Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-198 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-53/1359-484
Karar Tarihi : 18.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Buket ARI
C. BAŞVURAN : Mehmet KAYA
Yenigün Mah. 1039/3. Sok. Yıldız Apt. No:2/1 Muratpaşa/
Antalya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Antalya Şubesi
Konuksever Mah. Gazi Blv. No:314 K:1 Muratpaşa/Antalya
E. DOSYA KONUSU: TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası (HKMO)
Antalya Şubesinin yönetim kurulu kararı ile üyelerinin plankote ve bina aplikasyon
proje sayılarına kota uyguladığı iddiası. 20
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru dilekçesinde özetle; HKMO Antalya Şubesi Yönetim
Kurulunun 17.06.2011 tarihinde aldığı karar ile üyelerinin bilgisi dışında kota uygulaması
getirdiği ve bu yolla üyelerinin iş sayısını sınırlandırdığı ileri sürülmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.07.2011 tarih ve 4863 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan, 19.08.2011 tarih ve 2011-4-198/İİ-11-378.HG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 25.08.2011 tarih ve 11-46 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 11-46/1126-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 13.10.2011 tarih ve 2011-4-198/ÖA-11-193.HHÜ sayılı 30
Önaraştırma Raporu 17.10.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/509 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Antalya’da faaliyet gösteren HKMO Antalya Şubesinin arz kontrolüne (kota
uygulaması) yönelik uygulamalarının, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği,
- Ancak söz konusu uygulamaya henüz iki ay önce geçilmiş olması ve uygulamanın
amacının teknik bilgi gerektiren işlerin mühendis olmayan kişilerce yapılmasının önüne
geçilmesi olduğu dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olan arz kontrolü 40
uygulamalarına son verilerek, ilgili pazarda, rekabetin kalıcı bir şekilde tesisi ve benzer
eylemlerin tekerrür etmesinin önlenmesi, aksi takdirde Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca
11-53/1359-484
2
işlem yapılacağı hususlarında, HKMO Antalya Şubesine, aynı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesinin uygun olacağı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusu iddiaların, harita ve kadastro mühendisleri odasının uygulamalarına
yönelik olması nedeniyle, ilgili ürün pazarı “harita ve kadastro mühendisliği hizmetleri 50
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu hizmetlerin il bazında sunuluyor olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar
“Antalya ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. HKMO Antalya Şubesi yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Şube yetkilileri konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususlara değinmişlerdir:
- Söz konusu kota uygulaması Antalya’nın Merkez ilçesinde, bazı harita ve kadastro
mühendislerinin fazla emek harcamadan, teknikerler tarafından hazırlanan plankote ve
bina aplikasyon belgelerine imza atmasına ilişkindir. Anılan uygulamaya konu olan 60
işlerde, ödemeler asgari ücret tarifesinin çok altındadır. Bu şekilde ayda 60-70 iş yapan
mühendis bulunmaktaydı. Uygulama haksız rekabete ve haksız kazanca yol açmakta
idi. Buna engel olmak için, yönetim kurulu üyelerle de görüşüp ilgili kararı oy çokluğu ile
almıştır (bir üye muhalefet etmiştir). Buna göre bir mühendisin sağlıklı yapıldığı takdirde,
ayda toplam 20 iş (plankote veya bina aplikasyonu) yapabileceğini düşünerek söz
konusu kotayı getirdik. Ancak bu uygulamayı ilgili kararda ve tebligatlarda yer aldığı
şekliyle Temmuz ayında değil, Ağustos ayında başlattık. Söz konusu kararı Antalya
Merkez'de faaliyet gösteren, sayıları 43 olan ve her biri odamıza tescilli büro olan
üyelerimize gönderdik. Antalya Merkez'de yılda 3000 kadar Belediye tarafından ruhsat
kesilmiş plankote veya bina aplikasyon işi yapılmaktadır. Burada faaliyet gösteren 43 70
adet büronun olduğu düşünüldüğünde her büroya aylık 5,8 iş düştüğü ortaya
çıkmaktadır. Buna göre getirilen kotanın söz konusu ortalamanın oldukça üstünde
olduğu görülmektedir. Bugüne kadar bu uygulama ile ilgili olarak herhangi bir şikâyet
veya memnuniyetsizlik bize bildirilmemiştir. Bu nedenle harita ve kadastro mühendisi
arkadaşlarımızın uygulamadan memnun olduğunu düşünüyoruz.
- Kota uygulamasının yasal dayanağı olarak, 3030 sayılı Kanun Kapsamı Dışında Kalan
Belediyeler Tip İmar Yönetmeliği'nin 58. maddesinde yer alan, Teknik Uygulama
Sorumluluğu (TUS) için getirilen “aynı anda en fazla 10 adet yapı için fenni mesuliyet
üstlenilebilir...” hükmü gösterilebilir.
- Kota uygulamasının takibi şu şekilde yapılmaktadır: Harita mühendisleri hazırladıkları 80
projeleri bize onaylatarak “mesleki denetim uygulaması (vize)” alırlar ve bununla ilgili de
ücret öderler. Dolayısıyla, yapılan işlerden Şube haberdar olur. Söz konusu işler Şubede
mesleki işleme defterine işlenir ve yapılan işler her mühendis için ayrı ayrı tablolaştırmak
suretiyle izlenir. Kotayı aşan mühendislerin yaptıkları işe mesleki denetim uygulaması
11-53/1359-484
3
yapılmaz. Ancak iki aydır sürmekte olan uygulamada, kotayı doldurup da mesleki
denetim uygulaması hizmeti alamayan mühendis olmamıştır.
I.2.2. Başvuru Sahibi ile Yapılan Görüşme
Başvuru sahibi konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususlara değinmiştir:
- Benim asıl şikâyet konum, 29.06.2011 tarihinde kota uygulamasına ilişkin tebligat 90
yapılıp, hemen bir gün sonra kota uygulamasına başlanılacak denilmesidir. Benim o
tarihte hazırladığım ve vize için bekleyen çok sayıda işim vardı. Dolayısıyla, söz konusu
işler Temmuz’un başında vize edilecek ve Temmuz ayı kotasını neredeyse doldurmuş
olacaktım. Bunun haricinde, kota uygulamasını doğru ve hukuki bulmamaktayım. Bir
mühendis istediği kadar iş yapabilmelidir.
- HKMO Antalya Şubesinde kota ile ilgili olarak yapılan toplantıya katıldım. Toplantıda
yönetim kurulundakiler hariç 4-5 mühendis bulunmaktaydı. Ben herhangi bir fikir beyan
etmedim. Esas olarak, 4-5 büronun teknikerler üzerinden aylık yaklaşık 60-70 adet iş
almasının doğurduğu haksızlığın önüne geçilmesi gerektiği hususu görüşüldü.
- Plankote ve bina aplikasyon işlerine ilişkin asgari ücret tarifesi bulunmaktadır. Söz 100
konusu tarife uygulandığı takdirde, iş başına 400 TL+KDV (%18) alınması
gerekmektedir. Bunun yaklaşık 225 TL’sini vergi yükü oluşturmaktadır. Dolayısıyla,
mühendise yaklaşık 150 TL kalmaktadır. Ancak, özellikle teknikerler başta olmak üzere,
söz konusu asgari ücret tarifesinin oldukça altında iş yapanlar vardır. Ben hiçbir zaman
teknikerin hazırlamış olduğu işe imza atmadım.
- Kotanın uygulandığı Ağustos ayında 20 adet vize yaptırarak kotamı doldurdum. Eylül
ayında ise 21.09.2011 tarihi itibariyle … adet vize yaptırdım. Eylül ayında bir süre tatilde
olduğumdan bu kadar iş yaptım. Ancak kalan 10 gün içerisinde kotayı çok rahat bir
şekilde doldurabilirim.
- İyi çalışan bir mühendis isterse günde 4 tane plankote veya bina aplikasyon işi 110
yapabilir. Yapı sahiplerinin bir mühendisi tercih etmeleri için çeşitli nedenler söz konusu
olabilir. Bunların en başında, işin doğru ve zamanında yapılması, teknolojik cihaz
kapasitesi gibi unsurlar gelir. Ben bu alanda kullanılan en teknolojik cihaza (GPS)
sahibim. Bu cihazla gece dahi ölçüm yapabilmekteyim.
I.2.3. HKMO Antalya Şubesi Tarafından Kuruma Gönderilen Yazı
HKMO Antalya Şubesinin konuya ilişkin yazısında;
- Antalya genelinde çeşitli serbest harita ve kadastro mühendislik müşavirlik hizmetleri
verildiği, yapı ruhsatına ek projelerden olan ve sorumluluğu harita ve kadastro
mühendisinin üstlendiği parsel plankotesi ve parsellere inşa edilecek yapıların
aplikasyon belgesi düzenlenmesi işlemlerinin, sayıları itibarıyla en çok yapılan iş 120
kalemlerinden olduğu, HKMO Antalya Şubesi’nin bu hizmetler için her yıl asgari ücretleri
belirlediği ve mesleki denetimler yaptığı, Şube olarak denetimler sırasında bu
hizmetlerin az sayıdaki serbest harita ve kadastro mühendislik büroları tarafından yoğun
olarak yapılmasına karşın büyük bir çoğunluk tarafından hiç yapılmadığının görüldüğü,
- Mesleki denetimler sırasında, plankote ve bina aplikasyon belgesi işlemleri için az
sayıdaki serbest harita ve kadastro mühendislik bürosunun asgari birim fiyatların altında
bu hizmetleri verdiğinin belirlendiği, bunun haksız rekabete neden olduğu,
11-53/1359-484
4
- HKMO Antalya Şubesi’nin az sayıdaki serbest harita ve kadastro mühendisi ile yaptığı
toplantılarda, kota uygulamasına geçilmesi görüşünün katılımcıların oybirliği ile
benimsendiği, 130
- Yapı ruhsat eki projelerinden plankote ve bina aplikasyonu hizmetlerinde dağılımın eşit
olarak sağlanması, işlerin doğru ve sağlıklı yapılması açısından, Şubece aylık belirlenen
sayılar dâhilinde yapılmasına ilişkin kararın, bir yönetim kurulu üyesinin katılmadığı
17.06.2011 tarihli olağan yönetim kurulu toplantısında oybirliği ile kabul edildiği ve
uygulamaya konulduğu,
- Buna esas olan sayı belirlenirken, Antalya Büyükşehir Belediyesi ile alt kademe
belediyelerde serbest harita ve kadastro mühendislik büroları tarafından yapılan işlem
sayılarının temel alındığı, aylık kota uygulamasının her bir serbest harita ve kadastro
mühendislik bürolarınca aylık bazda 10 adet plankote, 10 adet bina aplikasyon belgesi
hazırlanması yönünde olduğu, uygulamanın, serbest harita ve kadastro mühendislik 140
hizmeti veren bir büro veya şirketin bir işi yapabileceği zaman göz önüne alındığında,
yapılan işin doğruluğu ve güvenilirliğinin sağlanması bakımından önemli olduğu
hususlarına yer verilmiştir.
I.2.4. HKMO Antalya Şubesi Tarafından Üyelerine Gönderilen Yazı
Başvuru ekinde yer alan ve HKMO Antalya Şubesi tarafından üyelerine gönderilen
yazıda anılan Şubenin üyelerine, aylık bazda 10 adet plankote ve 10 adet bina
aplikasyon belgesi hazırlanması yönünde talimat verdiği, bunun yanında 2 adet plankote
ya da bina aplikasyon belgesinin fazladan yapılabileceğini, ancak hiçbir durumda toplam
sayının 20’yi geçemeyeceğini düzenlediği görülmektedir.
I.3. Değerlendirme 150
Yürütülmekte olan önaraştırmanın konusu, HKMO Antalya Şubesi yönetim kurulunca
alınan, Şube’ye kayıtlı her harita ve kadastro mühendisliği bürosunun, ayda en fazla 20
adet plankote ve bina aplikasyon projesi alabileceğine ilişkin kararın rekabet ihlali
oluşturduğu iddiasıdır.
Söz konusu, Şubeye kayıtlı olarak faaliyet göstermek zorunda olan büroların
alabilecekleri iş sayısının ay bazında sınırlandırıldığı iddiası, 4054 sayılı Kanun’un
“Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4. maddesinin (c)
bendinde yasaklanan “Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya
bunların piyasa dışında belirlenmesi” hükmü çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Rekabetçi yapıya sahip piyasalarda arz miktarı, iktisadi kaideler çerçevesinde, başta 160
talep miktarı olmak üzere, diğer piyasa değişkenleri ile bağlantılı olarak, serbest
koşularda belirlenmektedir. Piyasa parametrelerinden bağımsız olarak, dış etkilerle arz
miktarının belirlenmesi, ilgili piyasanın rekabetçi yapısının bozulduğuna ve dolayısıyla
piyasada rekabet ihlalinin varlığına işaret etmektedir. Arz miktarının belirlenmesi, dolaylı
olarak fiyatın ve talep miktarının da etkilenmesine yol açmaktadır. Arz miktarına edilen
müdahale, piyasanın doğal dengelerini bozarak, sunulan hizmetin kalitesinin düşmesi ve
rekabetin sınırlanması veya ortadan kalkması sonucunu doğurmaktadır. Bunun yanı
sıra, arz miktarına getirilen sınırlama, tüketicilerin tercihlerini sınırlamakta ve tüketici
refahının olumsuz yönde etkilenmesine neden olmaktadır.
Somut olayda, harita ve kadastro mühendisliği hizmetleri pazarında, mühendislerin 170
üstlenebilecekleri plankote ve bina aplikasyonu işlerine Şube tarafından getirilen sayı
11-53/1359-484
5
sınırlaması, rekabet hukuku anlamında kota sınırlaması olarak değerlendirilmektedir. Bu
uygulama ile Şube, her bir teşebbüsün alabileceği aylık iş sayısına müdahale etmek
suretiyle, teşebbüs başına düşen arz miktarını kısıtlamaktadır. Hâlbuki ilgili pazarda
faaliyet gösteren teşebbüslerin verdikleri hizmet bazında sahip oldukları mesleki bilgi,
deneyim, altyapı ve donanım farklılıklar arz etmektedir. Örneğin, bir teşebbüs neredeyse
sıfır hata payıyla arazi ölçümüne imkân veren GPS cihazıyla gerekli ölçümleri yaparken,
diğer başka bir teşebbüs bu cihaza sahip olmayabilir. Ayrıca, mühendislik bürolarında
çalışan mühendislerin mesleki bilgi ve tecrübelerinin yanında, müşteriye olan yaklaşım,
işin doğru bir şekilde ve zamanında bitirilmesi gibi hususlar da hizmet kalitesini etkileyen 180
faktörler arasında sayılabilir. Yapı sahipleri, bina aplikasyon ve plankote projelerini
yaptıracakları büroları seçerken fiyatın yanında bu kriterleri göz önüne almaktadır. Hatta
tüm büroların aynı asgari ücret tarifesini uyguladığı varsayımında, fiyat dışındaki
etmenlerin, yapı sahiplerinin tercihi bakımından, öne çıktığı da söylenebilir. Ancak kota
sistemi ile her teşebbüs, kotasını dolduran teşebbüslerin iş kabul edemeyeceğini ve
işlerin kendilerine kanalize olacağını bilecek ve bu bakımdan hizmet kalitesini yükseltme
yoluna gitmeyecektir. Şöyle ki, kotasını dolduran teşebbüsler, kendilerine gelen projeyi
kabul edemeyecek ve ilgili projenin diğer teşebbüslere götürülmesine imkân
sağlanacaktır. Bu noktada, hizmet alıcılarının tercih özgürlüğü ortadan kalkacak ve
alıcılar, kendi tercihlerine göre rekabetçi hizmet sunan teşebbüslerden hizmet 190
alamayacaklardır. Bu durum, rekabetçi piyasaların yapısı ile örtüşmemekte ve 4054
sayılı Kanun anlamında arz kontrolü sonucu doğurmaktadır.
Öte yandan, HKMO Antalya Şubesi’nin kayıtlı teşebbüsler üzerindeki yaptırım yetkisi
üzerinde de durmak gerekir. Esasen, mühendisler tabi oldukları odalara kayıt
yaptırmadan ve her yıl tescili yenilemeden faaliyet gösterememektedir. Bunun yanı sıra,
mühendislerce tamamlanan her proje, ilgili mühendisin bulunduğu yerdeki oda
temsilciliğine onaylatılmak durumundadır. HKMO Antalya Şubesi’nin kota miktarını aşan
büroların projelerine onay vermemesi bu yaptırım yetkisine örnek olarak gösterilebilir.
Dolayısıyla, teşebbüslerin HKMO Antalya Şubesi’nin kota uygulamasına rağmen iş ve
işlem yapmaları mümkün görünmemektedir. 200
Yukarıda yer verilen bilgi, belge, tespit ve değerlendirmeler dikkate alındığında, HKMO
Antalya Şubesi tarafından gerçekleştirilen arz kontrolü uygulamalarının, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan rekabet ihlallerinden olduğu anlaşılmaktadır.
Ancak, sözü edilen uygulamaya ilişkin kararın 01.07.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş
olmakla birlikte, Ağustos ayından itibaren uygulanmaya konulduğu ve uygulamanın
amacının mühendis olmayan kişilerce teknik bilgi gerektiren işlerin yapılmasının önüne
geçmek olduğu dikkate alınarak, anılan uygulama hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, buna karşın Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca belirtilen eylemlere son verilmesi yönünde ilgili
teşebbüs birliğine görüş gönderilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır. 210
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Antalya'da faaliyet gösteren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Antalya
Şubesinin arz kontrolüne (kota uygulaması) yönelik uygulamalarının, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine,
2- Ancak söz konusu uygulamaya henüz iki ay önce geçilmiş olması, uygulamanın
amacının teknik bilgi gerektiren işlerin mühendis olmayan kişilerce yapılmasının önüne
11-53/1359-484
6
geçilmesi olduğu ve benzer Kurul Kararları dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun'un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
3- Bununla birlikte, arz kontrolü (kota) uygulamalarına son verilmesi ve ilgili pazarda 220
rekabetin kalıcı bir şekilde tesisini teminen benzer eylemlerin tekerrüründen kaçınılması
gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı
hususlarında aynı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca TMMOB Harita ve
Kadastro Mühendisleri Odası Antalya Şubesine görüş bildirilmek üzere Başkanlığın
görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy