Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-157 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-47/1162-408
Karar Tarihi : 14.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Buket ARI 10
C. BAŞVURAN : …
Burdur
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : TMMOB Makine Mühendisleri Odası Burdur Temsilciliği
…
E. DOSYA KONUSU : TMMOB Makine Mühendisleri Odası (MMO) Burdur ili
Temsilciliğince rekabetin engellendiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru dilekçesinde özetle; Burdur’da faaliyet gösteren makine
mühendislerinin üye oldukları Oda Temsilciliği bünyesinde havuz sistemi oluşturdukları,
havuz kapsamında bir bankada hesap açıldığı, proje alan mühendislerin aldıkları ücreti 20
bu hesaba yatırdıkları, belli günlerde havuzda biriken paranın üye mühendislere
paylaştırıldığı, üye olmayanların ise projelerinin onaylanmaması tehdidi ile karşılaştıkları,
bu suretle rekabetin engellendiği iddialarına yer verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.05.2011 tarih ve 3784 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 27…..2011 tarih ve 2011-4-157/İİ-11-378 HG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 06.07.2011 tarih ve 10-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 29.08.2011 tarih ve 2011-4-157/ÖA-11-258.KT sayılı 30
Önaraştırma Raporu 12.09.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/423 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; başvuru konusu iddiayı destekler nitelikte
yeterli kanıt bulunmadığından, ilgili teşebbüs birliği ve üyeleri hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye konu dosyanın içeriği ve şikâyet konusu iddiaların MMO’nun uygulamalarına
yönelik olması nedeniyle, ilgili ürün pazarı “makine mühendisliği hizmetleri” olarak 40
belirlenmiştir.
11-47/1162-408
2
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Başvuru konusu iddiaların Burdur ilindeki hizmetlere yönelik olması sebebiyle ilgili
coğrafi pazar “Burdur” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. Yapılan Görüşmeler
I.2.1.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşmeler
Başvuru sahibi Akan TOPCAN konuya ilişkin olarak, kendisinin Burdur’da serbest
makine mühendisi olduğunu, TMMOB MMO Burdur temsilciliği bünyesinde bir havuz 50
oluşturulduğunu, bu havuza her proje alan mühendisin para aktardığını, belli
periyotlarda bu havuzdan havuz üyelerine para verildiğini, böylelikle proje almayan
mühendislerin de eline para geçtiğini, bu durumun serbest piyasadaki rekabet
kurallarına aykırılık teşkil ettiğini belirtmiştir.
Şikâyetçi, Kurum’a gönderdiği elektronik posta mesajında kendisiyle görüşülmek üzere
bir müteahhidin telefon bilgisine yer vermiştir. Bunun dışında şikâyetçi iddialarını
destekler mahiyette herhangi bir delil veya bilgi sunmamıştır.
I.2.1.2. TMMOB MMO Burdur İl Temsilcisi ile Yapılan Görüşmeler
TMMOB MMO Burdur İl Temsilcisi görüştüğü görevli raportörlere, Burdur’da kendisinin
de makine mühendisi olarak görev yaptığını, Burdur Temsilciliğine kayıtlı 28 adet 60
makine mühendisi olduğunu, ancak bunlardan bir kısmının serbest olarak çalıştığını,
diğerlerinin de kamu kurumları bünyesinde görev yaptığını, bu nedenle üzerlerine kayıtlı
proje bulunmadığını, Temsilcilik bünyesinde herhangi bir havuz oluşumu bulunmadığını,
dolayısıyla paraların havuzda birikmesini sağlayan herhangi bir banka hesabı da
olmadığını ifade etmiştir.
I.2.1.3. Müteahhit Turgay ÇARBOĞA ile Yapılan Görüşmeler
Turgay ÇARBOĞA, Burdur’da kendisinin müteahhit olarak görev yaptığını, geçen yıl
eylül-ekim-kasım aylarında bir makine mühendisi ile proje konusunda anlaştığını, buna
istinaden mühendise belli bir miktar para verdiğini, mühendisin parayı bankadaki ortak
havuza yatırdığını düşündüğünü, ancak bu işleme dair dekontun veya her hangi bir 70
belgenin olmadığını, hesabın hangi bankada ve kimin adına kayıtlı olduğunu bilmediğini,
mühendislerin hepsinin ortak fiyat belirlemiş olduğunu düşündüğünü, çünkü belirli proje
bedel/fiyatlarının altına inmediklerini ifade etmiştir.
I.2.2. Taraflardan Yazışmalar Vasıtasıyla Elde Edilen Bilgiler
I.2.2.1. TMMOB MMO Burdur Temsilciliği’nden Elde Edilen Belgeler
Burdur TMMOB MMO İl Temsilciliğinden alınan bilgiler aşağıdaki şekildedir:
- Burdur ilinde serbest çalışan makine mühendisi sayısının 28 olup, bunlardan 4’ü
sadece doğalgaz üzerine, 5’i sadece araç LPG dönüşümü üzerine, 19’u da mekanik
tesisat ve diğer alanlarda serbest olarak çalışmaktadır.
- Yapıların proje aşamasında sıhhi tesisat, ısı yalıtımı, havalandırma tesisatları, ısıtma 80
tesisatları, soğutma tesisatları, asansör tesisatlarının tasarlaması yapılmakta olup, 200
m² den büyük projelerde yılbaşından sonra yapı denetim sorumluğuna geçilmiştir. Bunlar
yapı denetim firmalarında çalışan proje ve proje uygulama alanında sorumlu makine
mühendislerince denetlenmektedir.
11-47/1162-408
3
- Temsilcilik bünyesinde, TMMOB Genel Merkezince belirlenen asgari ücret çizelgeleri
bulunmaktadır. Çizelgenin amacının KDV kanunun uygulanması ve devletin vergi
kaybını engellemek amacı ile o işin asgari fatura bedelini belirlemek olup, fatura bedeli
asgari bedele eşit veya üzerinde olduğu sürece, mühendisin anlaştığı tutarın fatura
tutarının altında veya üstünde olması Temsilciliği ilgilendirmemektedir.
- Temsilciliğe intikal eden projeler mekanik tesisat çizim standartlarına göre 90
incelendikten sonra Temsilciliğin bilgi sistemine proje bilgileri ve fatura bilgileri girilmekte
olup, eğer fatura tutarı bilgisayar yazılımın o proje için çıkarttığı fatura bedelinden büyük
veya eşit ise proje sicil durum belgesi çıkartılıp mühendise projesi ile beraber teslim
edilmektedir. Asgari ücret çizelgesinden daha az miktarda kesilen faturayı OBYS (oda
bilgi sistemi) kabul etmemektedir.
- Temsilcilik, Burdur’daki makine mühendislerinin havuz sistemi ile çalıştıklarına dair
haber, bilgi, şikâyet ve duyum almamıştır. Temsilcilik bünyesinde bu şekilde bir sıra veya
dağıtım yoktur. Proje sahipleri serbest çalışan mühendisler ile kendileri anlaşarak proje
çizdirmektedir.
Temsilcilikten alınan belgelere göre, TMMOB MMO Burdur İl Temsilciliğine kayıtlı 100
mühendislerin listesi, SMM durumu, yapmış oldukları mekanik tesisat projelerinin m2
toplamları ve kesmiş oldukları faturalara ait bilgiler aşağıdaki gibidir:
Tablo-1: TMMOB MMO Burdur İl Temsilciliğine kayıtlı mühendislerin listesi
SIRA
NO SİCİLNO ADI SOYADI SMM
MEKANİK
TESİSAT
PROJE M2 FATURA
1 4412 Bekir YAVUZ
2 6856 Emin ALTINIŞIK
3 9742 Mustafa YILDIZ
4 9858 Kadir KALYONCUOĞLU
5 9994 Musa KAZIM SAVRAN SMM
… …
6 11162 Mehmet KAYAKÖZÜ SMM … …
7 11425 Hüseyin DOĞAN SMM … …
8 12076 Hüseyin PİŞGİN
9 12100 Mehmet Ali KAYMAZ
10 12951 Bayram KEPENEK
11 12996 Hasan SANDIKÇI
12 14771 Mehmet BARSBAY
13 15253 Osman KISAOĞLU SMM … …
14 19571 Hasan ALİ TOLACI SMM … …
15 19907 İsmail ERKAYA
16 21685 İsmail TURHAN
SMM-ÜCRETLİ-
DOĞALGAZ
17 22250 İlhan İRDEM
11-47/1162-408
4
18 23081 Ali ZENGİN
SMM-ÜCRETLİ-
OTOGAZ
19 23397 Osman YILDIRIM
20 23819 Şeref DİLMAÇ SMM … …
21 25488 Yavuz Etem DOLUNAY SMM
… …
22 26283 İsmet MERGEN
23 27035 Serdar BAŞGÜL
24 30507 Hasan AKÇAY
25 30661 Ruhi BÜYÜKMELLİ
26 33633 Fethi KIRLI SMM …
27 33748 Nuri AKTAN SMM …
28 33884 Ömer ÜRKMEZ SMM … …
29 34540 İsmail KOCAPINAR …
30 35017 Nihat ÇİFTCİ SMM … …
31 35666 Akan TOPCAN SMM … …
32 36755 Ahmet SUBAŞI
33 37818 Tevfik Ziya ÖZCAN
SMM-ÜCRETLİ-
DOĞALGAZ
34 42745 Nevzat ERİTEN
35 43333 Ahmet YETKİN
36 43808 Sualp DENİZ
37 45559 Serdar ŞENER SMM …
38 46771 İsmail FİDAN
39 48299 Osman DENİZ YAPI DENETİMİ
40 48700 Serap ŞENSES
41 50290 Deniz GÖKMEN
42 50580 İlkay ULUÇ
SMM-ÜCRETLİ-
OTOGAZ
43 50696 Bülent TEKELİ
44 52355 Okay KOCAPINAR SMM
… …
45 54886 Sabri ŞENER SMM
… …
46 55060 Bülent MEHDİ
SMM-ÜCRETLİ-
DOĞALGAZ
… …
47 55579 Harun ŞENSES SMM … …
48 58888 Furkan ERDEMİR SMM … …
49 61943 Ozan KISAOĞLU SMM … …
11-47/1162-408
5
50 62232 Bilal AYDOĞAN
51 63512 Muhammed KÖKCE
52 64846 Mehmet Ersan CAN
53 66150 Ali ÜNSAL
SMM-ÜCRETLİ-
DOĞALGAZ
54 66204 Görkem DEMER SMM … …
55 67471 Serkan USLU
56 67997 Erhan IŞIK
SMM-ÜCRETLİ-
DOĞALGAZ
57 68570 Emrah BİNAY
58 69296 Mehmet İLİŞİK
59 69465 İsmail ARSLAN
60 69617 Erkan KAPLAN
SMM-ÜCRETLİ-
DOĞALGAZ
61 70528 Filiz HIRAALİ
62 73380 İsmet BOZOĞLAN
63 73381 Sadık ER
64 73634 Murat ERTEREK
65 75644 Süleyman TAŞÇIOĞLU
66 75752 Hakan BOYACIOĞLU SMM …
67 76084 Kemal ÖZSARI
68 77754 Azime YÜCEL SMM-OTOGAZ
69 77939 Ertan SÜLEK
70 77910 Mesut BİLİCİ
71 78793 Mustafa ÇINAR
SMM-ÜCRETLİ
OTOGAZ
72 79593 Süleyman ŞENAY
SMM-ÜCRETLİ-
OTOGAZ
73 80223 Mehmet TOLACI
74 82156 Salih ÖZGER
75 83007 Özgül BİÇER
76 83103 Güliz TOLGA
77 84484 Gürkan GÜR
78 84585 Emrah AKALAN
79 84790 Mihrican ÖZÇELİK
2011 Ocak ayından başlayarak Temsilcilik’ten geçen projelerin mühendislere göre
dağılımı aşağıdaki gibidir:
11-47/1162-408
6
Tablo-2: 2011 yılında Temsilcilik’ten Geçen Projelerin Sınıflarına m² Bazında Göre Mühendislere
Dağılımı
SMM bölge I sınıf II sınıf 3A 3B 4A
Akan TOPCAN Burdur
… … … … …
Furkan ERDEMİR Burdur
… … … … …
Görkem DEMER Burdur
… … … … …
Harun ŞENSES Burdur
… … … … …
Hüseyin DOĞAN Burdur
… … … … …
Musa Kazım SAVRAN Burdur
… … … … …
Nihat ÇİFTÇİ Burdur
… … … … …
Okay KOCAPINAR Burdur
… … … … …
Osman KISAOĞLU Burdur
… … … … …
Ozan KISAOĞLU Burdur
… … … … …
Ömer ÜRKMEZ Burdur
… … … … …
Sabri ŞENER Burdur
… … … … …
Şeref DİLMAÇ Burdur
… … … … …
Yavuz Ethem DOLUNAY Burdur
… … … … …
Hasan Ali TOLACI Burdur
… … … … …
Mehmet KAYAKÖZÜ Burdur
… … … … …
Hakan BOYACIOĞLU Burdur
… … … … …
Fethi KIRLI Burdur
… … … … …
Mehmet UYGUN Isparta
… … … … …
Ramazan HALICI Ankara
… … … … …
Temsilcilik tarafından; kayıtlarında geçen mekanik tesisatın,
1) 1.sınıf -Ahır
2) 2. Sınıf –Sıhhi Tesisat
3) 3A- Kombi ve kat kaloriferi
4) 3B- Merkezi Isıtma sistemi 110
olarak çeşitli sınıfları kapsadığı, Mekanik Tesisat projeleri Temsilcilik tarafından
onaylanırken;
1) Projelerin faturaları,
2) Mimarlar odasında onaylanmış, m2 ve sınıf gösterir mimari proje,
3) 5 takım imzalı ve ıslak kaşeli mekanik tesisat projesi
talep edildiği bildirilmektedir. Projeler merkez program olan OBYS programına
girilmekte; proje bilgileri girildikten sonra sistem m2 ye göre fatura ücretini belirlemekte
ve asgari fatura ücretinin altında bulunan faturaları onaylamamaktadır. Asgari ücret
çizelgesine uyulması mesleki denetimde zorunlu unsurlar arasında sayılmıştır.
120
11-47/1162-408
7
2.4.2.2 Burdur Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğünden Elde edilen Bilgiler
Müdürlüğün konu hakkındaki yazısında, Burdur ilinde Belediye için çalışan gösteren 9
makine mühendisi bulunduğu, bunlar dışında değişik işlerle uğraşan mesleği makine
mühendisliği olan kişiler de olduğu, Burdur’da TMMOB MMO Temsilciliği bulunduğu,
İmar Müdürlüğü’ne intikal eden projelerde Temsilciliğin proje numarasının talep edildiği,
bu numaranın “Oda Vizesi” olarak anıldığı, Burdur’daki makine mühendislerinin havuz
sistemi ile çalıştıklarına dair ellerinde herhangi bir bilgi olmadığı, Müdürlüğe sunulan
projelerde herhangi bir dengeli dağılıma rastlanmadığı ve bu kapsamda Müdürlüğe
herhangi bir şikâyet ulaşmadığı belirtilmiştir.
I.3. Değerlendirme 130
Şikâyet dilekçesinde Burdur’da faaliyet gösteren makine mühendislerinin havuz
oluşturdukları ve bu şekilde rekabeti engelledikleri iddia edilmektedir. Söz konusu
uygulama, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin (a)
bendinde yasaklanan “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan
maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” ile (b)
bendinde yasaklanan “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa
kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” hükümleri çerçevesinde
değerlendirilecektir.
I.3.1. Havuz Uygulamaları Hakkında Değerlendirmeler
Teşebbüsler arasında gerçekleştirilen havuz uygulamaları, fiyat birliği ve müşteri 140
paylaşımı gibi rekabet hukuku bağlamında ihlal olarak değerlendirilen eylemlere yol
açtığından yasaklanmıştır. Serbest müşavir mühendislerin (SMM) oluşturduğu havuz
anlaşmaları hakkında Kurumumuza şimdiye kadar çok sayıda başvuru olmuş ve bazı
şikâyetler doğrultusunda, söz konusu havuz uygulamalarına yönelik önaraştırmalar
açılmıştır.
TMMOB tarafından yayımlanan asgari ücret tarifelerinin kaldırılmasına yönelik Rekabet
Kurulu kararının yürütmesi Danıştay tarafından 2003/2564 ve 2003/2705 sayılı kararlarla
durdurulmuş, esasa ilişkin kararlar 08.07.2005 ve 14.11.2006 tarihlerinde verilmiştir.1
TMMOB’a bağlı meslek odaları, halen yürürlükte olan yönetmelikler gereği asgari ücret
tarifeleri yayımlamakta ve üyelerinin tarifelerde yer alan tutarlara uymalarını sağlamak 150
için fatura denetimi yapmaktadırlar. SMM’ler, üyesi oldukları Odalara ödemeleri gereken
Mesleki Denetim Bedellerini ve KDV Kanunu uyarınca ödemeleri gereken KDV
tutarlarını bu miktarlar üzerinden ödemek zorundadırlar. Ayrıca kesilen faturalar Asgari
Ücret Tarifeleri’nde yer alan tutarlar üzerinden kesilmek zorunda olduğu için, SMM’ler
gelir vergisi beyanlarını da bu tutarlar üzerinden yapmaktadırlar. Bununla birlikte fiilen
daha düşük bir noktada oluşan piyasa fiyatlarından dolayı %50’ere varan fiyat indirimleri
yapıldığı, SMM’ler ve müşteri konumundaki mimarlar tarafından ifade edilmiştir.
Bu koşullar altında aldıkları ücretlerin yaklaşık yarısını vergi olarak ödeyen SMM’ler,
tahsil ettikleri ücretleri asgari ücret tarifesinde yer alan tutarlara yaklaştırmak için bu tür
uygulamalara gitmektedirler. Esasen, pazar ve müşteri paylaşımına yol açmayan, 160
yalnızca asgari ücreti tahsil etmek amacıyla oluşturulan havuz uygulamaları 4054
Kanun’u ihlal etmemektedirler.
1 Danıştay 13. Daire’nin 2005/916 E., 2005/3436 K. Ve 08.07.2005 T ile 2005/1668 E., 2006/4329 K. ve
14.11.2006 T. Kararları.
11-47/1162-408
8
I.3.2. Başvuruya Konu Havuz İddiasının Değerlendirilmesi
TMMOB, Kamu Kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olmakla faaliyet alanına giren
konularda genel düzenleyici işlemler tesis etme yetkisine sahiptir. Bu kapsamda,
mühendislerin uygulayacağı asgari ücretlere ilişkin çıkarılan yönetmelik vergi kaybının
önlenmesine hizmet etmekte olup, vasfı itibariyle idare hukuku ışığında
değerlendirilmesi gereken bir idari işlem özelliği taşımaktadır. Dolayısıyla, kamu
otoritelerinin tesis ettiği işlemlere karşı başvuru mercii ilgili otoritelerle idari yargı yerleri 170
olarak tanımlanmaktadır. Yönetmelik hükümlerinin, kanunlar hiyerarşisi içinde, üst
normlara aykırılık teşkil etmesi, idari işlemleri denetlemeye yetkili mahkemeler nezdinde
çözümlenecek sorunlardandır. Rekabet Kurumunun yetkisi rekabeti olumsuz yönde
etkileyen anlaşma, karar ve teşebbüs birliği kararları ile sınırlıdır.
Buna karşılık, bir coğrafi pazarda faaliyet gösteren firmaların havuz oluşturarak ve
piyasadaki rakiplerin hizmet kalitesini devre dışı bırakarak rekabet koşullarının etkisiz
hale getirmeleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde yasaklanan “Mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her
türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” ile (b) bendinde yasaklanan “Mal veya
hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının ve unsurlarının 180
paylaşılması ya da kontrolü” hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir.
Pazarda serbest … gösteren makine mühendislerinin bir araya gelerek bir havuz sistemi
kurması, proje alan her mühendisin proje karşılığında tahsil ettiği ücretin belli bir kısmını
havuza yatırması, havuzda biriken paranın belirli periyotlarla proje alsa da almasa da
bütün havuz üyeleri arasında paylaştırılması, mesleki dayanışmanın ötesinde, söz
konusu piyasada gerçekleşmesi beklenen rekabet koşullarını olumsuz yönde
etkileyebilecek bir uygulamadır. Havuz uygulamasının 4054 Sayılı Kanun kapsamında
yasaklanabilmesinin koşulu bu uygulamanın rakipler arasında pazar yahut müşteri
paylaşımına yol açmasıdır. Önaraştırma kapsamında elde edilen delillere ve öne sürülen
iddialara bakıldığında, rakipler arasında müşteri ya da pazar paylaşımına ilişkin bir bilgi 190
göze çarpmamaktadır. Yazılı olarak Kuruma intikal eden proje bilgi ve detaylarından
edinilen bilgilere göre müşteriler dilediği makine mühendisiyle birlikte çalışabilmekte;
mühendisler ise mevzuat uyarınca tahsil etmek durumunda olduğu asgari ücreti
müşteriden talep etmektedir. Projelerin merkez program olan OBYS programına
girilmesi proje bilgileri girildikten sonra sistemin m2 ye göre fatura ücretini belirlemesi ve
asgari fatura ücretinin altında bulunan faturaları onaylamaması sebebiyle Burdur’da
faaliyet gösteren makine mühendislerinin fiyat rekabetine girememelerinin şikâyetçinin
iddialarına temel oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bunun yanında iddia edilen havuz
oluşumu hakkında başvuru sahibinin iddiasını destekler nitelikte her türlü şüpheden
uzak somut bir delil elde edilememiştir. 200
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy