Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-1-112 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 06-04/55-13
Karar Tarihi : 26.1.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Cengiz SOYSAL, M. Selim ÜNAL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Mevlana PETROL Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi Av. İbrahim GÜL
Mithat Paşa Cad. No:13/12 20
D. TARAFLAR : Mevlana PETROL Tic. Ltd. Şti. (MEVLANA)
Ataköy 9. Kısım Yanı Londra Asfaltı, Bakırköy İstanbul
Total Oil Türkiye A.Ş. (TOTAL)
Ayazağa Mah. Eskibüyükdere Cad. Oycan Plaza N0:15
Kat:7 Maslak İstanbul
E. DOSYA KONUSU: TOTAL ve MEVLANA arasında 25.7.2001 tarihinde
imzalanan ‘Akaryakıt Bayiliği Sözleşmesi’ne muafiyet tanınması veya menfi 30
tespit belgesi verilmesi talebi
F. DOSYA EVRELERİ:
Kurum kayıtlarına 28.9.2005 tarih, 1154 sayı ile intikal eden bildirim üzerine 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddelerinin ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 16.12.2005 tarih ve
2005-1-112/MM-05-CS sayılı muafiyet Ön İnceleme Raporu, 19.12.2005 tarih ve
REK.0.05.00.00-130/248 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-04 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirime konu sözleşmenin
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu, bununla birlikte Total Oil Türkiye A.Ş.
tarafından 1.9.2005 tarihinde tek taraflı olarak gönderilen bildirim ile yapılan
değişiklikler neticesinde sözleşmenin 2002/2 Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’ne uygunluğunun sağlandığı ifade edilmektedir.
06-04/55-13
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
50
H.1. İlgili Pazar
Bildirime konu anlaşma, her ne kadar tek bayi tarafından yapılmış olsa da,
akaryakıt ürünlerinin nihai müşterilere ulaştırılmasını kapsayan servis
istasyonlarını ilgilendirdiğinden, ilgili ürün pazarı “siyah ve beyaz ürünlerden
oluşan (jet yakıtı hariç) akaryakıt ürünleri ve madeni yağ dağıtımı pazarı” şeklinde
tespit edilmiştir. İlgili coğrafi pazarı da “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
belirlenmiştir.
H.2. Olaylar 60
Yapılan bildirim, TOTAL ve MEVLANA arasında 25.7.2001 tarihinde imzalanan
‘Akaryakıt Bayiliği Sözleşmesi’ (bayilik sözleşmesi, Protokol, İşletme Sözleşmesi
ve Ariyet ve Emanet Sözleşmesi’nden oluşmaktadır) hakkındadır. Bununla birlikte,
yapılan başvurunun içerik olarak söz konusu anlaşmaların 4054 sayılı Kanun
kapsamında çıkarılmış olan 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği” ve 2003/1 sayılı “2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ”e uyumun sağlanması
aşamasında taraflar arasında çıkan anlaşmazlıktan kaynaklandığı görülmektedir.
Bildirim formunda bu süreç şu şekilde özetlenmektedir: 70
- TOTAL ile MEVLANA arasında 25.7.2001 tarihinde Akaryakıt Bayiliği
Sözleşmesi imzalanmıştır.
- MEVLANA’nın talebi üzerine TOTAL 1.9.2005 tarihinde bir bildirim
göndererek İşletme Sözleşmesi’nin üç maddesinde değişiklik yaptığını
bildirmiştir. [Petrol Piyasası Kanunu ve Rekabet Kanunu gerekçe gösterilerek
bildirilen değişikliklerle rekabet hukukunu ilgilendiren kısımlarda; (i) tavan
fiyatın TOTAL tarafından belirleneceği, (ii) sözleşmenin bildirim tarihi olan
1.9.2005 tarihinden 1.9.2010 tarihine kadar geçerli olacağı belirtilmektedir.]
- Değişiklik önerisini yetersiz bulan MEVLANA, kendi istediği değişiklikleri 80
Ankara 15. Noterliği’nin 6.9.2005 tarih ve 24478 sayılı ihbar ve ihtarı ile
bildirmiştir. [Yapılan bildirimde öncelikle TOTAL’in ‘tek taraflı değiştirme
hakkı’nın bulunmadığı belirtilmiştir. Ardından yapılan değişiklik önerilerinin
Protokol’de, İşletme Sözleşmesi’nde ve Ariyet Sözleşmesi’nde yapılması
gereken değişiklikler olarak üç bölümden oluştuğu görülmektedir.]
- Bu ihtar ve ihbara TOTAL tarafından Beyoğlu 41. Noterliği’nin 14.9.2005 tarih
ve 27077 nolu ihtarı ile verilen cevapta, daha önce yapılan değişiklik
önerilerinin MEVLANA tarafından kabul edilmemesinin sonucunda, Rekabet
Kurumu’nun yapacağı işlemlerde sorumluluğun MEVLANA’ya ait olacağı 90
bildirilmiştir.
06-04/55-13
3
- Bu yazı üzerine MEVLANA, tekliflerinin geçerli olduğunu ve kısmen veya
tamamen kabul edilmesi halinde görüşmeye hazır olduklarını bildirmiş, ancak
bu bildirime bir cevap alamamıştır.
Bu sürecin sonunda MEVLANA tarafından Kurum’a yapılan bildirimde:
a) Bayilik Sözleşmesi’nin Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında olup olmadığı,
b) Bireysel muafiyet verilip verilemeyeceği, 100
c) Menfi Tespit verilip verilemeyeceği,
d) Sözleşme değişiklik önerilerinin hangisine muafiyet verilip hangisine
verilemeyeceği
konularında karar verilmesi talep edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; taraflar arasında yaşanan süreçten de
anlaşıldığı üzere, MEVLANA tarafından Kurum’a yapılan bildirimin konusunun
çıkış noktasını, TOTAL’in -kendi bayilik ağında yer alan dikey anlaşmaların 2002/2 110
ve 2003/3 sayılı dikey anlaşmalara ilişkin grup muafiyeti Tebliğleri’ne
uyumlaştırılması amacıyla- bayilerine gönderdiği bayilik sözleşmelerinde değişiklik
öngören yazıların oluşturduğu görülmektedir. Esas itibarıyla, söz konusu sürecin
sadece TOTAL’e özgü olmadığı ve akaryakıt dağıtımı pazarında faaliyet gösteren
diğer teşebbüsleri de ilgilendirdiği görülmektedir.
Bilindiği üzere Kurul, 14.7.2002 tarihinde 1997/3, 1997/4 ve 1998/7 sayılı
Tebliğlerin yerine geçen 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliğini çıkarmıştır. 2002/2 sayılı Tebliğ'in yürürlüğe girmesinin ardından Kurul'un
18.10.2002 tarih ve 02-63/799-M sayılı kararı uyarınca bildirimde bulunan bütün
teşebbüslere, bildirime konu olan anlaşmalarının son haline ilişkin bilgi talep eden 120
yazılar gönderilmiş ve bir anlamda dikey anlaşmalar kapsamında yapılan
bildirimlerin sonuçlandırılmasına ilişkin sürecin başlaması sağlanmıştır. Bununla
birlikte, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer alan ve yatırımların %35’inin
sağlayıcı tarafından karşılanması durumunda rekabet yasağının süresinin 10 yıla
kadar uzayabileceğine ilişkin hükmün uygulanmasında ortaya çıkan zorluklardan
ötürü 2003/3 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi değiştirilmiş ve
yatırımın kim tarafından yapıldığına bakılmaksızın rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi 5 yıl ile sınırlandırılmıştır. 2003/3 sayılı Tebliğ’in Geçici
maddesinde teşebbüslere dikey anlaşmaların rekabet yasağına ilişkin
hükümlerinin grup muafiyetine uygunluğunun sağlanması için 2 yıl süre 130
tanınmıştır.
2003/3 sayılı Tebliğ’in 18.9.2003 tarih ve 25233 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, dikey anlaşmaların 2003/3
sayılı Tebliğ ile getirilen değişikliğe uygunluğunun sağlanması için ön görülen
geçiş döneminin 18.9.2005 tarihinde bittiği görülmektedir.
Mevlana tarafından yapılan bildirimin değerlendirilmesinde de en önemli husus,
2003/3 sayılı Tebliğ ile öngörülen geçiş döneminin nasıl değerlendirileceğidir. Bu
noktada, 2003/3 sayılı Tebliğ’in ardından 25.12.2003 tarih ve 03-83/1009-M sayılı
06-04/55-13
4
Kurul kararı ile “2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
Uygulama Kılavuzu”nda değişiklik yapılmasına ilişkin verilen kararda söz konusu 140
Kılavuz’a şu ifadeler eklenmiştir:
“2003/3 sayılı Tebliğin geçici maddesi ile yeni tebliğdeki düzenlemeler için
teşebbüslere bir geçiş süreci öngörülmüştür. Buna göre; 2003/3 sayılı Tebliğin
yürürlüğe giriş tarihi olan 18.09.2003 tarihinden önce yapılmış olan ve bu tebliğin
1 inci maddesine aykırı olan anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğde öngörülen grup
muafiyetinden yararlanabilmeleri için 18.09.2003 tarihinden itibaren
anlaşmalarda yer alan rekabet yasağına ilişkin düzenlemelerin iki yıl içinde
2003/3 sayılı Tebliğ’in 1 inci maddesi ile getirilen değişikliğe uygunluğunun
sağlanması gerekmektedir. Tebliğde ayrıca, bu süre içinde anlaşmalara 4054
sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinde öngörülen yasaklamanın uygulanmayacağı 150
hususu da yer almaktadır. Bir başka deyişle, 18.09.2005 tarihine kadar
uyumlaştırılması gereken husus anlaşmaların tamamı değil, anlaşmalardaki
rekabet yasağına ilişkin hükümlerdir. Dolayısıyla, Kanun’un 4 üncü maddesinin
uygulanmasından muaf olan da anlaşmanın tamamı değil, sadece rekabet
yasağına ilişkin olan kısımdır. Anlaşmaların kalan hükümlerinin ne zamana kadar
uyumlaştırılacağı 2002/2 sayılı Tebliğ’de ayrıca düzenlenmiştir.”
2002/2 ve 2003/3 sayılı Tebliğler birlikte ele alındığında, uygunluğun sağlanması
için iki hususun ön plana çıktığı görülmektedir:
i) Dikey fiyat tespitine ilişkin uyumlaştırma (2002/2 sayılı Tebliğ ile tavan 160
veya tavsiye fiyat tespiti muafiyet kapsamına alınmıştır)
ii) Rekabet etmeme yükümlülüğünün sürelerinin 2003/3 sayılı Tebliğ’de
olduğu gibi 5 yıla indirilmesi.
Esas itibarıyla, yukarıda yer verilen ve Kılavuz’da değişikliğe ilişkin olan Kurul
kararında da belirtildiği üzere, 2003/3 sayılı Tebliğ’de ön görülen geçiş dönemi
sadece rekabet yasağına ilişkin olan kısmı kapsamaktadır. TOTAL tarafından
gönderilen değişiklik yazısı ise hem dikey fiyat tespitine ilişkin maddenin tavan
fiyatı şeklinde değişmesini, hem de sözleşmenin süresine ilişkin değişikliği
kapsamaktadır. Bununla birlikte, bu değişikliğin Kanun’un 4. maddesi kapsamında 170
ihlal olarak değerlendirilmemesi gerekmektedir. Şöyle ki, gerek TOTAL gerekse
diğer bazı dağıtım firmalarının bu dönemde Kurum’a yapmış oldukları bireysel
muafiyet başvuruları bulunmakta olup, söz konusu bireysel muafiyet
başvurularının sonlanması ile uygunlaştırma çalışmaları bir arada yürümüştür.
Ayrıca, akaryakıt sektöründe akaryakıt ürünlerinin tavan fiyatları, 1.1.2005 tarihine
kadar Otomatik Fiyatlandırma Mekanizması tarafından belirlenmiştir. Dolayısıyla,
bu alanda açık bir ihlalden söz etmek de mümkün değildir.
Rekabet yasağının süresi konusunda ise önemli olan husus 2003/3 sayılı Tebliğ ile
uygunluğun sağlanması için belirlenen iki yıllık geçiş döneminin nasıl
uygulanacağıdır. Bu konuya ilişkin yapılacak değerlendirmede 2002/2 sayılı 180
Tebliğ’de yer alan hususlara ilişkin geçiş döneminin nasıl olacağı konusunda
2002/2 sayılı Tebliğ’e ilişkin Kılavuzda yer alan şu açıklamalar yol gösterici
niteliktedir:
06-04/55-13
5
“…Şayet Tebliğ’in yürürlüğe girdiği tarihte, anlaşmadaki rekabet etmeme
yükümlülüğünün kalan süresi 5 yıl veya daha kısa ise, anlaşma bu kalan
süre boyunca geçerli olacaktır, dolayısıyla teşebbüsün herhangi bir
değişiklik yapmasına gerek bulunmamaktadır.”
190
Görüldüğü üzere, burada anlaşmanın ne zaman yapıldığı değil, kalan sürenin beş
yıla uyumlaştırılması ön planda tutulmaktadır. 2003/3 sayılı Tebliğ’in
uygulanmasında da rekabet etmeme yükümlülüğünün kalan süresinin esas
alınması gerekmektedir. Bu bağlamda Tebliğ ile belirlenen geçiş dönemi içinde
yapılacak bir düzenlemede, düzenlemenin yapıldığı tarihten itibaren rekabet
etmeme yükümlülüğünün kalan süresi 5 yıl veya daha kısa ise bu yükümlülük bu
süre boyunca muafiyetten yararlanacak, şayet kalan süre 5 yılı aşıyor ise bu
sürenin 5 yıla indirilmesi 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluğun sağlanması için yeterli
olacaktır.
Öte yandan, söz konusu uyumlaştırmanın hangi metodla yapılacağı esas itibarıyla 200
anlaşmanın taraflarına bırakılmıştır. Tarafların aralarında anlaşıp orjinal anlaşmayı
değiştirmeleri biçiminde bir yol izlenebileceği gibi sağlayıcının tek taraflı olarak,
yeniden satıcıyı grup muafiyetinin uygulanabilmesini engelleyecek
yükümlülüklerden azade kılması biçiminde bir yol da izlenebilir. Burada önemli
olan nokta, sağlayıcının tek taraflı olarak yapacağı değişikliğin sadece rekabet
mevzuatına uyumu sağlamaya yönelik olması, anlaşmanın kapsamının kişi, yer ya
da konu olarak genişletmemesi yahut anlaşmaya rekabeti kısıtlayıcı ilave
yükümlülükler dahil etmemesi ve tarafların yükümlülüklerinin doğasının veya
şumulünün esaslı bir şekilde değiştirmemesidir.
Dosya konusu şikayete dönülecek olursa, TOTAL-MEVLANA arasında 210
gerçekleşen yazışmalarda TOTAL’in MEVLANA’ya göndermiş olduğu 1.9.2005
tarihli yazıda, aralarındaki sözleşmenin bildirim tarihi olan 1.9.2005 tarihinden
1.9.2010 tarihine kadar geçerli olacağı belirtilmektedir. Sözleşmenin
uyumlaşmanın sağlanmasından önce 25.7.2011 tarihine kadar süresi olduğu
dikkate alındığında, yukarıda yapılan genel değerlendirmeler kapsamında,
TOTAL’in bu uygulaması uygun kabul edilmelidir. Başka bir ifadeyle, TOTAL
tarafından MEVLANA’ya gönderilen bu yazı, 2002/2 sayılı Tebliğe uygunluğun
sağlanması için yeterlidir.
220
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Söz konusu sözleşme Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmakla birlikte, Total Oil
Türkiye A.Ş. tarafından 1.9.2005 tarihinde tek taraflı olarak gönderilen bildirim ile
yapılan değişiklikler neticesinde sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
06-04/55-13
6
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
230
Full & Egal Universal Law Academy