Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-102 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-46/1131-396
Karar Tarihi : 25.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Harun GÜNDÜZ, Şamil PİŞMAF, Mehmet Mete BAŞBUĞ 10
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Damarlar Dayanıklı Tük. Mal. Gıda İnş. Nak. Pet. Ür. Ltd. Şti.
- Hasan TOKTAŞ
Temsilcileri: Av. Narin Sevinç ARSLAN
Karadeniz Mah. Cumhuriyet Cad. No:106/3 Samsun
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Niksar Kale Turizm Ak. İşl Tic. Ltd. Şti.
Bağlar Mah. Çevre Yolu Cad. No:24 Niksar/Tokat
- Ahmet Arif ŞÖHRETOĞLU
50. yıl Mah. Atatürk Bul. No:286 Niksar/Tokat 20
- Çamiçi Pet. Kuy. Tur. İnş. Ve Day. Tük. Mail. San. Tic. Ltd. Şti.
50. yıl Mah. Atatürk Bul. No:229 Niksar/Tokat
- Niksar Çiçekler İnş. Ak: Gıda Tic. Ve San. Ltd. Şti.
Bağlar Mah. Danişment Gazi Bul. Niksar/Tokat
- Niksar Yılmaz Pet. Ür. Tur. İnş. Gıda Nak. ve İşl. Tic. ve San.
Ltd. Şti.
Bağlar Mah. Terminal Meydanı No:7 Niksar/Tokat
- Nuri Yılmaz Akaryakıt Nakliyat İnşaat Gıda ve Temizlik Ürünleri
Turizm Tic. ve San. Ltd. Şti.
Bağlar Mah. Çevre Yolu Cad. No:12 Niksar/Tokat 30
- Salih SÖNMEZ
Kayapaşa Mah. Toki Bayraktar Sok. 14/29 Niksar/Tokat
- Şöhretler Pet. Ür. Ve Ot. Tic. Ltd. Şti.
Bağlar Mah. Çevre Yolu Cad. No:3 Niksar/Tokat
- Şöhretoğlu Petrol Tic.Ltd.Şti.
Danişment Gazi Bul. No:94 Niksar/Tokat
- Yunus Yılmaz Petrol Ürünleri Gıda İnşaat Nakliyat San. ve
Tic.Ltd.Şti.
Fatih Mah. Danişmend Gazi Bulvarı No:136 Niksar/Tokat
E. DOSYA KONUSU: Tokat ili Niksar ilçesinde faaliyet gösteren çeşitli akaryakıt 40
ve otogaz LPG satış istasyonlarının akaryakıt ve otogaz LPG fiyatlarını birlikte
belirledikleri iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.05.2011 tarih, 3991 sayı ve 12.07.2011
tarih, 5134 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 30.06.2011 tarihli ve 2011-1-
102/İİ-11-389.ŞP sayılı İlk İnceleme Raporu, 06.07.2011 tarihli Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine düzenlenen 23.08.2011 tarih ve 2011-1-
102/ÖA-11-383.HG sayılı Önaraştırma Raporu 24.08.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-
11-46/1131-396
2
110/255 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-46 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 50
karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurularında özetle;
- Damarlar Dayanıklı Tük. Mal. Gıda. İnş. Nak. Pet. Ür. Ltd. Şti (Damarlar) ve Hasan
TOKTAŞ tarafından Tokat ili Niksar ilçesinde ilgili idari mercilerden gerekli tüm
izinler alınmak suretiyle iki ayrı istasyon inşa edildiği,
- Söz konusu istasyonların inşasına esas teşkil eden çeşitli idari işlemlerin iptali ve
yürütmelerinin durdurulmaları talebiyle, aynı ilçede yerleşik diğer istasyon
sahiplerince davalar açıldığı,
- Açılan davalar neticesinde hatalı bilirkişi raporlarına dayanılarak Damarlar
tarafından inşa edilen istasyonun iki aylık bir işletme süresinin sonunda; Hasan 60
TOKTAŞ’a ait istasyonun ise henüz inşaat süreci tamamlanmadan faaliyetlerinin
durdurulduğu,
- Niksar’da istasyonlu bayilik faaliyetinin üç ailenin kontrolünde olduğu, söz konusu
davaların da bahse konu ailelere ait şirketler ve bu ailelerin baskısıyla hareket eden
diğer teşebbüsler tarafından Damarlar’ın ve Hasan TOKTAŞ’ın pazara girmelerini
engellemeye yönelik olarak açıldığı,
- Hâlihazırda Niksar’da akaryakıt ürünlerinin satış fiyatlarının da yine söz konusu üç
aile tarafından birlikte belirlendiği,
ifade edilmiştir. Bu çerçevede gerek Niksar akaryakıt pazarına yeni bayi girişine engel
olmak gerekse akaryakıt ürünlerinin fiyatlarını birlikte belirlemek suretiyle 4054 sayılı 70
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddia edilen teşebbüsler hakkında soruşturma
açılarak, idari yaptırım uygulanmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, şikâyete konu akaryakıt istasyonlarının
4054 sayılı Kanunu ihlal ettiklerine işaret eder nitelikte herhangi bir somut bulguya
rastlanmadığından, ilgili istasyonları işleten teşebbüsler hakkında aynı Kanun’un
41.maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığı; başvuru
dilekçesinde yer verilen diğer hususların ise 4054 sayılı Kanun kapsamında yer
almadığı ve şikâyetin reddinin gerektiği görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan 80
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar”
yasaklanmış ve aynı maddenin ikinci fıkrasında ise tahdidi olmamak üzere yasaklanan
hallere ilişkin örneklere yer verilmiştir. Söz konusu fıkranın (a) bendinde, “mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her
türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” yasaklanan hallerden sayılmıştır.
Yukarıda özetlenen şikâyet dilekçesinde, sekiz ayrı dağıtım şirketinin bayiliğini
yaptıkları anlaşılan, Tokat ili Niksar ilçesi merkezinde yerleşik toplam 11 ayrı
istasyonun, motorinin 3,61 TL/lt; benzinin 4,17 TL/lt; otogaz LPG’nin ise 2,35 TL/lt fiyat
üzerinden satılması hususunda anlaşma içerisinde olduğu iddia edilmektedir. Bu 90
bakımdan başvuru, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde
sayılan hallere uyabilecek türden uygulamalara ilişkin iddialar içermektedir.
Kanun’un 4. maddesinin açık hükmü uyarınca, aynı madde anlamında bir rekabet
ihlali, ancak teşebbüsler arası bir anlaşmanın, uyumlu eylemin veya teşebbüs birliği
kararlarının varlığının ispatlanması neticesinde tespit edilebilir.
Rekabet hukuku anlamında bir anlaşmadan söz edebilmek için rakip teşebbüsler
arasında yazılı, sözlü veya sadece fiili eylemler yoluyla varılan mutabakatların olması
11-46/1131-396
3
yeterlidir. Öyle ki; bu mutabakatlar hukuki bir sonuca yönelsin veya yönelmesin
anlaşma olarak nitelendirilebilir. Burada önemli olan taraf iradelerinin karşılıklı olarak
uyuşmasıdır. Yani anlaşmanın sonucunun mutlaka biliniyor ve isteniyor olmasından 100
ziyade iradeye uygun bir sonucun ortaya çıkması yeterlidir.
Şikâyete konu teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri yönündeki
iddiaların ciddiyetini ortaya koyabilmek bakımından raportörlerce, önaraştırma
kapsamında 28.07.2011 tarihinde Tokat ili Niksar ilçesinde yerleşik ilgili akaryakıt
istasyonlarında yerinde incelemelerde bulunulmuştur.
Yapılan yerinde incelemelerde, teşebbüslerin akaryakıt fiyatlarının büyük oranda aynı
olduğu tespit edilmekle birlikte, fiyat birlikteliğinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde
kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmadan kaynaklandığına işaret eder nitelikte
herhangi bir delil bulunamamıştır. Teşebbüs yetkililerine fiyatların nasıl belirlendiği
sorulduğunda; dağıtıcılarının tavsiye ettikleri fiyatların baz alındığı ifade edilmiştir. 110
Diğer yandan 4054 sayılı Kanun, rekabet hukuku anlamında bir anlaşmanın varlığının
ispatlanamadığı durumlarda, muhtemel bir ihlalin varlığının tespiti bakımından uyumlu
eylem kavramından bahsetmiştir. Gerek Rekabet Kurulu gerekse mehaz mevzuatın
uygulayıcısı olan Avrupa Birliği Mahkemeleri içtihadının ortaya koyduğu üzere,
gerçekte anlaşma ile uyumlu eylem arasında yapay bir ayrım bulunmaktadır. Bunun
anlamı, her iki kavramın da özünde aynı olmakla beraber, ispat standardı bakımından
farklılaştıklarıdır.
Rekabet Kurulunun 26.07.2007 tarih ve 07-62/742-269 sayılı kararında bir fiilin uyumlu
eylem olarak nitelenebilmesi için şu unsurların bulunması gerektiği ifade edilmiştir:
“- Taraflar arasında genellikle sözlü ya da yazılı şekilde ifade edilen toplantılar, 120
tartışmalar, bilgi değişimi veya araştırmaları içeren olumlu temaslar olmalıdır.
- Bu temas; pazar davranışını etkileme ve özellikle bir teşebbüsün gelecekteki
rekabetçi davranışının belirsizliğinin önceden ortadan kaldırma amacı taşımalı.
- İlgili teşebbüslerin ticari davranışlarını, tam olarak rekabetçi etkiler tarafından
belirlenmeyecek bir şekilde oluşturma ya da değiştirme etkisi olmalıdır.
Burada önemli olan, teşebbüslerin, rakiplerinin gelecekteki davranışlarını öğrenmeleri
ve pazardaki belirsizliğin ortadan kaldırılmasıdır.
Ancak uyumlu eylem vakalarındaki en önemli sorun teşebbüslerin uyumlu eylem
içerisinde olduklarının tespiti ve ispatıdır. 4054 sayılı Kanun piyasadaki fiyat
değişimlerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin 130
rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik
göstermesi halini uyumlu eyleme karine göstermiş ve ekonomik ve rasyonel
gerekçelere dayanarak uyumlu eylemde bulunulmadığının ispatını taraflara bırakmıştır.
Uyumlu Eylem halinin tespitinde üç temel bulgunun ortaya çıkartılması yeterlidir. Bu
bulgular şunlardır:
i- Rakip teşebbüsler arasında bir ilişkinin varlığı,
ii- Rakip teşebbüsler arasında ortak tavır sonucunu doğuran ve diğer rakip
teşebbüslerin hareketlerini etkileyen davranışların varlığı,
iii- Rakip teşebbüsler arasında bağımsız hareket etme durumunun ortadan kalktığı
durumların varlığı” 140
Dolayısıyla Kurulun yukarıda yer verilen kararında, 4054 sayılı Kanun 4. maddesi
kapsamındaki uzlaşmalar ile salt paralel davranışlar arasındaki ayrımın, ilave çeşitli
delillerle ortaya konulması gerektiği vurgulanmaktadır. Buna karşın, yapılan yerinde
incelemelerde, haklarında önaraştırma yapılan teşebbüsler arasında yukarıda sayılan
11-46/1131-396
4
koşullara uyacak nitelikte bir ilişkinin, iletişimin veya davranışın bulunduğuna işaret
eden herhangi bir bulguya da rastlanamamıştır.
Bu çerçevede, şikâyete konu teşebbüsler tarafından işletilen akaryakıt istasyonlarında
yapılan yerinde incelemeler sonucunda, ilgili teşebbüslerin 4054 sayılı Kanunu ihlal
ettiklerine işaret eder nitelikte herhangi bir somut bulguya rastlanmadığından, salt
paralel fiyatlama davranışlarından hareketle ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma 150
açılmasına gerek olmadığı değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan, müştekiler temsilcisince başvuru dilekçesinde dile getirilen, müştekilere
ait istasyonların yapımına izin veren idari işlemlerin iptalleri ve yürütmelerinin
durdurulmaları talebiyle yukarıda yer verilen teşebbüsler tarafından idari yargı davası
açılmasına ilişkin şikâyet ve iddiaların ise 4054 sayılı Kanun kapsamında yer almadığı,
bu nedenlerle şikâyetin reddinin gerektiği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 160
Full & Egal Universal Law Academy