1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/Y.T.-00/2 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 00-38/419-235
Karar Tarihi : 10.10.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER : Yaşar TEKDEMİR, O. Yelda TOY
C- ŞİKAYET EDEN : Semir Ticaret ve Yatırım Ltd. Şti.
İstiklal Cad. Fransız Çıkmazı No: 381 Kat:4
Beyoğlu/İstanbul
Vekil: Av. Sema Yerlikaya, Av. Rona Kaspi, Oktay Demir
Setüstü No: 55/5 Ferah Apt. 80040 Kabataş/İstanbul
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: TİMKEN Europa GmbH
Landstr. 44-48 D-42781 Haan-
Germany
TIMKEN Türkiye
Tarlabaşı Cad. No:10 Bilgin
Han Kat:6 Taksim/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: TİMKEN Europa GmbH tarafından konik makaralı
otomotiv rulman pazarında rekabetin bozulduğu iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, TİMKEN Europa GmbH
(TİMKEN Europa) firmasının Türkiye distribütörlerinden OES adlı firma lehine ve
diğer distribütörler aleyhine ayırımcı bir takım uygulamalar gerçekleştirdiği, bu
çerçevede özellikle ayırımcı fiyat uyguladığı ve bunun sonucunda önemli miktarlarda
zarar eden Semir Ticaret ve Yatırım Ltd. Şti.(Semir Ticaret)'nin distribütörlük
sözleşmesinin fesh edildiği iddiasıyla, TİMKEN Europa ve onun İstanbul İrtibat
Bürosu (TİMKEN Türkiye) hakkında gerekli işlemlerin yapılması talebinde
bulunulmuştur.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.2.2000 tarih ve 374 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 27.4.2000 tarih D3/1/Y.T.-00/2 sayılı İlk İnceleme
Raporu 9.5.2000 tarih ve 00-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un
40/1. maddesi uyarınca 168-88 sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
2 REKABET KURUMU
İlgili karar uyarınca düzenlenen 3.10.2000 tarih ve D3/1/Y.T-00/5 sayılı
Önaraştırma Raporu 5.10.2000 tarih, REK.0.07.00.00/97 sayılı Başkanlık önergesi
ile 10.10.2000 tarih, 00-38 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Söz konusu iddialara ilişkin olarak yapılan
incemeler sonucunda;
- iddiaya konu olan yedek parça pazarında OES firması ile TİMKEN'in diğer
distribütörleri arasındaki fiyat ve satış koşullarındaki farklılıkların TİMKEN ile
OES arasındaki bir anlaşmadan ya da uyumlu eylemden kaynaklanmadığı, OES
firmasının tek taraflı davranışları sonucunda meydana geldiği,
- bu fiilden zarar gördüğünü ileri süren Semir Ticaret'in distribütörlüğünün,
TİMKEN tarafından gerekçesiz değil, Semir Ticaret'in borçlarını ödememesi
sonucunda feshedildiği,
- 6. madde bakımından gerek genel olarak rulman pazarında gerekse özel olarak
konik makaralı rulman pazarında TİMKEN firmasının hakim durumda olmadığı,
bu nedenlerle TİMKEN Europa ve TİMKEN Türkiye tarafından 4054 sayılı Kanun'un
4 ve 6. maddelerinin ihlal edilmediği ve haklarında bir soruşturma açılmasına gerek
olmadığı;
- diğer yandan OES firmasının K… Grubu otomotiv şirketlerinin servis pazarındaki
yedek parça ihtiyaçlarını sağlayan bir konumda olmasından kaynaklanan önemli
bir gücü olduğu, bu güç nedeniyle TİMKEN firmasının OES firmasına bağımlı
hale geldiği ve OES firmasının bu bağımlılığı yedek parça pazarında çıkar
sağlamak amacıyla kullandığı ve OES firmasının sektörün diğer önde gelen
firmaları ile olan faaliyetleri de dikkate alındığında, bu hususun ilgili pazardaki
alım gücünün kötüye kullanılması olarak değerlendirilebileceği, OES firmasının
ilgili pazardaki alım gücünün ilgili ürün pazarına vermiş olduğu zararın sağlıklı bir
şekilde ortaya konulması ayrıca bu durumun hakim durumun kötüye kullanılması
olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin belirlenebilmesi için OES firması
hakkında bir önaraştırma açılması gerektiği,
düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı : Rulman; iç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanları, kafes olarak
sayılabilecek parçaları hassasiyetle işlenmiş ve kullanıldığı makinede, tezgahta ve
araçta dönme hareketlerini sağlayarak kritik görevi üstlenen bir makina elemanıdır.
Kullanım alanı ulaşım, imalat sanayi, soğutma, havalandırma, inşaat, demir-çelik gibi
bir çok sektörü kapsamaktadır.
Rulmanları; gösterdikleri farklılıklar dolayısıyla, sırasıyla konik makaralı
rulmanlar, bilyalı rulmanlar, yassı rulmanlar, eğik bilyalı rulmanlar, silindirik makaralı
rulmanlar, iğne makaralı rulmanlar, küresel makaralı rulmanlar olarak türlere ayırmak
mümkündür.
3 REKABET KURUMU
Şikayete konu TİMKEN Europa sadece konik makaralı rulman üretmektedir.
Bu rulmanlar teknik olarak diğer rulmanlar tarafından ikame edilememektedir. Konik
makaralı rulmanın kullanıldığı bir sanayi makinası ya da araç içerisinde rulmanın yer
aldığı yuva bu rulmana uygun olarak dizayn edilmektedir. Bu nedenle konik makaralı
rulmanın kullanıldığı bir yerde başka tür bir rulmanın kullanılması mümkün değildir.
Bu bağlamda konik makaralı rulmanların teknik ikame bakımından diğer tür
rulmanlardan ayrı olarak düşünülmesi gerekmektedir.
Konik makaralı rulmanlar kullanım alanlarına göre sanayi ve otomotiv olmak
üzere temelde ikiye ayrılmaktadır. Her ne kadar bazı rulman türleri bakımından net
bir şekilde ayrım yapılamasa da genel olarak sanayi rulmanları ve otomotiv
rulmanları ayrı pazarları oluşturmaktadır. Lehine ayrımcılık yapıldığı iddia edilen
OES firması dışındaki TİMKEN Europa distribütörleri hem sanayi hem de otomotiv
amaçlı rulmanların dağıtımını yapmaktadırlar. OES firması ise sadece otomotiv
rulmanlarının satış ve dağıtımıyla uğraşmaktadır. TİMKEN Europa firmasının ürün
portföyü, şikayet konusunu teşkil eden ayırımcılık iddiası, bu iddianın etkilediği
pazarın niteliği ve lehine ayırımcılık yapıldığı öne sürülen OES firmasının faaliyet
alanı gibi unsurlar da dikkate alınarak ilgili ürün pazarı konik makaralı otomotiv
rulman pazarı olarak tanımlanmştır.
Otomotiv rulmanları üç ayrı kanaldan satışa sunulmaktadır. Bu kanallar
şunlardır:
OEM (Original Equipment Manufacturer) Kanalı: Doğrudan üretim bandındaki
araçlarda kullanılmak üzere bulk (kutusuz, sandıklar içinde toptan) rulman satışının
gerçekleştirildiği kanalı ifade etmektedir. Bu kanal aracılığıyla rulman üreticileri,
otomotiv şirketlerini bağlamak ve gelecekte kendilerine pazar yaratmak amacıyla
üretici teşebbüslere doğrudan üretim aşamasında kullanılmak üzere çok düşük
fiyatlardan rulman temin etmektedir.
OES (Original Equipment Service) Kanalı: Otomotiv üreticisi firmaların servis
kanallarında kullanılacak rulmanların satışını içeren kanaldır. Bu kanalda
kullanılacak rulmanlar OEM kanalına göre daha yüksek fiyatlardan, kutusuz ve
toptan olarak satılmaktadır. Otomotiv sektörü üretici firmalarının servis kanallarının
istikrarlı ve düzenli bir şekilde rulman talep etmeleri, rulman şirketleri için pazar
yaratmakta ve müşteri tercihlerini yönlendirmektedir.
AMD (Aftermarket Distribution) Yedek Parça Kanalı: Bağımsız yedek parça
bayilerinin ve rulman sağlayıcısı firma distribütörleri ile bu bayilerin müşterilerinin
oluşturduğu, ürünlerin sağlayıcı firmanın özel olarak dizayn edilmiş kutularında
satıldığı kanalı ifade etmektedir. Bu kanalda sağlayıcı firmanın ürününü kendi özel
kutusu içinde satması; o firmanın bilinirliği, tanınması, kolayca farkedilmesi, imaj
sahibi olması, müşteri bağımlılığı yaratılması gibi hususlar bakımından çok önemlidir.
Sağlayıcı firmaların, OEM ve OES kanallarına göreceli olarak düşük fiyattan mal
vererek üretilen araçta kendi rulmanının yer almasını temin etmesinin asıl nedeni, o
firmanın özellikle yedek parça pazarında kendisine uzun dönemli talep yaratmak
istemesidir.
Burada ilgili ürün pazarı konik makaralı rulman otomotiv pazarı olarak
belirlenmiş ve bunda TİMKEN Europa firmasının tek faaliyet alanının konik makaralı
4 REKABET KURUMU
rulman olması ve teknik olarak nihai tüketim bakımından diğer rulmanlarla
ikamesinin mümkün olmaması temel belirleyici faktörler olmuştur.
Ancak bu pazara ilişkin dikkat çekici bir husus sağlayıcı-distribütör ilişkisi
bakımından sektörün genel niteliği dikkate alındığında, ilgili ürün pazarının daha
geniş düşünülebilecek olmasıdır. Sektör içerisinde genel olarak distribütörlerle
sağlayıcılar ve distribütörlerle onların müşterisi konumundaki bayiler arasındaki ilişki
çoğunlukla münhasır değildir. Münhasır ilişkilerin esas olduğu diğer pek çok
sektörün aksine bu sektörde ilişkiler münhasır olmayıp bir distribütör birden fazla
marka adına dağıtıcılık yapabilmekte ve alt bayiler talep doğrultusunda aynı anda
çok sayıda marka ve türde rulmanı satabilmektedir. Nitekim bu durum örnek
distribütörlük sözleşmesinde de görülmektedir. Bu bağlamda, her hangi bir
distribütör kendisi için müşteri portföyü oluştururken dağıtıcısı olduğu rulman ister
konik olsun ister başka bir tür, bu rulmana özgü bir ağ oluşturmak ve bu bağlamda
özel çaba harcamak zorunda değildir. Genel olarak bir koordinasyon bürosu ve
rulmanları korumak üzere bir depo aracılığıyla iş yapan distribütörler bu iş
mekanlarını herhangi bir markaya özgü olarak tesis etmek zorunda değildir. Bu iş
mekanları ya da tesisler her tür rulman satışı için kullanılabilecek ortamlardır.
Nitekim bu gerçek nedeniyle, pazar içerisinde dağıtıcıların sağlayıcılara ekonomik
olarak bağımlı olmadığını ileri sürmek yanlış olmayacaktır.
İlgili Coğrafi Pazar: Tüm rulman türleri bakımından Türkiye’de homojen rekabet
koşullarının varlığı nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak
belirlenmiştir.
2. Yapılan Tespitler
2.1. TİMKEN Europa Hakkında Tespitler
TİMKEN Europa 1948 yılından beri Türkiye pazarında faaliyet göstermektedir.
Bu faaliyetler yurt dışından Türkiye'de yerleşik distribütörlere ve bazı müşterilere
doğrudan yapılan satışlardan oluşmaktadır. Bu müşteriler K… grubu otomotiv
şirketleri dışında B… ve onun servis kanalı O… ile C… ve onun servis şirketi Ç…'dir.
Bu çerçevede TİMKEN Europa firması fabrikaların üretim süreçlerinde kullanılacak
rulmanlar (OEM kanalı) ile bu fabrikaların yetkili servis örgütlerinde (OES kanalı)
ihtiyaç duyulan rulmanları genellikle doğrudan satmaktadır. Yedek parça
piyasalarındaki (AMD) faaliyetlerini ise, TİMKEN Europa firması, herhangi bir şirket
ya da şube vasıtasıyla değil kurduğu distribütörlük sistemi ile gerçekleştirmektedir.
TİMKEN Europa bu sistemi kurmak amacıyla distribütörleriyle "münhasır olmayan
distribütörlük anlaşması" imzalamaktadır. Bu anlaşmanın taşıdığı genel özellikleri
aşağıdaki gibi belirlemek mümkündür;
Anlaşma ile verilen distribütörlük hakları Türkiye ve Türki Cumhuriyetler için
geçerlidir.
Anlaşmanın konusu sanayi ve otomotiv pazarlarında yedek parça olarak TİMKEN
Europa firmasının metrik ve inc boylardaki konik makaralı rulmanlarının orjinal
donanım üreticisi haricindeki müşterilere satışıdır.
Anlaşmaya göre; TİMKEN Europa aynı bölge için başka distribütörler atamakta,
distribütörler ise rakip üreticilerin distribütörlüğünü yapmakta serbesttir.
5 REKABET KURUMU
Anlaşma 1 yıl sürelidir.
Şikayete konu olayların gerçekleştiği dönem (1998 sonları ve 1999 yılı) göz
önünde bulundurulduğunda; o dönemde TİMKEN Europa firmasının
distribütörlüğünü yapan firmalar; D…/A… T… Ticaret .Adi Komandit Şti. (1948'den
beri), B…. Makina Ticareti ve Yatırım A.Ş. (1948'den beri) , S… Ticaret ve Yatırım
Ltd. Şti. (1998'den beri), M…-P…-S… O… Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (1998'den
beri)'dir. Bu firmaların dördü de yukarıda genel hatları belirtilen aynı standart form ve
içerikteki distribütörlük sözleşmesini imzalamışlardır. Böylelikle bu firmaların dördü
de sanayi rulmanları ile otomotiv rulmanlarının sadece yedek parça piyasasına satışı
konusunda yetkilendirilmişlerdir. Bu distribütörlük anlaşması, TİMKEN Europa ile
OES arasında mevcut değildir.
2.1.1. İlgili Ürün Pazarında TİMKEN Europa Firmasının Yeri
İlgili ürün pazarı olarak belirlenen konik makaralı otomotiv rulmanlarında
TİMKEN Europa firmasının önemli bir tecrübe ve uzmanlığı bulunmaktadır.
Sektördeki başlıca rakiplerinin aksine sadece konik makaralı rulman alanında
faaliyet gösteren TİMKEN Europa, Türk otomotiv piyasasına yaklaşık 1000 farklı
boyutta rulman temin etmektedir. Piyasada bu rulmanların 100-130 kadarı en çok
talep gören en hızlı tüketilen rulmanlardır.
TİMKEN Europa tarafından ilgili ürün pazarına sürülen rulmanların rakip
firmalarca ne dereceye kadar ikame edildiği ya da başka bir deyişle, kullanıcı
konumundaki alıcılar açısından alternatif temin kaynağının olup olmadığı çok
önemlidir. TİMKEN firmasının sektör içerisindeki başlıca rakipleri S…, F… K…, R…,
N…, N… firmalarıdır. Bu rakiplerden en güçlü olanı S… firmasıdır. S…nin global
olarak pazar payı %…-… arasında iken, TİMKEN Europa firmasının dünya pazar
payının %…-… civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bunların yanında uzak
doğudan ve özellikle Çin'den gelen konik makaralı rulmanlar bir dereceye kadar
TİMKEN Europa firmasının rakibi konumundadır. Bu rulmanlar genel olarak metrik
seriler (30.000 serileri ya da küçük seriler) ve inc serileri (LM ve HM ve sadece
numara ile başlayan seriler -30.000 hariç-) olarak ayrılabilir. İnc serilerinden HM
serisi ağırlıklı olarak TİMKEN Europa olmak üzere S…, F… VE B… firmaları
tarafından da imal edilmektedir. Diğer yandan bu seri bakımından U… ve Z… gibi
firmalar da üretim yapmakla birlikte, bu markaların TİMKEN, S…, F… ve B… ile
rekabet imkanları kısıtlıdır. Sadece bu rulmanları pahalı bulan nihai tüketici U… ve
Z… gibi markaları tercih etmektedir. Yine aynı şekilde LM ve M serileri de başta
TİMKEN, S…, F…, K… ve B… gibi dünyanın önde gelen rulman üreticileri tarafından
üretilmektedir. Metrik seri ya da ISO serisi olarak tabir edilen 30.000 serisi rulmanlar
yine başta dünyanın önde gelen üreticileri olmak üzere, çok sayıda teşebbüs
tarafından üretilmektedir.
TİMKEN Europa firmasının Türkiye pazarlarında genel olarak payı %30-35
civarında seyretmektedir. TİMKEN Europa Türkiye pazarlarında çok güçlü bir imaja
sahiptir. Yapılan incelemelerde TİMKEN Europa ürünlerinin özellikle yedek parça
pazarında öncelikle arandığı tespit edilmiştir. TİMKEN Europa firmasının uzun
yıllardan beri gelen tecrübesi, ve kalitesi bu markayı güvenilir hale getirmiştir. Ancak
diğer yandan TİMKEN Europa firmasının önemli rakipleri, başta dünya devi SKF
olmak üzere, seriler bazında değişen öçülerde de olsa TİMKEN rulmanlarıyla
6 REKABET KURUMU
rekabet edebilmekte ve TİMKEN Europa firmasının pazar gücünü
sınırlandırabilmektedirler. Sektörde özellikle otomotiv üreticileri belirli bir rulman
ihtiyacı için tek bir markaya bağlanmamak üzere birden fazla markaya onay
vermektedirler. Sektörde TİMKEN Europa firmasının sadece konik makaralı rulman
üretiyor olması, rakiplerine göre pazarlık gücünü etkilemektedir.
Diğer yandan sağlayıcı-distribütör ilişkileri bakımından sektör daha rekabetçi
özellikler göstermektedir. Sektörde rulman sağlayıcıları ile distribütörler arasında
yapılan bayilik anlaşmaları münhasırlık taşımadığından, distribütör sahip olduğu
tesisleri ve müşteri potansiyelini korumak suretiyle örneğin TİMKEN Europa
distribütörlüğünü bırakması durumunda bir başka markada ve bir başka türde rulman
sağlayıcısı için distribütörlük yapabilmektedir. Nitekim mevcut durumda TİMKEN
Europa distribütörlerinden B… firması, K… firmasının, M… firması T… firmasının ve
O.. firması I… ve S… firmalarının distribütörlüğünü yapmakta ve aynı tesislerini ve
genellikle aynı müşteri potansiyelini kullanmaktadırlar. Bu bağlamda rulman
sektörünün genel özelliği dikkate alındığında, TİMKEN Europa distribütörleri her
zaman için ister konik makaralı rulman, ister bir başka tür rulman için olsun her
zaman alternatif temin kaynağına sahip olacaklardır.
4054 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan hakim durum tanımından yola
çıkıldığında, gerek TİMKEN Europa firmasının Türkiye'de en çok talep gören serileri
bakımından güçlü rakiplerinin varlığı, gerekse dağıtım ağı ile olan ilişkilerinin niteliği
göz önünde bulundurulduğunda, adı geçen firmanın Türkiye konik makaralı otomotiv
rulmanları sektöründe bağımsız hareket etme yeteneğine sahip olmadığı ve bu
bağlamda hakim durumda bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2.1.2. TİMKEN Europa-OES İlişkileri Hakkında Tespitler
Gerek OES Genel Müdürü B.Ü'in gerekse TİMKEN Europa İstanbul İrtibat
Bürosu Bölge Müdürü U.B’un verdiği bilgiler doğrultusunda, TİMKEN Europa ile OES
firması arasındaki ticari ilişkilerin OES firmasının 1994 yılındaki kuruluşuyla birlikte
başladığı ve OES firmasının iki amaçla TİMKEN'den rulman alımında bulunduğu
anlaşılmıştır. Bu amaçlardan birincisi, K… grubu fabrikalarının yetkili servis
örgütlerinde kullanılacak rulmanları ilgili yetkili servis örgütlerine sağlamaktır. Bunlar
yaklaşık 60 çeşit otomotiv rulmanından oluşmaktadır. K… fabrikaları ve yetkili servis
örgütleri tarafından kullanılan bu rulmanlar, genelde otomotiv sektörü temel
alındığında da en çok talep gören, popüler rulmanlar olarak kabul edilmektedir. OES
firmasının ikinci amacı ise yedek parça piyasasında TİMKEN rulmanlarının satışını
yapmaktır.
Öte yandan TİMKEN Europa ile OES arasında bir distirbütörlük anlaşması
tesis edilmediği tespit edilmiştir. TİMKEN Europa GmbH İstanbul İrtibat Bürosu
Bölge Müdürü U.B kendisiyle yapılan görüşmelerde; TİMKEN Europa ile OES
firması arasında yazılı bir distribütörlük sözleşmesinin bulunmadığını, bu nedenle de
OES'nin TİMKEN Europa distribütörü olmadığını ileri sürmüştür. 5.9.2000 tarihinde
raportörlerce OES firması Genel Müdürü B.Ü ile yapılan görüşmede adı geçenin
aşağıdaki ifadeleri tutanağa geçirilmiştir:
7 REKABET KURUMU
“TİMKEN’in distribütörüyüz, ancak bu konuda aramızda yazılı bir sözleşme
bulunmamaktadır. Uzun süredir TİMKEN ile çalıştığımız için böyle bir sözleşme
düzenlenmemiştir…”
Diğer yandan British TİMKEN Uluslararası Satış ve Pazarlama Genel Müdürü
Mr. MG.C tarafından OES yetkililerine gönderilen bir mektupta OES’nin distribütör
olarak kabul edildiği belirtilmektedir.
TİMKEN Türkiye'nin bürosunda raportörlerce yapılan yerinde inceleme
sırasında bulunan birçok belgede OES firmasından distribütör olarak bahsedilmekte
ve 5 TİMKEN Europa distribütöründen biri olarak sayılmaktadır. Bu nedenlerle yazılı
bir distribütörlük sözleşmesinin var olmamasına rağmen, uygulamada tamamen bir
TİMKEN Europa distribütörü olarak hareket eden, rulman piyasasındaki kişilerce
böyle bilinen, fuarlarda TİMKEN Europa firmasının temsilciliğini yapan OES
firmasının, yukarıda değinilen bulgu ve ifadelerle birlikte ve Rekabet Hukuku
açısından anlaşmaların hangi şekilde yapıldıklarının önemsiz olduğu da dikkate
alındığında bir "TİMKEN Distribütörü" olduğu anlaşılmaktadır.
2.2. İddialar Çerçevesinde Tespitler
Şikayetçi Semir Ticaret dilekçesinde ve bu dilekçeye ek belgelerde; TİMKEN
Europa firmasının distribütörlerinden OES lehine ve diğerleri aleyhine olmak üzere
distribütörleri arasında ayırımcı uygulamalara gittiğini ve özellikle;
- bu çerçevede, yapılan distribütörlük sözleşmesi gereği yedek parça piyasasına
verilecek TİMKEN rulmanlarının portakal-siyah orjinal TİMKEN kutularında satışa
sunulması Semir Ticaret ve diğer distribütörler için bir zorunluluk iken; OES
firmasının, üretim sürecinde ara mamul olarak kullanılmak üzere fabrikalara
direkt olarak satmak amacıyla ambalajsız (OEM amaçlı) olarak aldığı rulmanları,
yedek parça kanalına kendi kutuları içinde ve üstünde TİMKEN markası yerine
kendi markasını kullanarak düşük fiyatlarla sunduğunu,
- OES’nin piyasayada bu kadar ucuza mal satabilmesinin TİMKEN Europa’nın
OES firmasına Semir Ticarete uyguladığı fiyatlardan çok daha düşük fiyatlar
uygulamasından kaynaklandığını,
ileri sürmekte ve TİMKEN hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.
Bu iddiaya ilişkin olarak temelde tespit edilmeye çalışılan husus, TİMKEN
Europa firmasının gerçekten tek başına ya da başkalarıyla doğrudan ya da dolaylı
bir ayırımcılık yapıp yapmadığının belirlenmesidir.
1999 Temmuz ayı itibariyle, OES'nin düşük fiyattan aldığı ileri sürülen
seçilmiş rulman referansları bazında, OES firması ve diğer distribütörlerin Alman
Markı olarak TİMKEN Europa alış (fob) fiyatları incelenmiş ve Semir Ticaret'in
iddiasının doğru olduğu ve baz alınan rulmanlar bakımından OES firmasının diğer
distribütörlere göre yaklaşık % 20 daha ucuza rulman temin ettiği anlaşılmıştır. Aynı
referanslar bazında diğer distribütörler ve OES firmasının brüt ve yaklaşık olarak net
satış fiyatları incelendiğinde, OES firması ile diğer distribütörlerin Alman Markı
bazında satış fiyatları arasında yaklaşık %10-11 farklılık olduğu tespit edilmiştir.
Ancak burada dikkat çeken husus bu rulmanların esas itibariyle K... grubu
8 REKABET KURUMU
şirketlerinin OES kanalı için alınan rulmanlar oluşudur. Nitekim fiyat farklılıkları
sorununun özünde de bu husus yatmaktadır.
Diğer yandan bu K… grubunca kullanılan rulmanların dışında kalan rulmanları
hem OES hem de diğer distribütörlerin aynı fiyatlardan temin ettiği ve satış
fiyatlarının hemen hemen aynı düzeylerde olduğu tespit edilmiştir.
OES firması TİMKEN Europa firmasından hem K… Grubu servis kanalına
verilmek üzere OES amaçlı, hem de yedek parça pazarına sunulmak üzere rulman
almaktadır. TİMKEN Europa ve dünyadaki diğer rulman üreticilerinin OEM, OES ve
AMD pazarlarında uygulanacak fiyatların farklılaştırılmasına yönelik pazarlama
stratejileri doğrultusunda, OES kanalına satılacak rulmanların fiyatları yedek parça
piyasasında satılacak rulmanların fiyatlarına göre daha ucuzdur. Koç grubunca
kullanılan, rulmanlar OES firması tarafından, OES kanalına sunulmak üzere Semir
Ticaret'in şikayet başvurusunda belirttiği gibi % 20-25 oranında ucuza alınmaktadır.
Ancak, K… grubunca kullanılan rulmanlar dışında kalan rulman çeşitleri bakımından
OES firması ile diğer distribütörler arasında bir fiyat farkının bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Buna göre, OES fiması ucuza aldığı ve yedek parça piyasına sunulmayacağı
için TİMKEN tarafından bulk (sandıklarda kutusuz olarak) halde gönderilen Koç
grubunca kullanılan rulmanları OES kutusuna koyarak yedek parça piyasasına
sürmektedir. Bunun sonucunda maliyetlerinden kaynaklanan fiyat avantajını satış
fiyatlarına yansıtmaktadır.
Nitekim bu konuya ilişkin olarak, TİMKEN Türkiye yetkilileri; K… Grubu
fabrikalarının yetkili servis örgütlerine yeniden satması amacıyla OES firmasına belli
rulman çeşitlerinin bulk olarak verildiğini, yedek parça piyasasında yeniden satması
için verilen rulmanların ise orjinal TİMKEN ambalajında OES firmasına gönderildiğini
belirtmiştir.
5.9.2000 tarihinde OES firması Genel Müdürü B.Ü ile yapılan görüşmede, adı
geçen, TİMKEN rulmanlarını OES firmasının kutularına koyarak yedek parça
piyasasında sattıklarını kabul etmiş ve bu durumu aşağıdaki ifadelerle açıklamıştır;
"OES firması söz konusu fabrikaların yetkili servis örgütlerinin ihtiyaçlarını
karşılamak üzere OES olarak yani orjinal donanım amacıyla rulman sağlamaktadır.
Bu rulmanlar genellikle sağlayıcıdan bulk olarak satın alınır. Bunlar ya OES adını
taşıyan kutularda ya da müşteri konumundaki fabrika ya da onun yetkili servisinin
adını taşıyan kutulara konarak satılır. Örneğin O… ya da O… gibi. Bu kutulama
uygulaması olağan bir uygulamadır. Her üretici kullandığı yedek parçaların kendi
servis ağlarında kendi adlarını taşıyan kutularda satılmasını istemektedir.
Yine OES adını taşıyan kutularda TİMKEN markalı rulmanları satışa sunmak
da olağandır. Distribütörlüğünü yaptığımız S… ve I…'nın da rulmanlarını aynı
zamanda kendi kutularımız içinde satmaktayız. Ürünü bulk olarak alıp kendi
kutularımız içinde satmamız, taşıma maliyetlerini hacim küçüldüğü için azaltmakta
olup, ayrıca Türkiye'deki işçilik maliyetlerinin düşük olması nedeniyle kutulamanın
burada yapılması daha avantajlıdır. Biz vaktiyle birçok ürünü bulk olarak almak üzere
anlaşmıştık. TİMKEN değişik zamanlarda kendi kutusu içinde ürünler de
gönderebilir. TİMKEN'in diğer distribütörlerinin sadece yedek parça pazarında
9 REKABET KURUMU
faaliyet göstermeleri ve kutulama faaliyetlerinin bulunmaması nedeniyle bu
distribütörler ürünleri TİMKEN kutularında almak durumundadırlar.
Yedek parça pazarı için ise rulman TİMKEN kutusu içinde ya da OES kutusu
içinde satılır. Eğer ürün bulk olarak gelirse, bu durumda OES kutularına konarak
yedek parça piyasalarındaki alıcılara sunulur. Eğer TİMKEN kutusu içindeyse
üzerine OES stickerı yapıştırılır."
Bu noktada, OES firmasının kutusuz ve toplu olarak rulman temin ettiği ve
bunları kendi kutusu içerisinde diğer distribütörlerin faaliyet gösterdiği yedek parça
pazarında satışa sunduğu iddiasının doğru olduğu görülmüştür.
Buraya kadar yapılan açıklamalar ışığında gelinen noktada, OES firması ile
diğer distribütörlerin alım fiyatlarının Koç grubu tarafından kullanılan ve yedek parça
kanalına göre %20-25 daha ucuza temin edilen rulmanlar bakımından farklılaştığı,
bu grup dışında kalan rulmanlar bakımından tüm distribütörler için aynı fob alış
fiyatlarının geçerli olduğu, yedek parça piyasasında OES firmasının ilgili rulmanları
düşük fiyattan satabilmesinin, OES'nin kutulanmamış olarak düşük fiyatlardan aldığı
rulmanları kendi kutuları içinde piyasaya sürmesiyle mümkün olduğu belirlenmiştir.
Bu bağlamda TİMKEN Europa firmasının OES ile diğer distribütörleri arasında
doğrudan bir ayırımcılık yapıp yapmadığı ya da bir başka deyişle OES firmasına
diğer distribütörlerinden farklı olarak yedek parça kanalı için kutusuz ve daha düşük
fiyattan mal temin ederek OES dışındaki distirbütörlerin faaliyetlerinin
zorlaştırılmasında doğrudan bir payının olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
Bu konuya ilişkin olarak 8.9.2000 tarihinde TİMKEN Europa GmbH İstanbul
İrtibat Bürosu Bölge Müdürü U.B ile yapılan görüşmede "OES firmasının kutusuz ve
toptan aldığı ürünleri hem OES kanalına hem de yedek parça piyasasında kendi
kutusunda sattığından TİMKEN Europa'nın haberdar olup olmadığı sorulmuş" ve şu
yanıt alınmıştır:
"Evet bu söylentileri duyduk ve bayilerde OES kutusu var mı diye araştırma yaptık.
OES firması ile aramızda bu konuda anlaşmazlık yaşandı. Yaptığımız araştırmalar
sırasında kanımız, bizden aldığı malın bir kısmını aftermarketa veriyor olabilir
şeklinde oluştu. Bu konuda OES firmasını uyardık. Aftermarket'a girmek istiyorsanız
gelin distirbütörümüz olun dedik. 1999 yılının sonlarından beri bu firma ile
distribütörlük sözleşmesi imzalamaya çalışıyoruz. OES'nin anlaşma konusunda bazı
çekinceleri oldu. OES firması artık OES kanalı için aldığı ürünü afermarketa satma
uygulamasına devam edemiyor. Örneğin Ford ürünlerimizi doğrudan TİMKEN'den
almaya başladı. Biz de OES'ye Ford'a vermesi için sattığımız malları kestik."
TİMKEN Türkiye'nin ilgili durumu tespit etmek amacıyla Özkaya, Günaydın
Otomotiv, H…, O… gibi teşebbüsleri 1999 yılının Haziran, Ağustos ve Eylül
aylarında ziyaret ettiği ve firmalardan konuyla ilgili bilgi aldığı anlaşılmıştır.
Ufuk BATUM tarafından TİMKEN Europaya gönderilen 4.5.1999 tarihli
elektronik posta mesajında şu ifadeler yer almaktadır:
"… Türkiye Rekabet Kanunu ve TİMKEN'in iş davranışı nedeniyle bir pazarda yüzde
yüz adil muamele yapmak zorundayız. Bundan dolayı bağımlı yedek parça pazarı
(OES kanalı kastedilmekte) ve bağımsız yedek parça pazarını tamamen birbirinden
10 REKABET KURUMU
ayırmak zorundayız. Bağımsız yedek parça (serbest bayilerin yer aldığı) pazarında
kesinlikle Siyah&Portakal rengi TİMKEN kutularının olmasına dikkat edeceğiz. Bu
durum TİMKEN için çok kritik ve gereklidir. Tüm beş distribütör için aynı koşullar
sağlanmalıdır. Ayrıca eğer hukuken münkünse beş distribütörün tamamının pazarda
oluşacak fiyatlara saygı göstermesi istenmelidir…"
Bu belgelerden TİMKEN firmasının en azından 1999 yılı başından beri OES
firmasının ilgili uygulamalarından şüphelendiği, ilerleyen aylarda konuyla ilgili
tespitler yaptırdığı ve bu uygulamalardan rahatsızlık duyduğu anlaşılmaktadır.
Ufuk BATUM ile yapılan görüşmede, TİMKEN firmasının yedek parça
pazarındaki koşulları bozan uygulamaların önüne geçmek amacıyla OES firması ile
anlaşma yapma girişimlerinde bulunduğu öğrenilmiştir. Bu amaçla TİMKEN Europa,
OES firmasına diğer distribütörler ile yaptığı standart distribütörlük anlaşmasının
aynısını teklif etmiştir. Nitekim bu anlaşmaya ilişkin görüşme notları yapılan yerinde
incelemede tutulan tutanağa ek olarak elde edilmiştir. Bu görüşme notlarında taraflar
karşılıklı olarak anlaşma hükümleri üzerindeki görüş ve çekincelerini ortaya
koymuşlardır. OES firması sahip olduğu çekinceler yüzünden anlaşmayı imzalamaya
yanaşmamıştır. Bu anlaşmaya ilişkin görüşmeler daha sonra devam etmiştir. Ancak
önaraştırmanın açılış tarihi itibariyle herhangi bir görüş birliğine varılamamıştır.
7.9.2000 tarihinde OES firması Genel Müdürü B.Ü ile yapılan görüşmede
TİMKEN firmasının anlaşma çabaları sorulmuş ve şu yanıt alınmıştır.
"TİMKEN diğer distribütörleriyle imzalamış olduğu anlaşmanın aynını bizimle de
imzalamak istedi. Ancak bu anlaşmalar sanayi rulmanlarını da kapsıyordu. Oysa biz
sadece otomotivde faaliyet gösteriyoruz. Ayrıca TİMKEN'in Türkiye işlerine bakan
müdüründe dört defa değişiklik oldu ve çalışmalar kesintiye uğradı. Şu anda
çalışmalar devam ediyor ".
Bu ifade hem TİMKEN'in anlaşma yapma çabalarını hem de OES firmasının
çekincelerini doğrulamaktadır. TİMKEN firmasının bu anlaşma çabasının asıl amacı
OES firmasının OES kanalı üzerinden sahip olduğu avantajını yedek parça
kanalında diğer distribütörlerin zararına kullanmasının önüne geçmek olarak
belirtilmiştir. Özellikle OES firmasının kutusuz ve toptan aldığı ürünleri kendi
kutularına koyarak yedek parça piyasasına sürmesi TİMKEN markasının güvenilirliği,
bilinirliği ve imajı bakımından zarar vericidir. Öte yandan yine yapılan görüşmede
TİMKEN Türkiye yetkilileri OES firmasının bu uygulamasının sonucunda TİMKEN'in
yedek parça pazarındaki çıkarlarının zedelediğini belirtmişlerdir. Aynı zamanda
TİMKEN firmasının bu kaygısı yerinde inceleme sırasında elde edilen belgelerle de
sabittir. Bu konuda, 7.9.1999 tarihli U.B tarafından TİMKEN Europa firması'na
gönderilen elektronik posta mesajında U.B, OES Yönetim Kurulu Başkanı T.Ö ile
yaptığı görüşmeye ilişkin şu ifadeleri kullanmıştır;
"TİMKEN için Siyah&Portakal rengi TİMKEN kutularının neden bu kadar önemli
olduğunu bir çok defa sordu. Ben de kendisine aşağıdaki çok basit gerçekleri
anlattım;
TİMKEN'in ürünlerini bağımsız yedek parça pazarına kendi geleneksel TİMKEN
S&P kutularında yüz yıldır tüm dünyada ve elli yıldan fazla Türkiye'de sunma
11 REKABET KURUMU
hakkı vardır. Bizim için adımızı ve marka tanınırlığımızı sürdürmek çok önemlidir.
Öyle ki, çok güçlü bayiler bile rulmanlarımızı orjinal kutumuzda almak isterler.
Türk rekabet kanununa göre bağımsız yedek parça pazarında fiyatlar, koşullar
ve kutulama şartları bakımından adil rekabet olduğundan emin olmak
zorundayız."
TİMKEN Türkiye İrtibat Bürosunda yapılan yerinde incelemede OES firmasına
TİMKEN'in teklif ettiği çalışma prosedürü elde edilmiştir. Bu prosedür çerçevesinde
TİMKEN üç ayrı sipariş formu belirlemiştir.
1. "OES-SERVICE (Servis) Sipariş Formu: Bu form OES kanalı amaçlı Koç Grubu
servis şirketleri için düşük fiyattan bulk olarak sağlanan 60 adet rulmanı
içermektedir. Bu formun içerdiği rulmanlar sadece servis kanalında
kullanılacaktır.
2. OES-AMD (Yedek Parça) Sipariş Formu: Bu form fiyat listesinde belirtilen ve
adedi 953 olan bağımsız yedek parça kanalına sunulmak üzere sipariş edilen
rulmanlar için kullanılacaktır. Bu form aynı zamanda OES kanalı için düşük
fiyattan sağlanan 60 adet rulmanı da içermektedir. Ancak, söz konusu 60 adet
rulman yedek parça kanalı için sipariş edildiği takdirde bu form kullanılacak ve
daha yüksek fiyatlar uygulanacaktır.
3. OES-Diğerleri: Bu form 953 adet rulmanı içeren fiyat listesinde yer almayan
rulmanların siparişleri için kullanılacaktır. "
Bu formlar 7.9.1999 tarihinde OES firmasına gönderilmiştir. Bu prosedür
bağlamında her bir sipariş formu için ayrı hesaplar açılmıştır. Bu yolla OES
firmasının servis kanalı için bulk olarak aldığı rulmanları bağımsız yedek parça
pazarında yeniden satmasının önüne geçilmeye çalışılmıştır. Söz konusu farklı
hesaplar sipariş formlarının tamamlayıcı parçasıdır. Açılan ilk hesap bulk olarak OES
kanalına düşük fiyatlardan sağlanan 60 adet rulmana ilişkindir. İkinci hesap yedek
parça kanalı için özel TİMKEN kutuları içinde temin edilecek 953 adet rulmanı içeren
liste içindir. Üçüncü hesap ise ilk iki hesapta yer almayan siparişlere aittir.
TİMKEN firması OES için olduğu gibi diğer distribütörleri için de bir sipariş
prosedürü hazırlamıştır. Bu prodesür iki ayrı sipariş formuna dayanmaktadır ve OES
için hazırlanan prosedürün yedek parça pazarı için öngörülen kısmına uygundur.
Ayrıca TİMKEN firmasının distribütörlerine dağıttığı ve TİMKEN'den alış
fiyatını içeren 31 sayfalık "Distribütör Price List" başlıklı 1.1.1999 tarihli listelerden
OES için hazırlanmış olanının diğer distribütör listeleri ile aynı referans numaraları
ve bunlara karşılık gelen aynı fob alış fiyatlarını içerdiği görülmektedir.
Sonuç olarak; yapılan görüşmeler ve elde edilen belgelerden, TİMKEN'in OES
firmasının ilgili uygulamalarından haberdar olmakla birlikte, OES kanalı ile yedek
parça piyasası arasında uyguladığı pazar farklılaştırma stratejisinin işlemesine
yönelik girişimlerde bulunduğu ve yedek parça piyasası bakımından OES firması da
dahil tüm distribütörlerinin eşit koşullarda faaliyet göstermeleri yolunda çaba
sarfettiği anlaşılmaktadır.
Semir Ticaret'in Kurumumuza yaptığı şikayet başvurusunda vurgulanan diğer
bir nokta ise yukarıda bahsedilen iddia konusu uygulamalar sonucunda Semir
12 REKABET KURUMU
Ticaret'in müşteri portföyünü kaybederek zarara uğradığı ve bunun sonucunda
TİMKEN firması tarafından distribütörlük sözleşmesine tek taraflı son verildiğidir.
Yapılan incelemeler sonucunda, 1999 yılında genel olarak distribütörlerin
TİMKEN firmasından aldıkları rulman miktarlarında azalma görülmektedir (ki bu
azalışta 1999 yılında yaşanan deprem felaketinin de büyük etkisi olduğu
belirtilmektedir). Özellikle 1998 ile 1999 yılları karşılaştırıldığında OES firmasına
göre diğer TİMKEN distribütörlerinin alış miktarlarındaki azalışlar oransal bakımdan
OES firmasının alışlarındaki azalışlardan çok daha yüksektir.
Raportörlerin B… Makina Ticareti ve Yatırım A.Ş. yetkilileriyle yaptığı
görüşmelerde, rulman bölümümünün 1999 yılını yaklaşık ………………… TL'lik
faaliyet zararı ile kapadığı ilgili bölüm için hazırlanan gelir tablosundan
anlaşılmaktadır. Semir Ticaret'in ise 1999 yılı net satışlarında Alman Markı bazında
bir önceki yıla göre yaklaşık yarı yarıya azalma olurken, faaliyet zararı
………………… TL'nin üstünde gerçekleşmiştir.
Yapılan incelemelerde Semir Ticaret'in TİMKEN'e olan borçlarını ödeme
konusunda sıkıntılar yaşadığı ve bunun sonucunda distribütörlüğünün TİMKEN
tarafından fesh edildiği belirlenmiştir. Nitekim bu konuya ilişkin olarak, TİMKEN
Europa Genel Müdürü Georges Lammoglia tarafından Semir Ticaret'e gönderilen bir
faks mesajında 9.9.1999 tarihinde TİMKEN ile Semir Ticaret arasında yapılan
distribütörlük sözleşmesinin 18. maddesinin (a) bendine atıfta bulunularak, bu bend
uyarınca ilgili distribütörlük sözleşmesinin bu metnin alınmasından 90 gün sonra
fesh edileceği belirtilmektedir. Distribütörlük sözleşmesinin ilgili bendinde
"Taraflardan biri en az 90 gün önceden yazılı bildirim vererek bu anlaşmayı sona
erdirebilir. Sona erdirme için herhangi bir gerekçe bildirmesi gerekmez."
denilmektedir.
TİMKEN Europa firması sözleşmede öngörüldüğü şekilde 90 gün önceden
bildirimde bulunmak suretiyle, Semir Ticaret'in distribütörlüğüne son vermiştir.
Nitekim, bu davranış teşebbüslerin Borçlar Kanunu çerçevesinde sahip oldukları
sözleşme serbestisi prensibine de uygundur.
J- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
4054 Sayılı Kanun hükümlerinin bir teşebbüs ya da teşebbüs birliği
davranışına uygulanabilmesi için o davranışın anılan Kanun çerçevesinde
yasaklanmış olması gerekmektedir. Bu bağlamda 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi
uygulaması rekabeti ihlal edici teşebbüsler arası bir anlaşma ya da uyumlu eylemin
varlığını gerektirirken, 6. maddesi öncelikle bir hakim durumun varlığını ve daha
sonra buna bağlı olarak söz konusu hakim durumun onun sahibi teşebbüs tarafından
çıkar elde edecek şekilde kötüye kullanılmasını gerektirmektedir.
TİMKEN firması satışlarını üç kanal bazında gerçekleştirmekte ve bu kanallar
bağlamında farklı fiyatlar uygulamaktadır. Ayrıca bu kanallardan OEM ve OES
kanallarında satışı yapılacak rulmanlar kutulanmadan müşteriye sunulmaktadır. Bu
pazar farklılaştırması ticari hayatin gereği olarak kabul edilebilecek olağan bir
uygulamadır ve bu uygulamaya hem diğer rulman üreticileri hem de rulman dışı
yedek parça üreticileri tarafından da başvurulmaktadır.
13 REKABET KURUMU
OES firması hem K… Grubu servis kanallarının ihtiyacını karşılamak üzere
OES amaçlı rulman almakta hem de yedek parça kanalında faaliyet göstermektedir.
Yapılan incelemeler ve tespitler sonucunda OES firmasının K… Grubu servis
örgütlerine verilmek üzere TİMKEN firmasının pazar faklılaştırmasının bir sonucu
olarak düşük fiyattan ve kutusuz olarak toptan aldığı rulmanları kendi kutusuna
koyarak yedek parça piyasasına sürdüğü anlaşılmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin anlaşma veya uyumlu bir eyleme
uygulanabilmesi öncelikle en az iki teşebbüsün ortak hareketini ve anlayış birliğini
gerektirmektedir. Diğer bir deyişle bir anlaşmanın varlığından bahsedebilmek için en
az iki teşebbüsün herhangi bir davranışta bulunma ya da bulunmama konusunda
fikir birliğine ulaşmaları gerekmektedir. Ancak bu olayda OES'in tek taraflı bir
uygulaması söz konusudur. Bu uygulama sonucunda TİMKEN firmasının yedek
parça kanalı zarar görmüştür. TİMKEN yedek parça kanalı çerçevesinde daha
pahalıya satabileceği ürünleri daha ucuza satmak durumunda kalmıştır. Diğer
yandan bu uygulama TİMKEN firmasının kanal bazında farklılaştırmaya dayanan
satış sistemine de zarar vermektedir. Ayrıca OES'nin TİMKEN rulmanlarını kendi
kutuları içerisinde yedek parça piyasasına sürmesi TİMKEN markasını, marka imajını
ve bilinirliğini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu bağlamda TİMKEN, OES firmasının
ilgili uygulamalarının önüne geçmek amacıyla birçok girişimde bulunmuş, OES
firmasının yedek parça piyasasındaki faaliyetlerini, diğer distribütörler ile yaptığı
anlaşmanın aynısını bu firmayla yaparak düzenlemek ve diğer distribütörlerin
anlaşma gereğince uymak durumunda oldukları koşullara OES firmasının da
uymasını sağlamak istemiştir.
Yapılan incelemeler çerçevesinde, TİMKEN Europa firmasının iddia edildiği
gibi yedek parça pazarında faaliyet gösteren distribütörleri arasında doğrudan bir
fiyat ayırımcılığı yapmadığı, şikayet konusu olayın esas itibariyle OES firmasının tek
taraflı hareketinden kaynaklandığı anlaşılmıştır. Diğer yandan TİMKEN Europa
firmasının OES firması tarafından gerçekleştirilen uygulamalara yönelik olarak önlem
alma girişimlerinde bulunması bu uygulamalara pasif olarak izin vermek ya da göz
yummak niyetinde olmadığının göstergesidir. Bu nedenlerle 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesi anlamında bir anlaşmanın varlığından söz etmenin mümkün olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin uygulaması öncelikle ilgili
ürün pazarında bir hakim durumun varlığını gerekli kılmaktadır. Hakim durumun
varlığının ortaya konulmasından sonra hakim durumda olan teşebbüsün bu
konumdan doğrudan ve aktif olarak çıkar ya da fayda sağladığı bir fiil gerçekleştirmiş
olması gerekmektedir. Yapılan inceleme ve tespitler çerçevesinde TİMKEN
firmasının gerek genel olarak rulman pazarında gerekse özel olarak konik makaralı
rulman pazarında, Türkiye pazar koşulları çerçevesinde hakim durumda olmadığı
anlaşılmıştır. Diğer yandan şikayet konusu olaylar TİMKEN firmasının doğrudan bir
fiilinden değil OES firmasının tek taraflı tasarrufundan kaynaklanmaktadır. Bu
bağlamda TİMKEN firmasının 6. madde anlamında herhangi bir ihlal
gerçekleştirdiğini iddia etmenin mümkün olamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Ayrıca, önaraştırma raporunda yer verilen OES'in ilgili pazarda alıcı olarak
hakim durumda olup olmadığının incelenmesi hususunda; pazarda çok sayıda
14 REKABET KURUMU
sağlayıcı ve bu sağlayıcıların münhasır olmayan çok sayıda dağıtıcıları bulunması,
aynı şekilde TİMKEN'in de OES dışında dört dağıtıcısının daha bulunması, OES'in
K… Grubu'nun servis kanallarına dağıtım yapıyor olmasına rağmen, TİMKEN'in aynı
gruba bağlı Ford'un servis kanalına yapılan satışlarda bir anlaşma ile OES'i
devreden çıkartabilmesi, TİMKEN'in OES'in düşük fiyatla kutusuz olarak aldığı
ürünleri kutulayıp satmasının önüne geçebilmek için önlemler alabilmesi ve K…
Grubu'nun OES kanalına sunulmak üzere satılanlar hariç diğer ürünlerin söz konusu
teşebbüse diğer dağıtıcılarla aynı fiyata satılması gibi unsurlar dikkate alınarak, söz
konusu pazarın bugünkü yapısında OES'in hakim durumda olmadığı sonucuna
varılmıştır.
K- SONUÇ
Yukarıda yapılan tespit ve değerlendirmeler ışığında;
1. - İddiaya konu yedek parça pazarında OES firması ile TİMKEN Europa GmbH'in
diğer distribütörleri arasındaki fiyat ve satış koşullarındaki farklılıkların, OES
firmasının tek taraflı davranışları sonucunda meydana geldiğine ve TİMKEN
Europa GmbH ile OES arasındaki bir anlaşmadan ya da uyumlu eylemden
kaynaklanmadığına,
- Semir Ticaret’in sözleşmesinin TİMKEN Europa GmbH tarafından gerekçesiz
değil, distribütörlük anlaşmasının ilgili maddeleri uyarınca feshedildiğine,
- 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi bakımından gerek genel olarak rulman
pazarında gerekse özel olarak konik makaralı rulman pazarında TİMKEN Europa
GmbH firmasının hakim durumda olmadığına,
bu nedenlerle TİMKEN Europa GmbH ve TİMKEN Europa Gmbh İstanbul İrtibat
Bürosu'nun 4054 sayılı Kanunun 4 ve 6. maddelerini ihlal etmediğine ve haklarında
bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİYLE,
2. Original Equipment Services firmasının pazarda fiyat, arz, üretim ve dağıtım
miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücüne sahip olmadığına,
dolayısıyla ilgili pazarda hakim durumda bulunmadığına, bu nedenle söz konusu
teşebbüsün 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal etmediğine ve hakkında bir
önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına
OYÇOKLUĞUYLA,
karar verilmiştir.
15 REKABET KURUMU
KARŞI OY GEREKÇESİ
Timken Europa GmbH hakkında düzenlenen 03.10.2000 tarih D3/2- Y.T.-00/5
sayılı Önaraştırma Raporu’na dayanılarak alınan, OES hakkında bir önaraştırma
yapılmasına gerek olmadığına dair 10.10.2000 tarih ve 00-38/419-235 sayılı Kurul
kararına aşağıda belirttiğim nedenlerle katılamamış bulunmaktayım.
OES Firması Timken Europa GmbH’ın rulmanlarının Türkiye satıcısıdır. OES
firması, yetkili servisler için sağlayıcıdan daha ucuza aldığı rulmanları OES usulüyle
sadece yetkili servislere, diğer tamircilerin ihtiyaçları için sağlayıcıdan daha yüksek
fiyatlarla aldığı ürünleri ise diğer tamircilere satması gerekirken; OES’in bu pazardaki
etkin konumu ve Timken’in OES’e bağımlı hale gelmesi sonucu OES Timken’den
OES usulüne göre sadece yetkili tamircilere satmak için ucuz fiyatlarla sağladığı
ürünleri piyasadaki diğer tamircilere de satarak, rakiplerini güç duruma
düşürdüğünden bahisle Raportörler, OES firmasının ilgili pazardaki alım gücünün
ilgili ürün pazarına vermiş olduğu zararın ortaya konulması, ayrıca bu durumun
hakim durumunu kötüye kullanılması olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin
belirlenmesi için OES firması hakkında bir önaraştırma açılması önerilmekte olup
aynı gerekçelerle bir önaraştırma yapılmasının uygun olacağını düşünmekteyim.
Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi
16 REKABET KURUMU
KARŞI OY GEREKÇESİ
Kurulumuzun 10.10.2000 gün ve 38/419-235 sayılı kararının,
"Önaraştırma Yapılmaması" yolundaki hüküm fıkrasına aşağıda sunduğum
nedenle katılamıyorum:
Önaraştırma ile, yakınmaya konu edilen Timken Firmasının ilgili
pazarda egemen durumda olmadığı ve ayrımcılık yapmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Elde edilen bulgu ve belgeler, bu sonucu doğrular niteliktedir.
Geniş anlamda, marka ve üretim ayırımı yapılmaksızın, ilgili pazarın
rulman pazarı olduğu belirlenmiştir. Bu pazarda egemen konumda olan,
ayrımcılık gücüne sahip firmanın OES olduğu anlaşılmaktadır. Piyasayı
bozucu etkilerinin bulunup bulunmadığı, egemen gücünün rekabet ihlali
içeren boyutlarının belirlenmesi, ayrımcılık yapıp yapmadığı gibi durumlar,
yapılacak bir önaraştırma yada soruşturma ile kesinlik kazanacaktır. Çünkü,
OES Firmasının rekabet ihlali içeren bir davranış içinde olmadığını, egemen
konumda bulunmadığını belirleyen tek bir bulgu ve belge yoktur.
Kaldı ki, 4054 sayılı yasanın 40 ıncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca,
Kurul kendisine herhangi bir şekilde intikal eden bir başvuru üzerine
önaraştırma yapmak zorundadır. Kurulun, kendisine intikal eden bir başvuru
üzerine, önaraştırma yapmamaya dayalı bir takdir hakkı
bulunmamaktadır."…Önaraştırma yapılmasına karar verir" hükmü, buyurucu
niteliktedir.
Önaraştırma açılmaması yolundaki kurulumuz kararına bu nedenle
katılamıyorum.
İsmet CANTÜRK
Kurul Üyesi
17 REKABET KURUMU
REKABET KURUMU BAŞKANLIĞI'NA
(Muhalefet Şerhi)
KARAR TARİHİ VE SAYISI :10.10.2000 ve 00-38/419-235 sayılı K.
MUHALEFET EDEN ÜYE :Mehmet Zeki UZUN
KONU :Rekabet Kurulu'nun, mezkur tarih ve sayılı Kararında
belirtilen hususulara karşı, muhalefet nedenlerimizin sunulmasıdır.
MUHALEFET NEDENLERİ :
1-Rulman üreticilerinin OEM ve OES piyasalarındaki güçleri, asıl kar ettikleri
yedek parça piyasalarındaki güçlerini belirlemektedir.Rulman ürününün niteliği
gereği OEM ve OES piyasalarında güçlü olan üretici kendisine yedek parça
(aftermarket) piyasalarında pazar yaratmış olmaktadır.
2-G... ve K... adlı şirketlerin K... Grubu fabrikaların OEM amaçlı rulman
ihtiyaçlarını karşılamaları ve bu şirketlerinde desteklediği OES firmasının ilgili
fabrikaların yetkili servis teşkilatlarına OES amaçlı rulman sağlıyor olması, K...
Grubunun Türkiye'de özellikle otomotivde sahip olduğu güç nedeniyle TİMKEN
firması açısından büyük öneme sahiptir. Böylelikle OES firması TİMKEN için büyük
ve önemli bir pazar yaratmaktadır.
3-TİMKEN firmasının, Türkiye satışlarının yaklaşık %50'si OES firması
aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. TİMKEN'in yanı sıra TİMKEN markalı rulmanların
özellikle otomotiv rulmanları bakımından en büyük rakiplerden biri olan SKF
firmasının da distiribütolünü yapan OES firmasının satışları içindeyse TİKMEN
rulmanları %20'lik bir paya sahiptir.
4-OES firmasının K... Grubu ile olan ilişkileri, TİKMEN Türkiye satışlarının
yarısını karşılıyor olması ve distribütörlüğünü yaptığı SKF rulmanlarının TİKMEN
rulmanlarının yerine empoze edebilme şansının bulunuşu OES firmasının, TİKMEN
firmasının karşısında Türkiye rulman pazarı bakımından oldukça güçlü bir konuma
getirmektedir.OES firmasının sahip olduğu bu güç, TİMKEN firmasını bu firmaya
bağlı hale getirmektedir. OES firmasının tek taraflı olarak OES kanalı çerçevesinde
düşük fiyattan aldığı rulmanları, yedek parça pazarında satışa sunması, bu pazarda
faaliyet gösteren distribütörlerin faaliyetlerini zorlaştırmakta ve onları rekabette
dezavantajlı bir duruma düşürmektedir.
Bu bağlamda, OES firmasının, TİKMEN'in kendisine olan bağımlılığı
çerçevesinde elde ettiği gücü, yedek parça pazarında çıkar sağlamak amacıyla
kullandığını söylemek mümkündür. OES firması bu gücünü, yedek parça
piyasasındaki bu uygulamalarına son verecek ve diğer distribütörlerle eşit şartlara
sahip olmasını sağlayacak distribütörlük anlaşmasını, imzalamamakla da ortaya
koymaktadır.
18 REKABET KURUMU
SONUÇ :OES firmasının, K... Grubu otomotiv şirketlerinin servis
pazarındaki yedek parça ihtiyaçlarını sağlayan bir konumda olmasından
kaynaklanan önemli bir gücü olduğu, bu güç nedeniyle, TİMKEN firmasının, OES
firmasına bağımlı hale geldiği ve OES firmasının bu bağımlılığı, yedek parça
pazarında çıkar sağlamak amacıyla kullandığı ve OES firmasının sektörün diğer
önde gelen firmalarıyla olan faaliyetleri de dikkate alındığında,
- Bu hususun ilgil pazardaki alım gücünün kötüye kullanılması olarak
değerlendirilebileceği,
- OES firmasının ilgili pazardaki alım gücünün, ilgili ürün pazarına vermiş
olduğu zararın sağlıklı bir şekilde ortaya konulması,
- Bu durumun hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilip
değerlendirilmeyeceğinin belirlenmesi açısından,
- OES firması hakkında bir önaraştırma açılması gerektiği,
Düşünce ve kanaatinde olduğumdan, çoğunluğun görüşüne iştirak etmediğimi
ve muhalefetimi bildiririm. 10.10.2000
Mehmet Zeki UZUN
Rekabet Kurulu Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy