Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-2-151 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-09/127-57
Karar Tarihi : 06.02.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Tokat Özel Zileliler Sürücü Kursu
Adnan Menderes Cad. ESO Binası Kat:2 Zile/Tokat
(1) E. DOSYA KONUSU: Tokat Özel Zileliler Sürücü Kursu’nun kurs ücretlerini
maliyetinin altında belirlemek suretiyle rakiplerini piyasa dışına itmeyi amaçladığı
iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Tokat ili genelinde B sınıfı sürücü belgesi için sürücü kursu ücreti ortalama 450 TL
iken, Tokat Özel Zileliler Sürücü Kursu (Zileliler Sürücü Kursu)’nun yürüttüğü düşük
fiyat politikası sonucu Turhal ve Zile’de bu ücretin 175 TL düzeyinde olduğu,
- Bir sürücü kursunun aylık sabit giderinin 9.000 TL düzeyinde olduğu; 175 TL kurs
ücreti ile bir dönemde 35 kursiyer kaydı yapan sürücü kursunun bir dönemdeki gelirinin
ise 6.125 TL olarak gerçekleştiği ve bu durumun sürücü kursları bakımından açık bir
gelir-gider dengesizliği yarattığı,
- 2007 yılından bu yana söz konusu uygulamalarına devam eden Zileliler Sürücü
Kursu’nun bu uygulaması ile rakip sürücü kurslarını piyasa dışına itmeyi amaçladığı,
anılan kursun maddi imkânlarının yeterli olması nedeniyle maliyet altı fiyatlamaya
katlanabildiği, ancak bu uygulamaya maruz kalan kendilerinin artık piyasa dışına
çıkma noktasına geldikleri
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.07.2012 tarih ve 5562 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 31.08.2012 tarih ve 2012-2-151/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
20.09.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-44/1371-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan
29.01.2013 tarih ve 2012-2-151/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu iddialar hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
13-09/127-57
2/4
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) Rekabet Kurulunun 26.07.2007 tarih ve 07-62/761-263 sayılı, 23.08.2007 tarih ve 07-
68/838-309 sayılı kararlarında; 2918 Karayolları Trafik Kanunu’nun 41/d maddesi uyarınca
sürücü adaylarının Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde motorlu taşıt kullanabilmek için
sürücü kurslarında eğitim almak ve eğitimden sonra düzenlenen sınavları başarı ile
geçmek durumunda oldukları, anılan kanuni zorunluluk nedeniyle kurslar tarafından
verilen bu hizmetin herhangi bir ikamesinin bulunmadığı belirtilmiş ve ilgili ürün pazarı
sürücü adaylarına yönelik özel öğretim hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. Söz konusu
Kurul kararlarına paralel olarak mevcut dosya kapsamında da ilgili ürün pazarı “sürücü
adaylarına yönelik özel öğretim hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(6) Başvuru konusu iddialar, Zileliler Sürücü Kursu’nun Turhal ve Zile ilçelerindeki
faaliyetlerine yöneliktir. Başvurudaki iddialardan biri Tokat il merkezinde fiyatların yüksek
olmasına rağmen Zileliler Sürücü Kursu’nun söz konusu ilçelerde düşük fiyat
uygulayabildiğine ilişkindir. Bu bağlamda, Tokat il merkezi ve ilçeleri arasında farklı
fiyatların uygulanmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Dosya kapsamında Zileliler
Sürücü Kursu sahibi ile yapılan görüşmede de kursiyerlerin genellikle bulundukları ilçedeki
sürücü kurlarından hizmet aldığı, bunun istisnalarına çok rastlanmadığı bilgisi edinilmiştir.
Verilen hizmetin yaygınlığı, belli standartlara sahip olması ve bu standartların birtakım
düzenleyici otoritelerin denetiminde bulunması gibi hususlar da bu tespiti
desteklemektedir. Önaraştırmanın Zileliler Sürücü Kursu’nun, şubelerinin bulunduğu
Turhal ve Zile ilçelerindeki faaliyetlerine yönelik olarak açılmış olduğu da dikkate
alındığında, dosya kapsamında ilgili coğrafi pazarlar “Tokat ili Turhal ilçesi” ve “Tokat ili
Zile ilçesi” olarak belirlenmiştir.
I.2. Değerlendirme
(7) Başvuru konusunu, Tokat ilinin Zile ve Turhal ilçelerinde faaliyet gösteren Zileliler Sürücü
Kursu’nun rakiplerini piyasa dışına itecek şekilde maliyetlerinin altında düşük fiyat
uyguladığı iddiası oluşturmaktadır.
(8) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)’un 6. maddesinde
hâkim durumdaki teşebbüslerin bu durumlarını kötüye kullanmaları “Bir veya birden fazla
teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki
hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır” hükmü aracılığıyla
düzenlenmektedir.
(9) Maliyet altı fiyatlama, bazı koşulların gerçekleşmesi halinde 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi kapsamında “yıkıcı fiyatlama” olarak değerlendirilmektedir. Yıkıcı fiyat genel
olarak, hâkim durumdaki bir teşebbüsün pazar gücünü korumak veya artırmak üzere
mevcut veya potansiyel rakiplerinden birini veya daha fazlasını piyasa dışına çıkarmak,
disipline etmek ya da diğer biçimlerle rakibin rekabetçi davranışını engellemek için kısa
vadede maliyetinin altında satış fiyatı belirleyerek zarar etmeyi göze aldığı rekabeti
kısıtlayıcı bir fiyatlama stratejisidir. Yıkıcı fiyat uygulamasında, her ne kadar kısa dönemde
tüketiciler düşük fiyatlardan faydalansa da, rekabetin kısıtlanması orta veya uzun
dönemde yüksek fiyatlar, düşük kalite ve tüketici tercihlerinin azalması gibi istenmeyen
sonuçlar doğurabilmektedir.
13-09/127-57
3/4
(10) Dosya konusu iddiaların Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için söz
konusu fiyatlamayı uygulayan teşebbüsün hâkim durumda bulunması gerekmektedir. Bu
nedenle öncelikle Zileliler Sürücü Kursu’nun belirlenen ilgili pazarda hâkim durumda olup
olmadığı incelenmiştir. Hâkim durumun tespitinde birçok pazar bakımından incelenen
teşebbüsün ilgili pazardaki konumunun birincil göstergesi, teşebbüsün sahip olduğu pazar
payıdır. Bu çerçevede ilgili pazarın yapısı ve pazar paylarının tespiti açısından Zileliler
Sürücü Kursu, Turhal İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Zile İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’nden
bilgi talep edilmiştir.
(11) Turhal İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’nden elde edilen bilgilere göre, söz konusu ilçede üç
sürücü kursu faaliyet göstermektedir. Bu sürücü kursları Zileliler Sürücü Kursu (Turhal
Şubesi), Özel Turhal Lider MTSK ve Özel Turhal Çağdaş MTSK’dır. Bunların yanı sıra,
aynı ilçede faaliyet gösteren Özel Plevne MTSK’nın ise 01.06.2010 tarihinde faaliyetlerine
son verdiği belirtilmiştir.
(12) Zile İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’nden gelen bilgilere göre, anılan ilçede üç sürücü kursu
faaliyet göstermektedir. Bu sürücü kursları Zileliler Sürücü Kursu (Zile Şubesi), Özel Yıldız
Kardeşler MTSK ve Özel Öz Sistem MTSK’dır.
(13) Dosya mevcudu bilgilerden, sürücü kurslarına verilen kontenjan sayısının 2012 yılına
kadar kursun sahip olduğu araç sayısına göre, bu yıl itibariyle ise binadaki derslik sayısına
göre belirlendiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla, bu düzenlemenin kursların kontenjan sayıları
arasındaki farkı azalttığı görülmüştür.
(14) Bu bağlamda, 2007-2012 yılları arasında Turhal ve Zile ilçelerinde faaliyet gösteren
teşebbüslerin verilen sertifika adedi ve kontenjan sayısına göre pazar payları
incelenmiştir. Dosya mevcudu bilgilerden; Zileliler Sürücü Kursu’nun Zile ilçesinde verilen
sertifika sayısına göre pazar payının 2007 yılında %(…..) olduğu, ancak bu oranın 2010
yılında %(…..)’e düştüğü anlaşılmıştır. 2012 yılında ise söz konusu teşebbüsün %(…..),
en yakın rakibinin ise %(…..) oranında pazar payına sahip olduğu görülmüştür. Diğer
taraftan, kontenjan sayılarına göre hesaplanan pazar payı değerleri incelendiğinde,
Zileliler Sürücü Kursu’nun 2012 yılında %(…..) oranındaki pazar payı ile ikinci sırada yer
aldığı anlaşılmıştır.
(15) Dosya mevcudu bilgilerden; Zileliler Sürücü Kursu’nun Turhal ilçesinde verilen sertifika
sayısına göre pazar payının 2007 yılında %(…..) olduğu, bu oranın yeni bir rakibin
piyasaya girdiği 2011 yılında %(…..)’ye, 2012 yılında ise yaklaşık olarak %(…..)’ye
düştüğü görülmüştür. Ayrıca, 2012 yılında Zileliler Sürücü Kursu’nun en yakın rakibinin
%(…..) oranında pazar payına sahip olduğu da belirlenmiştir. Diğer taraftan, kontenjan
sayılarına göre hesaplanan pazar payı değerleri incelendiğinde, 2012 yılında kontenjan
sayısına ilişkin düzenlemede değişiklik yapılması ile Zileliler Sürücü Kursu’nun %(…..)
oranıyla rakiplerin pazar paylarına çok yakın bir paya sahip olduğu anlaşılmıştır.
(16) Hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel unsurlardan bir diğeri
pazara giriş ve pazarda büyüme engelleridir. Bu çerçevede, pazara yeni teşebbüslerin
girmesinin ya da pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin büyümesinin önünde engeller
bulunup bulunmadığının incelenmesi önem arz etmektedir. Sektörün geneli
incelendiğinde, sunulan hizmetin niteliği ve yüksek yatırım maliyetine ihtiyaç duyulmaması
gibi nedenlerle pazara giriş ve pazarda büyüme engellerinin düşük olduğu görülmektedir.
Konuya ilişkin olarak 19.02.2010 tarihli “Motorlu taşıt sürücü adaylarına yönelik özel
öğretim hizmetleri pazarı”na yönelik hazırlanmış olan Rekabet Kurumu sektör raporunda;
talebin artış eğiliminde olduğu, sektörün büyüdüğü, sektörde yasal ve iktisadi (ölçek
ekonomisi, marka bağımlılığı, know-how, şebeke etkileri, öğrenme eğrisi, hammadde
bağımlılığı vb.) büyüme engeli ile çıkış engelinin bulunmadığı belirtilmektedir.
13-09/127-57
4/4
(17) Mevcut dosya özelinde, Zileliler Sürücü Kursu’nun kapasite (kontenjan sayısı) açısından
rakipleri olan teşebbüsler ile yaklaşık aynı büyüklükte olduğu görülmektedir. Dolayısıyla,
pazara yeni bir teşebbüsün girmesinin olası olmasının yanında, pazardaki mevcut
rakiplerin de kapasite kullanımını artırarak büyümesi mümkün görülmektedir. Dolayısıyla,
verilen sertifika sayısı bazında, Zileliler Sürücü Kursu’nun en yüksek pazar payına sahip
teşebbüs olduğu anlaşılmakla birlikte, tek başına bu orandan hareketle, söz konusu
teşebbüsün hâkim durumda olduğu sonucuna ulaşmak mümkün değildir.
(18) Yıkıcı fiyat analizindeki diğer bir aşama ise hâkim durumdaki teşebbüsün incelenen
davranışı açısından uyguladığı fiyat ile katlandığı maliyetinin karşılaştırılmasıdır. Dosya
kapsamında, Zileliler Sürücü Kursu’nun hâkim durumda olduğu kabul edilse dahi,
uyguladığı fiyatların yıkıcı olduğu sonucuna ulaşmak için maliyetlerini karşılayıp
karşılamadığının incelenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, anılan kursun her iki
şubesine yönelik olarak 2007-2012 yılları arasında gelir-gider karşılaştırması yapılmıştır.
(19) Dosya mevcudu bilgilerden, Zileliler Sürücü Kursu’nun Turhal Şubesi’nde 2008 yılı1 hariç
olmak üzere her iki şubede de 2007-2012 yılları arasında kar elde ettiği görülmektedir.
Söz konusu şubenin aynı zamanda şehirlerarası ulaşım alanında faaliyet gösterdiği ve bu
bağlamda 2007, 2008 ve 2009 yıllarında sırasıyla (…..), (…..) ve (…..) TL gelir elde ettiği
de belirlenmiştir. Bu veriler ışığında, gider kalemlerinin alt kırılımlarının elde edilememesi
nedeniyle teşebbüsün kaçınılabilir maliyetlerine sağlıklı bir şekilde ulaşmak mümkün
olmamakla birlikte, teşebbüsün iddiaların aksine zarar etmediği sonucuna ulaşılmıştır.
(20) 2011 yılında Zile ilçesi pazarına yeni bir teşebbüsün girdiği ve inceleme konusu dönemde
ilgili pazarlardan herhangi bir teşebbüsün çıkmadığı gibi hususlar da dikkate alındığında,
Zileliler Sürücü Kursu’nun yıkıcı fiyatlama yoluyla rakiplerini pazar dışına çıkarmaya
çalıştığı iddiasının doğru olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(21) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
1 Ancak yapılan hesaplamalara ulaşım faaliyetine ilişkin gelirlerin yansıtılmadığı, fakat giderlerin
ayrıştırılamaması nedeniyle buna ilişkin giderlerin hesaplamaya dahil edildiği, dolayısıyla Turhal Şubesi’nin
2008 yılındaki zararının bu durumdan kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Full & Egal Universal Law Academy