Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-90 (Devralma)
Karar Sayısı : 04-63/907-217
Karar Tarihi : 30.9.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Yeşim AKCOLLU, Özgür BAL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Shell International Limited
Temsilcisi: Av. Gülperi YÖRÜKER, Av. Berrak ZORLU 20
Ahi Evran Cad., Polaris Plaza Kat:8 D:40 34398
Maslak - İstanbul
D. TARAFLAR : - Shell International Limited
Shell Centre London SE1 7NA İNGİLTERE
- Saudi Arabian Oil Company
PO Box 5000 Administration Building Dhahran 31311
SUUDİ ARABİSTAN
30
E. DOSYA KONUSU: The Royal Dutch/Shell Şirketler Grubu’nun Shell Sekiyu
K.K.'deki hisselerinin bir kısmını Saudi Arabian Oil Company'e devretmesi
işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.8.2004 tarih, 4676 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 10.9.2004 tarih, 5018 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1
sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 23.9.2004 tarih, 2004-1-90/Öİ-04-F.Y.A. sayılı Devralma Ön 40
İnceleme Raporu, 24.9.2004 tarih, REK.0.05.00.00/185 sayılı Başkanlık önergesi
ile 04-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Saudi Arabian Oil Company'nin,
The Royal Dutch/Shell'in Shell Sekiyu K.K.'deki hisselerinin bir kısmını
devralmasına ilişkin işlemin, tarafların toplam ciroları itibarıyla, 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in
4. maddesi kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu; bununla birlikte,
işlem nedeniyle aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, “hakim durum
yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin 50
04-63/907-217
2
olumsuz yönde etkilenmesi”nin söz konusu olmadığı, bu nedenle işleme izin
verilmesinin uygun olacağı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Tarafların faaliyet konusunu teşkil eden petrol ve doğal gaz pazarları genel
olarak ikiye ayrılmaktadır: üst pazar (araştırma ve üretim, kıyı nakliyatı) ve alt 60
pazar (petrol ürünlerinin rafine edilmesi, dağıtımı ve pazarlaması).
Dosya mevcudu bilgilere göre Shell Sekiyu K.K. (Showa Shell), dünya çapında
genellikle üst pazarda faaliyet göstermekte ve alt pazardaki faaliyetleri,
çoğunlukla Japonya ve komşu Asya ülkelerinin pazarlarıyla sınırlı kalmaktadır.
Showa Shell, dünya çapında, benzin, gazyağı, motorin, akaryakıt, denizcilik
yakıtları, madeni yağlar, bitümen, LPG, nafta ve önemli bir faaliyetini
oluşturmayan diğer petrol ürünleri konusunda faaliyet göstermektedir. Showa
Shell’in bitümen pazarında Türkiye’de herhangi bir faaliyetinin olmadığı göz
önüne alındığında söz konusu bildirime ilişkin ilgili ürün pazarları aşağıdaki
şekilde belirlenmiştir: 70
- Benzin
- Gazyağı
- Motorin
- Akaryakıt
- Denizcilik yakıtları
- Madeni yağlar (endüstriyel madeni yağlar, otomotiv madeni yağları, denizcilik
madeni yağları, havacılık madeni yağları)
- LPG
- Nafta 80
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu ürünlerin ülke genelinde pazarlandığı dikkate alındığında, bildirim
konusu devir işlemi açısından ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarıdır.
H.2. Taraflar
Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketi olan Saudi Arabian Oil Company (Saudi
Aramco), iştiraki olan Aramco Overseas Company B.V. aracılığıyla, Japonya’da 90
yerleşik Showa Shell’in hisselerinin önce %9.96’sını, daha sonra belli ticari
şartların yerine getirilmesini takiben %4.99’unu daha devralmayı ve devralma
sonucunda söz konusu şirkette Shell International Limited (Shell) ile birlikte ortak
kontrole sahip olmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla taraflar arasında 5.7.2004
tarihinde bir Hisse Devir Sözleşmesi imzalanmıştır.
Hisse Alım Sözleşmesi’nin uygulanarak başvuru konusu işlemin
gerçekleşmesinin ardından tarafların Showa Shell’de ortak kontrole sahip
04-63/907-217
3
olmalarına dair hükümler içeren Hissedarlar Sözleşmesi ve Saudi Aramco’nun
uzun dönemde Showa Shell’in ham petrol ihtiyacının %70’ini karşılamasına ilişkin 100
Ham Petrol Temini Sözleşmesi yürürlüğe girecektir. Dosya mevcudu bilgilere
göre, şartlı Hisse Devir Sözleşmesi’nin, 2005 yılına kadar uygulanması
beklenmemekte, sürenin 2007 yılı sonuna kadar uzayabileceği belirtilmektedir.
H.2.1. Shell
Shell, petrol ve doğal gazın araştırılması, üretimi ve satışı, kimyasalların üretimi
ve satışı, güç üretimi ve yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimi konularında
dünya çapında faaliyet göstermektedir.
110
Shell'in, Türkiye’de, yan kuruluşları ve ortak girişim şirketleri aracılığıyla akaryakıt
ve madeni yağların rafine edilmesi, dağıtımı ve depolanması ile LPG’nin dağıtımı
konularında faaliyetleri bulunmaktadır.
Alt pazarlarda, Shell, rafinerilerin işletilmesi, bu rafineriler için ham petrolün ve
diğer ürünlerin iktisabı, alt pazar ürünlerinin (madeni yağlar gibi) ilave rafine
edilmesi ve dönüştürülmesi, hem servis istasyonları aracılığıyla perakende
satışlar, hem de endüstriyel ve ticari müşterilere yapılan satışlar dahil olmak
üzere rafine yakıtların ve madeni yağ ürünlerinin temini, satışı ve pazarlaması
konularında faaliyet göstermektedir. 120
Shell’in Japonya’daki altpazar faaliyetleri, esas olarak, Shell’in %50’sine sahip
olduğu Showa Shell aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Showa Shell, benzin,
gazyağı, mazot, akaryakıt, denizcilik yakıtları, madeni yağlar, bitümen, LPG,
nafta ve diğer petrol ürünlerinin satışı konusunda faaliyet göstermektedir.
Faaliyetleri esas olarak Japonya’da işlettiği üç rafineriden oluşmaktadır.
Showa Shell’in Türkiye’deki tek faaliyeti, 2003 yılında yaklaşık (………………) TL
miktarında bir ciro elde ettiği madeni yağların satışıdır. Showa Shell, sadece
Shell şirketlerine ihracat yapmakta ve Shell şirketleri dışında Avrupa’da ya da 130
Türkiye’de hiçbir satış kanalı bulunmamaktadır.
H.2.2. Saudi Aramco
Saudi Aramco, kontrolü Suudi Arabistan Krallığı’na ait olan özel bir limited
şirkettir. Esas olarak Avrupa dışında ham petrolün araştırılması, üretimi ve
pazarlaması ile rafine ürünlerin üretimi ve pazarlaması konularında faaliyet
göstermektedir. Ayrıca, deniz nakliyatı konusunda faaliyetleri bulunmaktadır.
Suudi Arabistan’da dört adet rafinerisi bulunmakta ve bunları işletmektedir, ayrıca
bu ülkedeki başka iki rafineride %50’lik hisseye sahiptir. Bunlara ek olarak, 140
Amerika Birleşik Devletleri, Güney Kore, Filipinler ve Yunanistan’daki dört petrol
rafine etme ve pazarlama ortak girişimlerinde iştiraki bulunmaktadır.
Saudi Aramco’nun Türkiye’de iştiraki bulunmamakta olup, herhangi bir şirketin
sermayesinin %10’undan fazlasına sahip değildir. Aramco Türkiye’ye doğrudan
ham petrol ve gazyağı veya %41.9 hissesine sahip olduğu, merkezi
Yunanistan’da bulunan alt pazar rafine etme ve petrokimyasallar işinde faaliyet
gösteren bir şirket olan Motor Oil (Hellas) aracılığıyla, benzin, mazot, hafif
04-63/907-217
4
kalorifer yakıtı, sülfür, denizcilik yakıtları, havacılık yakıtları, bitmiş madeni yağlar,
Grup 1 baz yağı, nafta ve LPG ihraç etmektedir. 150
2003 yılında Saudi Aramco Grubunun Türkiye’deki toplam cirosu yaklaşık
(……………) TL’dir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu devralma işleminde, Saudi Aramco, iştiraki olan Aramco Overseas
Company B.V. aracılığıyla, Shell’den %50’sine sahip olduğu Showa Shell’in
hisselerinin önce %9.96’sını, daha sonra belli ticari şartların yerine getirilmesini
takiben %4.99’unu daha devralacaktır. 160
Japon kanunları uyarınca, Shell halihazırda yönetim kurulu üyelerini seçmek
hakkına sahip olup, devir işleminden sonra Shell ve Saudi Aramco ortaklaşa
hareket ederek yönetim kurulu üyelerini seçmek hakkına sahip olacaklardır.
Söz konusu devralma işlemi öncesinde Shell, Showa Shell’de tek başına kontrole
sahipken, devir işlemi sonrasında taraflar yönetim kurulu üyelerini seçme, şirket
yönetiminde stratejik kararlar alma gibi konularda ortak kontrole sahip
olacaklardır. Dolayısıyla, söz konusu devralma işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b)
maddesi anlamında bir devralmadır. 170
Dosyada sunulan belgelere göre tarafların “Benzin”, “LPG”, “Motorin”, “Madeni
Yağlar”, “Gazyağı”, “Akaryakıt”, “Denizcilik Yakıtları” ve “Nafta” ilgili ürün
pazarlarındaki toplam ciroları 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinin birinci
fıkrasında belirtilen ciro eşiğini aşmakta olup, söz konusu ilgili ürün pazarları
bakımdan gerçekleştirilen devirler 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir
devralma işlemidir.
Showa Shell’in faaliyet gösterdiği pazarların alt ve üst pazarlarında herhangi bir
koordinasyon riski yaratılmamasını garanti etmek üzere taraflar arasında 180
düzenlemeler yapılacaktır.
Söz konusu düzenlemeler doğrultusunda, taraflar birleşme sonrasında herhangi
bir koordinasyon riskine neden olacak uygulamalardan kaçınmak için gerekli
önlemleri almayı amaçlamaktadırlar. Ayrıca, Showa Shell’in esas olarak
Japonya’da faaliyet gösterdiği; söz konusu teşebbüsün Saudi Aramco ve Shell’in
bütün faaliyetlerinin çok küçük bir kısmını oluşturduğu göz önüne alındığında,
devralma işleminin Türkiye’de ilgili ürün pazarlarındaki rekabet açısından önemli
bir etkiye sahip olmayacağı anlaşılmaktadır.
Hissedarlar Sözleşmesi’nin "Rekabet Yasağı" başlıklı 13. maddesi şu şekildedir:
190
"Taraf'lardan her biri, işbu sözleşme süresince, tek başına veya başkaları ile
birlikte ve müteahhit veya acenta olarak, kendi yararına veya diğerlerinin
yararına, şirketin rafineri ve pazarlama işi ile rekabet halinde olan hiçbir yeni iş
faaliyetine Japonya'da girmeyeceğini ve ayrıca, Japonya'da şirketin rafineri ve
pazarlama işi ile rekabet halinde olan hiçbir kişiyle doğrudan veya dolaylı olarak
menfaat iktisap etmeyeceğini, taahhüt etmektedir."
04-63/907-217
5
Bu madde ile tarafların, sözleşme süresince Japonya’da Showa Shell ile rekabet
edecek faaliyetlere girmesi engellenmektedir. Söz konusu yükümlülüğün, Showa
Shell ile rekabet eden faaliyetlerle sınırlı olduğu anlaşılmakta ve tarafların ortak 200
girişime olan taahhütlerinin bir yansıması olarak değerlendirilebilmektedir. Diğer
yandan niteliği itibarıyla bir yan sınırlama olarak kabul edilebilecek olan söz
konusu rekabet kısıtı sadece Japonya'yı kapsamakta ve Türkiye’de herhangi bir
etkisi bulunmamaktadır.
Bu çerçevede, devir işlemi sonucunda ilgili pazarlarda herhangi bir hakim
durumun yaratılmayacağı veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmeyeceği
ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesine neden olunmayacağı
kanaatine varılmıştır.
210
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; The Royal Dutch/Shell
Şirketler Grubu’nun bir Japon şirketi olan Shell Sekiyu K.K.’deki hisselerinin bir
kısmını (%9.96+%4.99) Saudi Arabian Oil Company’ye devretmesi ve tarafların
Shell Sekiyu K.K.’de ortak kontrole sahip olması işleminin; “Benzin”, “LPG”,
“Motorin”, “Madeni Yağlar”, “Gazyağı”, “Akaryakıt”, “Denizcilik Yakıtları” ve
“Nafta” ilgili ürün pazarlarında 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen
ciro eşiğinin aşılması nedeniyle izne tabi bir devralma işlemi olduğuna; bununla
birlikte bu işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim 220
durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesinin
ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına; dolayısıyla
bildirime konu devralma işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy