Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-79 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-28/560-173
Karar Tarihi : 04.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Tuğçe KOYUNCU, Selen Yersu ŞAHİN
C. ŞİKAYET EDEN : Maya Petrol İnşaat Otomotiv Tic. ve San. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Cemil MEMİŞOĞLU
Atatürk Bulvarı Akteks Han No:134 Kat:3 Aksaray/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Total Oil Türkiye A.Ş.
Onur Ofis Park İş Merkezi İnkılap Mah. Üntel Sok. No:10 B1 Blok
Ümraniye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Total Oil Türkiye A.Ş. tarafından yapılan dikey anlaşmalar 20
ve çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun'un ve 2002/2 sayılı Tebliğ'in ihlal
edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.2.2011 tarih ve 1388 sayı ile giren
şikayet üzerine hazırlanan 7.3.2011 tarih ve 2010-1-360/İİ-11-139-İAY sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 17.3.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 30
26.04.2011 tarih ve 2011-1-79/ÖA-11-139.İAY sayılı Önaraştırma Raporu 29.04.2011
tarih ve REK.0.05.00.00-110/105 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-28 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Total Oil Türkiye A.Ş. (Total) ile
şikayetçi arasındaki dikey anlaşmanın ve buna ilişkin uygulamaların 4054 sayılı Kanun
ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia edilmektedir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikayet konusu akaryakıt istasyonuna
ilişkin olarak şikayetçiye, intifa hakkının tapudan terkin edilmesine olanak sağlayacak
şekilde vekaletname gönderimiş olması ve İpotek hakkının terkini konusunun 2002/2
sayılı Tebliğ ile düzenlenen rekabet yasağı süresi ile bağlantısının bulunmaması 40
nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığı, şikayetin reddedilmesi gerektiği görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İddiaların Özeti, Tespit ve Değerlendirmeler
Dosyadaki bilgilere göre şikayet dilekçesinde;
- 10.08.1992 tarihinde, Süleyman YAZICI ile (1992 yılındaki ticaret unvanı Upet
Uluslararası Petrol Ticareti A.Ş. (Upet) olan) Total arasında imzalanan protokol
11-28/560-173
2
çerçevesinde başvuru konusu istasyon üzerinde dikey ilişki kurulduğu ve bu
doğrultuda 14.08.1992 tarihinde Total lehine (İstanbul ili, Gaziosmanpaşa ilçesi, 3.
Bölge, Cebeci Mahallesi, 2881 ada, 4/20-51 pafta, 25 parselde kayıtlı taşınmaz 50
üzerinde) 20 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği,
- Protokol hükümleri çerçevesinde, Süleyman YAZICI’nın, yakınları ile birlikte Maya
Petrol’ü kurduğu ve dikey ilişkinin Total ve Maya Petrol arasında devam ettiği,
- Ayrıca, 30.05.1997, 18.02.1999 ve 07.07.2006 tarihlerinde Total lehine çeşitli
miktarlardaki borca karşılık olmak üzere ipotek hakkı tesis edildiği,
- İpoteklerin kurulmasına sebebiyet veren borçların zamanında ifa edilerek bayilik
sözleşmesinin 18.09.2010 tarihi itibarıyla sonlandırıldığı; ancak, rekabeti kısıtlayıcı
etkiye sahip intifa ve üç ayrı ipotek hakkının, Total’e gönderilen ihtarnamelere
rağmen hala terkin edilmediği
ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir. 60
Konuyla ilgili olarak raportörlerce Total’den edinilen bilgilerde, malikler Hasan Yazıcı,
Mustafa Yazıcı ve Süleyman Yazıcı tarafından 14.8.1992 tarihinde 14.8.2012 tarihine
kadar geçerli olmak üzere 20 yıl süre ile Total lehine intifa hakkı tesis edildiği,
maliklerden Süleyman Yazıcının aynı tarihte bayi sıfatıyla istasyonu işletmeye
başladığı, 27.12.1996 tarihinde Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin bayi Maya Petrol ile
imzalandığı ve zeyilnamelerle sözleşmenin süresinin 18.9.2010 tarihine kadar
uzatıldığı, maliklerin Maya Petrol’ün hissedarı oldukları, ilgili sözleşmelerin 18.9.2010
tarihi itibarıyla sona erdirildiği ve intifa hakkının tapudan terkini için malik yetkilisine
gerekli yetkiyi içerir 20.9.2010 tarihli vekaletnamenin 22.9.2010 tarihinde muhatabına
tebliğ edildiği ifade edilmekte ve yazı ekinde anılan vekaletnamenin bir örneğine yer 70
verilmektedir.
Total’den edinilen bilgi ve belgeler ekinde sunulan vekaletname incelendiğinde,
İstanbul İli, Gaziosmanpaşa İlçesi, 3. Bölge Bucağı, Cebeci Mahallesi, 2881 Ada, 13,
14, 15, 16 Parsel’de kayıtlı bulunan taşınmaz üzerinde, Upet lehine 14.08.1992 tarih
ve 2854 yevmiye numarası ile tesis edilen intifa hakkını tapudan terkin etmeye Nizam
Akbulut yetkili kılınmıştır. Dolayısıyla, söz konusu vekaletname ile taşınmaz üzerindeki
intifa hakkının şikayetçilerce terkininin sağlanabileceği değerlendirilmektedir.
I.2. İpoteklerin Terkinine İlişkin Değerlendirme
Akaryakıt sektörü uygulamalarında, bayilik sözleşmeleri ile birlikte dağıtım firmaları
lehine tesis edilen uzun süreli intifa veya kira hakkı gibi hakların yanında, dağıtım 80
firmaları lehine ipotek haklarının da tapuya tescil edildiği görülmektedir. İşbu dosya
kapsamında incelenen başvuruda söz konusu ipotek haklarının da bayilik sözleşmeleri
ve intifa hakkı ile birlikte grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı ve ipoteğe ilişkin
tapudaki kayıtların terkin edilmesi gerektiği yönünde şikayet yer almaktadır.
Bilindiği üzere, ipotek bir kişisel alacağın teminat altına alınması amacını güder. Türk
Medeni Kanunu’nun 881. maddesinde; halen mevcut olan veya henüz doğmamış
olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacağın ipotekle
güvence altına alınabileceği düzenlenmiştir.
Rekabet Kurulunun intifa, kira vb. haklara müdahale etmesinin temel nedeni, bu
sözleşmelerin sürelerinin akaryakıt bayilik sözleşmelerindeki rekabet etmeme 90
yükümlülüklerinin süresine etki etmesidir. İpotek hakkı ise akaryakıt bayilik
sözleşmelerinin dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğünün süresine etki eden bir
hak olmayıp sadece alacağı teminat altına almaktadır. Dolayısıyla 2002/2 sayılı Tebliğ
ile düzenlenen rekabet yasağı süresi ile bağlantısı bulunmamaktadır. Bu nedenle,
teminat altına alınan alacağa bağlı bir hak olan ipotek hakkının terkinine ancak
mahkemeler karar verebilecektir. Bununla birlikte bir alacağı teminat altına almak için
ipotek kurulunca, borçlunun kişisel sorumluluğu devam eder; bu sorumluluğun yanında
11-28/560-173
3
ipotek dolayısıyla gayrimenkul ile sorumluluk doğmuş olur. Gayrimenkulün paraya
çevrilmesinden elde edilen meblağ alacağı karşılamazsa, rehinli alacaklı borçlunun
diğer malvarlığı değerlerine de başvurabilir. Dolayısıyla borçlu aynı zamanda ipotekli 100
gayrımenkulün maliki olduğunda, kişisel sorumluluk ile gayrimenkul ile sorumluluk bir
arada bulunur. Böylece ipotek sadece üzerinde akaryakıt istasyonu kurulu bulunan
gayrımenkulü ilgilendirmemekte, borçlunun şahsi sorumluluğunu da gerektirmektedir.
Ayrıca bir taşınmaz üzerindeki ipotek hakkının varlığının, bayinin o taşınmaz üzerinde
kurulu bulunan/kurulacak istasyonda yeni bir dağıtım firmasıyla anlaşmasına engel
olmayacağı değerlendirilmektedir. Zira ipotek alacağın teminatı mahiyetinde bir sınırlı
ayni hak olup, borcun ifa edilmemesi halinde alacaklıya, ipotek hakkına konu taşınmazı
icra yoluyla sattırmak suretiyle, alacağını öncelikle tahsil etme yetkisi verir. Buna
mukabil ipotek hakkı sahibinin intifa ve kira hakkı sahibi gibi, ipotek konusu taşınmazı
kullanma yetkisi yoktur. Bundan dolayı ipotek konusu taşınmazın malik tarafından 110
gerek mülkiyeti gerekse kullanım hakkı diğer bir kişiye devredilebilir. Bunun için rehin
hakkı (ipotek hakkı) sahibinin muvafakatının alınmasına da ihtiyaç yoktur.
Bu açıklamalar çerçevesinde, sona eren dikey anlaşmalar nedeniyle ipotek haklarının
da sona erdiğine veya tarafların karşılıklı alacağının bulunup bulunmadığına ilişkin
hususlar ancak taraflar arasındaki özel hukuk ilişkisine göre mahkemelerde
çözümlenebileceğinden, ipotek hakkının kaldırılmasına da ancak mahkemelerin karar
verebileceği ve bu hususun Rekabet Kurulunun görev alanında olmadığı
değerlendirilmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu başvuru ile 120
ilgili olarak, intifa hakkının tapudan terkin edilmesine olanak sağlayacak şekilde
şikayetçiye vekaletname gönderilmiş olması ve ipotek hakkının terkini konusunun
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen rekabet yasağı süresi ile bağlantısının
bulunmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy