1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/H.Y.-02/2 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 02-27/292-120
Karar Tarihi : 7.5.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Hilal YILMAZ, İ. Yücel ARDIÇ
C- BAŞVURUDA BULUNAN: - Re’sen
- Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama A.Ş.
Temsilci Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri Spor Caddesi No:67
Beşiktaş 80680- İstanbul
D- TARAFLAR: - Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama A.Ş.
Toros Binası 80630 Akatlar-İstanbul
- Kimyevi gübre bayileri
E- DOSYA KONUSU: Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama A.Ş. ile kimyevi gübre
bayileri arasında akdedilen bayilik sözleşmesine muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: 9.12.1998 tarih ve 2499 sayılı Rekabet Kurumu yazısına
istinaden 14.12.1998 tarih, 3937 sayı; 22.2.1999 tarih, 544/232 sayı ve 8.7.1999
tarih, 2178/850 sayı ile intikal eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 28.3.2002 tarih, D1/1/H.Y.-02/2 sayılı Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 11.4.2002 tarih ve REK.0.05.00.00/39 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-27
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama
A.Ş. bayilik sözleşmesinin;
a) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu, söz konusu bayilik
sözleşmesine Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet
tanınamayacağı,
b) 2.1 ve 4.7. maddelerinin değiştirilmesi durumunda 1997/4 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden faydalanabileceği,
c) Bu tespitler göz önüne alınarak, Rekabet Kurulu’nun 1997/3 veya 1997/4
sayılı Grup Muafiyeti Tebliğleri yahut 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyetten faydalanabilecek şekilde tekrar
düzenlenerek Kurumumuza tevsik edilmesi; uygun değişikliklerin
2 REKABET KURUMU
yapılmaması durumunda Kanun’un 4. maddesine aykırılık nedeniyle işlem
yapılması gerektiği,
d) Süresi içinde bildirilmemesi nedeniyle;
- Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama A.Ş.’ye, 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesi birinci fıkrasının (c) bendi ve 2002/1 sayılı Tebliğ uyarınca
1.454.027.000 TL.,
- 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve 2002/1 sayılı
Tebliğ uyarınca, 26.3.1998 tarihindeki Toros Gübre ve Zirai İlaç
Pazarlama A.Ş. Yönetim Kurulu üyelerinin her birine 145.402.700 TL.
para cezası verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama A.Ş. (Toros Pazarlama), ekonomik
bütünlük içinde bulunduğu Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş. (Toros Gübre)’nin
ürettiği ve tedarik ettiği gübreleri, yaklaşık 700 bayinin dağıtım kanalıyla satarak ve
kooperatiflere veya tarım birliklerine ihale yolu ile toplu satışlar yaparak faaliyet
göstermektedir.
H.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.1.1. Esas Bakımından Değerlendirme
İleride yer alan bölümlerde açıklanan maddeleri 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesi kapsamında ihlaller içeren ve bu nedenle menfi tespit belgesi verilemeyen
Toros Pazarlama bayilik sözleşmesi, grup muafiyetinden yararlanıp
yararlanamayacağının tespit edilebilmesi amacıyla, öncelikle 1997/3 sayılı Tek
Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (1997/3 sayılı Tebliğ) ve
1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
(1997/4 sayılı Tebliğ) kapsamında değerlendirilmiştir.
Bayilik Sözleşmesinin 1997/3 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirilmesi
1997/3 sayılı Tebliğin 2. maddesinde; tek elden dağıtım anlaşmaları, yalnız iki
teşebbüsün taraf olduğu, bir tarafın belirli malları ülkenin tamamında veya
belirlenmiş bir bölümünde yeniden satması amacıyla yalnızca diğer tarafa sağlamayı
kabul ettiği anlaşmalar olarak tanımlanmakta ve bu anlaşmaların Tebliğ'de
düzenlenen koşullara uygun olmaları kaydıyla, Kanun'un 4. maddesindeki
yasaklamalardan grup olarak muaf tutulacağı ifade edilmektedir.
Bir anlaşmanın 1997/3 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmesi için,
öncelikle dağıtıcıya (bayiye) anlaşmaya konu olan malların tek satıcısı olma hakkının
verildiği bir bölge belirlenmelidir. Bayilik sözleşmesinin 2.1. maddesinden, Toros
Pazarlama'nın, il/ilçe bazında bayilik verdiği ve bayilerine de kendi belirleyeceği
satış sahası içinde satış yapma yükümlülüğü getirdiği anlaşılmaktadır. Ancak, Toros
Pazarlama'nın uygulamada aynı il/ilçeye birden fazla bayi tayin ederek, bayilerine
münhasır satış alanları sağlamadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, söz konusu bayilik
3 REKABET KURUMU
sözleşmesinin tekelden dağıtım anlaşması olmadığı, dolayısıyla 1997/3 sayılı Tebliğ
kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
Bayilik Sözleşmesinin 1997/4 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirilmesi
Taraflardan birinin sağlayıcı ve diğerinin de yeniden satıcı olduğu ve yeniden
satıcının anlaşmada belirtilen malları yeniden satmak amacıyla sadece sağlayıcıdan
veya onun bağlantılı bir teşebbüsünden ya da sağlayıcının mallarını satma görevi
verdiği başka bir teşebbüsten satın alma konusunda yapılan anlaşmalar belirlenen
diğer koşullara da uygun olmak kaydıyla 1997/4 sayılı Tebliğin kapsamına
girmektedir. Toros Pazarlama bayilik sözleşmesi, yukarıda yer verilen tanımın
unsurları açısından değerlendirildiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkmaktadır:
Bir tek elden satın alma anlaşmasına sadece iki teşebbüs taraf olmalıdır. Bayilik
sözleşmesinin tarafları Toros Pazarlama ile gübre bayisidir.
Tek elden satın alma anlaşmalarında, yeniden satıcı anlaşmaya konu malları
yeniden satmak amacıyla sadece sağlayıcıdan veya onun bağlantılı ya da onun
göstereceği bir başka teşebbüsten satın alma yükümlülüğü altında bulunmalıdır.
Bayilik Sözleşmesinin 2.2. maddesinde yer verilen "BAYİ, TOROS'un müsadesi
olmadan başkalarından kimyevi gübre almamayı, satmamayı ve bir başka kimyevi
gübre üreticisi veya pazarlayıcısı kuruluşun bayii olmamayı taahhüt eder…"
ifadeleri ile bayinin, anlaşma konusu malları sadece sağlayıcıdan almakla
yükümlü olduğu belirtilmiştir.
Tek elden satın alma anlaşmalarının konusunu “belli bir takım mallar” oluşturur.
Sözleşmenin 1.1. maddesinde "Bu sözleşmenin konusu TOROS tarafından yurt
içi veya ithal yoluyla temin edilen kimyevi gübrelerin bitkisel üretim yapan gerçek
ve tüzel kişilere bayiler aracılığı ile satılmasıdır" ifadesi yer almaktadır. Bu
hükümden, anlaşma konusunun "kimyevi gübreler" olduğu anlaşılmaktadır.
Tek elden satın alma anlaşmalarında sağlayıcı dağıtıcıya ürünlerini yeniden
satması amacıyla arz eder. Yeniden satış kavramı, dağıtıcı tarafından, mal
üzerinde, dikkate alınamayacak kadar küçük bir katma değer yaratan ve malın
ticari kimliğini kaybetmesine yol açmayan işlemlerden geçirildikten sonra
satılmasını ifade eder. Gübre bayileri temin ettikleri gübreleri, üzerinde herhangi
bir işlem yapmadan doğrudan çiftçilere satmaktadırlar.
Yukarıda yer verilen açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Toros Pazarlama
bayilik sözleşmesi 1997/4 sayılı Tebliğ'de tanımı yapılan tek elden satın alma
anlaşmasının tüm unsurlarını taşımaktadır.
Sözleşmenin, 1997/4 sayılı Tebliğ'in sağladığı grup muafiyetinden
yararlanabilmesi için sağlayıcı ve yeniden satıcı (bayi) üzerine, 1997/4 sayılı
Tebliğ'de izin verilen rekabet sınırlamaları dışında herhangi bir rekabet sınırlaması
getirilmemesi gerekmektedir. Bayi üzerine getirilen; "BAYİ, TOROS'un müsadesi
olmadan başkalarından kimyevi gübre almamayı, satmamayı ve bir başka kimyevi
gübre üreticisi veya pazarlayıcısı kuruluşun bayii olmamayı taahhüt eder…" (madde
2.2), "BAYİ işbu sözleşme mucibinde kendisine temin edilecek kimyevi gübreleri
TOROS'un zaman zaman bildireceği ticari marka, alameti farika ve renkler altında
satacaktır…" (madde 2.4), "BAYİ satış koşulları ile ilgili 4. maddedeki esaslara göre
4 REKABET KURUMU
bir yıl içerisinde TOROS'dan alıp satmayı taahhüt ettiği gübre miktarının asgari
%15'ini depolayabilecek, uygun vasıfları haiz bir depo temin etmekle yükümlüdür…"
(madde 2.6) ve "BAYİ, kendisinin TOROS'un BAYİ'si olduğunu belirleyen şekli,
boyutları ve renkleri her BAYİ'de sabit olacak ve TOROS'ca verilecek ve/veya
BAYİ'ce yaptırılacak panoyu, satış mahallinin dışarıdan görülecek uygun bir yerine
koymak, ayrıca yine TOROS'ca verilecek reklam ve ilan malzemelerini satış
mahallinin içinde, dışında veya üzerinde teşhir ederek kullanmak zorundadır…"
(madde 2.8) yükümlülükleri, 1997/4 sayılı Tebliğ'in 3. maddesinin (b) bendinde
öngörülen, yeniden satıcıya (bayiye) yüklenebilecek rekabet sınırlamalarıdır. Ayrıca,
bir anlaşmanın 1997/4 sayılı Tebliğ'in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmesi
için anlaşmanın belirsiz bir süre için veya beş yıldan daha uzun bir süre için
yapılmaması gerekir. Anılan bayilik sözleşmesinin 5.2. maddesinde sözleşme
süresinin altı ay olduğu belirtilmiştir.
Aynı sözleşmede yer alan "BAYİ, TOROS'dan temin edeceği kimyevi gübreleri
TOROS'un belirleyeceği satış sahası sınırları içerisinde satmakla yükümlüdür"
(madde 2.1) hükmü bayilik sözleşmesinin düzenlendiği dönemde bayilerin satış
sahalarının Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından çıkarılan genelgelerle
düzenlenmesi nedeniyle uygulanması mümkün olmayan bir hüküm olarak
sözleşmede yer almıştır. Ancak, 21.9.2001 tarih ve 24539 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile bu yöndeki düzenlemeler
kaldırıldığından bildirimden sonraki bu değişiklik nedeniyle sözleşmenin bu
hükmünün 1997/3 veya 1997/4 sayılı Tebliğlere uygun olarak düzenlenmesi
gerekmektedir.
Ayrıca, bayilik sözleşmesinin 4.7. maddesinde "… BAYİLERİNİN satış usulleri
yayınlanacak sirkülerle düzenlenir" hükmü yer almaktadır. Toros Pazarlama'nın,
rekabeti bozucu nitelikte bir sirküler yayımlamamış olması nedeniyle bu hükme
dayanarak bayilerin satış usullerine müdahale etmediği tespit edildiğinden
uygulanmadığı anlaşılmıştır. Ancak söz konusu hüküm satıcıya bayinin arz
koşullarını belirleme imkanı vermektedir.
2.1. ve 4.7. maddelerinde yer verilen düzenlemelerin anılan bayilik
sözleşmesini 1997/4 sayılı Tebliğ'in kapsamından çıkarması ve muafiyet talebinin
bulunması nedeniyle aynı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen bireysel muafiyet
şartlarının yerine getirilip getirilmediğinin incelenmesi gerekmektedir.
Dosya mevcudu bilgilerden; bayilik sözleşmesinin 4.7. maddesinin, satıcıya
bayinin arz koşullarını belirleme imkanı vermesi nedeniyle Kanun’un 5. maddesine
aykırı olduğu, dolayısıyla söz konusu bayilik sözleşmesine bireysel muafiyetin de
verilemeyeceği anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, Toros Pazarlama Bayilik Sözleşmesi’nin; 2.1. maddesinin
1997/3 sayılı veya 1997/4 sayılı Tebliğlerden birine uygun şekilde düzenlenmesi ve
4.7. maddesinde yer alan “satış usulleri”nin belirlenmesi hükmünün ise rekabet
ihlâline yol açmayacak şekilde kapsamının düzenlenmesi halinde, 1997/3 veya
1997/4 sayılı Tebliğlerin kapsamında grup muafiyetinden faydalanabileceği
sonucuna ulaşılmıştır.
5 REKABET KURUMU
H.2.2. Bildirim Süresi Bakımından Değerlendirme
Bildirim konusu bayilik sözleşmesi, 26.2.1998 tarihinde düzenlenmiştir. 4054
sayılı Kanun’un 10. maddesi birinci fıkrası uyarınca, söz konusu sözleşmenin
26.3.1998 tarihine kadar Kurumumuza bildirilmesi gerekmekle birlikte, 14.12.1998
tarihinde intikal etmiştir. Ancak, sözleşmenin bu haliyle ihlâl içermediği
anlaşıldığından, geç bildirim nedeniyle ceza uygulanmasına gerek olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
İ- SONUÇ
1- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılan Toros Gübre ve
Zirai İlaç Pazarlama A.Ş. bayilik sözleşmesine menfi tespit belgesi verilemeyeceğine
ve Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınamayacağına;
2- Sözleşmenin 2.1. maddesinin 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım veya 1997/4 sayılı
Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğlerinden birine
uygun şekilde düzenlenmesi ve 4.7. maddesinde belirtilen “satış usulleri”nin
belirlenmesi hükmünün rekabetin ihlâline yol açmayacak şekilde kapsamı
belirlenerek düzenlenmesi halinde, Rekabet Kurulu’nun 1997/3 veya 1997/4 sayılı
tebliğleri kapsamında grup muafiyetinden faydalanabileceği yönünde Başkanlıkça
ilgili teşebbüse görüş bildirilmesine;
3- Sözleşmenin süresi içinde bildirilmemesi nedeniyle raportörlerce önerilen para
cezası ile ilgili olarak; sözleşmenin bu haliyle ihlâl içermediği görüldüğünden, ceza
uygulamasına yer olmadığına;
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy