TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Konya Şubesi’nin yapı aplikasyon projelerine ve şantiye şefliği faaliyetlerine sayı sınırlaması getirerek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası - Karar Sayı 17-13/162-70

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-1-6 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-13/162-70
Karar Tarihi : 20.04.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK,
Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Başak TEKÇAM, Abdullah ATEŞ, Dilan TOPRAK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Mustafa POYRAZ
Nüve İş Merkezi A Blok. 6/605 Selçuklu/Konya
- Mustafa EMEKSİZ
Öğretmen evleri Mah. Çimendağ Sok. No:19-1 Meram/Konya
- Necati GÜMÜŞCAN
Nüve İş Merkezi A Blok. 6/605 Selçuklu/Konya
- Mustafa YILMAZ
Öğretmen evleri Mah. Çimendağ Sok. No:45 Meram/Konya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Konya Şubesi
Nişantaş Mah, Şahinağa Sok, Uğurlu Sitesi No:11
Selçuklu/Konya
(1) E. DOSYA KONUSU: TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Konya
Şubesi’nin yapı aplikasyon projelerine ve şantiye şefliği faaliyetlerine sayı
sınırlaması getirerek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kuruma yapılan başvurularda özetle;
- Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Harita ve Kadastro
Mühendisleri Odası’nın (HKMO) Planlı İmar Yönetmeliği’ne dayanarak, yapı
aplikasyon projelerinde 20 adet ile sınırlama getirdiği ve bu sınırlamanın genel
merkez ve Konya Şubesi tarafından uygulandığı,
- Şantiye şeflerinin faaliyetlerinin ise beş şantiye ile sınırlandırıldığı fakat şantiye
şefinin beş şantiyeden fazlasını takibinin mümkün olmaması nedeni ile söz
konusu sınırlandırmanın anlaşılabilir olduğu,
- Harita mühendislerinin ise gerekli personel ve donanım olduğu sürece her sayıda
işi yapabileceği,
- HKMO’nun bu faaliyetleri ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u
(4054 sayılı Kanun) ihlal ettiği
belirtilerek konunun incelenmesi talep edilmiştir.

17-13/162-70
2/18
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.02.2017 tarih ve 829, 831, 837 ve 838
sayılar ile giren başvurular üzerine hazırlanan 15.02.2017 tarih ve 2017-1-6/İİ sayılı İlk
İnceleme Raporu, 23.02.2017 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve
17-08/95-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca
düzenlenen 04.04.2017 tarih ve 2017-1-6/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- HKMO’nun harita ve kadastro mühendislerinin aynı anda üstlenebilecekleri yapı
aplikasyon projelerine ve fenni mesuliyet işlerine sayı sınırlaması getirmesine
ilişkin uygulamalarının, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamına girdiği,
- Ancak söz konusu sınırlamanın yapı aplikasyonu projelerine yönelik piyasada
yaşanan problemlerin önüne geçmek, işlerin yasal mevzuata ve prosedürlere
uygun gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla Eylül 2016’dan bu yana kısa bir
dönem içinde uygulandığı, üyeler arasındaki iş dağılımının oldukça farklılaştığı ve
ayrıca belirli koşullarda metrekare ve sayı sınırının artırılabildiği dikkate alınarak
4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığı,
- Bununla birlikte, söz konusu uygulamalara son verilmesi ve ilgili pazarda rekabetin
kalıcı bir şekilde tesisini teminen benzer eylemlerin tekerrüründen kaçınılması
gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağı hususlarında aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
HKMO’ya görüş gönderilmesi gerektiği,
- Şantiye şefliği faaliyetlerine yönelik getirilen sayı sınırlamasının ise HKMO ile
ilgisinin bulunmadığı ve söz konusu sınırlamanın Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
tarafından çıkarılan ve 01.01.2012 tarihinde yürürlüğe giren “Yapı Müteahhitlerinin
Kayıtları ile Şantiye Şefleri ve Yetki Belgeli Ustalar Hakkında Yönetmelik” ile
düzenlendiği, bu itibarla söz konusu iddiaya yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ve şikâyetin
reddedilmesi gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası ve Konya Şubesi
(5) HKMO, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu (6235 sayılı TMMOB
Kanunu) kapsamında kurulmuş olup, TMMOB’a bağlı olarak faaliyet gösteren ve
Anayasa’nın 135. maddesine göre kamu kurumu niteliğini haiz olan bir meslek
kuruluşudur. 1 Kasım 2005 tarih ve 25983 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB
Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği (HKMO Yönetmeliği) uyarınca
faaliyet gösteren HKMO’nun 10 şube ve 146 il/ilçe temsilciği ile ülke genelinde
örgütlenmesi bulunmaktadır1. Konya Şubesi de HKMO’nun mevzuatı gereğince
faaliyetlerini ve denetimlerini sürdürmektedir2.


1
2 HKMO tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 21.03.2017 tarih, 1907 sayı ile giren yazıda HKMO’nun
Konya’da bulunan toplam üye sayısının 224 (160-tescil yeniledi, 34-tescil yenilemedi, 23-tescilden kapalı,
7-tescili donduruldu) olduğu görülmektedir.
17-13/162-70
3/18
(6) Rekabet hukuku doktrininde “profesyonel meslek birlikleri” olarak adlandırılan bu tür
kuruluşların, 4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesi çerçevesinde teşebbüs
birliği olarak nitelendirildiği görülmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs
birliği, “teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da
tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikler” olarak tanımlanmakta olup, HKMO’nun da bu
tanım çerçevesinde teşebbüs birliği niteliğini haiz olduğu değerlendirilmektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(7) İlgili ürün pazarının tespitinde, tüketicinin gözünde fiyatları, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından birbiriyle değiştirilebilir veya ikame edilebilir olarak kabul edilen bütün mal
veya hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı etkileyebilecek
diğer unsurlar da değerlendirilmektedir.
(8) Dosya konusu şikâyetler HKMO tarafından harita mühendislerinin aynı anda
üstlenebilecekleri yapı aplikasyon projelerinin 20 adet ile sınırlandırılmasına ilişkindir.
Projesi tanımlanmış, zemin etütleri yapılmış, zemin taşıma gücü ve temel tipi belirlenmiş
bir yapının arazi üzerinde yerinin tespit edilmesi ve yerleştirilmesi işlemine zemine
uygulanma ya da “aplikasyon” denmektedir.
(9) 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve HKMO Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan “Yapı
Aplikasyon Projesi Yapımı ve Uygulanması ile Fenni Mesuliyet Üstlenilmesi Esasları
Şartnamesi”nin (Şartname) tanımlar ve kısaltmalar başlıklı 2. Bölümü uyarınca yapı
aplikasyon projesi “Parsele ait kadastral aplikasyon krokisine dayanılarak, vaziyet planına
ve bağımsız bölüm planına göre yapının araziye ve katlara aplikasyonunu sağlamak
üzere, yürürlükteki imar planında gösterilen ve imar durum belgesinde belirtilen yapı
yaklaşma mesafelerinin, yapı projelerine göre yapı, eklenti, müştemilat, teknik altyapı ve
parsel köşe nokta koordinatlarının ve yer kontrol noktaları ile röper alınacak noktaların
elektronik ortamda sayısal olarak bilgi sistemlerine esas koordinatlarının Büyük Ölçekli
Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği (BÖHHBÜY) standartlarında üretilerek
gösterildiği projeyi” ifade etmektedir.
(10) Söz konusu Şartname’de “Yapı Aplikasyon projesinin hazırlanması ve yapı aplikasyon
projesinin yapı yerine aplikasyonunun yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yapı sahibi
veya vekiliyle yapılan sözleşme uyarınca SHKMMB3 tarafından” gerçekleştirileceği
düzenlenmektedir.
(11) Yukarıdaki yasal düzenlemeler ve açıklamalar doğrultusunda, yapı aplikasyon projesi
hizmetinin harita ve kadastro mühendisliği mesleğinin faaliyeti olması ve söz konusu
hizmetin HKMO’ya kayıt ve tescil işlemini yaptırmış serbest harita ve kadastro
mühendisleri tarafından gerçekleştirilebilmesi göz önüne alınarak ilgili ürün pazarı “harita
ve kadastro mühendisliği hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.2.İlgili Coğrafi Pazar
(12) İlgili ürün pazarını oluşturan hizmetler bakımından ülke içinde rekabet şartlarının bölgesel
olarak farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması ve şikayetlere konu olan
HKMO uygulamalarının Türkiye genelinde olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak belirlenmiştir.


3 Serbest harita ve kadastro mühendislik müşavirlik hizmetleri yapmak üzere HKMO`ya kayıt ve tescilini
yaptıran vergiye tabi serbest harita ve kadastro mühendislik müşavirlik hizmeti üreten gerçek veya tüzel
kişilikleri ifade eder.
17-13/162-70
4/18
I.3. İlgili Mevzuat
(13) TMMOB, 1954 tarih ve 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile kurulmuştur. Anılan Kanun’un 1.
maddesinden TMMOB’un “Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen
yetkili olup mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve
mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek
kuruluşu” olduğu anlaşılmaktadır. Birliğin kuruluş amacı 6235 sayılı Kanun’un 2.
maddesinin (a) bendinde;
“Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda
kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa sahip meslek mensuplarını bir
Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar
gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin
belirleyeceği yerde açmak”,
ve devamında (b) bendi ile;
“Mimarlık ve mühendislik mesleği mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını karşılamak,
mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak
işlemesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde
dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için
gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak”
olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu Kanun’un 13. maddesinde; “Lüzum görülen
yerlerde Birlik Umumi Heyeti kararlarıyla Türk Mühendis ve Mimar Odaları açılabilir”
denilmektedir. Dolayısıyla, HKMO ve TMMOB’ye bağlı diğer odaların bu hükümler
doğrultusunda kurulduğu ve faaliyetlerinde genel koordinasyonun yukarıda sayılan
amaçlar doğrultusunda TMMOB tarafından sağlandığı anlaşılmaktadır.
(14) HKMO’nun yetki ve görevlerine ilişkin hususların ise HKMO Yönetmeliği ile düzenlendiği
görülmektedir. Söz konusu Yönetmelik’in 4. maddesinde HKMO’nun kuruluşuna ilişkin
hüküm şu şekildedir:
“6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile kurulan ve Türkiye
sınırları içerisinde meslek ve sanatlarını uygulamaya yetkili olup, mesleki çalışmalarda
bulunan Harita ve Kadastro Mühendislerini örgütü içinde toplayan, tüzel kişiliğe sahip,
kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası
bu Yönetmelik hükümlerine bağlıdır.”
(15) HKMO’nun amaçlarının yer aldığı 7. maddede şu hükümler bulunmaktadır:
“a) Meslek mensuplarının ortak gereksinimlerini karşılamak, mesleki etkinliklerini
kolaylaştırmak, mesleğin genel yararlara uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek
mensuplarının birbiriyle ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak
üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak, kamunun çıkarlarının korunmasında,
tarımsal ve sınai üretimin arttırılmasında, ülkenin sanatsal ve teknik kalkınmasında
gerekli gördüğü girişim ve etkinliklerde bulunmak,
b) Meslek ve çıkarları ile ilgili işlerde kamu kuruluşları ve öteki kuruluşlarla işbirliği
yaparak mesleki denetimde, gerekli yardımlarda ve önerilerde bulunmak, meslekle
ilgili bütün mevzuatı, normları, bilimsel şartnameleri, tip sözleşmeleri ve bunlar gibi
bütün bilimsel belgeleri incelemek ve bunların değiştirilmesi, geliştirilmesi ya da
yeniden yürürlüğe konulması yolunda önerilerde bulunmak,
(…)”

17-13/162-70
5/18
(16) Şikayetlerde yer alan yapı aplikasyonu projelerine yönelik düzenlemelerin ise 6235 sayılı
TMMOB Kanunu ve HKMO Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan Şartname’de yer
aldığı görülmektedir. Şartname’nin işbu dosya kapsamında dikkate alınan hükümlerine
aşağıda yer verilmektedir.
 Yapı aplikasyonu projesinin yapımına ilişkin hükümler:
“Madde 6: Yapı Denetimi Hakkında Kanuna tabi olmayan ile tabi olan yapılarda yapı
aplikasyon projesi yapımı işleri aşağıdaki fıkralarda açıklanmıştır.
6.1: Yapı Denetimi Hakkında Kanuna Tabi Olmayan Yapılarda Yapı Aplikasyon
Projesi Yapımı:
6.1.1: Üzerine yapı yapılacak parselin, Mimari proje öncesi (kot ve hat) krokisine esas
olacak komşu ve yakın çevresi ile birlikte yapılacak her türlü yatay ve düşey ölçümler
(etüt) yapılır ve başlangıç kotu imar planı altlığı halihazır haritaya bağlanır.
6.1.2: Yapı aplikasyon projesi; parsele inşa edilecek yapıların, eklentilerinin,
müştemilatın ve teknik alt yapıların konumlarını gösteren; parselin kadastral
aplikasyon krokisi, imar durumu, yapı yaklaşma mesafeleri, yapı ruhsatına esas
projeleri ile yerleşim planındaki ölçülerine göre, yer kontrol noktalarına dayalı
biçimde, İmar Kanunu, Kat Mülkiyeti Kanunu, Tapu Planları Tüzüğü, Planlı Alanlar
Tip İmar Yönetmeliği, BÖHHBÜY ve Toplu Yapılarda Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakına
Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sayısal ve çizgisel şekilde müellif SHKM
tarafından düzenlenir ve imzalanır. Yapı ruhsatı aşamasında ilgili kuruma mimari
proje ile birlikte verilir ve onaylandıktan sonra kesinleşir.
6.1.3: Yapı aplikasyon projesi müellifi ve yapı aplikasyon projesinin fenni mesuliyetini
üstlenen SHKM yapı ruhsatının ilgili yerlerini imzalarlar.
6.2: Yapı Denetimi Hakkında Kanuna Tabi Olan Yapılarda Yapı Aplikasyon Projesi
Yapımı:
6.2.1: 6.1.1 ve 6.1.2`de belirtilen işlemler yapılır.
6.2.2:Yapı Denetim Firması ile sözleşme düzenleyerek yapı aplikasyon projesinin
denetimini ve yapının fenni mesuliyetini üstlenen SHKM tarafından yürürlükteki
mevzuat çerçevesinde yapı aplikasyon projesinin mevzuata uygunluğu denetlenir ve
uygunluk görüşü yapı ruhsatını düzenleyecek idareye sunulur.
6.2.3: Yapı Aplikasyon Projesi müellifi SHKM ve Yapı Denetim Kuruluşu adına Yapı
Aplikasyon Projesinin Fenni Mesuliyetini üstlenen SHKM yapı ruhsatının ilgili yerlerini
imzalarlar.”

17-13/162-70
6/18
 Taraflar arasında akdedilecek sözleşmeler ve mesleki faaliyet denetimine ilişkin
hükümler:
“Madde 11: TİP sözleşme4 alınması ve mesleki faaliyet denetimi aşağıdaki
hükümlere göre yapılır.
11.1: İş başlangıcında Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamına girmeyen
yapılarda proje müellifi ve uygulamacısı SHKM ile fenni mesul SHKM tarafından
işveren (yapı sahibi veya vekili) ile TİP sözleşme düzenleyerek mesleki faaliyet
denetimi için HKMO`ya sunar.
11.2: İş başlangıcında Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamına giren yapılarda
proje müellifi ve uygulamacısı SHKM tarafından yapı sahibi veya vekili ile fenni mesul
SHKM ise yapı denetim şirketi ile TİP sözleşme düzenleyerek mesleki faaliyet
denetimi için HKMO`ya sunarlar.
Madde 12: Mesleki faaliyet denetimi sonrası TİP Sözleşme ve/veya sözleşme konusu
iş için düzenlenen SHKMMB Oda Sicil Kayıt Belgesi, proje müellifi ve uygulamacısı
SHKM tarafından ilgili idaresine; fenni mesul SHKM tarafından ise Yapı Denetimi
Hakkında Kanun Kapsamı dışında kalan yapılarda ilgili idaresine, içinde kalan
yapılarda ise ilgili idaresine sunulmak üzere yapı denetim şirketine verilir.”
 HKM’ler ve SHKM’lerin gerçekleştireceği yapı aplikasyonu projelerine getirilen
sınırlamalara ilişkin hükümler:
“Madde 26: Şirket veya büro sahibi ve ortağı HKM’lerin yapı aplikasyon projesi
yapımı ve uygulaması sorumluluğu ile fenni mesuliyet üstlenebilmesi için o büro veya
şirkette aktif olarak çalışıyor olması gerekir.
Madde 27: Aynı anda 20 adet yapı ruhsatı için yapı aplikasyon projesi yapımı ve
uygulaması sorumluluğu üstlenilebilir. Ancak sorumluluk üstlenilen yapıların toplam
yapı inşaat alanı 90 bin metrekareyi geçemez. Büro ve şirket sahibi birden fazla
SHKM olması halinde; her artı bir ortak SHKM ayrıca toplam yapı inşaat alanı 63 bin
metrekareyi aşmayan 14 adet daha yapı ruhsatının sorumluluğunu üstlenebilir.
Madde 28: Aynı anda 20 adet yapı ruhsatı için fenni mesuliyet üstlenilebilir. Ancak
fenni mesuliyet üstlenilen yapıların toplam yapı inşaat alanı 90 bin metrekareyi
geçemez. Büro ve şirket sahibi birden fazla SHKM olması halinde; her artı bir ortak
SHKM ayrıca toplam inşaat alanı 63 bin metrekareyi aşmayan 14 adet daha yapı
ruhsatının fenni mesuliyetini üstlenebilir.
Madde 29: Büro veya şirket bünyesinde en az 1 yıldır çalışmakta olan proje
uygulayıcısı ve kontrol elemanı niteliği taşıyan HKM, aplikasyon projesi ve
uygulaması ile fenni mesuliyet üstlenen SHKM sorumluluğunda ve denetiminde
toplam yapı inşaat alanı ayrı ayrı 45 bin metrekareyi aşmayan 10 adet yapı ruhsatı
için aplikasyon projesi ve yapı yerine uygulaması ile 10 adet yapı ruhsatı için fenni
mesuliyet işlerini yürütebilir.
Madde 30: Bölgenin özelliğinden dolayı o bölgede çalışan SHKM`lerden temsilciliğin
alacağı görüşlere göre oluşturduğu talep üzerine şube ve merkeze bağlı
temsilciliklerin HKMO`ya yazılı başvurusu doğrultusunda Genel Merkez Yönetim
Kurulu`nun oluru ile metrekare ve sayı artırılabilir.”


4 İçerikleri HKMO Yönetim Kurulunca belirlenen ve SHKMMB hisse sahibi HKM`ler tarafından üretecekleri
hizmetler için kullanılacak HKMO`nun WEB sayfasından üye şifresi ile alınan iş yapım sözleşmeleridir.
17-13/162-70
7/18
(17) Öte yandan şantiye şeflerinin faaliyetlerinin beş şantiye ile sınırlandırıldığına ilişkin
şikayet konusu iddiayla ilgili olduğu değerlendirilen Yapı Müteahhitlerinin Kayıtları
ile Şantiye Şefleri ve Yetki Belgeli Ustalar Hakkında Yönetmelik’in 10. maddesinde;
“(5) Şantiye şefi, görev yaptığı ilin sınırları dışında başka bir ilde görev üstlenemez
ve bu Yönetmelikte belirtilen toplam m2 sınırları aşılmamak kaydıyla aynı anda en
fazla beş ayrı yapım işinin şantiye şefliğini üstlenebilir.
(13) Mimar veya mühendis unvanlı şantiye şeflerinin aynı anda üslenebileceği işlerin
toplamı 30.000m2 yi geçemez.”
hükümleri yer almakta, Çevre Şehircilik Bakanlığı’nın 2013/24 sayılı Genelgesinde ise şu
açıklamalar yapılmaktadır:
“Şantiye Şefi: Konusuna ve niteliğine göre yapım işlerini yapı müteahhidi adına
yöneterek uygulayan, mühendis veya mimar diplomasına sahip teknik personeli,”
olarak tanımlanmış ve “Yapı müteahhidi ile şantiye şefinin görev ve sorumlulukları”
başlıklı 9 uncu maddesinde ise söz konusu personelin görev ve sorumlulukları
sayılmıştır.
a) 9 uncu maddenin ikinci fıkrasında yer alan “Yapım işleri yürütülen şantiyede,
mühendis veya mimar diplomasına sahip olmak üzere bir şantiye şefinin
bulundurulması mecburidir.…” hükmündeki mühendis ifadesinden elektrik, makine
ve inşaat mühendislerinin5 anlaşılması gerekmektedir.
b) Mimarlar ile inşaat, makine ve elektrik mühendisleri toplam 30.000 m2 olmak üzere
şantiye şefliği üstlenebilir. (…)”
I.4. Yerinde İnceleme ve Görüşmelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.4.1. HKMO Konya Şubesinde Gerçekleştirilen Görüşme
(18) 07.03.2017 tarihinde HKMO’nun Konya Şubesi’nde gerçekleştirilen yerinde inceleme
sonrasında Şube personeli (…..) ile yapılan görüşmede:
- Şikâyete konu olan yapı aplikasyon sistemine ilişkin düzenlemenin HKMO’nun
05.09.2016 tarih ve 20/298 sayılı kararı ile yayınlanan “Yapı Aplikasyon Projesi
Yapımı ve Uygulaması ve Fenni Mesuliyet Üstlenilmesi Esasları Şartnamesi”
uyarınca belirlendiği,
- Bu uygulamanın şube tarafından değil HKMO’nun Ankara merkezince düzenlendiği,
buna göre Konya’da harita mühendislerine getirilen aynı anda 20 adet proje
yürütülmesine dair sınırlamanın (90.000 m2’lik yapı aplikasyon kotası) Şartname
tarihi ile başladığı,
- Esasen bu kota sisteminin daha önce de mevcut olduğu ancak Şubat 2017’de
yayımlanan Genelge ile sözleşmelerin Tip-1 Tip-2 ve Tip-3 olarak gruplandırıldığı
ve söz konusu kotanın Tip-2 sözleşmelerine yönelik olduğu,
- Fiili duruma bakıldığında ise harita mühendislerinin 20’nin üzerinde aplikasyon
projesi üstlendiğinin görüldüğü ve şube tarafından yapılan kontrollerin esasında
herhangi bir harita mühendisinin 20 adet işten daha fazlasını engelleyecek nitelikte
olmadığı,


5 Vurgu eklenmiştir.
17-13/162-70
8/18
- Bir harita mühendisinin yapı aplikasyonu projesi yürütürken kabaca aşağıdaki
adımları izlediği;
1. Müşteri ile mühendis arasında anlaşır,
2. HKMOBIS’ten (sistem) sözleşme alınır ve müşteri ile imzalanır,
3. Yapı aplikasyonu projesi kapsamında işi ölçer (bu süreç asgari 1,5 aydır),
4. Belediyede ruhsata imza atmaya gider,
5. İmza atıldığı gün sözleşmenin şubeye onaylattırılması gerekir (temsilci
onayı),
6. Ruhsat tarihinden 1 ay sonra belediye ruhsatları şubeye iletir,
7. İş bittiğinde temel üstü vizesiyle şubeye başvurularak “20” sınırından iş
düşürülür.
- Bu uygulamanın tek istisnasının İzmir’de olduğu ve İzmir’de uygulanan sınırlamanın
45 olduğu, istenildiği takdirde Şube Yönetim Kurulu kararı ve Oda Merkezi onayı ile
bu sayının artırılabildiği
ifade edilmiştir.
I.4.2. HKMO ile Yapılan Görüşme ve Gönderilen Cevabi Yazı
(19) Önaraştırma kapsamında 13.03.2017 tarihinde HKMO yetkilileri ile görüşme
gerçekleştirilmiştir. Söz konusu görüşmede Genel Sekreter (…..) tarafından;
- HKMO’nun; meslek mensuplarının ortak gereksinimlerini karşılamak, mesleki
etkinliklerini kolaylaştırmak, mesleğin genel yararlara uygun olarak gelişmesini
sağlamak, meslek mensuplarının birbiriyle ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve
güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak, kamunun
çıkarlarının korunmasında, tarımsal ve sınai üretimin artırılmasında, ülkenin
sanatsal ve teknik kalkınmasında gerekli gördüğü girişim ve etkinliklerde bulunmak
amacıyla faaliyet gösterdiği,
- Şikayete konu olan yapı aplikasyonu projesine yönelik sınırlamanın vatandaşları ve
üyeleri koruma amaçlı olduğu ancak uygulamada katı bir sınırlamanın söz konusu
olmadığı, ayrıca bu uygulamanın pazar paylaşımına veya müşteri paylaşımına
yönelik bir uygulama olmadığı, bu amaca yönelik olsaydı harita mühendislerine yıllık
belirli bir sayıda iş alınması şeklinde bir uygulamanın olacağı,
- Esasen bir mühendisin tek başına işin niteliği gereği bir ay içerisinde belli miktar iş
üstlenebileceği, dolayısıyla firmaların da belli bir kapasitesi olduğu, bu noktada
kurallara ve prosedürlere uyulmasının önem arz ettiği, müşteriler ve yapı denetim
firmaları yoluyla da HKMO’ya gelen şikâyetlerden piyasadaki problemlerin
öğrenildiği ve görevleri gereği bu problemlerin bertaraf edilmesi için önlemler
alındığı,
- Söz konusu sınırlamaya konu olan sayının gerek şubelerin ve mühendislerin görüşü
alınarak gerekse belediyelerin verdiği ortalama ruhsat sayıları dikkate alınarak
belirlendiği,

17-13/162-70
9/18
- Öte yandan Şartname’de de belirtildiği üzere söz konusu sınırlama sayısının dilekçe
yoluyla artırılabileceği, ayrıca bir firmada çalışan ve belli şartları taşıyan birden fazla
mühendisin bulunması halinde bu sayının yine artırılabileceği, bununla birlikte bir
mühendisin yürüttüğü projenin bazı problemler sebebiyle 1-2 yıl sürmesi durumunda
bunu şubeye bildirmesi sonucunda sınırlama sayısının değiştirilebileceği,
- Yapı aplikasyonu projesinin gerçekleştirilmesindeki işleyiş kapsamında; işveren ve
mühendis anlaşmaya vardıktan sonra yetkili mühendisin sözleşme alabilmek için
zorunlu olarak sisteme gerekli bilgileri girdiği (ada, parsel no, metrekare vb.) ve
sözleşmeyi aldığı, bu uygulama ile hem mükerrer sözleşmelerin hem de müşteri
mağduriyetlerinin önüne geçildiği ve sözleşmeyi alan mühendisin iş yürütümü
konusunda tam sorumlu olduğu, yapı aplikasyonu projesinin inşaata başlamadan
önce gerçekleştirilen bir iş olduğu, yapı ruhsatı alınması için belediyelerin yapı
aplikasyonu projesini talep ettiği, harita mühendisinin işinin ilk adımının bu projeyi
hazırlamak, ikinci adımının ise bu projeyi uygulamak olduğu, proje onayı ile
mühendis üzerindeki iş sayısının düşülerek yeni iş alınması için kapasite açıldığı
ifade edilmiştir.
(20) Öte yandan, 04.04.2017 tarih ve 2283 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazıda;
- Yapı Aplikasyon Projesi Yapımı ve Uygulanması ile Fenni Mesuliyet Üstlenilmesi
Esasları Şartnamesi’nin ilkinin 20.09.1999 tarihinde, ikincisinin 10.10.2013
tarihinde, son olarak üçüncüsünün ise 05.09.2016 tarihinde HKMO Yönetim Kurulu
kararı ile düzenlenip yayımlandığı,
- HKMO’nun, Şartname hükümlerine göre aynı anda alınabilecek iş sayısı
uygulaması ile işin paylaşılmasını değil; serbest mühendislik müşavirlik bürolarının
kapasitelerinin çok üstünde veya altında iş almaları sebebiyle işlerin zamanında
yerine getirilememesinin ve bu nedenle vatandaşın mağdur olmasının önlenmesini
amaçladığı,
- Söz konusu uygulama ile bir büronun aynı anda bitirebileceği kadar işin
alınabilmesinin öngörüldüğü ve geçmiş gün, ay ya da yıllarda üstlendiği işin dikkate
alınmadığı,
- Her şubenin sorumluluk alanındaki hizmeti onay ya da kabule yetkili idarelerin
hızı/kapasitesi, coğrafi bölge, hizmetin süresi, vatandaşın bekletilmemesi ve
büroların kapasitesi gibi ölçütlere göre sayının değişebildiği, dolayısıyla mutlak bir
sayı uygulamasının bulunmadığı
hususlarına yer verilmiştir.

17-13/162-70
10/18
(21) Aşağıdaki tabloda ise ilgili üyelerin 2016 yılı ile 2017 Ocak - Mart döneminde
gerçekleştirdikleri yapı aplikasyon proje sayıları yer almaktadır.
Tablo 1: HKMO Konya Şubesi Üyelerince Gerçekleştirilen Yapı Aplikasyonu Projeleri6
S
IR
A
N
O

FİRMA İSMİ MÜELLİF İSMİ 2016 TOPLAM
2017
O
C
A
K

Ş
U
B
A
T
M
A
R
T
T
O
P
LA
M

1 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
3 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
4 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
5 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
6 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
7 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
8 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
9 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
11 (…..) (…..) (…..) (…..)
12 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
13 (…..) (…..) (…..) (…..)
14 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
15 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
17 (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
18 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
19 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
20 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
21 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
22 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
23 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
24 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
25 (…..) (…..) (…..) (…..)
26 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
27 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
28 (…..) (…..) (…..) (…..)

6 HKMO yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesinde 2016 yılına ilişkin kayıtların sistematik bir şekilde
tutulmaması sebebiyle proje sayılarının gerçekleştirilen işlerin tamamını kapsamadığı ifade edilmiştir.
17-13/162-70
11/18
29 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
30 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
31 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
32 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
33 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
34 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
35 (…..) (…..) (…..) (…..)
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
37 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
38 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
39 (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
40 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
41 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
42 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
43 (…..) (…..) (…..) (…..)
44 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
45 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
46 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
47 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
48 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
49 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
50 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazılar
I.4.3. Önaraştırma Sürecinde Gerçekleştirilen Telefon Görüşmeleri
(22) Önaraştırma kapsamında Konya ilinde faaliyet gösteren bazı harita mühendisleri ile
telefon görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Harita mühendislerinden Yaşar KÖKLÜ ve Mevlüt
TAMDEĞER, HKMO’nun Konya Şubesi ile yapı aplikasyon projesi üstlenilmesinde
sınırlandırılmaya yönelik herhangi bir sorun yaşamadıklarını ve aylara göre üstlendikleri
iş sayılarının farklılık göstermesinin piyasa şartlarından kaynaklandığını ifade etmişlerdir.
(23) Diğer yandan başvuru sahibi harita mühendislerinden Necati GÜMÜŞCAN ve Mustafa
EMEKSİZ ise telefon görüşmelerinde bahsi geçen sınırlandırmanın yeni iş alma
konusunda mağduriyete yol açtığını, inşaatların imar planına göre 5+5 yıl olmak üzere 10
yıla kadar uzayabildiğini, dolayısıyla kotanın tekrar açılmasını beklemenin binanın
bitimine bağlı olarak uzun yıllar sürebileceğini, kota sınırlandırmasının mühendislerin
kapasitesinin çok altında kaldığını belirtmişlerdir.

17-13/162-70
12/18
I.5. Değerlendirme
I.5.1. Benzer Şikâyetlere Yönelik Kurul ve Mahkeme Kararları
(24) Mesleki hizmetlere ilişkin düzenlemelerin rekabeti kısıtlayıcı nitelikleri Kurul gündemine
çeşitli şikâyetlerle gelmiştir. İlgili şikâyetlerin önemli bir kısmı, meslek kuruluşlarının fiyat
ve ücret düzenleme ile havuz oluşturulması uygulamalarına ilişkindir. Bu tür
düzenlemelerin temel gerekçesi, bilgi eksikliğinden kaynaklanan piyasa aksaklıkları
nedeniyle bu hizmetlerin verildiği piyasalarda rekabetçi sürecin çok sağlıklı işlemediği ve
belli bir kalite standardının, kamu düzenlemesi olmadan yakalanamayacağı
düşüncesidir7.
(25) Kurul’un meslek birliklerinin asgari fiyat belirlemesine ilişkin ilk kararlarından olan,
TMMOB ve TMMOB Şehir Plancıları Odasının asgari ücret tarifesi uygulamasına ilişkin
kararında8, söz konusu eylemlerin TMMOB’un yasal dayanağı olmayan bir yönetmeliğine
dayandığı gerekçesiyle 4054 sayılı Kanunun 4. maddesini ihlal ettiği belirtilerek TMMOB’a
para cezası uygulamıştır. Ayrıca Kurul, 4054 sayılı Kanunun 9. maddesi kapsamında
TMMOB ve TMMOB Şehir Plancıları Odasına söz konusu eylemleri sonlandırmalarını
bildirmiştir.
(26) Kurul’un TMMOB Şehir Plancıları Odasına ilişkin bu kararına yakın tarihli Türkiye Barolar
Birliği (TBB) kararında9, TBB’nin avukatlık asgari ücret tarifesi belirleme yetkisinin 1136
sayılı Avukatlık Kanunu’nun 164. ve 168. maddeleri çerçevesinde açıkça TBB’ye
verilmesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem tesis edilemeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır. Bununla birlikte aynı kararda, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun ilgili
maddelerinin 4054 sayılı Kanun ile ihtilaf halinde olmaları nedeniyle, yasal düzenlemede
değişiklik talebi ile TBMM, Başbakanlık ve ilgili Bakanlık nezdinde girişimlerde
bulunulmasına karar verilmiştir.
(27) Öte yandan meslek birliklerinin kanuni yetkilerinin kapsamını aşarak 4054 sayılı Kanun
kapsamında ihlal teşkil edebilecek eylemlerine ilişkin olarak da Kurul kararlarında
değerlendirmeler yapıldığı görülmektedir. Örneğin Türk Tabipler Birliği’ne (TTB) ilişkin
Kurul kararında10, 6023 sayılı TTB Kanunu ile TTB’ye asgari ücret tarifesi düzenleme
yetkisi verildiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, TTB tarafından bu yetkiye dayanılarak
işyeri hekimlerinin aylık ücretlerinin düzenlenmiş olmasının, kendisine kanunla verilen
yetkinin aşılması anlamına geldiği değerlendirilmiştir. Kurul kararında bu saptamaya ek
olarak ilgili Kanun maddesinin 4054 sayılı Kanun ile ihtilaf halinde olduğu sonucuna
ulaşılarak, 4054 sayılı Kanun’un 27. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi ve 30.
maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi çerçevesinde yasal düzenlemelerde değişiklik
yapılması yönünde ilgili merciler nezdinde girişimlerde bulunulmasına karar verilmiştir.
(28) Yukarıda yer verilen kararlarda Kurul’un, meslek birliklerinin kanuna dayalı yetkileri
çerçevesinde gerçekleştirmiş oldukları eylemlere ilişkin olarak müdahalede bulunmayıp
rekabet savunuculuğu kapsamında ilgili mercilere görüş bildirdiği veya yasal
düzenlemelerde değişiklik yapılması için girişimlerde bulunulmasına karar verdiği
görülmektedir.


7 Bu konuda bkz. “Rekabet Politikası Perspektifinden Ülkemiz Mevzuatının Taranması” başlıklı Rekabet
Raporu, 2015, s. 25 ve 27; “Rekabet Politikası Perspektifinden Kamu Müdahaleleri”, Rekabet Raporu,
2012, s.36 ve devamı.
8 22.01.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı karar.
9 13.11.2003 tarihli ve 03-73/876(a)-374 sayılı karar.
10 13.11.2003 tarihli ve 03-73/876 (c)-376 sayılı karar.
17-13/162-70
13/18
(29) Bahsi geçen kararların ardından, TMMOB ve Şehir Plancıları Odası tarafından Kurul’un
2002 yılında aldığı karara karşı Danıştay 10. Dairesi nezdinde yürütmeyi durdurma
talebini de içeren iki dava açılmış, anılan Daire 17.11.2003 tarih ve E:2003/2564,
E:2003/2705 sayılı kararlarında dava konusu yönetmeliklerin hukuksal niteliklerini dikkate
alarak yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar vermiştir. Sonrasında Kurul’un
TMMOB ve Şehir Plancıları Odası’na yönelik söz konusu kararı, Danıştay 13. Dairesi
tarafından soruşturmacı üyenin karara katılımı nedeniyle usul yönünden 14.11.2006
günlü E:2005/1668, K:2006/4329 sayılı ve 08.07.2005 günlü E:2005/916, K:2005/3436
sayılı kararlarıyla iptal edilmiştir. Kurul tarafından, soruşturmacı üyenin karara katılımı
nedeniyle usul yönünden iptal edilen 22.01.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı kararın yerine
yeni bir karar alınmamış, Kurul’un 16.05.2007 tarih ve 07-41/453-M sayılı kararıyla
TMMOB tarafından kendi birliklerine bağlı meslek odalarının asgari ücret tarifelerinin ve
TMMOB üyesi olan Şehir Plancıları Odası’nca şehir plancılarının asgari ücret tarifelerinin
belirlenmesine dayanak oluşturan ve 4054 sayılı Kanun’a aykırı bulunan yönetmeliklerin
iptali için dava açılmasına ve bu konuda Başkanlığa yetki verilmesine karar verilmiştir.
Ancak açılan davalarda, Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan 16.11.2007 günlü ve
E:2007/10830, K:2007/7326 sayılı, 01.02.2008 günlü ve E:2007/10829, K:2008/1745
sayılı kararlarla, Kurum’un TMMOB ve TMMOB’a bağlı odalarca yapılan düzenlemelerin
rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı olduğunu ileri sürerek iptalleri için dava açma
ehliyeti olmadığı gerekçesiyle ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir. Bunun
sonucunda ise Rekabet Kurumu tarafından Danıştay 13. Dairesi’nce verilen söz konusu
kararlar hakkında Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu (İDDK) nezdinde temyiz
başvurusunda bulunulmuştur.
(30) Söz konusu temyiz başvurularına ilişkin süreç devam ederken gelen şikâyetler üzerine
mimar ve mühendis odalarının benzer uygulamalarına yönelik olarak çok sayıda
önaraştırma yapılmış ancak ilgili Danıştay kararı çerçevesinde, asgari ücret
uygulamasına yönelik anlaşmaların, pazar paylaşımına yol açacak türden başka eylemler
içermediği sürece ihlal teşkil etmeyeceği ve ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı yönünde karar verilmiştir11.
(31) Kurul’un, pazar ve müşteri paylaşımına yol açmayan, yalnızca asgari ücreti tahsil etmek
amacıyla oluşturulan havuz uygulamalarını ihlal olarak değerlendirmediği kararları da
bulunmaktadır. Bunlardan biri olan ve Aydın ili Nazilli ilçesinde faaliyet gösteren inşaat
mühendislerinin havuz sistemi kurarak gelir paylaştıkları ve sisteme dâhil olmayan
mühendislerin faaliyetlerini zorlaştırdıkları iddiasına yönelik olarak alınan kararda12, her
bir mühendisin yapmış olduğu proje metrekarelerinin ve proje tutarlarının farklılık
göstermesi ve inşaat mühendislerinin projelerinin sayı ve ölçü birimi olarak eşit miktarda
olmaması nedenleriyle gelir paylaşımına gittikleri yönündeki iddialar hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.


11 Kurulun 09.09.2009 tarihli ve 09-41/997-254 sayılı; 04.11.2009 tarihli ve 09-52/1260-323 sayılı;
09.12.2009 tarihli ve 09-58/1411-372 sayılı; 04.03.2010 tarihli ve 10-21/281-105 sayılı; 27.10.2010 tarihli
ve 10-67/1411-529, 10-67/1412-530, 10-67/1413-531 sayılı; 24.03.2011 tarihli ve 11-17/323-98 sayılı;
02.06.2011 tarihli ve 11-33/716-222 sayılı kararları.
12 Kurulun 14.09.2011 tarihli ve 11-47/1160-406 sayılı kararı.
17-13/162-70
14/18
(32) TMMOB Makine Mühendisleri Odası Malatya İl Temsilciliğine kayıtlı makine
mühendislerinin, havuz sistemi ve sıra uygulaması yapmak suretiyle, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırı işlem ve eylemlerde bulunup bulunmadığının tespitine
ilişkin Kurul kararında13;
- Malatya ilinde Oda’ya kayıtlı 48’i faal 60 makine mühendisinin bulunduğu,
- Pazarda faaliyet gösteren 20 makine mühendisinin, Malatya ilindeki makine
mühendisliği hizmetleri pazarındaki işleri paylaşma konusunda havuz
oluşturduklarının ve işleri belli bir sıra ve kota dâhilinde paylaştıklarının anlaşıldığı,
- Esasen, Malatya ilinde faaliyet gösteren makine mühendislerinin, projelerin dağıtımı
konusunda bir birlik kurarak havuz oluşturmalarına ve projeleri buna göre belli bir
sıra, kota ve sistem dâhilinde üyeler arasında dağıtmalarına ilişkin işlem ve
eylemlerinin, pazar paylaşımına da yol açacak nitelikte eylem ve işlemler de içerdiği,
bu nedenle de 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan rekabet
ihlallerinden olduğunun görüldüğü;
- Diğer yandan, pazarın yapısı, pazardaki fiili ve potansiyel rekabetin önemli düzeyde
bulunması, inceleme tarihine kadar asgari fiyat tarifesinin üzerinde proje çizildiğinin
tespit edilmemiş olması, söz konusu eylem ve işlemlerin asgari fiyat tarifesine
uyulması amacıyla yapıldığı sonucuna varılması nedenleriyle, bu aşamada,
soruşturma açılmaksızın, 4054 sayılı Kanunun 9. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca görüş bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine varıldığı
değerlendirmelerinde bulunulmuştur.
(33) Anılan temyiz talepleri üzerine İDDK tarafından verilen kararda14; dava konusu
yönetmelik maddeleri ile rekabetin ihlal edilmesi mümkün olduğundan, 4054 sayılı
Kanun’un 27. maddesine göre rekabet ortamını korumakla yükümlü düzenleyici ve
denetleyici bir bağımsız idari otorite olan Rekabet Kurumunun, söz konusu düzenlemeye
karşı iptal davası açmakta menfaati bulunduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede, İDDK,
Rekabet Kurumunun, TMMOB’un yaptığı düzenlemelere karşı iptal davası açabilmesinin
önünde hukuki bir engel olmadığına ve dolayısıyla da Kurum’un açtığı davanın ehliyet
yönünden reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığına karar vermiştir.
(34) İDDK’nın söz konusu kararında, rekabet hukuku bağlamında bir kararın 4054 sayılı
Kanun kapsamında teşebbüs birliği kararı olup olmadığının tespit edilmesine ilişkin olarak
şu değerlendirmeler yapılmıştır:
“ […], yasayla kurulmuş olan oda veya birlik gibi kamu tüzel kişiliğine sahip olan
teşebbüs birliklerinin, yasayla verilmiş görevlerinin dışında tesis ettikleri herhangi bir
yasal yetkiye dayanmayan karar ve uygulamalarının ise 4054 sayılı Yasa kapsamında
kabulü gerekmektedir. Dolayısıyla, bir teşebbüs birliği, kuruluş yasasında ve ona bağlı
olarak çıkarılmış mevzuatta kendisine açıkça verilmeyen bir yetkiyi kullanarak rekabeti
sınırlayıcı bir karar almış ise, böyle bir durumda, söz konusu kararın rekabeti sınırlayıcı
olan herhangi bir teşebbüs birliği kararından farkı olmayacaktır. Bu durumda, Rekabet
Kurulu’nun böyle bir kararla ilgili olarak, teşebbüs birliği aleyhine doğrudan soruşturma
açıp rekabeti ihlal ettiği sonucuna ulaşması halinde cezalandırma yoluna gidebileceği
kuşkusuzdur.”


13 Kurulun 29.09.2011 tarihli ve 11-50/1258-447 sayılı kararı.
14 12.12.2012 tarihli ve 2008/655 Esas No ve 2012/2752 Karar No’lu İDDK kararı.
17-13/162-70
15/18
(35) Yukarıda yer verilen Kurul ve mahkeme kararları doğrultusunda, meslek birliklerine ilişkin
şikâyetler incelenirken şikâyet konusu eylemlerin kanuni dayanağının olup olmadığının
dikkate alması gerekmektedir. Meslek birliklerinin eylemleri, kendilerine kanunla ve ona
bağlı olarak çıkarılmış mevzuatla açıkça verilen yetkiler çerçevesinde kaldığı takdirde
Kurul söz konusu eylemler için işlem tesis edemeyecektir15. Öte yandan Kurulun, rekabeti
kısıtlama potansiyeli olan ve kanuni yetkilere dayalı olarak gerçekleştirilen bu eylemlere
ilişkin olarak rekabet savunuculuğu çerçevesinde ilgili mercilere görüş göndermesi
mümkündür.
(36) Ancak meslek birliklerinin rekabeti kısıtlama potansiyeli olan ve kanuni bir yetkiye
dayanmayan işlemleri hususunda Kurulun yaklaşımı farklılaşmaktadır. Kurul meslek
birliklerinin söz konusu eylemleri için ceza verilmesi16, eylemlerin dayanağı olan
mevzuatın iptali için dava açılması17 ve eylemlerin durdurulması için görüş gönderilmesi18
yollarına başvurabilmektedir.
I.5.2. Önaraştırmaya Konu İddiaların Değerlendirilmesi
(37) Konusu ve kapsamı yukarıda özetlenen şikâyetler çerçevesinde, HKMO Konya
Şubesi’nin harita ve kadastro mühendislerinin aynı anda üstlenebilecekleri yapı
aplikasyon projelerine ve şantiye şefliği faaliyetlerine sayı sınırlaması getirdiği iddia
edilmektedir.
(38) Bu çerçevede söz konusu uygulamalar, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan
“Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır’ şeklindeki hüküm ile aynı maddenin ikinci
fıkrasının (b) bendindeki “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa
kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” hükümleri çerçevesinde
değerlendirilebilecek niteliktedir.
(39) Ancak değerlendirmeye geçilmeden önce yapılan tespitler doğrultusunda şikayetlere
konu iddialardan ilkini oluşturan yapı aplikasyonu projelerine getirilen sınırlamanın,
HKMO Konya Şubesi’nin uygulaması sonucunda değil; HKMO Yönetim Kurulunun
05.09.2016 tarih ve 20/298 sayılı kararıyla yayımlanan Şartname sonucunda ortaya
çıktığı belirtilmelidir. Nitekim Şube’de gerçekleştirilen yerinde incelemede bu
uygulamanın Konya Şubesi tarafından gerçekleştirildiğini ortaya koyacak nitelikte
herhangi bir belge bulunmamıştır. Dolayısıyla, yapı aplikasyonu projelerine yönelik
getirilen sınırlamanın HKMO tarafından tüm Türkiye genelinde uygulandığı
anlaşıldığından söz konusu iddiaya yönelik değerlendirme HKMO nazarında yapılmıştır.
(40) Diğer yandan, öncelikle söz konusu uygulamanın, yukarıda yer verilen Kurul ve mahkeme
kararları ışığında, yasal bir dayanağının olup olmadığının incelenmesi ve buna göre
değerlendirme yapılması gerekmektedir.


15 Benzer yönde bkz. Danıştay 13. Dairesinin 05.01.2010 tarih ve 2007/2748 E. 2010/8 K. sayılı; Ankara
12. İdare Mahkemesinin 19.11.2014 tarih ve 2014/978 E. sayılı kararları.
16 02.11.2006 tarih ve 06-79/1021-295 sayılı, 22.01.2002 tarihli ve 02-04/40-21 sayılı kararları.
17 16.05.2007 tarihli ve 07-41/453-M sayılı Kurul kararı.
18 02.12.2015 tarihli ve 15-42/688-245 sayılı karar.
17-13/162-70
16/18
(41) “İlgili Mevzuat” bölümünde değinildiği üzere HKMO’nun yetki ve görevlerine ilişkin
hususlar HKMO Yönetmeliği’nde düzenlenmektedir. Söz konusu Yönetmeliğin 7.
maddesinde ise; “Meslek mensuplarının ortak gereksinimlerini karşılamak, mesleki
etkinliklerini kolaylaştırmak, mesleğin genel yararlara uygun olarak gelişmesini sağlamak,
meslek mensuplarının birbiriyle ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim
kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak, kamunun çıkarlarının korunmasında,
tarımsal ve sınai üretimin arttırılmasında, ülkenin sanatsal ve teknik kalkınmasında
gerekli gördüğü girişim ve etkinliklerde bulunmak” HKMO’nun amaçları içerisinde
sayılmıştır. Ancak incelemeye konu olan harita ve kadastro mühendislerinin aynı anda
üstlenebilecekleri yapı aplikasyonu projelerine sayı sınırı getirilmesinin herhangi bir
mevzuat çerçevesinde düzenlenmediği ve bu konuda HKMO’ya herhangi bir yetki
verilmediği görülmektedir.
(42) Her ne kadar yukarıda da açıklandığı üzere TMMOB, kamu kurumu niteliğinde bir meslek
kuruluşu olarak faaliyet alanına giren konularda genel düzenleyici işlem tesis etme
yetkisine sahip olsa da; incelemeye konu yapı aplikasyonu projelerine ilişkin sınırlamanın
yer aldığı HKMO Yönetim Kurulunca çıkarılan Şartname’nin düzenleyici bir idari işlem
özelliği taşımadığı ve söz konusu uygulamanın kanundan ya da herhangi bir mevzuattan
kaynaklanan dayanağının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, söz konusu
Şartname ile harita ve kadastro mühendislerinin gerçekleştirebilecekleri yapı aplikasyonu
projelerine “20” adet sayı sınırı getirilmesi uygulaması 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde yasaklanan “Mal veya hizmet piyasalarının
bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü”
hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir.
(43) Somut olayda, harita ve kadastro mühendislerinin aynı anda üstlenebilecekleri yapı
aplikasyonu işlerine HKMO tarafından getirilen sayı sınırlaması, rekabet hukuku
anlamında kota sınırlaması olarak değerlendirilebilir. Bu uygulama ile HKMO, her bir
teşebbüsün alabileceği iş sayısına müdahale etmek suretiyle, ilgili pazarda faaliyet
gösteren mühendisler arasında pazarın paylaşılmasına yol açabilecektir. İlgili teşebbüs
birliğince hayata geçirilen uygulamanın doğal bir sonucu olarak üyelerin üstlenebilecekleri
iş adedinin birbirine yaklaşacağı açıktır. Böyle bir sonucun doğup doğmadığını tespit
etmek açısından, dosyada yer alan HKMO Konya üyelerine ait proje dağılımına ilişkin
yapılan incelemelerden, üyeler arasındaki iş dağılımının oldukça farklılaştığı
görülmektedir. Ayrıca aylık bazda üyelerin gerçekleştirdiği yapı aplikasyon proje sayısının
zaman zaman 20 adedi aştığı görülmekle birlikte aynı anda 20 adetten fazla proje alıp
almadıklarına dair mevcut bilgiler çerçevesinde bir tespitte bulunulamamaktadır.

17-13/162-70
17/18
(44) Öte yandan söz konusu uygulamanın düzenlendiği Şartname hükümleri detaylı olarak
incelendiğinde,
 Aynı anda 20 adet (toplam yapı inşaat alanı 90 bin metrekareyi geçememek şartıyla)
yapı ruhsatı için yapı aplikasyon projesi yapımı ve uygulaması sorumluluğunun
üstlenilebileceği (m. 27),
 Büro ve şirket sahibinin birden fazla SHKM olması halinde her bir ortak SHKM için
ilave 14 adet (63 bin metrekareyi aşmamak üzere) daha yapı ruhsatının
sorumluluğunun üstlenilebileceği (m. 27),
 Aynı anda 20 adet (toplam yapı inşaat alanı 90 bin metrekareyi geçememek şartıyla)
yapı ruhsatı için fenni mesuliyet üstlenilebileceği, büro ve şirket sahibi birden fazla
SHKM olması halinde her artı bir ortak SHKM’nin ayrıca toplam inşaat alanı 63 bin
metrekareyi aşmayan 14 adet daha yapı ruhsatının fenni mesuliyetini
üstlenebileceği (m. 28),
 Büro veya şirket bünyesinde en az 1 yıldır çalışmakta olan proje uygulayıcısı ve
kontrol elemanı niteliği taşıyan HKM için ilave 10 adet (45 bin metrekareyi aşmayan)
yapı ruhsatı için aplikasyon projesinin yürütülebileceği (m. 29)
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, hem yapı aplikasyonu projeleri hem de fenni mesuliyet
işlerinde HKMO’ya üye olan teşebbüslerin ilgili koşulları sağlayan ortak ve/veya çalışanı
bulunması halinde “20” adet ile sınırlanan sayının artmasının mümkün olduğu
görülmektedir. Ayrıca Şartname’nin 30. maddesinde SHKM’lerden ilgili Temsilciliğin
alacağı görüşlere göre oluşturulacak talep üzerine şube ve merkeze bağlı temsilciliklerin
HKMO’ye başvurmaları halinde metrekare ve sayı sınırının artırılabileceği belirtilmektedir.
Nitekim İzmir ilinden gelen talep sonucunda bu sınırlamanın “45”e çıkarıldığı yapılan
görüşmede ifade edilmiştir. Bu çerçevede, söz konusu uygulamanın esnek olduğu
görülmektedir. Öte yandan, HKMO yetkililerince de belirtildiği üzere, söz konusu
sınırlama aylık veya yıllık belirli bir sayıda iş alınmasına yönelik olmadığı gibi harita ve
kadastro mühendislerinin geçmiş gün, ay ya da yıllarda üstlendikleri iş sayısını da dikkate
almamaktadır.
(45) Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler dikkate alındığında, HKMO tarafından
harita ve kadastro mühendislerinin üstlenebilecekleri yapı aplikasyonu projelerine ve
fenni mesuliyet işlerine getirilen sayı sınırlamalarının, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olduğu değerlendirilmektedir. Ancak söz konusu sınırlamanın yapı
aplikasyonu projelerine yönelik piyasada yaşanan problemlerin önüne geçmek, işlerin
yasal mevzuata ve prosedürlere uygun gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla Eylül
2016’dan bu yana kısa bir dönem içinde uygulandığı, üyeler arasındaki iş dağılımının
oldukça farklılaştığı ve ayrıca belirli koşullarda metrekare ve sayı sınırının artırılabildiği
dikkate alınarak, anılan uygulama hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, buna karşın aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca söz konusu uygulamaya son verilmesi aksi takdirde 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde ilgili teşebbüs birliğine görüş gönderilmesinin
uygun olacağı kanaatine varılmıştır.

17-13/162-70
18/18
(46) Bunun dışında, şikayet konusu şantiye şeflerinin faaliyetlerinin beş şantiye ile
sınırlandırıldığına ilişkin ikinci iddia ile ilgili olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının
2013/24 sayılı Genelgesinde yer alan “Yapım işleri yürütülen şantiyede, mühendis veya
mimar diplomasına sahip olmak üzere bir şantiye şefinin bulundurulması mecburidir.…”
hükmündeki mühendis ifadesinden elektrik, makine ve inşaat mühendislerinin
anlaşılması gerekmektedir.” açıklaması dikkate alındığında, harita ve kadastro
mühendislerinin şantiye şefliği görevinde bulunamayacakları anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla söz konusu uygulamanın HKMO ile ilgisi olmadığı görülmektedir. Öte yandan
söz konusu uygulamanın mevzuattan kaynaklanan bir dayanağının olup olmadığı
incelendiğinde “İlgili Mevzuat” bölümünde de yer verildiği üzere Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı tarafından çıkarılan ve 01.01.2012 tarihinde yürürlüğe giren “Yapı
Müteahhitlerinin Kayıtları ile Şantiye Şefleri ve Yetki Belgeli Ustalar Hakkında
Yönetmelik”in19 10. maddesinde açıkça şantiye şeflerinin, Yönetmelik’te belirtilen toplam
m2 sınırları aşılmamak kaydıyla aynı anda en fazla beş ayrı yapım işinin şantiye şefliğini
üstlenebilecekleri belirtilmektedir. Dolayısıyla söz konusu uygulamanın mevzuat
açısından dayanağının bulunduğu ve vasfı itibarıyla idare hukuku ışığında
değerlendirilmesi gereken düzenleyici bir idari işlem özelliği taşıdığı
değerlendirilmektedir. Dolayısıyla bu konu bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında
herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(47) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmamasına,
2. Bununla birlikte, TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası’nın harita ve kadastro
mühendislerinin aynı anda üstlenebilecekleri yapı aplikasyon projelerine ve fenni
mesuliyet işlerine sayı sınırlaması getirmesine ilişkin uygulamalara son vermesi
hususlarında aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca TMMOB Harita ve
Kadastro Mühendisleri Odası’na görüş gönderilmesine,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.



Rekabet Kurulunun 20.04.2017 Tarih ve 17-13/162-70 Sayılı Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ

Kurulumuz, 20.04.2017 tarih ve 17-13 sayılı toplantısında; TMMOB Harita ve Kadastro
Mühendisleri Odası Konya Şubesi hakkında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği
iddiasına ilişkin yürütülen ön araştırma ile ilgili olarak;
1. Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmamasına,
2. Bununla birlikte, TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası’nın harita ve
kadastro mühendislerinin aynı anda üstlenebilecekleri yapı aplikasyon projelerine ve
fenni mesuliyet işlerine sayı sınırlaması getirmesine ilişkin uygulamalara son vermesi
hususlarında aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca TMMOB Harita ve

19 16 Aralık 2010 tarihli ve 27787 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
17-13/162-70
19/18
Kadastro Mühendisleri Odası’na görüş gönderilmesine,
karar vermiştir. Aşağıda ayrıntıları sunulan gerekçelerle Kurulumuzun mezkûr karara
katılmamız mümkün olmamıştır.
Dosya içerisinde elde edilen bilgi ve belgelerden ön araştırmaya tabi olan TMMOB Harita
ve Kadastro Mühendisleri Odasına incelemeye konu olan harita ve kadastro
mühendislerinin aynı anda üstlenebilecekleri yapı aplikasyonu projelerine sayı sınırı
getirilmesinin herhangi bir mevzuat çerçevesinde düzenlenmediği ve bu konuda
HKMO’ya herhangi bir yetki verilmediği görülmektedir. Her ne kadar yukarıda da
açıklandığı üzere TMMOB, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olarak faaliyet
alanına giren konularda genel düzenleyici işlem tesis etme yetkisine sahip olsa da;
incelemeye konu yapı aplikasyonu projelerine ilişkin sınırlamanın yer aldığı HKMO
Yönetim Kurulunca çıkarılan Şartnamenin düzenleyici bir idari işlem özelliği taşımadığı
ve söz konusu uygulamanın kanundan ya da herhangi bir mevzuattan kaynaklanan
dayanağının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, söz konusu Şartname ile harita
ve kadastro mühendislerinin gerçekleştirebilecekleri yapı aplikasyonu projelerine “20”
adet sayı sınırı getirilmesi uygulaması 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci
fıkrasının (b) bendinde yasaklanan “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her
türlü piyasa kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” hükümleri
çerçevesinde olduğu aşikardır.
Söz konusu şikayet ile ilgili olarak yapılan ön araştırmada elde edilen veriler ışığında, ön
araştırmanın soruşturmaya dönüşmesi ile daha ayrıntılı araştırma yapılması ve bunun
sonucunda 4054 sayılı kanunun 4. Maddesine aykırılık olup olmadığının tespiti yapılması
gerekirken, soruşturma açılmamasına karar verilmesinin usule aykırı olduğu kanaatinde
olunup;
Açıklanan nedenlerle anılan karara ilişkin çoğunluk görüşüne katılmamız mümkün
olmamıştır.



Mehmet AYAN
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy