve rakiplerin ülkemizdeki paylarına
bakıldığında aşağıdaki tablo ortaya çıkmaktadır:
Tablo 3: Türkiye-TiO2 Pigmenti Satış Pazarı
Teşebbüs Pazar Payı (2015; %)
Tronox (…..)
Cristal (…..)
Chemours (…..)
Kronos (…..)
Huntsman (…..)
Diğerleri (…..)
(22) Görüldüğü üzere, gerek küresel gerekse de ulusal çapta tarafların faaliyetleri yaklaşık
%(…..)’lik bir pazar payı toplamına işaret etmektedir. Daha sağlıklı bir değerlendirme
yapılabilmesi için diğer ilgili pazarlar olan ve TiO2 pigmenti ile dikey ilişkili olan titanyum
hammaddeleri ve zirkon pazarlarındaki durumlara da bakılmıştır. Öncelikle CRİSTAL,
ülkemize titanyum hammaddeleri veya zirkon satmamaktadır. TRONOX’un bu iki
pazardaki faaliyetleri ise ülkemizde elde ettiği cironun çok küçük bir kısmına tekabül
etmektedir (Bkz. Tablo 1). Diğer yandan hem TRONOX hem de CRİSTAL, küresel çapta
ürettikleri titanyum hammaddelerini kendi TiO2 pigmenti üretim süreçlerinde
kullanmaktadır.
17-22/342-152
5/6
(23) Tüm bu bilgiler göz önüne alınarak yatay ve dikey etkiler analiz edildiğinde öncelikle,
yatay rekabet endişeleri bakımından; prima facie rekabet endişesi yaratan %40’lık pazar
payının oldukça altında kalan %(…..) toplam pazar payının söz konusu olduğu
görülmektedir. Diğer yandan, yukarıda anlatıldığı gibi titanyum madencilik kaynaklarının
dünya çapında diğer kıt kaynaklara göre coğrafi/sahiplik yapısı olarak çeşitlilik gösterdiği
görülmektedir. Ayrıca, ticareti yapılan dosya konusu ürünler bakımından ithalat engelleri
(ABD ve Avustralya için %6 gümrük vergisi uygulanmakta; AB için uygulanmamaktadır.)3
ya da bazı emtialarda olduğu gibi orta akışta boru hattına bağımlılık, arz güvenliği, politik
saikler gibi problemler de söz konusu değildir. Tarafların hem küresel hem de ulusal
ölçekte önemli rakipleri bulunmaktadır. Ayrıca Bildirim Formunda TiO2 pigmenti satışı
alanında faaliyet göstermek için özel bir dağıtım ağına ihtiyaç duyulmadığı belirtilmiş olup
Kurulumuzun 26.12.2013 tarih ve 13-72/994-425 sayılı Huntsman/Rockwood kararında
da bu tespitin yer aldığı açıklaması yapılmıştır.
(24) Dikey rekabet endişeleri bakımından dosya mevcudu bilgi ve belgeler incelendiğinde ise,
tarafların ülkemizde herhangi bir üretim biriminin ya da bağlı şirketi/iştirakinin bulunmadığı
görülmektedir. Bununla beraber tarafların TiO2 pigmentinin üst pazarı olan titanyum
hammaddeleri ve bu hammaddelerin yan ürünü olan zirkon pazarındaki küresel payları
dikey etkiler bakımından net ithalatçı konumundaki ülkemizi de etkileyecek niteliktedir.
(25) Rekabet hukukunda dikey birleşmelerin; işlem maliyetlerinin azaltılması, etkinlik
kazanımları, ilişkili pazarlarda tekelci kar marjının içselleştirilmesi suretiyle fiyatların
düşmesi, piyasa faaliyetlerinin eşgüdümünü kolaylaştırması (tasarım, üretim, satış ve
dağıtım süreçlerinin organizasyonun kolaylaşması), tüketiciye tek duraklı alışveriş
sağlama gibi olumlu yanlarının ağır olduğu kabul görmektedir. Diğer taraftan, bazı
durumlarda dikey yoğunlaşmalar pazar kapamaya yol açabilmekte ve bu yolla etkin
rekabeti engelleyebilmektedir. Pazar kapama, birleşme sonucu meydana gelen
teşebbüsün, mevcut ve potansiyel rakiplerinin tedarik kaynaklarına ya da pazarlara
(müşteri kanallarına) erişimini engelleme kabiliyeti ve güdüsüne sahip olması halinde
gerçekleşebilecek bir olgudur.
(26) Pazar kapama iki şekilde ortaya çıkmaktadır: i) girdi kısıtlaması ii) müşteri kısıtlaması.
Girdi kısıtlaması, birleşik teşebbüsün, alt pazardaki rakiplerin ihtiyacı olan önemli girdilere
erişimini kısıtlaması ve bu yolla rakiplerin maliyetlerini artırabilmesidir. Müşteri kısıtlaması,
birleşik teşebbüsün üst pazardaki rakiplerin yeterli müşteri tabanına erişimini
kısıtlamasıdır.
(27) Girdi kısıtlamasında esas alınacak husus, artan girdi maliyetlerinin tüketicilere daha
yüksek fiyat uygulamasına sebep olup olmayacağıdır. Girdi kısıtlaması değerlendirilirken
öncelikle birleşik teşebbüsün bu imkâna sahip olup olmadığı irdelenmektedir. Şayet üst
pazarda pazar gücü söz konusu ise bu imkânın var olduğu söylenebilecektir. Girdi
kısıtlaması güdüsü ise kısıtlamanın ne ölçüde karlı olacağına bağlı olarak değerlendirilen
bir husustur. Girdi temininin hem üst hem de alt pazarda elde edilecek karlar üzerindeki
etkileri dikkate alınmaktadır.
3 Bu verginin girişleri ya da faaliyetleri caydırıcı nitelikte olmadığı Bildirim Formunda ifade edilmiştir.
17-22/342-152
6/6
(28) Tarafların faaliyet gösterdiği, TiO2 ile dikey ilişkili olan ve ülkemiz için hâlihazırda problem
teşkil etmese de potansiyel etkileri bakımından değerlendirilmesi gereken iki pazar
titanyum hammaddeleri ve zirkon pazarlarıdır. Bu pazarlarda tarafların küresel pazar
paylarına bakıldığında zirkon için şu tablo ortaya çıkmaktadır: Tronox %(…..), Cristal
%(…..) (toplam %(…..)). Diğer yandan zirkon üretiminde Rio Tinto ve Iluka gibi önemli
küresel rakipler mevcuttur. Titanyum hammaddeleri pazarında ise tarafların küresel
payları oldukça düşük olup (toplam %(…..)) yukarıda yer verildiği gibi hammaddeleri
kendi üretim süreçlerinde kullanmaktadırlar. Diğer yandan, küresel çapta bu piyasada
önemli rakipler bulunmakta olup bunlardan Türkiye’ye satış yapanların payları şu
şekildedir: United Mining and Chemical Company (2016 yılında %(…..) pay), Sierra Rutile
Limited (2016 yılında %(…..) pay) ve Skorn Mineral (2016 yılında %(…..) pay). Bu
bilgilerden hareketle, dosya konusu işlemin tamamlanması halinde herhangi bir girdi
kısıtlamasına ya da müşteri kısıtlamasına yol açmayacağı öngörülmektedir.
(29) Bu bilgiler ve değerlendirmeler çerçevesinde, işlem ile herhangi bir pazarda hakim durum
yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(30) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında
izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin
verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy