Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-4/172 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-81/1160-292
Karar Tarihi : 23.12.2004
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet ÖZDEN, M. Okan ALPAY
C. ŞİKAYET EDEN : - Hacı Ömer KANDİL
Şoför Evleri No:40 Tokat
- İbrahim AYDIN 20
Eğri Kıyı Sk. No:10 Tokat
- Erdal AKINCI
Buzluk Sk. No:68 Tokat
- Koray AYBEK
Dimes A.Ş. Fabrikası Tokat
D. ŞİKAYET EDİLEN: - Topçam Turizm A.Ş.
Belediye Otogarı No:9 Tokat
- Tokat Yıldızı A.Ş.
Belediye Otogarı No:3 Tokat 30
- Tokat Seyahat Turizm Akaryakıt A.Ş.
Belediye Otogarı No:6 Tokat
E. DOSYA KONUSU : Tokat ili karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı
pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ihlal
edildiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde, Tokat İli Şehirlerarası Otobüs
Terminali'nde faaliyet gösteren Topçam Turizm A.Ş. (Topçam Turizm), Tokat
Yıldızı A.Ş. (Tokat Yıldızı) ve Tokat Seyahat Turizm Akaryakıt A.Ş. (Tokat 40
Seyahat)'nin anlaşarak fiyat belirledikleri ve Lider Turizm A.Ş. (Lider Turizm)'yi
pazar dışına çıkardıkları iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.8.2004 tarih, 4643, 4644, 4645
sayılar ile giren başvuru üzerine hazırlanan 1.11.2004 tarih, 2004-4-172/İİ-04-SC
04-81/1160-292
2
sayılı İlk İnceleme Raporu, 4.11.2004 tarih, 04-70 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6.
maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 04-70/1016-M sayı ile karar verilmiştir. 50
İlgili karar uyarınca düzenlenen 17.12.2004 tarih 2004-4-172/Ö.A.-04-M.Ö. sayılı
Önaraştırma Raporu 20.12.2004 tarih, REK.0.08.00.00/282 sayılı Başkanlık
önergesi ile 04-81 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuru konusu iddialar hakkında
herhangi bir bulguya rastlanmadığından, şikayet edilen teşebbüsler hakkında
soruşturma açılmasına yer olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 60
Dosya konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı, "karayolu ile şehirlerarası yolcu
taşımacılığı pazarı", ilgili coğrafi pazar ise, "Tokat İli" olarak belirlenmiştir.
I.2. Mevzuat
I.2.1. 3348 sayılı T.C. Ulaştırma Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun
3348 sayılı Kanun’un 8. maddesinde Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü,
Bakanlık ana hizmet birimleri arasında kabul edilmiş olup, anılan Kanun’un 10.
maddesinde ise söz konusu Genel Müdürlüğün görevleri sayılmış bulunmaktadır.
Öte yandan, anılan Kanun maddesinin (c) bendine göre, “Karayolu taşıma 70
faaliyetinde bulunacak taşımacı, acente ve komisyoncuların yeterlilik şartlarını
düzenlemek, gereken hallerde yetki belgesi vermek ve denetlemek” ve (d)
bendine göre, “Karayolu taşımacılığında kamu ve özel sektör tarafından
yürütülen faaliyetlerin kamu yararı ve piyasa ihtiyaçlarına göre gelişmesini
sağlayıcı tedbirleri almak, gerektiğinde taban ve tavan fiyatlarını tespit etmek ve
uygulamayı denetlemek” Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü’nün görevleri
arasındadır.
I.2.2. Karayolu Taşıma Yönetmeliği
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile 3348 sayılı Kanun'a dayanılarak
hazırlanan ve 25.2.2004 tarih, 25384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 80
Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin amacı, 4925 sayılı Kanun'da yer alan karayolu
taşımalarını, ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzeni
ve güvenliği sağlamak, taşımacılık hizmetinin şartlarını belirlemektir.
Bu Yönetmelik, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya
taşımalarını kapsar. Ancak, taşıma mesafesine bakılmaksızın il sınırları içinde
yapılan yolcu taşımaları, 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu
taşımaları ile belediye sınırları ile mücavir alanı içindeki şehir içi taşımalar, bu
yönetmeliğin kapsamı dışındadır.
04-81/1160-292
3
Söz konusu yönetmeliğin şikayet konusu bakımından ilgili maddeleri aşağıdaki
gibidir: 90
"Taşıma Faaliyetlerinde Genel Kural
Madde 5- Taşıma faaliyetleri, ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü
etkisi en aza indirilecek, genel sağlık, fert, toplum ve çevre sağlığı ile güvenliğini
olumsuz yönde etkilemeyecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest
rekabet ortamında gerçekleştirilir.
Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu
Madde 6- Bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel
kişilerin;
a) Taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat ambarı
işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, taşıma işleri organizatörlüğü, 100
dağıtım işleri, terminal işletmeciliği, oto kiralama işletmeciliği ve benzeri
faaliyetleri yapabilmeleri için Bakanlıktan yetki belgesi alması zorunludur.
b) Yetki belgesi alınabilmesi için, bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinde belirtilen
genel şartlar ile 13 üncü maddesinde belirtilen özel şartlara sahip olunması
şarttır.
Yetki belgesi alınmadan, muhtevası bu Yönetmelikte belirtilen herhangi bir
faaliyette bulunulamaz.
…
Yetki Belgesi ve Taşıma Hatlarının Sınırlandırılması
Madde 8- Taşımacılık faaliyetinde bulunanların sayısı, yolcu, eşya veya yük 110
kapasitesi, bu husustaki potansiyel, yetki belgelerinde kayıtlı taşıtların durumu,
haksız rekabetin önlenmesi, kamu yararının gözetilmesi, atıl kapasite ve kaynak
israfının önlenmesi, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin
verilmesi ve/veya sayısında, taşıt sayıları ve/veya kapasitelerinde, taşıma
hatlarında veya güzergahlarında, plaka tahdidi dahil sınırlamalar, kısıtlamalar ve
yeni düzenlemeler getirebilir.
…
Mevzuata Uygun Taşıma
Madde 54- a) Yetki belgesi sahipleri faaliyetlerini, Kanun’a, bu Yönetmeliğe, ikili
ve çok taraflı uluslararası anlaşma ve sözleşme, tebliğ, yönerge hükümlerine ve 120
Bakanlıkça yayımlanacak genelge esaslarına uygun olarak yapmak zorundadır.
…
Denetim
Madde 71- Yetki belgesi sahiplerinin Kanun ve bu Yönetmelik kapsamında yer
alan her türlü faaliyetleri Bakanlığın denetimine tabidir."
I.3. Yapılan Tespitler
Önaraştırma aşamasında Raportörler'ce yapılan yerinde incelemelerde elde
edilen bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
04-81/1160-292
4
1. Şikayete konu teşebbüslerin faaliyet gösterdiği Tokat Şehirlerarası Otobüs
Terminali'nin mülkiyeti Belediye’ye ait olup, idaresi kamu görevlilerince 130
yapılmaktadır. Bina içerisinde yer alan ve bilet satış ofisi olarak kullanılan iş
yerleri ihale yolu ile 5 yıllığına kiraya verilmektedir.
2. Şikayet dilekçelerinde faaliyetine terminal dışında devam etmeye zorlandığı
iddia edilen Lider Turizm’e ait yolcu otobüslerinin terminale giriş yapabildiği ve
terminal binası içinde yine aynı teşebbüse ait bilet satış ve yolcu kabul ofisinin
bulunduğu belirlenmiştir.
3. Terminal Müdürü H. Ahmet KESER ile yapılan görüşmede; Lider Turizm’in
Tokat terminalindeki yetkili acentesi Ercan KAPICIOĞLU'nun tek taraflı olarak
faaliyetini durdurması sonucu söz konusu şirketin terminaldeki varlığının
9.8.2004 tarihinde sona erdiği, ancak tarafların 14.10.2004 tarihli yeni 140
sözleşmelerini ve D1, D3 belgelerini ibraz ederek tekrar terminaldeki
çalışmalarına başladıkları, ilgili pazardaki firmaların rakiplerinin faaliyetini
zorlaştıracak uygulamalarda bulunduklarına ilişkin duyumlarının bulunmadığı
bilgileri elde edilmiştir.
4. Tokat Yıldızı firmasının ortağı Ömer KESMEN ve Tokat Seyahat'in Şirket
Müdürü Hakan SARICANOĞLU konuya ilişkin olarak; Lider Turizm'in İstanbul ve
Ankara seferleriyle pazara girdiğini, bu firmanın fiyatlarının Tokat Yıldızı'ndan
İstanbul için 10.000.000TL., Ankara için 5.000.000 TL daha düşük olduğunu
belirterek, anılan firmanın acentesi ile sorun yaşaması nedeniyle yeni bir acente
ile anlaştığını, ancak kendilerinin yetki belgeleri bulunmayan bu acenteyi 150
Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’ne, Belediye’ye, Vilayet’e ve Emniyet Müdürlüğü’ne
şikayet ettiklerini, yasal prosedürün tamamlanmasını takiben Lider Turizm'in
terminaldeki faaliyetine yeniden başladığını, halen kendilerinden daha düşük fiyat
uyguladığını ve bu konuda hiç bir müdahalelerinin olmadığını öne sürmüşlerdir.
Söz konusu şahıslar ayrıca; Has Turizm, Elbistan, Amasya Tur., Cizre İtimat,
Adıyaman Ünal, Erek taş, Almus Tur., İmparator, Eren Tur. gibi pek çok firmanın
Terminalde acentelerinin bulunduğunu, bu firmaların faaliyetlerinde hiçbir sorun
yaşanmadığını, Lider Turizm’in ilgili pazardaki faaliyetinin durmasının kendisinin
mevzuata aykırı uygulamalarından kaynaklandığını ifade etmişlerdir.
5. Topçam Turizm Genel Müdürü Erkut DİZMAN konuya ilişkin olarak; Lider 160
Turizm'in Tokat'taki faaliyetine 19.5.2003 tarihinde Ankara ve İstanbul hatlarına
yönelik olarak başladığını, yeni bir firma olması sebebiyle İstanbul hattında
10.000.000 TL, Ankara hattında 5.000.000 TL fiyat indirimi yaptığını, kendilerinin
42 yıl hizmet veren bir teşebbüs olarak herhangi bir tedbir almaya gerek
duymadıklarını, ancak Lider Turizm'in terminaldeki acentesi ile olan anlaşmasının
feshini takiben F1 yetki belgesi bulunmayan bir acente ile anlaşması nedeniyle
yetkili makamlar nezdinde söz konusu şirketin faaliyetinin durdurulması talebinde
bulunduklarını ifade etmiştir.
6. Tokat Belediye Başkanlığı’nda yapılan yerinde incelemede aşağıdaki tespitlere
ulaşılmıştır: 170
04-81/1160-292
5
T.C. Ulaştırma Bakanlığı Samsun Bölge Müdürlüğü’nün Tokat Valiliği’ne
gönderdiği bir yazıya göre, Lider Turizm ile acentesi arasındaki anlaşma sona
erdikten sonra taşıyıcı teşebbüsün, otogar haricinde Turhal yolu DİMES tesisleri
karşısında bulunan Aytemiz Akaryakıt Bayii Safir Petrol İstasyonu’ndan Ankara
ve İstanbul’a düzenli otobüs seferi düzenlediğine dair şikayetler intikal etmiştir.
Anılan yazı üzerine Tokat Emniyet Müdürlüğü ve Belediye terminal yönetimince
gerekli yerinde inceleme yapılarak, şikayetlerin doğru olduğu tutanakla tespit
edilmiştir. Taşıyıcı firma çalışanının da imzasını havi bu tutanaktan, Lider
Turizm’in terminalde faaliyetinin ya da tabelasının bulunmadığı, bunun yerine
yukarıda belirtilen adresten kalkış-varış yaptığı, şehir içindeki bir ofisi de bilet 180
satış acentesi olarak kullandığı anlaşılmaktadır. Konuya ilişkin şikayet Topçam
Turizm, Tokat Seyahat ve Tokat Yıldızı adlı taşıyıcı teşebbüslerce yapılmıştır.
Bunun üzerine Valilik, söz konusu bilet satış ofisinin yetki belgesi (F1)
bulunmadığından bahisle bu işyerinin kapatılması talebini Belediye’ye iletmiştir.
Belediye Lider Turizm’e uyarı yazısı göndererek 1 hafta içinde yetki belgesinin
ibrazını istemiştir.
T.C. Ulaştırma Bakanlığı Samsun Bölge Müdürlüğü’nden Tokat Belediyesi’ne
gönderilen 17.8.2004 tarihli yazıda ise bu defa; “Lider Tur firmasının D1 yetki
belgesinde ara durak olarak görülen Tokat ilinde bilet satışı yapabilmesi ve yolcu
alabilmesi için D1 yetki belgesinde Tokat ili şube adresinin ve Belediye 190
terminalinde yerinin olması veya F1 yetki belgesi sahibi acente ile sözleşme
yapması gerektiği, bu şartlara riayet edilmemesi halinde faaliyetinin durdurularak
Müdürlüğe bilgi verilmesi” ifadeleri bulunmaktadır.
Tokat Belediye Encümeni’nin 24.8.2004 tarihli kararı ile Lider Turizm’in bilet satış
ofisinin faaliyetinin durdurulmasına karar verilmiştir. Anılan işyeri, verilen sürenin
bitiminde Belediye tarafından mühürlenmiş ve anılan Bölge Müdürlüğü’ne gerekli
bilgi verilmiştir.
7. Terminal yönetiminden elde edilen belgeye göre; Lider Turizm, 14.10.2004
tarihinde F1 belgesi bulunan ve terminal dahilinde faaliyet gösteren bir acente ile
sözleşme imzalamak suretiyle yasal eksikliğini tamamlamış ve terminaldeki 200
faaliyetine yeniden başlamıştır.
8. Lider Turizm yetkilileri Raportörlerin konu hakkındaki görüşme talebine cevap
vermemişlerdir.
I.4. Değerlendirme
Yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bulgulardan Lider Turizm'in Tokat
İli'ndeki faaliyetlerinin durdurulmasının söz konusu teşebbüsün yasal prosedürü
yerine getirmemesinden kaynaklandığı, şikayete konu olan Topçam Turizm,
Tokat Yıldızı ve Tokat Seyahat'in bu konuda oynadıkları rolün yasaya uygun
olmayan duruma ilişkin olarak Ulaştırma Bakanlığı Samsun Bölge Müdürlüğü 210
başta olmak üzere bazı kamu kurumlarına şikayet dilekçeleri göndermek olduğu
anlaşılmıştır. Öte yandan Lider Turizm'in terminalden ayrılarak faaliyetini şehir
içindeki ara duraklarda sürdürmesi de aynı yasal sorundan kaynaklanmaktadır.
Esasen, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin zorunlu kıldığı prosedürün
04-81/1160-292
6
tamamlanmasını takiben adı geçen teşebbüs Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde
faaliyetine başlamıştır. Buna göre, şikayete konu firmalarca 4054 sayılı Kanun'un
ihlal edildiğine ilişkin bir tespit bulunmamaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
Topçam Turizm A.Ş., Tokat Yıldızı A.Ş. ve Tokat Seyahat Turizm Akaryakıt 220
A.Ş.'nin birlikte hareket etmek suretiyle rakipleri olan Lider Turizm A.Ş.'nin
faaliyetini zorlaştırdıkları ve bu teşebbüsü otogar dışına çıkardıklarına dair
iddialarına ilişkin bulguya rastlanmadığından soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy