1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/S.C.-99/5 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 99-31/281-170
Karar Tarihi : 22.6.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER: Süleyman CENGİZ, Serpil ÇINAROĞLU, Murat AYBER,
M. Okan ALPAY
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Toyotasa Toyota-Sabancı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
Vekili: Av. Murat VANLIOĞLU
Gülsuyu Mevkii, Ankara Asfaltı, 81540 Kartal,
Maltepe-İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Toyotasa Toyota-Sabancı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
Gülsuyu Mevkii, Ankara Asfaltı, 81540 Kartal,
Maltepe İSTANBUL
- Yetkili Satıcıları
E- DOSYA KONUSU: Toyotasa Toyota-Sabancı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
(Toyotasa) ile yetkili satıcıları arasında akdedilen "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi"
için Menfi Tespit Belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.1998 tarih, 1059 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 5 ve 8.
maddeleri uyarınca düzenlenen 24.5.1999 tarih, D4/1/S.C.-99/5 sayılı Muafiyet/Menfi
Tespit Ön İnceleme Raporu, 24.5.1999 tarih, REK.0.08.00.00/46 sayılı Başkanlık
önergesi ile 99-31 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır..
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Başvuru konusu anlaşmanın 4054 sayılı
Kanun'un "Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4.
maddesi kapsamında hukuka aykırı bir anlaşma olarak kabul edilerek, Kanun’un 40.
maddesinin birinci fıkrası hükmü doğrultusunda, anlaşmanın tarafları olan; Toyotasa
ve bu teşebbüsle bildirim konusu dağıtım ve servis anlaşmasını akdeden
teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasının yerinde olacağı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Bildirim çerçevesinde, Toyotasa’nın yetkili satıcıları ile akdettiği “Yetkili
Satıcılık Sözleşmesi” ve ekinde gönderilen değişiklik metni birlikte, sözleşmenin son
hali olarak değerlendirilmiştir. Bildirim konusu anlaşmanın, “Belirlenmiş bir bölgede
sözleşme konusu motorlu araçların dağıtımı, servisi ve yedek parçalarının
2 REKABET KURUMU
sağlanması” şeklinde ifade edilen konusu; “Aşağıda tarifi yapılan Toyota Ürünlerinin
pazarlanması hedefi doğrultusunda başlatılacak işbirliğinde Şirket ve Yetkili satıcı
sıfatı ile karşılıklı hak ve yükümlülüklerin tayini ile Toyota Ürünleri yetkili satıcısı
sıfatı ile görevlendirilecek Yetkili Satıcının görev alanının tespiti” olarak belirtilen
amacı; “Satış bölgeleri” tanımlanarak yetkili satıcılar arasında coğrafi pazar
paylaşımı öngörülmesi; satıcının anlaşma konusu mamülleri sadece sağlayıcıdan
almasının şarta bağlanması; yetkili satıcının bir miktar mamülü almakla mükellef
olması gibi rekabeti kısıtlayıcı hükümleri dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırılık oluşturduğu, bu sebeple aynı Kanun’un 8. maddesi kapsamında
Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Bildirime konu olan anlaşma, motorlu taşıtların dağıtım veya servislerine
ilişkin olması nedeniyle, 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde de değerlendirilmiştir.
Söz konusu anlaşma, 1998/3 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde düzenlenen ve
Tebliğ kapsamının önemli unsurlarından olan bölgesel korumayı düzenlememiştir.
Anlaşma, bu haliyle, yetkili satıcının bağımsızlığını sağlayıcı karşısında yeterince
korumamaktadır. Öte yandan, her ne kadar satıcının bağımsızlığını koruyan bir satış
bölgesi belirlenmemiş ise de satıcının faaliyet alanını sınırlandıran 2 km. çaplı bir
alan tespit edilmiştir. Anlaşmanın 10. maddesinin, “ŞİRKET özel ödeme veya
finansman koşulları uygulamak suretiyle Satış Bölgesinde satış yapmaya yetkilidir.
ŞİRKET bu hakkını resen kullanabileceği gibi özel ya da tüzel kişilere de
devredebilir.” şeklindeki (c) bendi, anılan Tebliğ’in “Grup Muafiyeti Kapsamı Dışında
Kalan Koşul ve Yükümlülükler” başlıklı 7. maddesinin anlaşma bölgesini korumaya
yönelik (d) bendinin, “Sağlayıcının, anlaşma ile satıcının anlaşma bölgesinde faaliyet
gösteren başka satıcı teşebbüslerle, anlaşma konusu malların dağıtım ve servisi
konusunda veya anlaşma bölgesini değiştirme konusunda anlaşma yapma hakkını
saklı tutması”nı grup muafiyeti kapsamı dışında bırakan hükmünü ihlal eder
niteliktedir. Dolayısıyla 1998/3 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin ikinci fıkrasında
düzenlenen, “Bu maddenin a,b,c ve d bentlerinde sıralanan rekabet
sınırlamalarından bir veya birkaçı anlaşmada yer alıyorsa, anlaşmada yer alan
rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki tüm hükümler de muafiyetten yararlanamaz...” hükmü
gereğince anılan anlaşmanın, grup muafiyetinden yararlanması mümkün değildir.
Bunun yanı sıra, anlaşma’nın 9. maddesinin, “YETKİLİ SATICI, ŞİRKET’çe
öngörülen esaslar dahilinde kredili satışlar yapmayı kabul ve taahhüt etmektedir.”
şeklindeki (b) bendinin, Tebliğ’in 7. maddesinin (e) bendinin “Üretici, sağlayıcı veya
dağıtım sistemi içindeki diğer teşebbüslerin, anlaşma konusu malların yeniden
satışında, satıcının fiyat belirleme ve indirim konusundaki serbestliğini doğrudan ya
da dolaylı olarak kısıtlaması” hükmü kapsamında olduğu ve dolayısıyla anılan Tebliğ
maddesinin ikici fıkrasının; “…e, f, g, h, i, j ve k bentlerinde sıralanan rekabet
sınırlamalarından bir veya birkaçı varsa, bu uygulamayı yapan üretici, sağlayıcı veya
dağıtım sistemi içindeki diğer bir işletme lehine olan rekabet sınırlamaları
muafiyetten yararlanamaz.” hükmü gereğince bu maddenin muafiyetten
yararlanamayacağı sonucuna varılmıştır.
Bildirim konusu anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyen
yukarıdaki maddelerin yanı sıra, bu anlaşmanın, 1998/3 sayılı Tebliğ’in sırasıyla,
3 REKABET KURUMU
4/b-5, 7/h, 4/b-3, 5/c ve (d), 4/b-9, 5/c ve (d) düzenlemelerini ve genel amacını
aşacak şekilde yorumlanması ve uygulanması imkanı bulunan, “YETKİLİ SATICI
...garanti süresi ve kapsamı dışında da ŞİRKET tarafından kalitesi onaylanmayan
yedek parçaları üçüncü şahıslardan temin etmemeyi, satışına aracılık etmemeyi ve
Toyota Araçlarında ve bu araçlar için verilen müşteri hizmetlerinde
kullanmamayı...taahhüt etmektedir.” şeklindeki 2. maddesi, “YETKİLİ SATICI, Toyota
ürünleri haricinde herhengi bir motorlu aracın ve yedek parçalarının üretimi,
pazarlaması, bakım servisi ile iştigal eden işletme ve kuruluşların ana veya yetkili
satıcısı olmamayı; başka marka yeni araç satamayacağını, kabul ve taahhüt eder...”
şeklindeki 4. maddesinin (e) bendi, “ŞİRKET, YETKİLİ SATICI’nın satın almasını
öngördüğü, yıllık araç miktarını ve modellerini, bölgesel düzeyde önceki yıllarda
gerçekleşen ve ileride gerçekleşmesi tahmin edilen satış miktarlarını ve ŞİRKET
hedeflerini de dikkate alarak her yılın ilk ayı içinde YETKİLİ SATICI’ya bildirecektir.
YETKİLİ SATICI bildirilen bu miktarları satın almakla yükümlüdür... şeklindeki 5.
maddesinin (c) bendi, “YETKİLİ SATICI Toyota ürünlerini tüketiciler dışındaki,
pazarlama şirketi galeri, acente v.s. gibi yeniden satıcılara, mevcut bir aracın bakım
ve onarımında kullanmayacak özel servislere, parça dükkanlarına v.b. kuruluşlara
satamaz.” şeklindeki 9. maddesinin (g) bendi ve “...ŞİRKET bölgesel düzeydeki
önceki ve ileride yapılması muhtemel satış miktarını da dikkate alarak,
bulundurulmasını istediği stok miktarını ve çeşitlerini zaman zaman yetkili satıcıya
bildirecektir. YETKİLİ SATICI, bildirilen miktar uyarınca stok bulunduracaktır.
YETKİLİ SATICI’nın bu konuda makul bir süre içerisinde ŞİRKETE itiraz etme, kabul
görmediğinde ise mahkemeye başvurma hakkısaklıdır. YETKİLİ SATICI, bu şekilde
saptanan seviyedeki Toyota ürünlerinin stokunu muhafaza etmeyi kabul ve taahhüt
etmiştir.” şeklindeki 20. maddesinin (c) bendi hükümlerini içeriyor olması da söz
konusu anlaşmanın grup muafiyetinden yararlandırılmasını engellemektedir.
Öte yandan, bildirim konusu anlaşmanın, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
kapsamında bireysel muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağına ilişkin olarak,
benzer anlaşmaları belli koşulların varlığı halinde blok olarak Kanun’un ilgili
maddelerinin uygulamasından muaf tutan Grup Muafiyet Tebliği’nin varlığı dikkate
alınmıştır. Bu Tebliğ’de muafiyet alabileceği kabul edilen rekabeti kısıtlayıcı
düzenlemeleri aşan hükümler içeren anlaşmalara, bireysel muafiyet tanınması grup
muafiyetinin anlamını ortadan kaldıracaktır. Esasen, ilgili Tebliğ’in düzenlemeleri,
ilişkin oldukları alanlardaki en makul kısıtlamalara işaret etmektedirler ve aynı
alanlardaki daha kapsamlı kısıtlamalar, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi birinci
fıkrası (d) bendinde yer alan “Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde
edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması” şartına aykırıdır. Bu nedenle
ilgili anlaşmalara bireysel muafiyet verilmesi de mümkün değildir.
Ancak, gerekli değişikliklerin yapılması halinde söz konusu anlaşma 1998/3
sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecektir.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında;
a) Toyotasa Toyota-Sabancı Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. ile yetkili satıcıları arasında
akdedilen "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi"nin zamanında bildirilmiş olması da dikkate
alınarak, söz konusu anlaşmaların 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis
4 REKABET KURUMU
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne uyumlu hale getirilmesi halinde adı
geçen Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasına,
b) Öngörülen düzeltmelerin yapılması için ilgili taraflara kararın tebliğinden itibaren
60 gün süre verilmesine ve bu süre sonunda düzeltmelerin yapıldığına dair
belgelerin Kurum'a sunulmasına,
c) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin geçersiz
sayılacağının, öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi
halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun'un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy