Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-314 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-17/326-99
Karar Tarihi : 24.03.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Mehmet Selim ÜNAL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : TP Petrol Dağıtım A.Ş.
Söğütözü Cd. No:27 Çankaya/Ankara
D. İLGİLİ TARAF : TP Petrol Dağıtım A.Ş.
E. DOSYA KONUSU: TP Petrol Dağıtım A.Ş. (TP)’nin bayileriyle imzalamış
olduğu intifa sözleşmeleri ve uzlaşma tutanaklarına menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.11.2010 tarih ve 8847 sayı ile giren
bildirimler üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 20
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 17.03.2011 tarih ve 2010-1-314/MM-11-
139.İAY sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 22.03.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-
130/65 sayılı Başkanlık önergeleri ile 11-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- TP ve bayileri arasındaki intifa sözleşmeleri ve uzlaşma tutanaklarına menfi tespit
belgesi verilemeyeceği,
- TP ve bayileri arasındaki dikey anlaşmaların, 5 yılı aşan süreler bakımından grup
muafiyetinden yararlanamayacağı, 30
- Bildirim konusu anlaşmalara mevcut haliyle bireysel muafiyet tanınamayacağı,
ancak yeni yapılan istasyonlar bakımından tarafların 5. yılın sonunda kalan yatırım
bedelini ödemek koşuluyla bayinin ayrılabilmesi hususunda anlaşmış olmaları ve
sözleşme sürelerinin 10 yıla indirilmesi şartlarıyla konunun tekrar
değerlendirilebileceği
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Bildirimin Konusu
Bildirim, TP Petrol ve bayileri arasında imzalanan intifa sözleşmeleri ve tapuda tescil
edilmiş bulunan intifa hakları ile uzlaşma tutanaklarına ilişkindir. Bildirimde, söz 40
konusu anlaşmalara mevcut intifa hakları süresince ve uzlaşma tutanağı hükümleri
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınmasını talep
edilmektedir.
11-17/326-99
2
H.2. İlgili Taraf
TP Petrol, akaryakıt ve oto LPG dağıtımı pazarında faaliyet göstermektedir.
Sermayesinin %99,99’u, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın alt kuruluşu olan
Turkish Petroleum International Company Ltd.’ye aittir.
H.3. İlgili Pazar 50
Bildirime konu edilen bayilik sözleşmelerinin kapsamı dikkate alınarak, ilgili ürün
pazarları “oto LPG dışında kalan otomotiv yakıtları”, “oto LPG” ve “madeni yağ”
pazarları olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ
dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle
ilgili coğrafî pazar, “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukukî Değerlendirme
H.4.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Bildirim konusu intifa sözleşmeleri ve bayilerle imzalanmış uzlaşma tutanakları, TP 60
ve bayileri arasındaki dikey ilişkinin birer parçasıdır. Anılan dikey ilişki uyarınca
bayilere rekabet yasağı getirildiğinden, bildirimi yapılan anlaşmaların Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olduğu ve bunlara Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi
tespit belgesi verilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
H.4.2. Muafiyet Değerlendirmesi
H.4.2.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
Bildirimde, genel olarak, akaryakıt dağıtım pazarının özellikleri ve TP’nin bu
pazardaki düşük pazar payından bahisle 5 yılı aşan intifa sözleşmelerine ve bayilerle
imzalanan uzlaşma tutanaklarına muafiyet tanınması talep edilmektedir. Bu noktada
söz konusu uzlaşma tutanaklarının amaç ve niteliğinin incelenmesi yerinde olacaktır. 70
Bildirimde, konuya ilişkin olarak şu açıklamalara yer verilmiştir:
“- TP, intifa hakkı süresince (15, 20 yıl vb.) bayi ile çalışma niyetini ortaya koymuş,
bayi ise satması gereken toplam satış miktarını Rekabet Kurulu kararına göre revize
edilmesine rıza göstermiştir.
- Bayi, uzlaşma tutanağını imzaladığı gün itibarîyle TP’den satın aldığı toplam
akaryakıt miktarını kabul etmiştir.
- Bayinin intifa ilişkisini sona erdirmek istemesi halinde, intifa hakkının kullanılmayan
süresinin toplam intifa süresine oranı, ödenmiş İntifa/Hizmet Bedeli ile çarpılarak iade
bedeli hesaplanır. Bayi, iade bedelini TCMB’nin kamu bankaları için açıklamış olduğu
azami ve asgari USD faiz oranlarının ortalaması üzerinden hesaplanacak faiziyle 80
birlikte Şirketimize iade etmeyi kabul etmektedir.
- Bayinin toplam satış taahhüdünü yerine getirmesi veya iade bedelini şirketimize
ödemesi halinde şirketimiz, intifa hakkını derhal ilgili tapu sicilinden terkin etmeyi
kabul etmektedir.
- Uzlaşma tutanağının ekinde ek protokol ve satış taahhüdü yer almaktadır.
- Satış taahhüdünde birim miktara göre ceza-i şartlar belirlenmiş, bayinin yıllık ve
toplam satış taahhüdü belirlenmiştir.
- Ek protokol, bir önceki sürümdeki eksikliklerin giderilmesini amaçlamış, satışta
toplam ve perakende ayrımını getirmeyi hedeflemiştir. Ayrıca, tutanakta yer alan
ifadelerin tanımlarını içermektedir. 90
11-17/326-99
3
- İstasyonlu Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi, tarafların en genel anlamda karşılıklı hak
ve yükümlülüklerini ve bayilik ilişkisini en fazla 5 yıl süreyle düzenleyen sözleşmedir.
Bu sözleşmenin bir örneği EPDK’ya gönderilmektedir.
- Protokol, bayi ile olan özel çalışma şartlarının düzenlendiği, bayiye yapılan hibe,
kredi ödemelerine ve sair şartlara karşılık, bayinin Şirketimiz lehine intifa hakkı tesis
etmeyi kabul ve taahhüt ettiği, en çok 5 yıllık süreyle imzalanan sözleşmelerdir.
- Şahsi kefaletname, bayinin veya herhangi bir 3. kişinin, bayinin Şirketimize karşı
oluşabilecek borçlarına karşılık olmak üzere, belirli bir miktarla sınırlı şahsi kefillik
beyanıdır.”
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, uzlaşma tutanakları uyarınca 100
bayiler 5. yılın sonunda üzerinde anlaşılan bedelleri TP’ye ödemek koşuluyla
intifaların terkinini isteme hakkına kavuşacak, anlaşmaya devam etmek istemeleri
halinde ise intifalar mevcut şekliyle korunmaya devam edecektir.
Esasen, bayiye, salt intifa ivazının kalan miktarını geri ödeyerek sözleşmeyi sona
erdirme hakkı tanınması, bayinin 5 yıllık süre sonunda rekabet etmeme şartına son
vermesini engellemeyen bir durum olarak değerlendirilemez. Dolayısıyla
anlaşmaların 5 yılı aşan kısmı grup muafiyeti kapsamında değildir.
Bu çerçevede, TP ve bayileri arasındaki dikey ilişkinin, başlangıcından itibaren 5 yıl
boyunca 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı; ancak, 5
yılı aşan süreler bakımından grup muafiyetinden yararlanamayacağı kanaatine 110
varılmıştır.
H.4.2.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Dikey anlaşmalara Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların sağlanması halinde
bireysel muafiyet tanınabilir. Buna göre, akaryakıt sektöründeki söz konusu
anlaşmalara, istasyonun yeni yatırım olması (arazi üzerinde daha önceden akaryakıt
istasyonu işletilmemiş olması), yatırımın tamamının ya da bir kısmının dağıtıcı
tarafından karşılanması ve tarafların 5. yılın sonunda kalan yatırım bedelini ödemek
koşuluyla bayinin ayrılabilmesi hususunda anlaşmaya varmış olması halinde,
Kanun’un 5. maddesinde sayılan bireysel muafiyet koşulların yerine getirildiği kabul
edilerek, 10 yıla kadar bireysel muafiyet tanınabilir. 120
Başvuru dosyası incelendiğinde, bildirime konu istasyonların bir kısmının yeni yatırım
olduğu ve yatırım bedellerinin kısmen ya da tamamen TP tarafından üstlenildiği
anlaşılmaktadır. Uzlaşma tutanaklarıyla, 5. yılın sonunda bayilerin üzerinde anlaşılan
bedeli ödeyerek ayrılabilecekleri de hükme bağlanmış olmakla birlikte, söz konusu
anlaşmalar süre bakımından 10 yılı aşmakta olduğundan, muafiyet koşullarının
tamamının sağlanmadığı görülmektedir. Ayrıca başvuruda, TP tarafından, farklı bir
değerlendirme yapılmasını gerektirecek başkaca bir hususa da yer verilmemiştir.
Bu açıklama ve değerlendirmeler çerçevesinde, bildirim konusu anlaşmalara mevcut
haliyle Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınamayacağı, ancak
yeni yapılan istasyonlar bakımından tarafların 5. yılın sonunda kalan yatırım bedelini 130
ödemek koşuluyla bayinin ayrılabilmesi hususunda anlaşmış olmaları şartıyla
sözleşmelere yapıldığı tarihten itibaren 10 yıla kadar bireysel muafiyet tanınmasının
uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- TP Petrol Dağıtım A.Ş. ve bayileri arasındaki intifa sözleşmeleri ve uzlaşma
tutanaklarına menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
11-17/326-99
4
2- TP Petrol Dağıtım A.Ş. ve bayileri arasındaki dikey anlaşmaların, 5 yılı aşan
süreler bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağına, 140
3- Bildirim konusu anlaşmalara mevcut haliyle bireysel muafiyet tanınamayacağına,
ancak yeni yapılan istasyonlar bakımından bayinin, 5. yılın sonunda TP Petrol
Dağıtım A.Ş. tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın bedelini ödeyerek anlaşmayı
sona erdirebilmesi konusunda tarafların mutabık kalmaları koşuluyla bildirim konusu
sözleşmelere yapıldığı tarihten itibaren 10 yıla kadar bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy