Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-105 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-35/444-116
Karar Tarihi : 22.5.2006
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B- RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, Ali DEMİRÖZ, Ilgaz SARIOĞLU
C.ŞİKAYET EDEN : SİNTEK Elektronik İnşaat sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
İvedik Organize San. Matbaacılar Sitesi 559. Sk. No: 34
Ankara
20
D.HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : İSBAK İstanbul Belediyeler Bakım Ulaşım
Telekomünikasyon San. ve Tic. A.Ş.
Cendere Yolu No.52 80360
Kağıthane İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Trafik sinyalizasyon pazarında faaliyet gösteren İSBAK
A.Ş.’nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Kurum kayıtlarına 13.9.2005 tarih ve 6411 sayılı ilk
dilekçede özetle;
- Trafik sinyalizasyon pazarında faaliyet gösteren İstanbul Büyükşehir
Belediyesi’nin bir iştiraki olan İSBAK İstanbul Belediyeler Bakım Ulaşım
Telekomünikasyon San. ve Tic. A.Ş. (İSBAK A.Ş.)’nin kendi kontrolündeki
pazar olan ve Türkiye’deki pazarın yaklaşık %30’una karşılık gelen İstanbul
ili pazarında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB)’nin açtığı tüm
sinyalizasyon ihalelerini taahhüt altına aldığı,
- İstanbul dışındaki belediyelerde ve T.C. Karayolları Genel Müdürlüğü’ne
bağlı muhtelif bölge müdürlüklerinin açtığı ihalelerde aşırı düşük fiyat teklif 40
ederek rakip firmaların iş almalarını engellediği,
- Piyasadaki hakim durumunu kötüye kullanmak suretiyle rekabeti bozduğu,.
- İSBAK A.Ş.’nin bayileriyle rekabeti bozucu anlaşmalar yaptığı
iddia edilmiş ve
- İSBAK A.Ş. ve İBB Başkanlığı’na başvurularak 4982 sayılı Bilgi Edinme
Kanunu çerçevesinde söz konusu iddialarla ilgili bilgi ve belge talep
edildiği, ancak taleplerinin reddi üzerine Bilgi Edinme Değerlendirme
Kurulu’na (BEDK) gerekli müracaatların yapıldığı
belirtilmiştir.
50
06-35/444-116
2
5.12.2005 tarih ve 8614 sayılı dilekçede ise özetle; İSBAK A.Ş.’nin Türkiye’de
pazarın %60’na hakim olduğu ve trafik sinyalizasyon pazarındaki son 4 yıllık cirosu
ile durumun sabit olduğu iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 13.9.2005 tarih ve 6411 sayı ile
giren şikayet dilekçesi üzerine inceleme başlatılmış, inceleme sürecinde şikayetçi
tarafından gönderilen 7.10.2005 tarih ve 7075 sayılı yazıda konu ile ilgili ek bilgiler
sunulacağı ve şikayetin söz konusu bilgiler de göz önüne alınarak değerlendirilmesi
talep edilmiştir. Şikayetçinin talebi dikkate alınarak, ilk incelemenin söz konusu
bilgilerin Rekabet Kurumu’na ulaştırıldıktan sonra yapılmasının uygun olacağı 60
yönünde bir Bilgi Notu hazırlanmıştır. Bilgi Notu, Rekabet Kurulu’nun 20.10.2005
tarih ve 05-70 sayılı toplantısında görüşülmüş ve başvuruya yönelik incelemenin ilgili
bilgilerin Rekabet Kurumuna ulaştırılmasını takiben yapılmasına karar verilmiştir.
5.12.2005 tarih ve 8614 sayı ile söz konusu bilgilerin Kuruma ulaştırılması üzerine
hazırlanan 5.1.2006 tarih ve 2005-2-105/İİ-06-MÇ sayılı İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 26.1.2006 tarih ve 06-04 sayılı toplantısında ele alınmış, dosya
konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
70
Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 23.3.2006 tarih ve 2005-2-105/ÖA-06-
MÇ sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul’un 30.3.2006 tarihli toplantısında görüşülmüş
ve 06-21/279-Mİ sayı ile “Dosya konusunun ek çalışma yapılarak Kurul gündemine
getirilmek üzere incelemeye alınmasına” karar verilmiştir.
Bunun üzerine yapılan ek inceleme sonucunda hazırlanan 12.5.2006 tarih 2005-2-
105/BN-06-MÇ sayılı Bilgi Notu, 18.5.2006 tarih ve REK.0.06.00.00-110/82 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 06-35 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
80
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili önaraştırma raporunda; İSBAK A.Ş.’nin 4054
sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri çerçevesinde ilgili pazarda rekabeti bozucu
anlaşma, eylem ve davranışlarda bulunmadığı, dolayısıyla adı geçen teşebbüs
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I.YAPILAN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN TARAF: İSBAK İstanbul Belediyeler
Bakım Ulaşım Telekomünikasyon San. ve Tic. A.Ş. (İSBAK A.Ş.)
90
Dosyada yer alan bilgilere göre, İSBAK A.Ş. 1986 yılında İBB’nin araç bakım onarım
hizmetlerini yapmak ve İstanbul’un trafik sinyalizasyon hizmetlerini yürütmek amacı
ile İBB Başkanlığı, ilçe belediye başkanlıkları, İSKİ ve İETT Genel Müdürlükleri
tarafından kurulmuş bir anonim şirkettir. Başlıca faaliyetleri arasında akıllı ulaşım
sistemleri üretim ve servis hizmetleri (trafik sinyalizasyon sistemleri ve diğer ürün ve
kavşak imalatı ve montajı servis-bakım operasyonları), telekomünikasyon hizmetleri,
ulaşım kontrol merkezleri imalat ve servis operasyonları, kent içi ulaşım ağı gerçek
zamanlı sayısal görüntü nakli, kırmızı ışık, emniyet şeridi ihlali tespit kameralarının
kurulması ve sistem entegrasyonu ve araç bakım-onarım hizmetleri bulunmaktadır.
100
06-35/444-116
3
1995 yılında Ar-Ge bölümünün kurulması ile İSBAK A.Ş., başta trafik sinyalizasyonu
olmak üzere, akıllı ulaşım sistemleri alanında çalışmalara başlamıştır. 2004 yılına
kadar olan dönemde yurtdışı ve İstanbul dışı satışlar gerçekleşse de, Şirketin
satışlarının çoğunluğu İstanbul pazarına yönelik olmuştur. 2004 yılında İSBAK A.Ş.
yönetiminin değişmesi ile Şirket başta Belediyeler ve Karayolları Genel Müdürlüğü
olmak üzere, yurtiçinde ve dışında trafik sinyalizasyon pazarında hizmet sınırlarını
genişletme stratejisini benimsemiştir. Bu çerçevede, İSBAK A.Ş., İBB dışında
satışları artırmayı hedeflemektedir.
Şirket, 2005 yılında, “küçülerek büyümek” stratejisini uygulamaya koyarak, önemli 110
miktarda personel azaltımına gitmiştir. Şirket’in 2005 yılı cirosu (……………) YTL
olarak gerçekleşmiş, bu cironun yaklaşık (……………) YTL’lik kısmı trafik
sinyalizasyon ürün ve hizmetlerinden elde edilmiştir. Trafik sinyalizasyon alanındaki
bu satışların büyük kısmı İstanbul ili içerisine (yaklaşık …………… YTL), kalan kısmı
ise İstanbul dışına ve yurtdışına yapılmıştır. İBB’nin 2002-2005 yılları arasındaki
ihalelerine bakıldığında, İSBAK A.Ş.’nin bu ihalelerin tümünü ihaleye giren rakip
teşebbüsler olsa dahi aldığı görülmektedir
İSBAK A.Ş. ürün ve hizmetlerinin satışını büyük ölçüde ihaleler yoluyla doğrudan
gerçekleştirmektedir. Ayrıca, sınırlı da olsa üçüncü kişilere doğrudan ürün satışı 120
yapılmaktadır. Bunların yanı sıra, Şirket, trafik sinyalizasyon ürün ve hizmetlerinin
satışı bakımından bir bayi organizasyonuna sahip olmadığını belirtmiştir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İSBAK A.Ş.’nin şikayete konu olan davranışları trafik sinyalizasyon ihalelerindeki
eylemlerine yöneliktir. Bu sektörde daha önceden yapılan bir incelemede ilgili pazar
Rekabet Kurulu tarafından trafik sinyalizasyon sistemleri olarak tanımlanmıştır1. Söz 130
konusu Kararda da belirtildiği üzere trafik kontrol sistemlerinin kurulmasında gerekli
olan birçok ürün bulunmaktadır. Bunlar arasında çeşitli elektronik cihazlar (kavşak
kontrol cihazları, yaya sinyal verici, oto sinyal verici, yaya butonu, vb.), bu cihazların
parçaları (halojen ampul, vb.), cihazların tamirinde kullanılan diğer ürünler, elektronik
olmayan üniteler (ünite camı, ünite siperlik, ünite gövde vb.) ve bunların
parçalarından (ünite cam contası vb.) oluşan çok sayıda ve çeşitte ürün ve sistem
bulunmaktadır. Çeşitli yazılımların kurulmasını da gerektiren elektronik ürün ve
sistemden ve bunları tamamlayan parçalar ve elektronik olmayan ünitelerden oluşan
söz konusu ürün grubu kısaca trafik kontrol ya da yönetim sistemleri olarak da
adlandırılmaktadır. Bu ürünler zaman zaman tek tek ürün bazında ihale edilebildiği 140
gibi, genel itibarıyla danışmanlık, planlama ve kurulum aşamalarını da içerecek
şekilde bir bütün olarak satışı yapılmaktadır. Bu nedenle söz konusu ürünlerden
oluşan ilgili pazar genel olarak “trafik sinyalizasyon ürün ve hizmetleri pazarı” olarak
tanımlanabilir. Bu pazarı oluşturan ürünlerin içinde de temel olarak sinyal üniteleri,
kavşak kontrol cihazları ve ulaşım kontrol merkezleri ve bunlara ilişkin hizmetler
bulunmaktadır.
1 10.3.2005 tarih ve 05-13/156-54 sayılı Rekabet Kurulu Kararı.
06-35/444-116
4
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 150
Trafik sinyalizasyon sistemlerinin ve bu sistemlerde yer alan ürünlerin, pazarda yer
alan teşebbüsler tarafından Türkiye sınırları içinde satış ve pazarlamasının olması,
Türkiye içinde farklı bölgelerin birbirinden ayrı pazarlar olarak değerlendirilmesini
gerektirecek unsurların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.3. Pazarın İşleyişi
Trafik sinyalizasyon sistemleri ve ürünlerinin alım satımı genel olarak ihaleler yoluyla 160
gerçekleşmektedir. Söz konusu ihalelerde mal ve hizmet alımı başta belediyeler ve
Karayolları Genel Müdürlüğü’ne bağlı birimler olmak üzere kamu idareleri tarafından
yapılmaktadır. Kamu idareleri tarafından açılan bu ihalelere trafik sinyalizasyon
ürünlerini üreten teşebbüsler katılabildiği gibi, bu ürünleri üretmemekle birlikte
müteahhit firma olarak giren teşebbüsler de katılabilmektedir. Kurul’un 10.3.2005
tarih ve 05-13/156-54 sayılı Kararı’nda da belirtildiği gibi, bu ürünlerin üretimi
Türkiye’de az sayıda teşebbüs tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu pazarda üretici
ya da müteahhit olarak faaliyet gösteren firmalar aşağıda belirtilmektedir:
Teşebüs Adı Üretim
İSBAK A.Ş.
Siemens A.Ş.
Sintek (Siemens Bayisi) (Sınırlı)
Trasin (Siemens Bayisi)
SFA (Sİemens Bayisi)
TKS (Siemens Bayisi)
Tankes (Siemens Bayisi) (Ledli Ürünler)
Sinyalizasyon
EMT
Ortana (Ledli Ürünler)
Buharalılar
Ortadoğu Sinyalizasyon (Odisan)
Ultra (Sınırlı)
Best Elektronik
Art Elektronik (Ledli Ürünler)
Konsin (Sınırlı)
On Elektronik
Diğer (80-ile 100 civarında) müteahhit firma
170
Listeden de görüleceği gibi, bu pazarda trafik sinyalizasyon sistemlerinin üreticisi
olmayan teşebbüsler de faaliyet göstermekte olup bu grupta yer alan teşebbüslerin
söz konusu ürünleri alabileceği firmalar ise bahsedilen bu üretici teşebbüslerdir.
Diğer bir alternatif temin kaynağı ise söz konusu ürünlerin ithal edilmesidir. Ancak,
06-35/444-116
5
sektörde söz konusu ürünleri doğrudan doğruya ithalat yolu ile temin eden bir
teşebbüs bulunmamaktadır.
Bu çerçevede, trafik sinyalizasyon sistemleri ve bu sistemlerde kullanılan ürünlerin
yer aldığı pazarda rekabet iki aşamada gerçekleşmektedir. Bunlardan birincisi üretici
aşamasında gerçekleşen rekabet olup, buradaki rekabet doğrudan doğruya ikinci 180
aşamadaki rekabetin düzeyini de etkilemektedir. İkinci aşama ise ihalelerde
gerçekleşen rekabet olup, bu aşamada bahsedilen üretici firmalar ile birlikte, bu
üretici firmalardan ve diğer kaynaklardan mal / hizmet temin eden (müteahhit)
firmalar bulunmaktadır. İhalelerde söz konusu sistem ve ürünlerin kurulumu, tadilatı
ve bakımı gibi hizmet unsurları da bulunabilmektedir.
I.4. Bayilik Anlaşmaları
Raportörlerce yapılan yerinde incelemede İSBAK A.Ş.’nin bir bayilik teşkilatına sahip
olduğu yönünde bir belge veya bilgiye ulaşılamamıştır. Şirket’in trafik sinyalizasyon 190
ürün ve hizmetlerinin satışı bakımından bir bayilik ağına sahip olmadığı İSBAK A.Ş.
tarafından da teyit edilmiştir.
I.5. Ek İnceleme
Rekabet Kurulu’nun 30.3.2006 tarihli toplantısında alınan karar gereğince dosya
konusu incelemeye alınmış ve
i. İSBAK A.Ş. ile ilgili olarak ya da İBB Başkanlığı tarafından trafik
sinyalizasyon sektörüne ilişkin olarak açılan ihaleler hakkında Kamu İhale
Kurumu’na (KİK) yapılmış olan bir şikayet olup olmadığı, şayet olmuş ise 200
KİK tarafından alınmış olan kararların içerik ve niteliği,
ii. İBB tarafından açılan ihalelerin neden genellikle İSBAK A.Ş. tarafından
alındığı,
iii. Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından İstanbul için açılan trafik
sinyalizasyon ürünleri ihalelerin hangi teşebbüsler tarafından alındığı
hususları konusunda ek inceleme talep edilmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda,
- İBB tarafından açılan ihalelere ilişkin olarak KİK tarafından alınan 3 adet
kararın bulunduğu, bu kararların içerik ve niteliğinin piyasadaki rekabetin 210
kısıtlanması ile ilgili olmadığı,
- İBB tarafından açılan İhalelerde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 4734
sayılı Kamu İhale Kanununda belirtilen usul ve esasların uygulanmış olduğu,
bu çerçevede, açılan ihalelerin, söz konusu kanunlarda ve şartnamelerde
belirtilen esaslara haiz tüm firmaların katılımına açık olduğu, İhalelerin İSBAK
A.Ş.’nin uhdesinde kalmasının bu kanun ve şartnameler çerçevesinde
gerçekleştiği, 4734 sayılı Kanun’un 22. maddesinin (c) bendi kapsamında2 bir
ihale gerçekleştirilmediği,
- KGM tarafından açılan 3 adet ihaleye ilişkin bilgiler çerçevesinde, İSBAK
A.Ş.’nin 2005 yılında açılan bir ihaleye katıldığı ancak ihaleyi kazanamadığı, 220
diğer iki ihaleye ise İSBAK A.Ş.’nin katılmadığı
2 Mevcut mal, ekipman ve teknolojiyle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan hizmetin, asıl
sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçemeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan
gerçek veya tüzel kişiden temini.
06-35/444-116
6
bilgisi edinilmiştir.
J. DEĞERLENDİRME
Önaraştırma konusu şikayette trafik sinyalizasyon ürün ve hizmetleri pazarında
faaliyet gösteren İSBAK A.Ş.’nin bayileriyle rekabeti bozucu anlaşmalar yaptığı ve bu
pazarda özellikle İBB’nin açmış olduğu ihaleleri yüksek tekliflerle almak suretiyle elde
ettiği hakim durumunu İstanbul dışındaki ihalelerde yıkıcı fiyat uygulamak yoluyla
kötüye kullandığı ileri sürülmektedir. 230
Bu iddialardan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde değerlendirilebilecek
olan İSBAK A.Ş.’nin bayileri ile rekabeti bozucu anlaşmalar yaptığı iddiası, İSBAK
A.Ş.’nin herhangi bir bayilik teşkilatına sahip olmadığının tespit edilmesi üzerine
dayanaksız kalmakta ve bu nedenle de bu konuda bir değerlendirme yapılmasına
gerek bulunmamaktadır.
Yıkıcı fiyat uygulaması ile ilgili olarak ise şikayet dilekçesinde, İSBAK A.Ş.’nin kendi
kontrolündeki pazar olan ve Türkiye’deki pazarın yaklaşık %30’una karşılık gelen
İstanbul ili pazarında, İBB’nin açtığı tüm sinyalizasyon ihalelerini taahhüt altına aldığı, 240
İstanbul dışındaki belediyelerde ve KGM’ye bağlı muhtelif bölge müdürlüklerinin
açtığı ihalelerde aşırı düşük fiyat teklif ederek rakip firmaların iş almalarını
engellediği, piyasadaki hakim durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiği iddia edilmektedir.
Söz konusu iddiaların, 4054 sayılı Kanun’un hakim durumun kötüye kullanılmasını
yasaklayan 6. maddesi çerçevesinde değerlendirilebilmesi için;
- Öncelikle hakim durumun varlığının tespit edilmesi,
- İkinci olarak da, yapılan davranışların kötüye kullanma olarak nitelendirilip 250
nitelendirilemeyeceğinin analiz edilmesi
gerekmektedir.
J.1. Hakim Durumun Varlığı
J.1.1. İSBAK A.Ş.’nin ve Rakiplerinin Pazardaki Konumu
İSBAK A.Ş.’nin pazardaki konumu dosya konusu ihlal iddialarının değerlendirilmesi
ve hakim durum analizi bakımından önem arz etmektedir. Ancak, pazardaki 260
teşebbüslerin ve İSBAK A.Ş.’nin pazardaki konumuna ilişkin sağlıklı veriler
bulunmamaktadır. Bu nedenle raportörlerce bu pazardaki belli başlı teşebbüslerden
satış bilgileri ve pazar paylarına ilişkin tahminleri konusunda bilgi istenerek İSBAK
A.Ş.’nin ve rakiplerinin pazardaki konumu belirlenmeye çalışılmıştır.
Bu çerçevede, öncelikle, yerinde inceleme sırasında İSBAK A.Ş. yetkililerinden
İSBAK A.Ş. ve rakiplerinin pazar paylarına ilişkin tahmini rakamlar istenmiş, ancak
İSBAK A.Ş. yetkilileri “Türkiye’deki trafik sinyalizasyon ürün ve hizmetleri pazarı ile
ilgili resmi araştırma yapılmadığı” gerekçesiyle herhangi bir tahmini bilgi
vermemişlerdir. Bununla birlikte, yerinde inceleme esnasında alınan Kasım 2005 270
tarihli tanıtım kitapçığında İSBAK A.Ş.’nin İstanbul pazarının (………) Türkiye
06-35/444-116
7
pazarının da yaklaşık %(……)’ine sahip olduğu belirtilmektedir. Bu bilgiye ek olarak,
pazar paylarını tespit edebilmek için pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerden
tahmini bilgiler talep edilmiştir.
Dosyada yer alan bilgiler çerçevesinde İSBAK A.Ş.’nin tahmini pazar payı ortalama
%(…) civarındadır. Söz konusu pazar payı rakamları, özellikle 2004 yılındaki strateji
değişikliğinden sonra İSBAK A.Ş.’nin İstanbul dışında da faaliyet göstermesiyle
artmıştır. Dolayısıyla tahminlerde belirtilen %(…) civarındaki yüksek pazar payının
son dönemdeki strateji değişikliğinin bir sonucu olduğu, İSBAK A.Ş.’nin kalıcı bir 280
pazar payına sahip olduğuna ilişkin bir gösterge olamayacağı düşünülmektedir.
Teşebbüslerden elde edilen bilgilere göre, pazardaki en büyük ikinci oyuncu olan
Siemens ve bayilerinin tahmini pazar payı ise ortalama %(…-…) arasındadır. Bu iki
teşebbüse ek olarak piyasada belli miktarda pay alan, Sinyalizasyon, Buharalılar ve
Odisan gibi teşebbüsler bulunmaktadır.
J.1.2. Diğer Unsurlar
Hakim durum analizinde pazar payları ve rakiplerin konumu dışında ele alınabilecek 290
diğer unsurlardan ilki pazara giriş ve çıkışın önünde engel bulunup bulunmadığıdır.
I.3. numaralı başlıkta verilen bilgilerden de görüleceği üzere, ilgili pazarda üretici ya
da müteahhit firma olarak çok sayıda teşebbüs faaliyet göstermektedir ve bu pazara
girişin önünde önemli bir engel bulunmamaktadır. Buna yakın tarihli bir örnek olarak
Sinyalizasyon firması verilebilir. Siemens bayisi olarak faaliyet gösteren
Sinyalizasyon, Siemens bayiliğinden ayrıldıktan sonra kendi üretimi ile faaliyetine
devam etmiş ve 2005 yılında bu pazardan (……………) YTL’lik (%...’lik) bir pay
almıştır.
Yukarıda belirtildiği gibi, yüksek giriş engellerinin bulunmaması, bu piyasadaki 300
potansiyel rekabete de işaret etmektedir.
Bu piyasada yapılacak hakim durum analizinde ele alınması gereken bir başka unsur
ise bu pazardaki satışların önemli bir kısmının kamuya (belediyeler ve karayolları)
ihale yoluyla gerçekleştirilmesidir. Bu nedenle ihalelerin büyüklüğü ve sıklığı
değişmekte, bu durum da pazarın büyüklüğünü ve pazar paylarının dağılımını
etkileyebilmektedir. Dolayısıyla, teşebbüslerin birkaç büyük ihaleyi kazanmaları pazar
paylarında önceki yıllara göre değişiklik yaratabilecektir.
J.1.3. Değerlendirme 310
Yukarıda ele alınan pazar payları ve diğer unsurlar birlikte değerlendirildiğinde,
İSBAK A.Ş.’nin özellikle İstanbul’daki satışlardan kaynaklanan yüksek bir pazar
payına sahip olduğu görülmekle birlikte, pazarın tümü göz önüne alındığında bu
pazar payının istikrarlı olduğunu gösterir bir sürenin geçmediği, İSBAK A.Ş.’nin
pazarda başta Siemens olmak üzere çeşitli rakipleri bulunduğu, piyasada giriş çıkış
engeli bulunmadığı ve pazardaki satışların ihale yoluyla gerçekleştiği göz önüne
alınarak, İSBAK A.Ş.’nin ilgili pazarda rakiplerinden bağımsız davranabilecek bir
güce sahip olduğuna, bir başka deyişle hakim durumda bulunduğuna yönelik net bir
kanaat oluşmamaktadır. 320
06-35/444-116
8
J.2. Kötüye Kullanma Eyleminin Olup Olmadığı
Hakim duruma ilişkin net bir tespit yapılamadığından, bu aşamada incelemeye konu
eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde kötüye kullanma olarak
değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ele alınmıştır. Çünkü, gerçekleştirilen eylemler
kötüye kullanma olarak değerlendirilemiyorsa, bu takdirde ayrıca ayrıntılı bir şekilde
hakim durum analizi yapmaya da gerek bulunmamaktadır. Bu kapsamda İSBAK
A.Ş.’nin İstanbul dışı ihalelerde uyguladığı fiyatlama stratejisinin şikayet dilekçesinde 330
iddia edildiği gibi yıkıcı olup olmadığı incelenmiştir. Böyle bir analiz İSBAK A.Ş.’nin
ihalelerde uyguladığı fiyatların maliyetlerinin altında gerçekleşip gerçekleşmediğine
yönelik bir tespit yapılmasını gerektirmektedir. Bu çerçevede öncelikle İSBAK
A.Ş.’nin katılmış olduğu İstanbul dışı ihaleler incelenerek, ardından da seçilmiş bazı
ürünler için ihalelerde verilmiş olan teklif fiyatları ile maliyetleri karşılaştırılmıştır.
Ayrıca İSBAK A.Ş.’nin yıkıcı bir fiyat politikası izleme niyetinin olup olmadığı da
değerlendirilmiştir. Dosyada İSBAK A.Ş.’nin İstanbul dışında 2004 ve 2005 yıllarında
katıldığı ihalelere yer verilmiştir.
Dosyada yer alan bilgilerden şu sonuçları çıkarmak mümkündür: 340
- İSBAK A.Ş. 2004 yılında katılmış olduğu (…) ihaleden (…)’ini (%(…)’sini),
2005’te katıldığı (…) ihaleden (…)’unu (%(…)’sini) kazanmıştır.
- İhalede gerçekleşen bedeller bakımından bir hesaplama yapıldığında, İSBAK
A.Ş. katıldığı ihalelerin %(…)’ini kazanmıştır. Bu yüksek payın nedeni, İSBAK
A.Ş.’nin büyük çaplı ihaleleri kazanmış olmasıdır.
- İSBAK A.Ş.’nin katıldığı ihalelerde her zaman en düşük teklif sahibi olmadığı,
zaman zaman rakip teşebbüslerin İSBAK A.Ş.’ye yakın ya da daha düşük
teklifler verdikleri görülmektedir.
- Sinyalizasyon Ltd.’in verdiği bilgiler çerçevesinde 2005 yılında Türkiye çapında 350
95 ihale açıldığı dikkate alındığında, İSBAK A.Ş.’nin toplam (İstanbul dahil)
(…) ihaleye katıldığı, dolayısıyla açılan ihalelerin bir kısmına katıldığı
anlaşılmaktadır.
Bu bilgiler çerçevesinde İSBAK A.Ş.’nin 2005 yılında İstanbul dışında açılmış olan 88
ihaleden (…)’sine katılması ve katıldığı bu ihalelerden de (…)’unu kazanması, İSBAK
A.Ş.’nin hakim durumdan yararlanarak rakiplerini piyasa dışına çıkarmak gibi bir
niyetinin olmadığı yönünde bir gösterge olarak değerlendirilebilir.
Yukarıda, verilen genel ihale bilgilerine ek olarak, İSBAK A.Ş.’nin İstanbul dışında 360
açılan ihalelerde verdiği tekliflerin (fiyatların) yıkıcı olup olmadığının
değerlendirilebilmesi için söz konusu fiyatların maliyetin altında olup olmadığının
tespit edilmesi gerekmektedir. Bilindiği gibi, yıkıcı fiyat rekabet hukukunda hakim
durumun kötüye kullanılması niteliğini taşıyan eylemlerden birisidir. Yıkıcı fiyat
rakiplerin piyasa dışına çıkmasına yol açacak şekilde düşük fiyat politikasının
izlenmesidir. AB Rekabet Hukuku’nda genel olarak uygulanan fiyatların yıkıcı olarak
nitelendirilebilmesi için bu fiyatların ortalama değişken maliyetin altında ya da bir
piyasada rekabeti bozma stratejisinin (niyetinin) bir parçası olarak kullanılması
durumunda ortalama değişken maliyetle ortalama toplam maliyet arasında olması
gerektiği kabul edilmektedir. 370
06-35/444-116
9
Ancak, söz konusu incelemeye konu İSBAK A.Ş.’nin ihalelerde çok çeşitli ve farklı
sayılarda sinyalizasyon ürününü ve hizmetini satıyor olması ve trafik sinyalizasyonu
dışında şirket bünyesinde aynı zamanda başka faaliyetlerin yürütülmesi (araç bakım
ve onarım gibi) gibi nedenlerle ortalama toplam maliyet ya da ortalama değişken
maliyetlerin analizinin yapılması mümkün olmamıştır. Bu nedenle, İSBAK A.Ş.’nin
fiyatlamasının maliyetlerin altında olup olmadığının tespiti için temel sinyalizasyon
ürünleri olan kavşak kontrol cihazları ile oto sinyal vericileri örnek ürün olarak
seçilmiş, İSBAK A.Ş. tarafından bu ürünlere ilişkin olarak verilen teklifler ile yine
teşebbüsten temin edilen ve hammadde-montaj-işçilikten oluşan birim maliyetler 380
karşılaştırılmıştır. Bu bilgiler çerçevesinde kavşak kontrol cihazlarına (KKC) ilişkin
fiyatlar ve maliyetlerden, İSBAK A.Ş.’nin bu ürünlerde maliyetin altında fiyat
uygulamadığı görülmektedir. Ancak belirtilmelidir ki, İSBAK A.Ş. İBB ihalelerinde aynı
ürünler için İstanbul dışındaki verdiği fiyatlardan daha yüksek fiyatlar uygulamaktadır.
İstanbul dışındaki ihalelerde verilen fiyatların ise genel itibarıyla maliyetlere yakın
fiyatlar olduğu görülmektedir.
Yine dosyada yer verilen, oto sinyal üniteleri fiyat ve maliyet karşılaştırmalarına
bakıldığında ise, kavşak kontrol cihazlarına yönelik fiyat politikasına benzer politika
uygulandığı görülmektedir. Bu ürünler bakımından İBB ihalelerinde verilen fiyatların, 390
İstanbul dışındaki ihalelerde verilen fiyatların oldukça üzerinde olduğu görülmektedir.
İstanbul dışındaki ihalelerde verilen fiyatlar değerlendirildiğinde ise fiyatların genel
itibarıyla maliyetlere yakın ancak maliyetlerin üzerinde fiyatlar olduğu görülmektedir.
Burada İSBAK A.Ş.’nin sadece 200mm çaplı oto sinyal vericilerinde maliyetin çok az
altında (…………… YTL) fiyat uyguladığı görülmektedir. Ancak diğer ürünlere verilen
fiyatların görece daha yüksek olması nedeniyle bir ihalede oluşan toplam teklif
düşünüldüğünde (örneğin Bursa İhalesi), bu fark maliyetin altında satış olarak
değerlendirilemeyecektir.
Bu çerçevede, tek tek ürün bazında yapılan analize ek olarak, İSBAK A.Ş.’nin 400
ihalelerde yıkıcı fiyat uygulaması içinde olup olmadığı konusunda ihale tekliflerine bir
bütün olarak bakılması gerekmektedir. Bu doğrultuda, raportörlerce İSBAK A.Ş.’deki
yerinde inceleme esnasında elde edilen ihale hazırlık dokümanlarından da İSBAK
A.Ş.’nin ihaledeki toplam maliyetleri üzerine belirli bir kar marjı ekleyerek nihai teklifini
belirlediği görülmüştür. Bu durum, bazı ihale teklif hazırlık dokümanları esas alınarak
yapılan inceleme çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Yukarıda yer verilen ihale bilgileri, fiyat-maliyet karşılaştırmaları ve ihale teklifleri
bakımından yapılan tespit ve değerlendirmelere ek olarak, yerinde incelemelerde,
İSBAK A.Ş.’nin İstanbul dışı ihalelerde rekabeti bozmak ya da rakiplerini pazar dışına 410
çıkarmak amacıyla maliyetlerinin altında bir satış politikası izleme niyetini gösteren
herhangi bir bilgi ya da belgeye de ulaşılmadığı belirtilmelidir.
Dolayısıyla bu değerlendirme ve tespitler ışığında trafik sinyalizasyon ürün ve
hizmetleri pazarında İSBAK A.Ş.’nin maliyetlerinin altında bir satış politikası izlediğine
yönelik bir sonuca ulaşılmamıştır.
420
06-35/444-116
10
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
İSBAK İstanbul Belediyeler Bakım Ulaşım Telekomünikasyon San. ve Tic. A.Ş.’nin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddeleri
çerçevesinde ilgili pazarda rekabeti bozucu anlaşma, eylem ve davranışlarda
bulunmadığı, dolayısıyla adı geçen teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 430
Full & Egal Universal Law Academy