T.C. TRABZON BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 2. HUKUK DAİRESİ
T.C.
TRABZON
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
2. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/31
KARAR NO: 2022/43
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
BAŞKAN: ... (...)
ÜYE: ... (...)
ÜYE: ... (...)
KATİP: ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: TRABZON ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 08/11/2021
NUMARASI: 2021/477-E., 2021/533-K.
DAVACI: ...
VEKİLİ: Av. ...
DAVANIN KONUSU: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))
KARAR TARİHİ: 10/01/2022
KARAR YAZIM TARİHİ: 10/01/2022
Davanın yargılaması sırasında, Araklı Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla) ile Trabzon Asliye Ticaret mahkemesi arasında görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi,
DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin ... Mahallesi .. Ortahisar/TRABZON adresinde sigortacılık faaliyeti yaptığını, kesilen poliçe karşılığı olarak; müşterisinden; lehtarı olduğu Halkbankası Araklı/TRABZON şubesi, ... Seri No'lu 30/10/2020 Vade Tarihli Keşidecisi ....... LTD. Şti'ne ait olan 35.216,00 TL bedelli çeki aldığını, çek'in ticari defterlere de işlendiğini, müvekkil şirketinin dava konusu çeki tüm çabalarına rağmen bulamadığını, Halkbankası Araklı/TRABZON Şubesi ..... Seri No'lu 30/10/2020 Vade Tarihli Keşidecisi ...... LTD. Şti'ne ait olan 35.216,00 TL bedelli çekin, müvekkili şirkete ödenmesine karar verilmesini, çekin dava sonuna kadar, ödememe yasağı konulmasına, zayi olan çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVANIN AÇILDIĞI MAHKEME TARAFINDAN YAPILAN İŞLEMLER:
Araklı Asliye Hukuk Mahkemesince (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla), Hâkimler ve Savcılar Kurulu Başkanlığının 07/07/2021 tarih ve 608 sayılı kararında "Trabzon Asliye Ticaret Mahkemesi yargı çevresinin Trabzon ilinin mülki sınırları, Olarak belirlenmesine" şeklinde düzenlendiği ve bu kararın 01.09.2021 tarihinden itibaren uygulanacağının belirtildiği, bu sebeple Trabzon Asiye Ticaret Mahkemesinin görev alanında olduğu, anılan davanın mahkemelerinde görülemeyeceği anlaşıldığından mahkemelerinin görevsizliğine ve davanın usulden reddine karar vermiştir.
DAVANIN GÖNDERİLDİĞİ MAHKEME TARAFINDAN YAPILAN İŞLEMLER:
Trabzon Asliye Ticaret Mahkemesince, Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun 07/07/2021 tarih ve 608 sayılı kararının, bu kararın yürürlük tarihi olan 01/09/2021 tarihinden önce, görevli ve yetkili ilçe (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatı ile) Asliye Hukuk Mahkemelerinde açılmış ve halen derdest olan davaları da kapsayıp kapsamadığı, yani 01/09/2021 tarihinden önce görevli ve yetkili ilçe (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatı ile) Asliye Hukuk Mahkemelerinde açılan ve yıllarca yargılaması bu mahkemelerce yürütülerek belli bir aşamaya getirilmiş olan derdest davalarda ilçe (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatı ile) Asliye Hukuk Mahkemelerinin Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun 07/07/2021 tarih ve 608 sayılı kararına dayanarak görevsizlik kararı verip veremeyeceğinin olduğunu, Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunun "07.07.2021 tarih, 608 karar nolu kararı ile Trabzon Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı çevresinin Trabzon ilinin mülki sınırları olarak belirlenmesine, iş bu kararın 01/09/2021 tarihinden itibaren uygulanmasına" karar verildiği, görülmekte olan davanın ise 01/09/2021 tarihinden önce Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla Araklı Asliye Hukuk Mahkemesinde açıldığı ve bu nedenle, Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunun 07.07.2021 tarih, 608 karar nolu kararı kararı kapsamı dışında kaldığı, davaya bakmakla görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla Araklı Asliye Hukuk Mahkemeleri olup bu Mahkemece verilen görevsizlik kararının usul ve yasaya aykırı olduğu anlaşıldığından mahkemelerinin görevsizliğine,
HMK 114/1-ç 115/2 maddeleri uyarınca dava şartı noksanlığı nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.
UYUŞMAZLIĞIN NİTELİĞİ:
Her iki mahkemenin karşılıklı görevsizlik kararı vermiş olmaları üzerine karşı görevsizlik kararını veren mahkeme, görev uyuşmazlığının çözümü ile görevli mahkemenin belirlenmesi için dava dosyasını re'sen dairemize göndermiştir.
GEREKÇE:
Dava, hasımsız olarak açılmış ola Çek İptali istemine ilişkindir.
Dosya Dairemiz önüne görevli mahkemenin belirlenmesi için gönderilmiştir.
Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun 07/07/2021 tarih ve 608 sayılı kararında; Trabzon Asliye Ticaret Mahkemesi'nin yargı çevresinin Trabzon ilinin mülki sınırları olarak belirlenmesine işbu kararın 01/09/2021 tarihinden itibaren uygulanmasına karar verildiği, kararın "01/09/2021 tarihinden itibaren uygulanmasına" ilişkin cümlenin yorumlanması gerektiği, Kurul tarafından bu kararın 01/09/2021 tarihinden önce açılan davalara uygulanıp uygulanmayacağı hususunun açıkça belirtilmediği görülmüştür.
Medeni Kanunun 1.maddesinde; "Kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır. Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa, hakim, örf ve adet hukukuna göre, buda yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir. Hakim karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır." hükmü gereğince, yapılan değerlendirmede yargılamaya egemen olan bir takım ilkelerin bulunduğu, tabii hakim, doğal yargıç ilkesi, usul ekonomisi ilkesi, kanuni hakim, yasal yargıç ilkesi, yargı ayrılığı ilkesi gibi ilkelerin bulunduğu, kanuni hakim, yasal yargıç ilkesi Anayasanın 142. Maddesine göre, mahkemelerin kuruluşu, görevleri yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir. Bu düzenleme kanuni hakim ilkesine atıf yapmaktadır. Kanuni hakim ilkesi Anayasanın 37. Maddesinde, " Kanuni hakim güvencesi başlığı altında hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Bir kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz." hükmü ile düzenlenmiştir. Kanuni hakim; görev ve yetkisi kanunla belirlenmiş olan mahkemenin hakimidir. Bu ilkeyi karakterize eden tek unsur mahkemenin görev ve yetkisinin tayin edilmesi işleminin kanun ile yapılmış bulunmasıdır. Anayasanın yukarıda sayılan maddeleri ve kanuni hakim ilkesi çerçevesinde mahkeme kurma görevi münhasıran yasama organına yani TBMM'ye aittir. İdarenin tüzük ve yönetmelik gibi düzenleyici işlemleri aracılığıyla mahkeme kurması, kurulmuş mahkemenin görevlerini, yetkilerini ve yargılama usullerini değiştirmesi mümkün değildir. Bu ilke yargılamanın adil biçimde tarafsız ve bağımsız hakimlerce yapılmasını sağlamaya yöneliktir.
Tabii hakim ilkesi ise, Mahkemelerin kuruluş ve görevlerinin belirlenmesinde gözetilmesi gereken ilkelerdendir. Tabii hakim yargılanacak olan uyuşmazlığın gerçekleşmesinden önce yürürlükte bulunan kanunlar aracılığıyla görevi ve yetkisi belirlenmiş olan mahkemenin hakimine tabi hakim dendiği, tabii hakim ilkesi, kanuni hakim ilkesinden daha geniş bir anlam ifade ettiği, bu çerçevede tabii hakim ilkesine uygunluğun sağlanması için kanunla mahkemenin görev ve yetkisinin belirlenmesi işleminin yargılanacak olan uyuşmazlığının gerçekleşmesinden önce yapılmış olması şarttır.
Anayasa'nın 141. Maddesinde; usul ekonomisi ilkesine atıf yaptığı, bu maddede davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, hakimin görevidir. Ayrıca medeni usul hukukuna egemen olan ilkelerden biri olan usul ekonomisi ilkesi yasalarda öngörülen düzenleme çerçevesinde yargılamanın kolaylaştırılmasını, yargılamada öngörülen olağan zaman süresinin aşılmamasını ve gereksiz gider yapılmamasını amaçlar ve bunu hakime bir görev olarak yükler.
Doğal hakim ilkesi Anayasa Mahkemesinin birçok kararlarına konu olmuştur. Anayasa'nın 37. Maddesinde; düzenlenmiş olan yasal yargıç güvencesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6.ve Anayasa'nın 36. Maddelerinde ifade edilen adil yargılanma hakkının en önemli öğesi olan kanuni, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde yargılanma hakkının temelini oluşturmaktadır. Hukuk devletinde yasal yargıç, doğal yargıç (tabii hakim) olarak anlaşılmaktadır. Anayasa Mahkemesinin daha önceki kararlarında da belirttiği gibi doğal yargıç kavramı suçun işlenmesinden veya çekişmenin doğmasından önce davayı görecek yargı yerinin yasayla belirlenmesi diye tanımlanmaktadır. Başka bir anlatımla, doğal yargıç ilkesi; Yargılama makamlarının suçun işlenmesinden veya çekişmenin meydana gelmesinden sonra kurulmasına veya yargıcın atanmasına engel oluşturur, sanığın ve davanın yanlarına göre yargıç atanmasına olanak vermez. Anayasa Mahkemesi'nin daha önceki kararlarında doğal hakim kavramını suçun işlenmesinden veya davanın doğmasından önce davayı görecek yargı yerinin kanunla belirlenmesi olarak tanımlamaktadır. Başka bir anlatımla, doğal hakim ilkesi yargılama makamlarının uyuşmazlığın meydana gelmesinden sonra kurulmasını veya davanın taraflarına göre hakim atanmasını engeller. Özetle; Anayasa Mahkemesi doğal hakim ilkesini kanunla ve uyuşmazlığın gerçekleşmesinden önce kurulma şartı ile birlikte ele almakla, bağımsızlık ve tarafsızlığa da vurgu yapılarak adil yargılama hakkının bir parçası olarak kabul etmektedir. Ayrıca bu ilkeyi hukuk devletinin koşullarından biri olarak da değerlendirmektedir. Esasen bireyin temel hak ve hürriyetlerinin teminat altına alınması hukuk devletinin en önemli gereklerinden biridir. Adil yargılanma hakkı da bu kapsamda bireyin temel haklarından biri olduğundan, doğal hakim ilkesinin geniş anlamda hukuk devleti ilkesinin tabii bir unsurunu, dar anlamda ise adil yargılanma hakkının bir parçasını oluşturduğunu ifade etmektedir (Prof. Dr. Caner Yenidünya).
Avrupa İnsan Hakları mahkemesi kararlarında da; doğal hakim ilkesine atıflar yapılmıştır. Bireylerin yasa ile kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkı AİHS'nin adil yargılanma hakkının düzenlendiği 6. Maddesinde; herkes davasını medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar yada cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir denilmek suretiyle güvence altına alınmıştır. AİHS'nde doğal hakim ilkesi adil yargılama hakkına ilişkin 6. Maddede; mahkemelerinin yasayla kurulmuş olması ve bağımsız ve tarafsız olması gibi kriterler esas itibariyle doğal hakim ilkesini de kapsar bir nitelik arz etmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, mahkemelerin yargı yetkisinin ancak yasama organı tarafından kanunla düzenlenebileceğini belirterek içtihat yoluyla da bu kuralın esnetilmeyeceğini açıkça belirtmiştir.
Yukarıda açıklanan kanuni hakim ilkesi, doğal hakim ilkesi, usul ekonomi ilkesi bu husustaki Anayasal düzenleme ve Anayasa Mahkemesi kararları, AİHS ve AİHM kararları birlikte değerlendirilip yorumlandığında, Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun 07/07/2021 tarih ve 608 sayılı kararı ile, Trabzon Asliye Ticaret Mahkemesi'nin yargı çevresinin ilin mülki sınırları olarak belirlenmesine, işbu kararın 01/09/2021 tarihinden itibaren uygulanmasına ilişkin kararının 01/09/2021 tarihinden sonra açılacak davalar için yetkili ve görevli olduğu, 01/09/2021 tarihinden önce açılan ve halen derdest olan mahkemelerin elindeki Ticaret Mahkemesi'nin görev ve yetkisine giren davaların açıldığı mahkemelerce sonuçlandırılması gerektiği şeklinde yorumlanmalıdır.
Bu durumda, dava tarihinde, Araklı İlçesinde müstakil ticaret mahkemesinin bulunmadığı, ticari dava niteliğindeki davaya Araklı Asliye Hukuk (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) Mahkemesince bakılması gerektiği anlaşılmakla, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yazılıp açıklandığı üzere;
1-6100 sayılı HMK'nın 21. ve 22. maddeleri gereğince Araklı Asliye Hukuk (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,
2-Dosyanın merci tayini talebinde bulunan Mahkemesine iadesine,
Dair, dava dosyası üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362/1-c maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile 10/01/2022 tarihinde karar verildi.
... ... ... ...
Başkan- ... Üye- ... Üye- ... Katip- ...
¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır