Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile Anadolu Cam San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanan ve toplamda on sekiz bayi ile imzalanması öngörülen “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebi - Karar Sayı 15-42/704-258

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2015-5-31 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 15-42/704-258
Karar Tarihi : 02.12.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Hasan ADIYAMAN, Atıf BİBER
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Trakya Cam Sanayii A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Midas Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Danışmanlık Tic. A.Ş.,
Mustafa Kemal Mah. 2146 Sokak No:14/14 Çankaya ANKARA
(1) D. DOSYA KONUSU: Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile Anadolu Cam San. ve Tic. Ltd. Şti.
arasında imzalanan ve toplamda on sekiz bayi ile imzalanması öngörülen “Yetkili
Bayilik Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.08.2015 tarihinde giren ve eksiklikleri en son
09.11.2015’te tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 25.11.2015 tarihli ve 2015-5-31/MM
sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Trakya Cam Sanayii A.Ş. (TRAKYA CAM) ile Anadolu Cam San. ve Tic. Ltd. Şti.
(ANADOLU CAM) arasında imzalanan ve diğer yetkili satıcılar ile imzalanması
öngörülen “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesi kapsamında olduğu,
- “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”nin, ilgili pazar bakımından pazar payı eşiğinin aşılması
nedeniyle grup muafiyetinin kapsamı dışında kaldığı ve 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde sayılan koşulların tümünü sağlamadığı, bu nedenle bahse konu
Sözleşme’nin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan muaf
tutulamayacağı,
- 01.01.2013 tarihinden itibaren üç yıl süre ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki
yasaklamalardan muaf tutulan mevcut sözleşmelere tanınan muafiyetin 31.12.2017
tarihine kadar uzatılmasının yerinde olacağı
ifade edilmiştir.







15-42/704-258

2/28


G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Teşebbüsler
G.1.1. TRAKYA CAM
(4) TRAKYA CAM on yedi bağlı ortaklık, üç iş ortaklığı ve üç iştirakten oluşmaktadır. Türkiye
Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.’ye (ŞİŞECAM) bağlı bir kuruluş olan TRAKYA CAM; temel
camlar (düz cam, buzlu cam, ayna, lamine cam, kaplamalı cam, mimari projelere yönelik
camlar), otomotiv camları ve diğer ulaşım araçları camları, enerji camları, beyaz eşya
camları alanlarında faaliyet göstermektedir. Bu ürünlerin başlıca alıcıları inşaat, otomotiv,
enerji, beyaz eşya, mobilya ve tarım sektörlerinde hizmet vermektedir.
(5) TRAKYA CAM Türkiye’nin dört ayrı noktasında bulunan fabrikalarındaki on adet “yüzdürme
yöntemiyle üretim” (float) hattında, yıllık toplam iki milyon ton kapasiteyle Türkiye’nin en
büyük cam üreticisi olarak faaliyet göstermekte ve bu hatlarda üretilen mamullerle yurtiçi
piyasasına ve ihracata yönelik satış gerçekleştirmektedir. TRAKYA CAM, Bulgaristan ve
Rusya’da yer alan float hatları da hesaba katıldığında düz cam üretiminde dünyada altıncı,
Avrupa’da ise üçüncü büyük firma konumundadır. TRAKYA CAM, ŞİŞECAM kontrolünde,
ŞİŞECAM ise Türkiye İş Bankası A.Ş. kontrolünde bulunmaktadır.
G.1.2. ANADOLU CAM ve Diğer Yetkili Satıcılar
(6) Bildirime konu “Yetkili Bayilik Sözleşmesi” TRAKYA CAM ile ANADOLU CAM arasında
imzalanmıştır. ANADOLU CAM ve başvurunun ekinde verilen diğer yetkili bayiler düz cam
ürünlerinin nihai satışını yapan noktalara söz konusu ürünlerin satış ve pazarlamasını
yapmaktadırlar.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. Sektör İlişkin Genel Bilgiler1
(7) Cam sektörü inşaat, otomotiv, beyaz eşya, gıda, içki, meşrubat, ilaç, kozmetik, turizm,
ikram, mobilya, boru, elektrik ve elektronik, enerji gibi birçok sektöre ve ev kesimine girdi
veren temel sanayi alanlarından biri olup ülke ekonomisi açısından büyük önem
taşımaktadır.
(8) Harmandan veya cam kırığından izabe (ısıtma/eritme) yolu ile üretilen her tür cam ile
bunların çeşitli işlemlere tabi tutulması sonucu elde edilen ürünler sektörün kapsamına
girmektedir. Türkiye toplam cam üretim kapasitesi yaklaşık yılda 3,7 milyon tondur. Üretim
kapasitesinin yaklaşık %90’ı ŞİŞECAM tarafından karşılanmaktadır. ŞİŞECAM’ın yurtiçi ve
yurtdışı toplam üretim kapasitesi 4,7 milyon tona yaklaşmaktadır. Düz cam, cam ev eşyası,
cam ambalaj, cam elyaf gibi ana üretim alanlarındaki yurtiçi mevcut üretim kapasitesi üç
milyon tondur. Yurtiçi üretim kapasitesinin %50’si düzcam, %32’si cam ambalaj, %16’sı
cam ev eşyası, kalan yaklaşık %2’lik kesim de cam elyaftan oluşmaktadır. Sektörde en
büyük üretici olan ŞİŞECAM 150 ülkeye ihracat yapmaktadır.
(9) Türkiye cam sektörünün ortalama kapasite kullanım oranı 2011 yılında %87, 2012 yılında
ise %77,26 olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılı ortalama kapasite kullanım oranı düz camda
%80,4, cam ev eşyasında %91,6, cam ambalajda %88,4 ve cam elyafta %90,4; 2014 yılı
ortalama kapasite kullanım oranı düz camda %79, cam ev eşyasında %90, cam ambalajda
%86 ve cam elyafta %81 olarak gerçekleşmiştir2.

1 Bu bölümün hazırlanmasında, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türkiye Cam ve Cam Ürünleri Sanayi
Meclisi 2012 Sektör Raporu, T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Cam Sektörü Raporu 2014/1 ve
Bildirim Formundan yararlanılmıştır.
2
15-42/704-258

3/28


(10) Yurtiçi cam üretim kapasitesinin en önemli kısmını oluşturan düz cam, sektörel büyüklüğün
yanı sıra girdi sağladığı inşaat ve otomotiv sektörleri başta olmak üzere mobilya ve beyaz
eşya sektörleri için önem arz eden bir üründür. Başlıca düz cam çeşitleri, float cam, buzlu-
telli camlar, çift camlar, kaplamalı camlar, temperlenmiş camlar ve lamine camlardan
oluşan emniyet camları, aynalar ve cam tuğladan oluşmaktadır
(11) Türkiye’de üretici ve/veya ithalatçı olarak faaliyet gösteren firmalar için müşterilere yönelik
taşıma maliyetleri büyük önem taşımaktadır. Örneğin “jumbo ebat” olarak tabir edilen düz
cam, sadece bu ürünü taşımaya yönelik olarak tasarlanmış araçlarla talep edilen bölgelere
nakledilmekte ve bu araçlar geri boş dönmek durumunda kalmaktadır. Yakıt fiyatlarının da
ülkemizde yüksek ve dalgalı bir seyir izlemesi teşebbüslerin maliyetlerini büyük oranda
etkilemektedir.
(12) Türkiye’de düz cam sektöründe üretici olarak faaliyet gösteren iki adet teşebbüs
bulunmaktadır. Bunlar TRAKYA CAM ve Düzce Cam San. Tic. A.Ş. (DÜZCE CAM)’den
oluşmaktadır. Bu iki teşebbüs haricindeki diğer firmalar üretici olmayıp düz cam ürününü
yerli üreticilerden satın almakta veya yurt dışından ithal etmektedirler.
(13) Düz cam ürünlerinin son kullanıcıya ulaştırılmasında toptancı, yeniden satıcı ve cam
ürünün işleyip satışını yapan cam işleyici (prosesçi) teşebbüsler önemli rol oynamaktadır.
Düz cam ürününün tüketiciye ulaştırılmasını sağlayan bu teşebbüslerin pazarda sayılarının
500 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bunun yanı sıra pazarda faaliyet gösteren bu
teşebbüslerin alt bayisi ve perakendeci durumunda olan birçok teşebbüs de bulunmaktadır.
G.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(14) İlgili ürün pazarı belirlenirken, tüketicinin gözünde fiyatları, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından birbiriyle değiştirilebilir veya ikame edilebilir olarak kabul edilen mal veya
hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda
yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları
açısından benzer olmaları ve birbirleriyle ikame edilebilmeleri gerekmektedir.
(15) Yukarıda da yer verildiği üzere TRAKYA CAM, ŞİŞECAM ekonomik bütünlüğü içerisinde
yer almaktadır. ŞİŞECAM’ın düz cam, cam ev eşyası, cam ambalaj ve kimyasallardan
oluşan camın tüm iş kollarında faaliyeti bulunmaktadır. TRAKYA CAM ise ŞİŞECAM’ın düz
cam faaliyetlerinin tümünü yürüten bir iştirakidir. Bildirim konusu Sözleşme kapsamındaki
ürünler, TRAKYA CAM tarafından üretimi, dağıtımı ve pazarlaması yapılmakta ve ileride
yapılacak olan bütün düz cam ürünlerini kapsamaktadır. Dolayısıyla ŞİŞECAM’ın, düz cam
dışındaki diğer cam ürünleri söz konusu bildirim kapsamında yer almamaktadır.
(16) TRAKYA CAM, temel camlar (düz cam, buzlu cam, ayna, lamine cam, kaplamalı cam,
mimari projelere yönelik camlar), otomotiv camları ve diğer ulaşım araçları camları, enerji
camları, beyaz eşya camları gibi hemen hemen tüm düz cam ürün gruplarında pazarda
aktif olarak yer almaktadır. Bildirime konu sözleşme kapsamında düz cam ürünleri arasında
herhangi bir ayrıma gidilmemiş ve sözleşmenin TRAKYA CAM’ın tüm ürünlerini kapsadığı
belirtilmiştir. Bu bakımdan ilgili ürün pazarı belirlenirken, düz cam ürününün alt ürün
grupları bakımından ayrı pazarlar belirlenmesi ihtiyacı duyulmamıştır.




15-42/704-258

4/28


(17) Rekabet Kurulunun 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1477-533 sayılı kararında; “düz camın
çeşitli prosesler sonucu nihai ürün niteliği kazandığı, (örneğin, bir düz cam plakasının
sadece uygun ebatlarda kesilerek çift camda kullanılabileceği gibi; kaplama, temperleme
gibi işlemlerden geçirilerek çok farklı alanlarda kullanılabilmesi), float teknolojisi sayesinde
üretim standartlarına uyulduğu takdirde hattan alınan ilk ürünün nitelik ve kalite açısından
farklılık göstermediği göz önünde bulundurularak ilgili ürün pazarı “düz cam pazarı” olarak
tanımlanmıştır. Yine Rekabet Kurulu’nun 24.01.2013 tarih ve 13-07/73-42 sayılı kararında
ilgili ürün pazarı “düz cam pazarı” olarak belirlenmiştir.
(18) Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmenin niteliği ve konuyla ilgili geçmiş Rekabet Kurulu
kararları da göz önünde bulundurularak, ilgili ürün pazarı “düz cam pazarı” olarak
belirlenmiştir.
G.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(19) Sözleşme konusu ürünlerin tüm Türkiye’de dağıtım, pazarlama ve satışının yapılabildiği ve
ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı göz
önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Bildirim Konusu Sözleşmenin Kapsamı ve Niteliği
(20) Bildirime konu “Yetkili Bayilik Sözleşmesi” (Sözleşme) TRAKYA CAM ile ANADOLU CAM
arasında yapılmış ve aynı içerikteki sözleşmenin diğer yetkili satıcılar (2016 yılında toplam
on sekiz yetkili bayi öngörülmektedir) bakımından da geçerli olacağı bildirilmiştir.
24.08.2015 tarihinde imzalanan Sözleşme’nin 2016 yılından itibaren yürürlükte olacağı ve
bir yıl geçerli olacağı belirtilmiştir.
(21) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2002/2 sayılı Tebliğ)
“Kapsam” başlıklı 2. maddesinde dikey anlaşmalar “Üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” şeklinde
tanımlanmaktadır.
(22) Bildirime konu Sözleşme, TRAKYA CAM’a göre dağıtım zincirinin daha alt seviyelerinde
faaliyette bulunacak ve TRAKYA CAM’dan tedarik ettiği ürünlerin alt bayiler,
perakendeciler, cam işleyiciler gibi müşterilere yeniden satışını yapacak yetkili satıcılar ile
sağlayıcı konumundaki TRAKYA CAM arasındaki tedarik ve yeniden satış ilişkisinin
esaslarını düzenlemektedir. Bu bağlamda yetkili bayiler TRAKYA CAM’dan tedarik ettikleri
düz cam ürünlerinin temel olarak toptan ticaretini yapacak, bu ürünlerin anılan müşterilere
dağıtım ve satışını gerçekleştireceklerdir. Bu çerçevede bildirime konu Sözleşme, 2002/2
sayılı Tebliğ’e göre dikey nitelik arz etmektedir.
(23) Bildirim konusu Sözleşme kapsamında TRAKYA CAM, yetkili bayilere düz cam ürünlerini
temin edecek, yetkili bayiler ise kendilerine münhasır olarak tahsis edilen bölgelerde bu
ürünlerin yeniden satışını gerçekleştireceklerdir. Münhasır dağıtım kapsamında; TRAKYA
CAM, herhangi bir yetkili satıcıya münhasır olarak belirlenen bölgede, sadece o bölgenin
yetkili satıcısına ürün tedariki yapacak, yetkili bayiler diğer bir yetkili satıcıya tahsis edilmiş
bölgede aktif bir şekilde ürünlerin satış ve dağıtımını yapmayacak, şube açmayacak ve
cam dağıtım deposu tahsis etmeyeceklerdir. Rekabet etmeme yükümlülüğü kapsamında
ise yetkili satıcı ürünleri yeniden satış amacıyla sadece TRAKYA CAM’dan satın alacak ve
sadece bu ürünlerin satış ve pazarlamasını yapacaktır. Bunun yanı sıra Sözleşme
çerçevesinde TRAKYA CAM, yetkili satıcıların satış fiyatlarına herhangi bir müdahale
öngörmemekte ancak bazen yeniden satış fiyatına ilişkin tavsiyede bulunabilmektedir.
Ayrıca yetkili satıcılardan birinin diğer bir yetkili satıcıya tahsis edilen bölgeye aktif olarak
satış yapması yasaklanmış, ancak pasif satış yapması yasaklama kapsamına alınmamıştır.
15-42/704-258

5/28


Ayrıca taraflar yazılı olarak mutabakata varmak kaydıyla Sözleşme’nin süresini en fazla
birer yıllık dönemler için uzatabilmektedirler.
(24) Diğer yandan Sözleşme ile yetkili bayilerin merkezinde ikamet edecek, hemen hemen
bayinin tüm satış planlamasını ve stratejisini belirleyecek veya kontrol edecek olan bayi
yöneticisi atanması öngörülmektedir. Bununla birlikte yetkili bayilerin sistemlerine, bayilerin
stok ve satış durumunu gözlemleyebilmek amacıyla bir yazılım programı yüklenilmesi ve
bu programın TRAKYA CAM’ın sistemiyle entegre edilmesi planlanmaktadır.
(25) Yukarıda yer verilen bu bilgiler ışığında, bildirim konusu Sözleşme’nin aktif satış yasağı ve
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren, ancak pasif satış yasağı bulundurmayan münhasır bir
dağıtım anlaşması niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.
G.4. İnceleme Sırasında Yapılan Görüşmeler ve Bunlara İlişkin Tespitler
(26) Muafiyete ilişkin başvurunun incelenmesi sürecinde sektörde faaliyet gösteren
teşebbüslerle yapılan görüşmelerde yer alan ifadeler aşağıda yer almaktadır:
(27) (…..TİCARİ SIR…..)
- Teşebbüs olarak düz camı hem hammadde olarak kullanmak suretiyle endüstriyel bazı
mamulleri ürettikleri hem de yeniden satıcılık alanında faaliyet gösterdikleri,
- (…..), ürün yelpazesinde eksiklik olması, ürün performansı, ticari konjonktür ve
risklerden dolayı sektörde ithalat yapmalarının gerekli olduğu,
- Yerel üreticilerin baskısıyla çeşitli ülkelerden (Romanya, Çin, İsrail, Rusya, İran)
gerçekleştirilen ithalatlara anti-damping ve telafi edici vergiler uygulandığı, dolayısıyla
sadece ithalat yaparak teşebbüsün camı işleyip pazara sürmek suretiyle faaliyetlerine
devam etmesinin oldukça zor olduğu,
- TRAKYA CAM tarafından öngörülen yeni bayilik sisteminin hukuki olarak pasif satışlara
izin verse dahi düz cam ürününün hacimsel yapısı ve pazar şartlarından dolayı fiiliyatta
pasif satışının mümkün olmadığı,
- (…..), rakip teşebbüslerin de kendi bölgelerinde satış yapabildikleri ve bu sayede
marka içi rekabetin devam ettiği,
- Bahse konu bayilik Sözleşmesinin henüz yürürlüğe girmemesine rağmen TRAKYA
CAM’ın bayilere ithalat yaptıkları takdirde cam temin edemeyecekleri gibi baskılarının
olduğu yönünde duyumlar aldıkları, bazı alıcıların öngörülen yeni bayilik sistemini
protesto etmek amacıyla kendi bölgeleri için belirlenen yetkili bayiden cam satın almak
istemedikleri yönünde pankart astıkları
ifade edilmektedir.
(28) (…..TİCARİ SIR…..)
- (…..), cam ürününün niteliği gereği farklı ölçülerde ve kalınlıkta olduğundan her nevi
camın imalatının olmadığı,
- (…..), yaptıkları satışların genel itibariyle 300 km’lik menzili kapsadığı, 300 km ötesine
yapılan nakliyenin maliyeti yüksek olduğundan o bölgelere yapılacak satışların ticari
olarak mümkün olmadığı,
- ŞİŞECAM’ın rekabeti engellemek için ithalat engelleri konulmasına yönelik
çalışmalarının olduğu, Türkiye’de coğrafi olarak ithalat yapılabilecek ülkelerin büyük
çoğunluğuna telafi edici vergi veya kota konulduğu,
- (…..),
15-42/704-258

6/28


- ŞİŞECAM’ın söz konusu ithalat engelleri yoluyla Türkiye genelinde tekel konuma
gelmeye çalıştığı, nitekim kampanya adıyla başlatılan indirimlerin çoğunlukla ithalat
yoluyla ürün getirilebilen bölgeleri kapsadığı
belirtilmektedir.
(29) (…..TİCARİ SIR…..);
- (…..), yeni sistemin bölge bayilerine ciddi bir güç kazandıracağı, bu güce güvenerek
bölge bayilerinin kendileri gibi rakip yeniden satıcıları zor durumda bırakacak politikalar
izleyebilecekleri, ancak ŞİŞECAM’ın yeniden satıcılık ağı dışında kalan müşterilere
onları koruyacakları yönünde taahhütlerde bulunduğu,
- (…..), Jumbo camın taşınması için özel araç ve vinç gerektiği,
- Cam ithalatında kota ve çeşitli engellerin bulunduğu, kaplamalı cam, buzlu cam ve
ayna ürününde ŞİŞECAM’ın tekel konumuna yakın olduğu, Mayıs ayında DÜZCE
CAM’ın yeni hatlarının faaliyete geçecek olması ile birlikte sektörde bazı değişiklikler
olacağını düşündükleri
ifade edilmektedir.
(30) (…..TİCARİ SIR…..);
- (…..).
- Türkiye’de cam sektöründe bu işi devam ettirmek isteyen bir teşebbüsün TRAKYA
CAM ile mutlaka çalışmak zorunda olduğu, DÜZCE CAM’dan veya ithalattan ürün
temin ederek bu sektörde devam edilemeyeceği, DÜZCE CAM’ın hem kapasite hem
de ürün çeşitliliği bakımından yeterli olmadığı,
- Yetkili bayiler seçilirken geçerli kıstasların belirlenmediği
ifade edilmiştir.
(31) (…..TİCARİ SIR…..);
- (…..),
- (…..),
- Sadece yetkili bayilerin farklı ürün bulundurmaması konusunun kabul edilebilir olduğu
ancak alt bayilere de bunu yapmaları yönünde baskıların olduğu, yanı sıra
ŞİŞECAM’ın, sanayici müşterilere ve bağımsız toptancılara, üretemediği ürünleri de
rakip teşebbüslerden temin etmeme yönünde baskısının olduğu duyumlarını aldıkları,
- (…..)
ifade edilmiştir.
(32) (…..TİCARİ SIR…..);
- (…..),
- TRAKYA CAM’ın pazarlama faaliyetlerini geliştirerek değil de daha çok müşterilerine
dikte ederek tekel duruma gelmeye çalıştığı, planlanan yeni sistemle birlikte yetkili
bayilerin altındaki alt bayilerin büyük zorluklarla karşılaşacaklarını düşündükleri,
- Cam ürününün birim fiyatının ucuz olduğu, ancak navlun bedeli eklendikçe daha pahalı
hale geldiği, dolayısıyla cam ürününün ne kadar uzaktan gelirse rekabet edebilme
şansının o kadar azaldığı,
15-42/704-258

7/28


- Halihazırda birçok ülkeye anti damping uygulandığı, ayrıca TRAKYA CAM’ın ithalat
yapılabilen bölgelere daha çok kampanya yaptığı, İzmir ve İstanbul gibi limanların
bulunduğu bölgelere ithalatı engelleyebilmek amacıyla kampanyalarını özellikle
yoğunlaştırmakta olduğu
belirtilmiştir.
(33) (…..TİCARİ SIR…..);
- (…..), cam işleme ürünlerinde herhangi bir kısıtlamanın olmadığı, Avrupa ülkelerine de
Türkiye’deki farklı coğrafyalara da satışlarının bulunduğu,
- (…..),
- Uzun zaman öncesine kadar ŞİŞECAM’ın daha çok hangi bölgelere ithal mal geliyorsa
o bölgelere daha çok kampanya yaptığı ancak yakın zamanda –son iki üç yıldır–
bölgesel kampanya yapılmadığı,
- Türkiye’de enerji ve işçilik maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle başta İran ve Rusya
gibi ülkelerden ithal gelen camların piyasada haksızlık yarattığını düşündükleri,
- Yeniden satıcılık sisteminin değişecek olması nedeniyle daha fazla yatırım yapmaya
gerek kalmayacağı, hâlihazırdaki kapasitelerinin ve donanımlarının zaten yeterli
olduğu, yeniden satıcılık sisteminin değişmesi sonucunda cam pazarını daha düzenli
bir hal alacağı, mevcut durumda hangi toptancının kime sattığı, prim sistemi ve diğer
mali katkıların kötüye kullanılıp kullanılmadığının kolay takip edilemiyor olduğu
ifade edilmektedir.
(34) (…..TİCARİ SIR…..);
- (…..), cam işleyerek nihai mamul üreten müşterilere bazı hallerde ŞİŞECAM tarafından
belirlenen fiyattan daha uygun koşullarda cam satabildikleri ve tasarlanan yeni sistemle
birlikte bunun mümkün olamayacağı,
- (…..),
- (…..),
- ŞİŞECAM’ın bayi sayısını azaltarak marka içi rekabeti engelleme yoluna gitmeyi
hedeflediği,
- Anti-damping soruşturmaları nedeniyle İran, Rusya gibi ülkelerden ithalatın zorlaştığı,
- Yeni bayilerin seçiminde en önemli hususun ithalat gerçekleştirerek ŞİŞECAM’ın ilgisini
çeken firmalar olduğu, ithalatçı firmaların bayi olarak atanmasıyla ithalata son
vermesinin hedeflendiği, (…..),
- (…..),
- (…..),
- DÜZCE CAM’ın pazarda rekabeti sağlayabilecek gücü olmadığı, ŞİŞECAM’ın ürettiği
pek çok ürünü DÜZCE CAM’ın üretemediği, ayrıca DÜZCE CAM’ın üretiminin de yeterli
olmadığı
ifadelerine yer verilmektedir.



15-42/704-258

8/28


G.5. Değerlendirme
(35) Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren üretici ve toptancı,
sağlayıcı ve müşteri gibi teşebbüsler arasındaki dikey anlaşmaların olumlu yanlarının
varlığı ile birlikte piyasadaki rekabet düzeyine olumsuz etkileri de olabilmektedir. Bu tür
anlaşmalar bir taraftan etkin bir dağıtım sistemini temin ederken diğer taraftan piyasaya
olası girişleri ve marka içi rekabeti engelleyebilme gibi çeşitli rekabet sorunlarına da yol
açabilmektedirler.
(36) Dosya konusu anlaşmanın dikey nitelik arz eden bir anlaşma olduğu tespitine yukarıda yer
verilmiştir. Başvuru sahibi, anılan dikey anlaşmaya muafiyet verilmesini talep etmektedir.
Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’da da belirtildiği üzere, bir anlaşmaya ilişkin
4054 sayılı Kanun kapsamındaki analizin şu aşamalardan oluşması gerekmektedir:
“1. Anlaşmanın 4. madde kapsamında rekabeti kısıtlayıcı olup olmadığının tespiti,
2. Anlaşma 4. madde kapsamında ise, grup muafiyeti tebliğlerinden faydalanıp
faydalanamayacağının incelenmesi,
3. Anlaşma grup muafiyeti tebliğleri ile getirilen korumadan faydalanamıyor ise anlaşmanın
bireysel muafiyet koşullarını sağlayıp sağlamadığının analizi.”
(37) Bu çerçevede, öncelikle bildirim konusu Sözleşme’nin rekabeti kısıtlayıcı olup olmadığının
tespitine yer verilmektedir.
G.5.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
(38) Düz cam pazarında TRAKYA CAM ile TRAKYA CAM’ın bayisi konumundaki ANADOLU
CAM ile imzalanan ve diğer yetkili satıcılar ile imzalanacak Sözleşme yeniden satış
fiyatının tespiti, yeniden satış fiyatına minimum sınır getirilmesi ve pasif satışların
engellenmesi gibi dikey anlaşmalarda genel olarak amaç bakımından rekabeti kısıtlayıcı
olduğu kabul edilen düzenlemeleri içermemektedir. Bununla birlikte sözleşmede münhasır
dağıtıma ve rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemeler olduğu görülmektedir.
(39) Aşağıda Sözleşme’nin münhasır dağıtıma ve rekabet etmeme yükümlülüğüne yönelik
maddelerine yer verilmektedir. Bu çerçevede Sözleşme’nin;
- 3.1.5. maddesinde, “BAYİ, Bölge dışında ve münhasıran bir başka BAYİ’ye tahsis
edilmiş bölgede aktif bir şekilde: (a) Ürünlerin satış ve dağıtımını yapmayacak, (b)
Şube açmayacak, (c) Cam dağıtım deposu tahsis etmeyecektir.”
- 4.1. maddesinde, “ŞİŞECAM DÜZCAM, Bölge’de Ürünler’in satışını münhasıran
BAYİ’ye yapacaktır. Bununla birlikte, Ürünler’in ŞİŞECAM DÜZCAM tarafından
yetkilendirilmiş, Sanayici Müşteri niteliği taşıyan firmalara satış ve dağıtımı münhasıran
ŞİŞECAM DÜZCAM’a aittir.”
- 3.2.11. maddesinde, “… BAYİ, bu kapsamda Bayi Yöneticisi ile birlikte; (a) Ziyaret
kapsamına alınacak satış noktalarına ilişkin ziyaret planlarını hazırlayacak,
uygulamaya koyacak, gerekli hallerde değişiklikler önerecektir. (b) Satış faaliyetleri
konusunda işbirliğinde bulunacak ve satış noktaları ile iyi ilişkiler kuracaktır ve
sürdürecektir…”
- 3.1.1. maddesinde, “BAYİ, Ürünleri, yeniden satış amacıyla, ŞİŞECAM DÜZCAM’dan
satın alacaktır.”
- 3.3.1. maddesinde, “BAYİ, Ürünler’in stoklandığı alanda başka hiçbir ürün veya ürün ile
ilişkili olmayan malzeme bulundurmayacaktır. BAYİ, Ürünler ile birlikte
depolayabileceği diğer mamulleri önceden ŞİŞECAM DÜZCAM’a onaylatacaktır.”
15-42/704-258

9/28


- “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” başlıklı 3.4.1. maddesinde, “BAYİ, ŞİŞECAM
DÜZCAM’ın ürettiği, sattığı, pazarladığı ürünlerin aynısını veya ürünlere benzer ve
rakip nitelikteki ürünleri üretemez, ithal edemez, satamaz, dağıtamaz, stoklarında
bulunduramaz ve tanıtımını yapamaz. BAYİ, şirket ortakları veya hissedarları veya
çalışanları, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın ürettiği, sattığı, pazarladığı ürünlerle rekabet
halindeki Ürünleri üreten ve dağıtan şirketlere ortak olamaz, çalışan sıfatıyla görev ifa
edemez ve bağlı şirketleri ile de bu tip faaliyetlerde bulunamaz.”
- 3.4.2. maddesinde, “BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi firmalara ait ürünlere ilişkin
olarak ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi olan firmalardan bayilik, temsilcilik veya acentelik
almayacak ve/veya söz konusu firmalarla benzeri ticari ilişkiler kurmayacaktır.”
- 3.4.3. maddesinde, “BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi bir firma tarafından üretilen,
pazarlanan, dağıtılan veya üretilecek, pazarlanacak, dağıtılacak olan ürüne ait markayı
veya bir rakip firmanın unvanını, logosunu içeren malzemeleri işyerinde, işletmesinde,
dağıtım araçlarında veya müştemilatında bulundurmayacak, teşhir etmeyecek,
bulundurmasında veya teşhir edilmesine izin vermeyecektir.”
- 3.4.4. maddesinde, “BAYİ, sözleşme konusu ürünler ve rakip ürünler dışında kalan
ürünlerin BAYİ’liğini, ticaretini, üretimini alım-satımını yapmak ister ise, önceden
ŞİŞECAM DÜZCAM’a yazılı olarak bildirimde bulunmak ve bu konuda bilgi vermek
zorundadır…”
ifadelerine yer verildiği görülmektedir.
(40) Yukarıda yer verilen Sözleşme maddeleriyle yetkili bayilere getirilen, belirli
bölgelere/müşterilere aktif satış yapmamaya, düz cam ürünlerini sadece TRAKYA
CAM’dan ya da TRAKYA CAM’ın göstereceği yerden temin etmeye ve doğrudan ve dolaylı
olarak rakip ürün üretmemeye, satmamaya, pazarlamamaya yönelik kısıtlamalar, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındadır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
kısıtlamalar içermesi nedeniyle Sözleşme’nin muafiyet değerlendirmesine tabi tutulması
gerekmektedir.
G.5.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Çerçevesinde Değerlendirme
(41) Bildirim konusu Sözleşme, dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüsler
arasında malların yeniden satışı ve dağıtımı amacıyla yapılması nedeniyle 2002/2 sayılı
Tebliğ’e göre dikey anlaşma niteliğindedir.
(42) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki dikey bir anlaşmanın, 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesindeki yasaklamadan, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muaf olabilmesi için
öncelikle sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması gerekmektedir. Bu
kapsamda Sözleşme’nin, “düz cam pazarı” olarak belirlenen pazar açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir.
(43) Düz cam pazarında, satış miktarı bakımından ele alındığında TRAKYA CAM’ın pazar
payının 2012 yılında %(…..), 2013 yılında %(…..), 2014 yılında %(…..) olarak; satış tutarı
bakımından ele alındığında ise, 2012 yılında %(…..), 2013 yılında %(…..), 2014 yılında
%(…..) olarak gerçekleştiği bildirilmiştir. Söz konusu verilerden görüleceği üzere belirlenen
düz cam pazarında Sözleşme, 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen pazar payı eşiğinin aşılması
nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamayacak, ancak bireysel muafiyet şartlarını
sağladığı takdirde bireysel muafiyet tanınabilecektir. Bu çerçevede pazar payı eşiğinin
aşılması nedeniyle düz cam pazarı bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamayan bildirime konu Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması gerekmektedir.
15-42/704-258

10/28


G.5.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(44) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bir sözleşmenin, bu maddede
öngörülen yasaklamadan bireysel olarak muaf tutulabilmesi için 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde sayılan dört koşulun tamamının bir arada karşılanıp karşılanmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Aşağıda düz cam pazarı bakımından bildirime konu
Sözleşme’nin bu koşulları sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmektedir.
G.5.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmenin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(45) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi çerçevesinde yapılacak değerlendirmede
ortaya çıkacak yararlı etkilerin sadece işlemin tarafları için değil; ekonominin geneli için
geçerli, somut nitelikte olması gerekmektedir. Bu çerçevede örneğin dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, mal arzının, çeşitliliğin artırılması, arzın devamlılığının sağlanması, satış
öncesi hizmet kalitesinin artırılması gibi olumlu etkiler ekonominin geneline yansıyacak
somut etkiler olarak sayılabilecektir.
(46) Dikey anlaşmalarda münhasırlığın, ister bölgesel bazda ister aynı türden etkileri olan
müşteri bazında olsun birtakım olumlu etkilerinin bulunduğu kabul edilmektedir. Bu
anlaşmalar bir ürünün satışının desteklenmesini kolaylaştırmakta, o ürünün satış miktarını
dolayısıyla arzını artırarak devamlılığını sağlamaktadır. Bir bölge ya da müşteri grubuna
aktif olarak sadece kendisinin satış yapacağını bilen dağıtıcının yatırım güdüsü artmakta,
bu yöntemle müşteriye özel yatırımlara girişilmesi de sağlanmış olmaktadır. Dağıtıcının tüm
faaliyet ve çabasını kendi bölgesine ya da müşteri grubuna yöneltmesi daha yoğun
pazarlamaya olanak vermektedir. Dağıtımda ölçek ekonomileri ortaya çıkmakta, böylelikle
dağıtım rasyonelleşmektedir. Bu tür dikey anlaşmalar; farklı sağlayıcıların ürünleri
arasındaki (markalar arası) rekabeti desteklemektedir. Ayrıca dağıtıcılara bölgesel
münhasırlık ya da müşteri münhasırlığı verilmesi dağıtıcılar arasındaki bedavacılık
sorunlarını bertaraf ederek yatırımların ve satışların optimum düzeyde gerçekleşmesine
katkıda bulunan düzenlemelerdir.
(47) Diğer yandan genel olarak dikey kısıtların bileşimlerinin bunların olumsuz etkilerini
artıracağı kabul edilmektedir. Bununla birlikte Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’da dikey
sınırlamaların bazı bileşimlerinin, bunların ayrı ayrı kullanımlarına göre rekabet ve etkinlik
açısından daha iyi olduğu görüşüne yer verilmiştir. Bu çerçevede farklı birtakım dikey
kısıtlamaların bileşimlerinin her zaman rekabet karşıtı etkiler ortaya koyma olasılığını
artırmayacağı, hatta bazı durumlarda sonucu daha istenilir hale getirebileceği
vurgulanmıştır. Bu durumun ortaya çıktığı dikey sınırlama bileşimlerinden biri, inceleme
konusu Sözleşme’de olduğu gibi münhasır dağıtım ile rekabet etmeme yükümlülüğünün
birleşmesidir. Pazarın rakiplere kapatılması riskinin önemli boyutta olmadığı durumlarda bu
iki dikey kısıtlamanın birleşimi, münhasır dağıtıcının tüm çabasını belli bir markanın
dağıtımına odaklamak yönündeki güdüsünü artırarak, daha olumlu etkilerin ortaya
çıkmasına zemin hazırlayabilecektir. Bu durumun, incelenen Sözleşme’de olduğu gibi, söz
konusu kısıtlamaların ürünlerin toptan seviyede dağıtımına ilişkin olmaları halinde özellikle
geçerli olduğu kabul edilmektedir.
(48) Bildirim Formunda verilen bilgilere göre, Sözleşme ile yukarıda sayılanlara benzer
faydaların ortaya çıkmasının beklendiği ileri sürülmektedir. Bu bilgilere göre, münhasır
bayiler diğer bayilerin aktif satışlarından korunmuş bölgelerinde (müşteri gruplarında) en uç
noktalara kadar daha etkin ve yoğun bir şekilde örgütlenebilecekler, bölgelerindeki satış
potansiyelini daha doğru biçimde değerlendirebileceklerdir. Diğer yandan bu sistemle
bayilerin, görsellerinden başlayıp depo ve araç standardizasyonuna, müşteri ziyareti
programlamasından ürün çeşitliliğinin ve bulunabilirliğinin iyileştirilmesine ve personel
15-42/704-258

11/28


eğitimi gibi alanlara yatırım yapma güdüleri artırılarak yetkili bayiler arasında belli bir
standardın sağlanması, hizmet kalitesinin artırılması ve böylelikle satış sürecinin optimize
edilmesi beklenmektedir. TRAKYA CAM açısından ise üretimden lojistiğe kadar birtakım
fonksiyonlarda iyileştirmeler sağlanabilecektir. Tüketicilerin taleplerinin daha iyi okunması,
etkin dağıtım kanalı ile özellikle yeni ürünlerin uç noktalara daha hızlı biçimde ulaştırılması,
lojistik ve stok maliyetlerinin azaltılması, üretim planlamasında optimizasyon ve pazarlama
faaliyetlerinde etkinlik artışı bu çerçevede ortaya çıkması beklenen faydalardır.
(49) Bu noktada üretim planlamasında optimizasyon konusu önem arz etmektedir. Düz cam
üretimi izabe teknolojisine dayalı enerji yoğun bir üretim alanıdır. Cam harmanları ergitme
fırınlarında 1500-1600 °C dereceye kadar ısıtılarak ergimiş cam elde edilmektedir. Cam
ergitme fırınlarının ortalama on beş yıl süreyle hiç söndürülmeden sürekli olarak sıcak
tutulması gerekmektedir. Bu nedenle, yüksek ısı enerjisi gerektiren izabe teknolojisi,
kesintisiz üretim yapma zorunluluğu ve hassas hammadde kullanımı nedeniyle üretici
açısından üretim hattı sayısının fazlalığı ilave bir avantaj sağlamamaktadır. Düz cam ürün
yelpazesinde yer alan farklı ürünlerin üretilmesinde, kalınlık ve özellikle renk geçişlerinde
ciddi üretim kayıpları yaşanmaktadır. Bu nedenle renkli ürün üretimi yıl içinde kampanyalar
şeklinde yapılmaktadır. Bu durum dönemsel stok seviyelerini ve stok maliyetini
artırmaktadır. Dolayısıyla pazarda geniş ürün gamı ile hizmet veren üreticilerin ilave bir
maliyet avantajı bulunmamaktadır. Bu bağlamda düz cam ürünlerinin çeşitliliği ve üretim
sürecinin özellikleri, bu pazarda üretim planlamasını önemli bir unsur haline getirmektedir.
Üretim maliyetlerinin yükselmemesi için üretim planlamasının iyi yapılması gerekmekte ve
cam ürünlerinin bu özelliklerinden dolayı pazar talebinin öngörülebilirliği önem
kazanmaktadır.
(50) Bildirime konu Sözleşme ile yetkili bayilerin sadece TRAKYA CAM ürünlerine ve kendi
bölge ve/veya müşteri gruplarına yoğunlaşarak gelen talebi daha doğru bir şekilde
değerlendirme olanakları artacaktır. Bu durum ise pazar hakkında daha doğru geri bildirim
alan TRAKYA CAM’ın üretim planlamasını daha etkin yapmasının sağlayacaktır. Bu
etkinliğin genel olarak ekonomiye yansıyan başlıca faydası talep eğilimleri doğrultusunda
ürün çeşitliliğinin ve arzın devamlılığının sağlanmasıdır. Lojistik ve stoklama maliyetlerinin
azaltılması ise eşlik eden diğer faydalar arasında sayılabilecektir.
(51) Belirtildiği üzere düz cam pazarında üretim sürecinde, üretim hatlarının hızlı bir şekilde
değiştirilememesi, kesintisiz üretim yapma zorunluluğu ve hassas hammadde kullanımı
nedeniyle üretim planlaması diğer sektörlere göre çok daha fazla önem arz etmektedir.
Sözleşme’de de yer verildiği üzere bayilere yüklenecek yazılım programıyla TRAKYA CAM,
yetkili bayilerin stok ve satış durumunu daha etkin bir şekilde gözlemleyerek, daha etkin
üretim planlaması yapma imkânına kavuşabileceğini belirtmektedir.
(52) Diğer yandan bildirime konu Sözleşme ile sözleşmeye konu ürünlerin dağıtımının
yapılacağı alt bayi ve perakende satış noktalarının yaygınlığı da değerlendirilmesi gereken
unsurlardan biridir. Düz cam ürünleri pazarında TRAKYA CAM’ın yetkili bayisi konumunda
bulunan teşebbüslerle aynı segmentte bulunan teşebbüslerin sayısının 500 civarında
olduğu, bu teşebbüslerin müşterisi durumunda bulunan alt bayilerin ve perakendecilerin ise
çok daha fazla olduğu tahmin edilmektedir. Bu veriler düz cam ürünlerinin etkin bir şekilde
dağıtılabilmesi için yaygın ve çok sayıda noktaya ulaştırılması gerekliliğine işaret
etmektedir. Bildirime konu Sözleşme ile yetkili bayilerin belli bölge ve/veya müşteri
gruplarına yoğunlaşmaları daha fazla sayıda noktaya ulaşmalarına, dağıtım ve lojistik
faaliyetlerini daha iyi planlamalarına, ölçek ekonomilerinin ortaya çıkmasına ve dolayısıyla
dağıtımın rasyonelleşmesine katkı sağlayabilecektir.
15-42/704-258

12/28


(53) Ayrıca bildirime konu Sözleşme çerçevesinde yapılandırmak istediği yeni dağıtım
sistemiyle TRAKYA CAM, yetkili bayilerin ve bunların hizmet kalitesinin belli standartlara
kavuşmasını da hedeflemektedir. Sözleşmedeki düzenlemelerden, hizmet standartlarının
sağlanmasına yönelik olarak, örneğin belli nitelikteki personelin istihdam edilmesinin, yetkili
bayinin ve personelinin TRAKYA CAM’ın düzenleyeceği eğitim programlarına katılmasının,
uygun bilgi sistemleri alt yapısının kullanılmasının, gerektiğinde depo kapasitesinin ve araç
sayısının artırılmasının, yeni ürünlerin en uç noktalara kadar tanıtımının yapılmasının
amaçlandığı görülmektedir. Yetkili bayinin bu tür unsurlara yatırım yaparak hizmet kalitesini
artırmak yönündeki güdüsü münhasır bölge ve/veya müşteri grubu tahsisiyle
artırılabilecektir. Bu çerçevede TRAKYA CAM, yetkili bayi sayısını on sekize düşürmesinin
de ilgili yapılandırmanın başarısını artırabilecek bir olgu olduğunu öne sürmektedir.
(54) Yukarıda yapılan bu açıklamalar çerçevesinde bildirime konu Sözleşmeyle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulun sağlandığı ortaya konmuştur.
G.5.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(55) Bildirime konu Sözleşme ile yetkili bayilerin pazarlama faaliyetlerini belli bir bölge ve/veya
müşteri grubuna yoğunlaştırmaları yaygın perakende satış noktalarına çok daha iyi nüfuz
etmelerine olanak tanıyabilecektir. TRAKYA CAM Sözleşme ile faaliyete geçecek olan
dağıtım yapılanmasının tüketicilere sağlayacağı en önemli faydanın, tüketicinin talep ettiği
ürünlere en iyi kalitede, en hızlı ve en uygun bir biçimde erişebilme olanağına kavuşması
olacağını belirtmektedir.
(56) Bahse konu Sözleşme ile yetkili bayilerin pazarlama faaliyetlerini belli bölgelere/müşterilere
yoğunlaştırmaları, ürünlerin satışa sunulduğu nihai satış noktası sayısına, ürün çeşitliliğine,
arzın devamlılığına katkı sağlayarak tüketicinin farklı perakende satış noktaları ve aynı ya
da farklı markalı ürünler arasındaki seçim özgürlüğünü artırabileceği ileri sürülmektedir.
Ayrıca tüketici talebinin daha iyi tartılabilmesinin hem mevcut hem de yeni tasarlanacak
ürünler bakımından tüketicilerin eğilimlerine cevap veren ürün arzını destekleyebileceği
belirtilmektedir.
(57) Bunun yanı sıra bildirime konu Sözleşme ile üretim planlamasının daha iyi
yapılabilmesinden, lojistik ve stok yönetiminden etkinliğin artmasından ve dağıtımın
rasyonelleşmesinden beklenen hem sağlayıcı hem de yeniden satıcı/toptan dağıtım
seviyesindeki maliyet tasarruflarının markalar arası ve marka içi rekabetin düzeyine de
bağlı olarak tüketiciye yansıması beklenmektedir.
(58) Ancak düz cam ürünleri bakımından genel olarak tüketicinin arama maliyetlerine katlanma
eğilimi bulunmamaktadır. Bunun nedeni, Sözleşme ile münhasır yeniden satıcı tayin edilen
bölgede, tüketicinin kendi bölgesindeki yetkili bayiden almak istemediği veya ticari
koşullarını uygun bulmadığı durumlarda diğer bir bölgedeki yetkili bayiden istediği ürünü
almaya yönelmesinin oldukça güç olmasıdır. Başka bir bölgeden ürün temin etmek; hem
düz cam ürününe has lojistik güçlük ve riskler, hem de taşıma maliyetlerinin ürünün
karlılığını ortadan kaldıracak denli yüksek seviyede olması nedeniyle neredeyse olanaksız
sayılmaktadır. Bununla bağlantılı olarak taşıma maliyetlerinin ürünün fiyatlarına göre
yüksek olması bölgeler arası arbitraj olanağını azaltan dolayısıyla da marka içi rekabeti
azaltan bir unsurdur. Nitekim TRAKYA CAM’ın süregelmekte olan yeniden satıcılık
sisteminde, bir müşteri düz camı uzak bir bölgedeki yetkili satıcıdan almış olsa dahi cam
fabrikadan yüklenip doğrudan alıcı müşterinin adresine teslim edilmekte olup ikinci bir
nakliye işlemine gerek kalmamaktadır.


15-42/704-258

13/28


(59) Bunun yanı sıra bildirim konusu Sözleşme ile münhasır olarak belirlenen bölgeler arası
aktif satış yasaklanmaktadır. Aktif satışların yasaklandığı bir yetkili satıcılık sözleşmesinde
marka içi rekabetin devam edebilmesi için münhasır olarak belirlenen bölgeler arasında
pasif satış imkânlarının olması gerekmektedir. Pasif satış imkânlarının da olmadığı bir
işlemde tüketicilerin kendi bölgelerindeki yetkili bayiden almaktan başka seçenekleri
kalmamaktadır. Bildirim konusu işleme ilişkin yapılan görüşmelerde de ifade edildiği gibi
düz cam ürününün kendine has özelliklerinden dolayı ürünün talep edildiği yere doğrudan
fabrikadan özel nakliye araçlarıyla taşınması gerekmektedir. Fabrikadan alınan bir düz cam
ürününün yetkili bayinin deposunda veya başka bir yerde aktarılması, diğer bir ifadeyle
başka bir depoda indirilip depolanması ve o depodan alınıp tekrar müşteriye teslim
edilmesi olasılığı pek bulunmamaktadır. Dolayısıyla düz cam ürününde pasif satış
imkânları çok kısıtlı hatta yok denebilecek düzeydedir. Bu durum alıcıların/tüketicilerin
seçebilme özgürlüğünü ve diğer seçeneklerini ortadan kaldırmakta dolayısıyla tüketici
refahını azaltmaktadır.
(60) Bu noktada marka içi rekabeti azaltan unsurların bulunduğu dikey anlaşmalarda markalar
arası rekabetin yoğunluğu da önem kazanmaktadır. Çünkü dikey kısıtlarla ilgili en önemli
rekabet sorunları, genellikle markalar arası rekabetin yetersiz olduğu durumlarda ortaya
çıkmaktadır. Markalar arası rekabetin yetersizliği, üst pazarda pazar gücüne sahip bir
teşebbüsün bulunması anlamına gelmektedir. Marka içi rekabetin yetersizliğinin doğurduğu
olumsuzluklara, markalar arası rekabetin yetersizliğinin de eklenmesi durumunda dikey
kısıtlamaların olumsuz etkileri olumlu etkilerini aşacaktır. Markalar arası rekabetin yeterli
olmadığı durumlarda (bölge, müşteri grubu gibi hususlarda) münhasırlık içeren dağıtım
anlaşmaları tüketici tercihlerinin önemli ölçüde sınırlanmasına neden olabildiği gibi
ekonomik açıdan daha etkin ve yenilikçi dağıtıcıların pazarda yer almasını
engelleyebilmektedir. Bu durum ise dağıtım kanalındaki yenilik arayışlarını azaltırken
tüketicilerin fiyat-hizmet karşılaştırması yaparak tercihte bulunması olanağını da olumsuz
etkilemektedir.
(61) Bildirim konusu Sözleşme açısından değerlendirildiğinde ilerde daha ayrıntılı olarak ele
alınacağı üzere düz cam ürünleri bakımından markalar arası rekabet çok sınırlı düzeydedir.
Pazarda sadece iki adet üretici bulunmakta, üreticilerden DÜZCE CAM’ın pazar payı çok
düşük kalmakta, pazar TRAKYA CAM’ın liderliğinde sürdürülmektedir. Dolayısıyla marka içi
rekabeti kısıtlayan bahse konu Sözleşme bakımından markalar arası rekabetin de çok
kısıtlı olması nedeniyle kısıtlamaların olumsuz etkisinin nispeten fazla olacağı kanaatine
varılmıştır.
(62) Sözleşme’nin 3. maddesi uyarınca yetkili bayiler ürünleri sadece TRAKYA CAM’dan ya da
TRAKYA CAM’ın göstereceği yerden temin etmekle yükümlüdürler. Bu hüküm, tek elden
dağıtımın yanı sıra, tek elden satın alma da öngörmektedir. Dikey Anlaşmalara İlişkin
Kılavuz’un 152. paragrafında da belirtildiği gibi “tek elden dağıtım ile tek elden satın
almanın birlikte kullanılması marka içi rekabetin azalmasına ve özellikle fiyat ayrımcılığını
kolaylaştıracak pazar paylaşma riskinin artmasına sebep olabilir. Münhasır dağıtım zaten
dağıtıcıların sayısını sınırlayarak müşterilerin arbitraj yapma imkânını kısıtlamakta ve
genellikle distribütörlerin aktif satış yapma özgürlüğünü sınırlamaktadır. Tek elden satın
alma münhasır dağıtıcıların belirli bir marka için satın alımlarını doğrudan üreticiden
yapmasını gerektirmektedir. Tek elden satın alma yükümlülüğü bu şekilde münhasır
dağıtıcıların sistem içindeki diğer dağıtıcılardan mal almalarını engelleyerek olası arbitraj
imkânını ortadan kaldırmaktadır. Bu sağlayıcıya farklı satış koşulları uygularken marka içi
rekabeti sınırlama olanağı verir. Sağlayıcının pazar payının %40’ın üzerinde olduğu
durumda bu sınırlamaların birlikte kullanılmasına muafiyet verilebilmesi açık ve esaslı
etkinlik artışlarının varlığına bağlıdır.”
15-42/704-258

14/28


(63) Tek elden dağıtımla, tek elden satın alma yükümlülüğünün aynı anda getirilmesi marka içi
rekabetin azalmasına sebebiyet verebilecek ve fiyat ayrımcılığına yol açacak şekilde pazar
bölüşümünü kolaylaştırabilecektir. Tek elden dağıtım, distribütör sayısını ve distribütörlerin
bölge dışına aktif satış yapmasını sınırlayarak alıcılar tarafından arbitraj yapılması
olanağını azaltmaktadır. Bunun yanı sıra tek elden satın alma yükümlülüğü getirilmesi
distribütörlerin diğer distribütörlerden alım yapmasını engelleyerek onların da arbitraj
imkânını ortadan kaldırmaktadır. Bunun sonucu olarak üreticinin distribütörlere eşit
olmayan şartlar altında satış yapması, dikey anlaşmaya özgü etkinliklerin ortadan kalkması
ve nihai tüketiciler açısından fiyatların yükselmesi söz konusu olabilecektir.
(64) Bu kapsamda bildirim konusu Sözleşme örneğinde de olduğu üzere; aktif satışların
sözleşme ile kısıtlandığı, pasif satışların ise ürünün kendine has özelliklerinden dolayı yok
denecek düzeyde olduğu, buna bağlı olarak marka içi rekabetin ortadan kalktığı
sözleşmelerde, markalar arası rekabetin de çok kısıtlı olması söz konusu olduğunda
kısıtlamaların olumsuz etkisi daha fazla olacaktır. Pazarda sağlayıcının rakiplerinin rekabet
baskısının yeterince güçlü olmadığı durumda bu kısıtlamalarla tüketicilerin seçebilme
özgürlüğü ve diğer seçenekleri ortadan kaldırılmış ve tüketici refahı azaltılmış olacaktır.
Bunun yanı sıra tek elden dağıtımla tek elden satın alma yükümlülüğünün aynı anda
getirilmesi dikey anlaşmaya özgü etkinliklerin ortadan kalkmasına ve nihai tüketiciler
açısından fiyatların yükselmesine yol açacaktır. Yapılan bu açıklamalar çerçevesinde
bildirime konu Sözleşme ile tüketicinin refahında olumlu bir gelişmenin olmayacağı
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendindeki koşulun sağlanmadığı
sonucuna varılmıştır.
G.5.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(65) Bölge ya da müşteri bazında getirilen münhasırlığın rekabet üzerinde yarattığı risk esas
olarak marka içi rekabetin kısıtlanmasıdır. Bu çerçevede bu tür dikey kısıtların temel olarak
rakip sağlayıcıları dışlayıcı, pazara giriş engeli yaratıcı etkilerin bulunmadığı, bu yönüyle
markalar arası rekabete sınırlama getirebilecek kısıtlamalardan daha az olumsuz etkilere
sahip oldukları kabul edilir. Pazardaki markalar arası rekabetin yoğunluğu ne kadar
fazlaysa, marka içi rekabetin kısıtlanmasından kaynaklı olumsuz etkiler o kadar az
olacaktır.
(66) Bu noktada özellikle vurgulanması gereken markalar arası rekabeti azaltan dikey
kısıtlamaların, marka içi rekabeti azaltan dikey sınırlamalardan daha zararlı olduklarıdır.
Dolayısıyla alıcılara getirilen rekabet etmeme yükümlülüklerinden kaynaklanan negatif
etkilerin, örneğin münhasır dağıtımdan kaynaklananlardan daha fazla olduğu kabul
edilmektedir. Bunun temel nedeni; alıcılara getirilen rekabet yasaklarının pazarı diğer
markalara ya da sağlayıcılara kapatarak, bunların pazara ulaşmalarını engelleyebilecek
etki göstermesi olasılığının bulunması; buna karşılık münhasır dağıtıma yönelik dikey
kısıtlamaların alternatif dağıtım kanallarının varlığı durumunda diğer markaların nihai
tüketiciye ulaşmasını engelleyen yönlerinin bulunmamasıdır.
(67) Rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığının değerlendirilmesinde esas olan ilgili pazardaki
rekabetçi sürecin devamıdır. İlgili pazardaki rekabetin tamamen ortadan kalkması halinde
kısa vadeli etkinlik kazanımları gerçekleşse dahi bu etkinlik kazanımları, yenilikçiliğin
(inovasyonun) azalması, fiyatların artması ve kaynakların etkin kullanılmaması gibi uzun
vadeli negatif etkileri telafi edemeyecektir.
(68) Rekabetin ortadan kalkıp kalkmaması, anlaşmanın imzalanmasından önceki rekabetin
derecesine ve anlaşmanın rekabet üzerindeki kısıtlayıcı etkisine bağlıdır. Anlaşmanın
rekabeti kısıtlayıcı etkisi ne kadar çoksa ilgili piyasanın büyük bir bölümü bağlamında
rekabetin ortadan kaldırılması riski o kadar yüksektir.
15-42/704-258

15/28


(69) Bu çerçevede bildirime konu Sözleşme ile getirilen münhasır bölge/müşteri grubu tahsisi,
buna bağlı olarak aktif satış kısıtlamasının ve rekabet etmeme yükümlülüğünün pazar
üzerindeki etkilerinin ortaya konulabilmesi için, TRAKYA CAM ve rakiplerinin pazardaki güç
ve konumlarının, giriş engellerinin, pazarın olgunluk düzeyinin, ticaretin seviyesinin, ürün
özelliklerinin ve diğer faktörlerin değerlendirilmesi gerekmektedir.
G.5.3.3.1. Sağlayıcının (TRAKYA CAM) Pazardaki Konumu
(70) TRAKYA CAM’ın yıllar itibarıyla düz cam pazarında satış değeri ve miktarı üzerinden sahip
olduğu pazar paylarına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir:
Tablo 1: Düz Cam Pazarındaki Teşebbüslerin Satış Miktarları (1000 Ton) ve Pazar Payları (%)
2012 2013 2014
Toplam Tüketim 1158 1278 1374
Trakya Cam Satış Miktarı (…..) (…..) (…..)
Düzce Cam Satış Miktarı (…..) (…..) (…..)
İthalat (…..) (…..) (…..)
Trakya Cam Pazar Payı (…..) (…..) (…..)
Düzce Cam Pazar Payı (…..) (…..) (…..)
İthalat Pazar Payı (…..) (…..) (…..)


Tablo 2: Düz Cam Pazarındaki Teşebbüslerin Satış Tutarları (1000 TL) ve Pazar Payları (%)
2012 2013 2014
Toplam Tüketim 865.783 1.093.752 1.409.417
Trakya Cam Satış Tutarı (…..) (…..) (…..)
Düzce Cam Satış Tutarı (…..) (…..) (…..)
İthalat (…..) (…..) (…..)
Trakya Cam Pazar Payı (…..) (…..) (…..)
Düzce Cam Pazar Payı (…..) (…..) (…..)
İthalat Pazar Payı (…..) (…..) (…..)
(71) Tablo 1 ve Tablo 2’deki verilerden görüleceği üzere TRAKYA CAM 2014 yılı itibarıyla sahip
olduğu satış miktarı üzerinden %(…..), satış tutarı üzerinden %(…..) pazar payı ile pazarın
lider oyuncusu konumundadır. Teşebbüsün hem satış miktarı hem de satış tutarı bazında
yıllar itibarıyla pazar payında düşüş yaşandığı gözlemlense de, tablolardaki pazar payı
verileri düz cam pazarında teşebbüsün güçlü bir konuma sahip olduğunu göstermektedir.
Ancak sağlayıcının pazardaki konumunun ortaya konulabilmesi bakımından pazar payının
yanı sıra kapasite, ürün gamı, marka bilinirliği, finansal güç gibi unsurların da
değerlendirilmesi gerekmektedir.
(72) TRAKYA CAM düz cam üretim kapasitesi bakımından Türkiye’nin en büyük üreticisidir.
Yılda yaklaşık iki milyon ton kapasiteyle düz cam üretiminde dünyada altıncı, Avrupa’da ise
üçüncü büyük firma konumundadır. Bunun yanı sıra teşebbüs, tüketicilerin tüm ihtiyaçlarını
karşılayabilecek şekilde düz cam ürünlerinin tüm çeşitlerini üretebilmektedir. TRAKYA CAM
bu farklı ihtiyaçlara yönelik ürün çeşitliliğinin yanı sıra aynı ihtiyacı karşılayan ürünler
içindeki çeşitliliğiyle de son derece geniş bir ürün gamına sahiptir.
(73) TRAKYA CAM’ın içinde bulunduğu Şişecam Grubu cam ev eşyası, cam ambalaj, düz cam
ve kimyasallar gruplarıyla camın tüm temel alanlarında ihtisaslaşmıştır. Rusya’da cam
ambalaj alanında beş fabrikası ile lider konumdadır. Ayrıca yine Rusya’da cam ev eşyası
alanında bir fabrikası, Bulgaristan’da düz cam, ayna, işlenmiş cam, cam ev eşyası ve soda
15-42/704-258

16/28


fabrikaları, Gürcistan’da bir cam ambalaj fabrikası, Mısır’da maden tesisi, Bosna’da bir
soda fabrikası ve İtalya’da krom kimyasalları tesisi bulunmaktadır. Şişecam Grubu’nun
toplam üretim kapasitesi 2,6 milyon tonu yurtiçinde olmak üzere, 4 milyon tona
yaklaşmıştır. Şişecam yurtiçi kapasitesiyle Türkiye’nin 2,9 milyon ton/yıl düzeyinde bulunan
cam sanayi yurt içi üretim kapasitesinin %90’ını karşılamaktadır. Bu çerçevede 02.09.2010
tarih ve 10-57/1151-436 sayılı, 12.05.2010 tarih ve 10-36/572-202 sayılı Rekabet Kurulu
kararlarında da belirtildiği üzere TRAKYA CAM, cam sanayiinin tüm temel alanlarında
uzmanlaşmış, gerek yatırımları ve üretim kapasitesi gerekse cirosuyla dünyanın önde
gelen kuruluşlarından biri olan Şişecam Grubu’nun bünyesinde olması nedeniyle ekonomik
ve mali bir güce de sahiptir. Bunun yanı sıra TRAKYA CAM, ilk yerli üretici olma özelliği ve
yıllardan beri pazardaki güçlü konumuyla Türkiye’de önemli bir marka bilinirliğine de
sahiptir.
(74) Bu çerçevede TRAKYA CAM’ın pazar payı, kapasitesi, ürün gamı ve çeşitliliği, mali gücü
ve marka bilinirliğiyle düz cam pazarında rakipleri karşısında oldukça güçlü bir konumda
olduğu sonucuna varılmıştır.
G.5.3.3.2. Rakip Teşebbüslerin Pazardaki Konumu
(75) TRAKYA CAM ve başlıca rakiplerin yıllar itibarıyla düz cam pazarında satış miktarı ve satış
tutarı üzerinden sahip oldukları pazar payları yukarıda Tablo 1 ve Tablo 2’de verilmiştir.
Buna göre TRAKYA CAM’ın Türkiye’de üretici olarak tek rakibi olan DÜZCE CAM’ın satış
miktarı bazında pazar payının 2012 ve 2013 yıllarında %(…..), 2014 yılında %(…..) olarak
gerçekleştiği, 2014 yılında satış tutarı bakımından da pazar payının %(…..) olduğu
görülmektedir. TRAKYA CAM ve DÜZCE CAM haricinde Türkiye’de başka üretici teşebbüs
bulunmamaktadır. Ancak Cam Merkezi ve Artek Metal gibi ithalatçı teşebbüsler
bulunmaktadır. Düz cam ürününde ithalatın pazardaki payına bakıldığında, yıllar itibarıyla
artış gösterdiği, hem satış miktarı hem de satış tutarı bakımından 2012 yılında %(…..) iken
2014 yılında %(…..) olarak gerçekleştiği gözlemlenmektedir.
(76) Tablo 1 ve 2’teki pazar payı verileri ele alındığında, TRAKYA CAM’dan sonra ikinci
konumda bulunan ve tek yerli üretici olan DÜZCE CAM’ın pazar payının TRAKYA CAM’ın
pazar payının çok gerisinde olduğu görülmektedir. İthalatçı konumda olan teşebbüslerin
toplam pazar payları dahi TRAKYA CAM’a göre düşük sayılabilecek oranlarda
seyretmektedir.
(77) Bu noktada ithalata uygulanan kotalar ve ek mali yükümlülükler önem kazanmaktadır.
Ekonomi Bakanlığı tarafından yayımlanan 2015/6 sayılı İthalatta Korunma Önlemlerine
İlişkin Tebliğ’de 70.04 ve 70.05 gümrük tarife pozisyonlarında yer alan düz cam ürün
çeşitleri ithalatında üç yıl süreyle; birinci dönemde ton başına 60, ikinci dönemde ton
başına 55, üçüncü dönemde ise ton başına 50 ABD Doları ek mali yükümlülük şeklinde
korunma önlemleri getirilmiştir. 2015/16 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine
İlişkin Tebliğ ile 70.04 kodlu emniyet camlarında Çin’e %63,7, İsrail’e %53,2 (CIF %)
oranında olmak üzere geçici önlemler yürürlüğe konulmuştur. Yine 2015/23 sayılı Tebliğ ile
renksiz düz cam için İsrail’e %37,57 (CIF %) oranında kesin önlem yürürlüğe konulmuştur.
2013/24 numaralı Tebliğ ile renksiz düz cam için Romanya’ya %25 (CIF %) kesin önlem
yürürlüğe konulmuştur. Bunun yanı sıra İran’a cam ayna ürününde 2017 yılına kadar miktar
kısıtlaması önlemi uygulanmaktadır3. Verilerden görüleceği üzere düz cam ürün
çeşitlerinde farklı ülkelere muhtelif ek mali yükümlülükler veya kota uygulanarak ülkede
ithalatın rekabetçi baskısı azaltılmaya çalışılmıştır. Dolayısıyla ithalatçı konumda olan
teşebbüslerin pazarda TRAKYA CAM ile rekabet edebilme olasılığı azalmıştır.

3 .
15-42/704-258

17/28


(78) Bunun yanı sıra teşebbüsler sahip oldukları üretim kapasiteleri bakımından
değerlendirildiğinde; TRAKYA CAM’ın iki milyon tondan fazla üretim kapasitesi
bulunmaktadır. DÜZCE CAM’ın ise yeni üretim hatlarıyla birlikte kapasitesinin (…..) ton
civarında olacağı teşebbüs yetkilileri olan görüşmede belirtilmiştir. Kapasite verilerinden
anlaşılacağı üzere, üretim kapasitesi bakımından da TRAKYA CAM’ın rakipleri karşısında
belirgin bir üstünlüğünden bahsetmek mümkündür.
(79) Bu çerçevede düz cam ürünlerinde ülkede TRAKYA CAM’ın üretici olarak tek rakibi olan
DÜZCE CAM’ın ve ithalatçı firmaların pazardaki payları bakımından TRAKYA CAM’ın
oldukça gerisinde olmaları, yerli üretici DÜZCE CAM’ın önümüzdeki dönemlerde yeni
hatlarının faaliyete geçecek olmasına rağmen kapasite bakımından TRAKYA CAM ile
arasındaki farkın hala oldukça fazla olması, ithalat önlemleriyle ithalatçı teşebbüslerin
rekabet edebilme olasılıklarının azaltılması, bunun yanı sıra ürün çeşitliği ve marka
bilinirliği yönüyle de TRAKYA CAM’ın çok iyi bir konumda bulunması gibi nedenlerle
TRAKYA CAM’ın rakiplerinin pazar güçlerinin kayda değer şekilde düşük seviyede kaldığı
ve TRAKYA CAM ile rekabet edebilecek seviyede olmadıkları kanaatine varılmıştır.
G.5.3.3.3. Giriş Engelleri
(80) Giriş engelleri; ölçek ve kapsam ekonomileri, kamusal düzenlemeler (özellikle münhasır
hak, devlet yardımı, ithalat tarifesi, fikri haklar, doğal sınırlamalar nedeniyle arzın kıt olduğu
kaynakların sahipliği), zorunlu unsur, pazara ilk giren olma avantajı, yoğun pazarlama
faaliyeti ile yaratılmış tüketicinin marka bağımlılığı gibi çok çeşitli faktörlerden
kaynaklanabilmektedir. Dikey sınırlamalar ve dikey bütünleşme (potansiyel) rakiplerin
piyasaya girişini zorlaştırarak veya piyasayı (potansiyel) rakiplere kapatarak giriş engeli
yaratılmasını sağlayabilmektedir. Giriş engelleri sağlayıcı ya da alıcı seviyesinde
olabileceği gibi her iki seviyede de varolabilmektedir.
(81) Genel olarak düz cam ürünlerinin temel üretim teknolojisi dünya genelinde firmalar
arasında önemli farklılıklar göstermemektedir. Ancak cam sanayii yüksek sermaye
gerektiren bir üretim alanıdır. Ülkemizde düz cam pazarında özellikle makina-donanım
hızlarının artması, enerji yoğun üretim şekli ve kesintisiz üretim gerekliliği, ölçeklerin
büyümesine neden olduğundan ulusal ve/veya uluslararası çapta faaliyet gösterebilmek
için ölçek ekonomilerinden faydalanmak önemli hale gelmektedir. Bu çerçevede sektörde
güçlü bir yer edinmek isteyen firmaların yüksek kapasiteli tesisler kurarak ölçek
ekonomilerinden faydalanmaları gerekmektedir. Bu durumun sermaye ihtiyacını artırması,
sürekli büyüme ve modernizasyon yatırımları gerekliliği ile ölçek ekonomilerinin geçerliliği
pazara üretici olarak girişi zorlaştırmaktadır.
(82) Cam sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin rekabet güçlerini artırabilmek için alternatif
hammadde ve süreç geliştirmeye, enerji tasarrufu sağlamaya ve katma değeri yüksek yeni
ürünler geliştirmeye yönelik ar-ge yatırımları yapmaları gerekmektedir. Diğer yandan temel
teknolojiyi ve buna destek veren yan teknolojileri kullanma becerisi, başka bir ifadeyle
“know-how” birikimi de firmaların rekabetçi güçleri üzerinde etkili olan unsurlardan biridir.
(83) Bunun yanı sıra düz cam sektörüne girmek için yüksek kurulum maliyeti gerekmektedir.
Diğer yandan TRAKYA CAM’ın önemli bir marka bilinirliğine sahip olduğu ve Şişecam
Grubu çatısı altında faaliyet göstermesi nedeniyle ciddi bir finansal gücünün bulunduğu
görülmektedir. Sayılan bütün bu hususlar yeni girişleri zorlaştırmaktadır. Uzun yıllar
boyunca üretici olarak pazara yeni giren bir oyuncunun bulunmadığı görülmektedir.


15-42/704-258

18/28


(84) Bununla beraber DÜZCE CAM, önümüzdeki dönemlerde yeni faaliyete sokacağı üretim
hatlarıyla kapasitesini yaklaşık iki kat artırmayı planlamaktadır. Kapasitesinin ve ürün
çeşitliliğinin artmasıyla DÜZCE CAM pazarda daha etkin hale gelmeye başlayacaktır. Her
ne kadar TRAKYA CAM’ın pazardaki gücünün devam edeceği görüşü olsa da DÜZCE
CAM’ın pazarda giderek daha fazla yer edinmesi hususlarının dikkate alınması
gerekmektedir. Ancak DÜZCE CAM’ın yeni hatlarının devreye girmesiyle, ürün çeşitliliğinin
artmasına rağmen hala bazı ürünler DÜZCE CAM tarafından üretilemeyecektir. Bu durum
hâlihazırda bu sektörde TRAKYA CAM’a olan bağımlılığın, önümüzdeki dönemlerde de,
teşebbüsün portföy gücü nedeniyle devam edeceğinin göstergesidir.
(85) İnceleme sürecinde sektörde faaliyet gösteren çeşitli teşebbüslerle yapılan görüşmelerde
TRAKYA CAM olmadan düz cam sektöründe faaliyetlere devam edilemeyeceği
belirtilmektedir. Bildirim konusu Sözleşme’de yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü
maddesiyle bayiler TRAKYA CAM ile DÜZCE CAM ve/veya ithalat arasında seçim yapmak
durumunda kalacaklardır. Her ne kadar Sözleşme ile getirilecek rekabet etmeme
yükümlülüğünün sadece belirlenen on sekiz yetkili bayi için geçerli olacağı bildirilse de
TRAKYA CAM’ın pazardaki konum ve gücü, TRAKYA CAM ürününün alıcılar bakımından
büyük önemi nedenleriyle bu yükümlülükle sektörde faaliyet gösteren diğer üreticinin veya
ithalatçıların etkinliği azaltılmış olacaktır. Buna bağlı olarak sektörde faaliyet gösteren
teşebbüslerin TRAKYA CAM’a olan bağımlılığı rekabet etmeme yükümlülüğü ile artırılmış
olacak, dolayısıyla sektöre yeni girişlerin motivasyonunun kırılmasıyla pazarda giriş
engelleri yükselecektir.
(86) Bu çerçevede sektöre girmek için yüksek kurulum maliyeti gerekmesi, TRAKYA CAM’ın
ürün çeşitliliğinden kaynaklanan portföy gücü ve sektörde pazara ilk giren olma avantajı
nedeniyle marka bağımlılığının olması gibi hususlar ele alındığında ilgili pazarda giriş
engellerinin yüksek olduğu görülmektedir.
G.5.3.3.4. Pazarın Olgunluk Seviyesi
(87) Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmaktadır. Bu tip doygun pazarlarda reaksiyon kabiliyetinin düşük olması
sebebiyle gerek yatay gerekse de dikey anlaşmaların olumsuz etkileri dinamik pazarlara
göre daha yüksek olabilmektedir.
(88) Türkiye düz cam pazarı gerek kapasite ve tüketim artışları gerekse yeni ürünlerin pazara
sunulmasıyla gelişimini sürdüren bir pazardır. Pazarın Tablo 1 ve 2’deki toplam tüketim
verilerinden 2013 yılında %10,3, 2014 yılında %7,5 civarında büyüme gerçekleştirdiği
dolayısıyla talebin düzenli olarak artığı söylenebilecektir. Temel üretim teknolojisi çok fazla
değişmese de, firmalar üretim süreçlerini etkinleştirecek, maliyet tasarrufu sağlayacak
teknolojilere yönelik ar-ge faaliyetlerinde bulunmaktadırlar. Ar-ge faaliyetlerinin önemli bir
bölümü de yeni ve katma değeri yüksek ürünlerin geliştirilmesini amaçlamaktadır.
Teknolojik ve teknik gelişmeler de tüketicinin talep eğilimlerini etkileyebilmekte, özellikle
cam ürününü kullanan otomotiv ve inşaat sektörünün gelişimi, gün geçtikçe cam ürününe
olan talebi artırmaktadır.
(89) Genel olarak cam pazarında ürün çeşitliliği oldukça yüksek seviyededir. Yeni ürün ve
tasarımlar sürekli tüketicinin beğenisine sunulmaktadır. Tüketicilerin ürünlerde, hem
fonksiyonellik, hem de tasarım çeşitliliği ve estetik beklentileri artmaktadır. Dağıtım
kanalları bakımından da pazar dinamik bir yapı sergilemektedir. Tüm bu unsurlar birlikte
değerlendirildiğinde, ülkemizde düz cam pazarının dinamik bir pazar olduğu
söylenebilecektir.
15-42/704-258

19/28


G.5.3.3.5. Ticaretin Seviyesi
(90) Bildirime konu Sözleşmeyle getirilen dikey kısıtların potansiyel etkilerinin
değerlendirilmesinde dağıtım zincirinin hangi aşaması için öngörüldükleri önemli bir
faktördür. Genel olarak dağıtımın perakende seviyesinde getirilen bölge/müşteri grubu
münhasırlığının toptan seviyede getirilen münhasırlıktan daha olumsuz etkilere sahip
olduğu kabul edilmektedir. Bunun temel nedeni perakende düzeyde münhasırlığın
tüketicinin aynı markalı ürün bazında yüksek fiyat-yüksek hizmet ile düşük fiyat-düşük
hizmet arasındaki seçim hakkını kısıtlamasıdır. Diğer yandan perakende düzeyde markalar
arası ve marka içi rekabetin yoğunluğu, toptan seviyede marka içi rekabetin azalmasından
kaynaklanacak olumsuz etkileri azaltabilecek bir unsurdur.
(91) TRAKYA CAM pazara iki kanaldan ürün sürmektedir. İlk kanalda, münhasır bölgeye sahip
yetkili bayiler aracılığı ile alt bayilere, cam işleyicilere ve perakendecilere ürün
sağlanmaktadır. Diğer kanalda, sanayici müşteri olarak adlandırılan müşteri gruplarına
TRAKYA CAM doğrudan ürün tedarik etmektedir. Bu noktada TRAKYA CAM’ın düz cam
ürünlerinin ne kadarının bildirime konu Sözleşmeyle yetkili satıcılar üzerinden pazara
ulaşacağının değerlendirilmesi gerekmektedir. Teşebbüsten edinilen bilgiye göre yetkili
satıcılar aracılığı ile satılan düz cam miktarı, TRAKYA CAM’ın tüm satışların yaklaşık
%(…..)’ünü oluşturmaktadır. Dolayısıyla bildirime konu Sözleşmeye taraf düz cam yetkili
bayiler üzerinden yapılacak satışların, pazarın yaklaşık %(…..)’una tekabül etmesi
beklenebilecektir.
(92) Bildirime konu Sözleşme ile TRAKYA CAM’ın düz cam ürününün son kullanıcıya
ulaştırılması sürecinde yer alan yeniden satıcı/toptancı, bunların alt bayisi ve perakende
segmentlerinden sadece yeniden satıcı/toptancı segmenti hedef olarak belirlenmiştir.
Sözleşme ile alt bayi ve perakende seviyede herhangi bir kısıtlama getirilmesi söz konusu
değildir. Yeniden satıcı/toptancı bayiler haricinde özellikle perakende düzeyde herhangi
kısıtlamanın olmaması Sözleşme’nin münhasırlıktan kaynaklanan olumsuz etkisini
azaltabilecek bir unsur olabilecektir. Ayrıca dosya özelinde yetkili bayiler ile aynı segmentte
faaliyet gösteren çok sayıda teşebbüsün varlığı (500 civarında) dikkat çekmektedir.
(93) Diğer yandan dağıtım aşamasında, rakip teşebbüslerin kendi toptan dağıtım kanallarını
kolaylıkla oluşturabildikleri ölçüde pazarın rakiplere kapatılması konusunda ciddi bir riskin
ortaya çıkmaması beklenebilecektir. Bunun değerlendirilmesinde ise toptan dağıtım
seviyesinde rakip sağlayıcıların yeni alıcılar yaratmalarının veya alternatif alıcılar
bulmalarının kolay olup olmadığının dikkate alınması gerekmektedir.
(94) Yer verildiği üzere düz cam ürünleri pazarında TRAKYA CAM’ın bayisi konumunda
bulunan teşebbüslerle aynı segmentte bulunan teşebbüslerin sayısının 500 civarında
olduğu tahmin edilmektedir. Bildirime konu Sözleşmeyle birlikte TRAKYA CAM çalıştığı
yetkili bayileri azaltmaktadır. Bir önceki yetkili bayilik sözleşmesinde 88 adet bayi varken
yeni Sözleşmeyle birlikte yetkili bayi sayısı on sekize düşürülecek, 70 adet bayi ile yeniden
sözleşme imzalanmayacaktır. Bu sayı 2013 yılındaki sözleşmeye göre 2016 yılında TAKYA
CAM’ın yetkili bayi sayısında %80’lik bir küçülmeye gittiğini işaret etmekte, 70 adet yetkili
bayinin TRAKYA CAM’dan bağımsız hale geldiği anlamını taşımaktadır. TRAKYA CAM’ın
2016 yılında bildirime konu Sözleşme kapsamına almayı planladığı yetkili bayi sayısı, 500
civarında olduğu tahmin edilen ve yetkili bayilerle aynı segmentte bulunan teşebbüs sayısı
temel alındığında, yeniden satıcılık pazarının yaklaşık %3,6 sına tekabül etmektedir. Bu
oranın yüksek olmaması yeniden satıcı/toptan dağıtım seviyesinde pazarın rakiplere
kapanması riskini azaltan faktörlerden biridir. Bu verilerden yola çıkarak pazarın hala büyük
bir çoğunluğunun rakip teşebbüslere açık olacağı söylenebilecektir.
15-42/704-258

20/28


(95) Ancak önceki bölümlerde değinildiği gibi, sektördeki oyuncularla yapılan görüşmelerden de
anlaşılacağı üzere, sektörde TRAKYA CAM düz cam ürünleri vazgeçilmez denilebilecek
niteliktedir. Bunun nedeni, ithalata devlet tarafından getirilen sınırlamalardan, DÜZCE
CAM’ın mevcut kapasitesinin ve ürün çeşitliliğinin TRAKYA CAM’ın gerisinde kalmasından
dolayı sektörün TRAKYA CAM’a olan bağımlılığıdır. Bu açıdan bakıldığında TRAKYA
CAM’ın sözleşme imzaladığı yetkili bayi sayısının, aynı segmentte faaliyet gösteren
teşebbüslerin toplam sayısına oranla düşük kalması, dolayısıyla pazarın büyük bir kısmının
rekabete açık olacağı öngörüsü uygun görünmemektedir.
(96) TRAKYA CAM’ın düz cam ürününü, sanayici müşteriler ve yetkili bayiler haricinde direkt
olarak TRAKYA CAM’dan tedarik edebilen teşebbüs bulunmamaktadır. Bilhassa yeni
sistemle birlikte alt bayiler ve perakende seviyesindeki müşteriler TRAKYA CAM ürününe
olan bağımlılık nedeniyle düz cam ürününü sadece yetkili bayilerden temin etmek
durumunda kalacaklardır. Bu durumda kendi bölgesindeki yetkili bayi ile çeşitli nedenlerle
çalışmak istemeyen alt bayiler ve perakendeciler açısından düz cam ürününün ticaretini
yapmak zorlaşacaktır.
(97) Bunun yanı sıra bölgeler arasındaki mesafe ve münhasır bölge içerisindeki yetkili satıcı ile
yetkili satıcının alıcısı arasındaki mesafe arttıkça ürünün nakliye maliyeti de artacak,
dolayısıyla bu durum, ürünün ticaretini yapan alt bayilerin ve daha küçük perakendecilerin
karlılığını azaltacaktır. Bu bağlamda alt pazarda düz cam ürününün ticareti, özellikle
bölgeler arası ticareti olumsuz etkilenecektir. Buna ek olarak yetkili bayiliği devam
ettirilmeyecek teşebbüslerin durumuna da değinmekte yarar vardır. Yeni sistemle bayiliği
devam etmeyecek teşebbüsler, bölgelerindeki yetkili bayiye yönlenmiş olacak ve TRAKYA
CAM ürünlerinin satın alınabileceği yetkili bayi seviyesindeki alternatif teşebbüslerin sayısı
azalmış olacaktır.
(98) Sözleşme ile sadece toptan seviyede münhasırlık ve rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilmesi, yeniden satıcı/toptancı bayiler haricinde özellikle perakende düzeyde herhangi
bir kısıtlamanın olmaması ve yetkili bayiler ile aynı segmentte faaliyet gösteren çok sayıda
teşebbüsün varlığı, Sözleşme’nin münhasırlıktan ve rekabet etmeme yükümlülüğünden
kaynaklanan olumsuz etkisini azaltabilecek unsurlardır. Ancak yetkili bayiliği sonlandırılan
bayilerin ve aynı segmentte faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin TRAKYA CAM’ın
ürününden vazgeçmelerinin güç olması, bununla da bağlantılı olarak tek seçeneklerinin
bölgelerindeki yetkili bayi olacak olması, kendi bölgesindeki yetkili bayi ile çeşitli nedenlerle
çalışmak istemeyen alt bayiler ve perakendeciler açısından düz cam ürününün ticaretini
yapmanın zorlaşacak olması, bölgeler arasındaki mesafenin ve münhasır bölge içerisindeki
yetkili satıcı ile yetkili satıcının alıcısı arasındaki mesafenin artmasıyla ürünün nakliye
maliyetinin de artacak olması nedenleriyle ürünün ticaretini yapan alt bayilerin ve daha
küçük perakendecilerin karlılığının azalacak olması gibi hususlar ele alındığında, bildirime
konu Sözleşme’nin yürürlüğe girmesiyle birlikte alt pazarda düz cam ürününün ticareti,
özellikle bölgeler arası ticareti ve arbitraj zorlaşacaktır.







15-42/704-258

21/28


G.5.3.3.6. Diğer Faktörler
(99) Bildirime konu Sözleşme ile getirilen yükümlülüklerin pazar üzerinde yarattığı olumsuz
etkilerin değerlendirilmesinde diğer faktörlerin de dikkate alınması gerekmektedir. Bu
faktörlerden birisi sözleşmenin süresidir. Nitekim sağlayıcıların bir alıcıyı kendilerine
bağlamak için başta giriştikleri rekabet (pazar için rekabet) bu yükümlülüklerin olumsuz
etkilerini hafifletebilmektedir. Sağlayıcının alıcıya getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün
süresi azaldıkça, bu hafifletici etki artış göstermektedir. TRAKYA CAM’ın yetkili bayilerine
getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi Sözleşme süresine bağlı olarak bir yıldır.
Sözleşme birer yıllık dönemler halinde hem TRAKYA CAM’ın hem de yetkili bayilerin bu
yöndeki açık irade beyanlarıyla yenilenebilmektedir. Diğer bir ifadeyle yetkili bayiler
herhangi bir ek maliyetle karşı karşıya gelmeksizin her bir yıllık dönemin sonunda serbest
kalabilmektedirler. Bu sürenin sonunda TRAKYA CAM’ın rakiplerinin, yetkili satıcıları kendi
ürünlerini dağıtmaya ikna etmek için pazarlık şansı bulunmaktadır. Kısa sayılabilecek
dönemler halinde bu pazarlık sürecinin gündeme gelebilecek olması rekabet etmeme
yükümlülüğünün olumsuz etkilerini hafifletici bir unsur olarak görülebilecektir.
(100) Diğer yandan bazı sözleşmelerde sözleşme süresinin kısa olması bir tehdit unsuru olarak
da algılanabilmektir. Şöyle ki pazarda çok güçlü ve hâkim durumda olan bir teşebbüsün
varlığında, bu teşebbüsün ürünü sektörde faaliyet gösteren teşebbüsler için neredeyse
vazgeçilmez bir ürün olduğunda, bu teşebbüsler vazgeçilmez ürüne sahip ve hâkim
durumda bulunan teşebbüs ile her halükarda çalışmak zorunda kalabilmektedirler. Bahse
konu teşebbüsler ürünün vazgeçilmezliği nedeniyle ürünü tedarik edebilmeye devam etmek
istediklerinden, bu teşebbüslerin kısa süreli sözleşmeyi tehdit olarak algılayabilme olasılığı
bulunmaktadır. Bir sene gibi kısa süreli bir sözleşmenin sonunda da ürün tedariklerinin
devam etmesini isteyen teşebbüslerin tamamen hâkim durumda olan teşebbüsün
güdümünde hareket etmeleri söz konusu olabilmekte, aksi takdirde sözleşmelerinin devam
etmeyeceğini bilmektedirler.
(101) Yukarıdaki durumda olduğu gibi bildirim konusu Sözleşmede de benzer durum
bulunmaktadır. Sektörde faaliyet göstermeye devam edebilmek için TRAKYA CAM ile
kendilerini çalışmak zorunda hisseden yetkili bayilerin Sözleşme’nin süresinin kısa olmasını
bir tehdit unsuru olarak algılayabilme olasılığı vardır. Yetkili bayiler TRAKYA CAM’dan ürün
tedarik etmeye devam edebilmek için bütünüyle TRAKYA CAM’ın baskısını
hissedeceklerdir.
(102) Bu noktada TRAKYA CAM tarafından bayilere yüklenecek ve TRAKYA CAM’ın sistemiyle
entegrasyonu sağlanacak yazılım programına değinmek gerekmektedir. Bayilere
yüklenecek yazılım programıyla, TRAKYA CAM yetkili bayilerin stok ve satış durumunu
daha etkin bir şekilde gözlemleyerek, daha etkin üretim planlaması yapma imkânına
kavuşabileceğini ileri sürmektedir. Ancak bu yazılım programının olumsuz tarafları da
bulunmaktadır. Bu yazılım programıyla TRAKYA CAM yetkili bayilerinin hangi bölgelere,
hangi müşterilere ne miktarda ürün sattığını görebilmektedir. Zaten düz cam ürününün
hemen hemen pasif satışının olamayacağı bilinmektedir. Ancak yine de alt bayiler ve
perakendeciler tüm maliyetleri göze alıp kendi araçlarıyla başka bir bölgedeki yetkili
bayiden ürün tedarik etmek istediklerinde, o bölgedeki yetkili bayi bu müşterilere ürün
vermek istemeyebilecektir. Yüklenen yazılım programıyla kime ne ürün satıldığı TRAKYA
CAM tarafından tespit edilebilen bayi kendi bölgesi dışına pasif de olsa ürün satmakta
isteksiz davranabilecek, bu durum pasif satışları daha da olumsuz etkileyebilecektir.


15-42/704-258

22/28


(103) Sözleşmede pasif satış olasılığını ve marka içi rekabeti olumsuz etkileyen bir diğer konu
bayi yöneticisidir. Sözleşme’de yer aldığı üzere bayi yöneticisi, bayi ile birlikte bayinin satış
ekibinin satış noktalarına ilişkin ziyaret planlarını hazırlayacak, uygulamaya koyacak,
bayinin TRAKYA CAM ile satış faaliyetleri konusundaki işbirliğini koordine edecek, bayinin
bölgesindeki satış hacmi, ürünlerin bulunabilirliği, satış analizleri gibi raporlamaların bayi
tarafından TRAKYA CAM’a yapılmasını sağlayacak ve TRAKYA CAM adına bayinin ana
merkezinde çalışacak personeli ifade etmektedir. Görüleceği üzere, TRAKYA CAM
tarafından görevlendirilen ve bayilerde çalışacak olan bayi yöneticisi hemen hemen bayinin
tüm satış planlamasını ve stratejisini belirleyecek veya kontrol edecektir. Böylelikle bayiler
üzerinde baskı ve denetim artacak, bayiler TRAKYA CAM ile neredeyse ekonomik bütünlük
içindelermişçesine davranabilecekler dolayısıyla marka içi rekabet ve pasif satış imkânları
olumsuz etkilenecektir.
(104) Sözleşmede yer alan bir başka konu tavsiye fiyattır. Teşebbüsler arasındaki fiyat rekabeti
rekabet hukukunun en hassas olduğu konulardan birisidir. 2002/2 sayılı Tebliğ’e göre
azami veya tavsiye fiyatlarda olası rekabet riski öncelikle azami ve tavsiye fiyatların
yeniden satıcılar için referans olarak çalışması ve yeniden satıcıların çoğunluğu veya
tamamı tarafından bu fiyatlara uyulmasıdır. İkinci rekabet riski ise tavsiye ve azami
fiyatların sağlayıcılar arasında işbirliğini kolaylaştırmasıdır. Azami veya tavsiye fiyat
uygulamasının olası rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin değerlendirilmesinde en önemli faktör
sağlayıcının pazardaki konumudur. Sağlayıcının pazardaki gücü arttıkça, azami veya
tavsiye fiyatın yeniden satıcılar tarafından yeknesak olarak uygulanması riski artmaktadır.
Zira yeniden satıcılar bu fiyat düzeyini referans (focal point) olarak kullanabilmektedirler. Bu
şartlar altında azami ve tavsiye fiyat eğer fiyat seviyesinin yeknesak olarak uygulanmasına,
diğer bir deyişle dikey fiyat tespitine yol açıyorsa bu uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin şartlarını taşımasının genel olarak mümkün olmadığı kabul edilmektedir.
(105) Bu açıklamalardan yola çıkarak bildirim konusu Sözleşme’de yer alan tavsiye fiyatın alt
pazarda yetkili bayiler arasındaki fiyat rekabetini olumsuz etkileyeceği
değerlendirilmektedir. Önceki bölümlerde de yer verildiği üzere düz cam pazarında
TRAKYA CAM’ın çok güçlü bir konumu bulunmakta, DÜZCE CAM’ın veya ithalatçıların
TRAKYA CAM ile rekabet edebilme olanakları kısıtlı bulunmaktadır. Alt pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin de TRAKYA CAM ürünlerini tedarik etmeden pazarda rekabet
edebilme şansları yok denebilecek düzeydedir. Bu şartlar altında, yetkili bayilerin böylesine
önemli bir sağlayıcı tarafından kendilerine önerilen tavsiye fiyatın dışına çıkma güdülerinin
sınırlı olacağı, dolayısıyla sözleşmede yer alan tavsiye fiyatın bayiler arasında fiyatın
yeknesak olarak uygulanmasına yol açacağı değerlendirilmektedir. Bu durumda alt
pazarda fiyat rekabeti, dolayısıyla marka içi rekabet ortadan kalkacağından bildirim konusu
Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki şartları taşımayacağı sonucuna
varılmıştır.
(106) Bildirim konusu Sözleşme kapsamında sektördeki bazı teşebbüslerle yapılan görüşmelerde
TRAKYA CAM’ın ithalatı önleyebilmek amacıyla ithal ürünün geldiği bölgelere kampanya
yapmak suretiyle indirim uyguladığı belirtilmiştir. Aşağıda, TRAKYA CAM tarafından
özellikle liman bölgelerine uygulanan kampanyalara yer verilmektedir:





15-42/704-258

23/28


Tablo 3: TRAKYA CAM Tarafında İthal Ürün Gelen Bölgelere Uygulanan Kampanyalar
Yıl Kampanyalar Ürün Tipi Kampanyaya Dâhil Olan Bölgeler
Kampanyaya Dâhil Olan
Müşteriler
2014
(…..) (…..) (…..) (…..)
2014
(…..) (…..) (…..) (…..)
2014
(…..) (…..) (…..) (…..)
2014
(…..) (…..) (…..) (…..)
2015
(…..) (…..) (…..) (…..)
2015
(…..) (…..) (…..) (…..)
2015
(…..) (…..) (…..) (…..)
2015
(…..) (…..) (…..) (…..)
(107) Tablodaki bilgilerden görüleceği üzere, TRAKYA CAM tarafından ithal ürün gelen liman
bölgelerine özel kampanyalar uygulandığı tespit edilmiştir. Hâlihazırda ithal düz cam
ürünlerine devlet tarafından ithalatı sınırlamak amacıyla kota ve ek mali yükümlülükler
uygulanmaktadır. Buna ilaveten TRAKYA CAM’ın özellikle bu bölgelere yönelik indirim
uyguladığı görülmektedir.
G.5.3.3.7. Bölüm Değerlendirmesi
Yukarıda başlıklar halinde yapılan açıklamalar çerçevesinde bildirime konu Sözleşme ile
piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkacağı sonucuna varılmıştır.
G.5.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(108) Dikey anlaşmalarda amaçlanan etkinliklerin elde edilebilmesi için rekabetin zorunlu
olandan fazla kısıtlanmaması gerekmektedir. Bu nedenle Sözleşmede yer alan her
kısıtlamanın amaçlanan etkinliğe ulaşılabilmesi için gerekli olması gerekmektedir.
(109) Bildirime konu Sözleşme ile yetkili bayilere, belirli bölge ve/veya müşteri grupları tahsis
edilmiş, kendi bölge ve/veya müşteri grupları dışındakilere aktif satış yapmama kısıtlaması
getirilmiştir. Aktif satış kısıtlaması bir bölge ya da müşteri grubunun münhasırlığının
sağlanabilmesinin bir unsurunu oluşturmaktadır. Diğer yandan münhasır bölge/müşteri
grubu tahsisinden kaynaklı etkinlik artışlarının elde edilebilmesi için sadece aktif satışların
kısıtlanması gerekli olmakla birlikte aynı zamanda da yeterlidir. Başka bir ifadeyle söz
konusu etkinlik artışlarının elde edilebilmesi için sağlayıcının, dağıtıcılarının diğer
dağıtıcıların ya da sağlayıcının kendisinin pasif satışlarından kaynaklı rekabetinden
korunmaları gerekmemektedir. Bildirime konu Sözleşme ile pasif satışlara yönelik herhangi
bir kısıtlamanın getirilmediği görülmektedir.
15-42/704-258

24/28


(110) Ancak yukarıda ifade edildiği üzere, düz cam ürününün kendine has özelliklerinden dolayı
pasif satış imkânı pek bulunmamaktadır. Ürünün fabrikadan alınıp depoya indirilmesi ve
oradan tekrar yüklenip müşteriye götürülmesi olasılığı çok düşüktür. Buna ek olarak
bayilere yüklenecek yazılım programının ve bayilerde ikamet edecek olan bayi
yöneticilerinin pasif satış imkânlarını engelleyebilmesi olasılığının bulunması nedeniyle
pasif satış olanağı tamamen ortadan kalkabilecektir. Marka içi rekabetin bütünüyle ortadan
kalktığı bu durum, alt pazarda rekabete ciddi bir şekilde zarar verecek ve alt bayiler ile
diğer perakendecilerin kendi bölgesindeki yetkili bayiden başka seçeneklerinin olmayacak
olması nedeniyle, tüketici refahının azalması söz konusu olabilecektir.
(111) İlgili ürün pazarında marka içi rekabetin etkin olarak bulunması sayesindedir ki düz camın
ara mamul olarak kullanıldığı alt pazarlarda Türkiye oldukça rekabetçi bir konumdadır. Düz
cam birden fazla alt pazarda ara mamul olarak kullanılmakta olup; bu alt pazarlarda faal
teşebbüslerin ilgili ürünü rekabetçi koşullarda ve zamanında temin edilebilmesi, gerek o
sektörlerin rekabet edebilirlik kabiliyetleri ve gerekse Türkiye ekonomisi için büyük öneme
sahiptir. Rekabet edebilme kabiliyetinin en belirgin örneği beyaz eşya, otomotiv ve inşaat
sektörlerine cam girdi sağlayan işleyicilerin konumudur. Gerek Türkiye’de gerekse ticaret
ortağı ülkelerde yerleşik beyaz eşya ve otomotiv imalatçıları düz camı ara mamul olarak
kullanarak bu sektörlerde kullanılabilecek vasıfta bir içerik mamul (buzdolabı camı, taşıt
camı gibi) ya da nihai mamul (duşa kabin gibi) imal ederek satmakta, çoğu zaman ihraç
etmektedir. Bu konumdaki teşebbüslerin müşterilerinin ihtiyacını karşılayabilmesi için geniş
bir ürün gamına kısıtsız ve uygun koşullarda erişebilmeleri esastır. Teknik ve mali
nedenlerle TRAKYA CAM ya da ŞİŞECAM ekonomik bütünlüğünün her vasıfta, kalınlıkta
ve renkte düz camı aynı anda üretmesi mümkün değildir. Belirli vasıftaki camlar ithalat
yoluyla temin edilerek ara mamul olarak kullanılmaktadır. Sözleşme ile getirilen TRAKYA
CAM yetkili bayilerinin cam ithal edemeyecekleri doğrultusundaki hüküm örnekleri
zikredilen alt pazarlardaki teşebbüslerin rekabet edebilirlik kabiliyetlerini olumsuz yönde
etkileyecektir.
(112) Rekabet etmeme yükümlülükleri pazarın diğer rakiplere kapanması riskini beraberinde
getirebilmektedirler. Bildirime konu Sözleşme bakımından bu durum ele alındığında;
pazarda TRAKYA CAM’ın çok güçlü bir konumu olduğu görülmektedir. Hatta TRAKYA
CAM tarafından üretilen bazı ürünlerin tek rakip yerli üretici olan DÜZCE CAM tarafından
üretilemediği dikkate alındığında, pazarda TRAKYA CAM’ın ürünlerine bağımlılık
bulunduğu ve TRAKYA CAM’ın bazı düz cam ürünleri bakımından tekele yakın bir
konumda olabildiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda bildirim konusu Sözleşme’deki rekabet
etmeme yükümlülüğünün, pazarı diğer rakiplere kapatma olasılığının yüksek olduğu
değerlendirilmektedir.
(113) Yukarıda yer verilen bu açıklamalar çerçevesinde bildirime konu Sözleşme ile 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki amaçlarının elde edilebilmesi için rekabetin
zorunlu olandan fazla kısıtlandığı kanaatine varılmıştır.
G.5.2.2.5. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesinin Sonucu
(114) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki bir sözleşmenin, bu maddedeki
yasaklamadan muaf tutulabilmesi için 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan dört
koşulun tamamının bir arada karşılanması gerekmektedir.
(115) Yukarıda başlıklar halinde yapılan değerlendirmeler ışığında, bildirime konu Sözleşme’nin
düz cam pazarı bakımından 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların
tümünü sağlamadığı, bu nedenle Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan muaf
tutulamayacağı sonucuna varılmıştır.
15-42/704-258

25/28


H. SONUÇ
(116) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Bildirime konu “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olduğuna OYBİRLİĞİ ile
2. Söz konusu sözleşmenin, 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği”nin 2. maddesinde belirlenen pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle, aynı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağına, OYBİRLİĞİ ile
3. Anılan sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını
karşılamaması nedeniyle bireysel muafiyet de tanınamayacağına OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.





































15-42/704-258

26/28


KARŞI OY GEREKÇESİ

(02.12.2015 tarihli ve 15-42/704-258 sayılı Kurul Kararı)



Kurulun 02.12.2015 Tarih ve 15-42 Sayılı Toplantısında görüşülen Trakya Cam San. ve
Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanan ve toplamda on sekiz bayi ile imzalanması öngörülen
“Yetkili Bayilik Sözleşmesi” ne muafiyet verilmesi talebine yönelik olarak Kurulca alınan
kararın ilk iki maddesine katılınmakla birlikte anılan sözleşmeye 4054 Sayılı Kanun’ un 5.
maddesinde sayılan şartların tamamını karşılamaması nedeniyle bireysel muafiyet
tanınamayacağına dair kararın 3. maddesine aşağıdaki gerekçelerim nedeniyle karşıyım.

İncelemeye konu bildirim konusu sözleşme kapsamında TRAKYA CAM, yetkili bayilere düz
cam ürünlerini temin edecek, yetkili bayiler ise kendilerine münhasır olarak tahsis edilen
bölgelerde bu ürünlerin yeniden satışını gerçekleştireceklerdir. Münhasır dağıtım
kapsamında; TRAKYA CAM, herhangi bir yetkili satıcıya münhasır olarak belirlenen
bölgede, sadece o bölgenin yetkili satıcısına ürün tedariki yapacak, yetkili bayiler diğer bir
yetkili satıcıya tahsis edilmiş bölgede aktif bir şekilde ürünlerin satış ve dağıtımını
yapmayacak, şube açmayacak ve cam dağıtım deposu tahsis etmeyeceklerdir. Rekabet
etmeme yükümlülüğü kapsamında ise yetkili satıcı ürünleri yeniden satış amacıyla sadece
TRAKYA CAM’dan satın alacak ve sadece bu ürünlerin satış ve pazarlamasını yapacaktır.
Bunun yanı sıra Sözleşme çerçevesinde TRAKYA CAM, yetkili satıcıların satış fiyatlarına
herhangi bir müdahale öngörmemekte, ancak bazen yeniden satış fiyatına ilişkin tavsiyede
bulunabilmektedir. Ayrıca yetkili satıcılardan birinin diğer bir yetkili satıcıya tahsis edilen
bölgeye aktif olarak satış yapması yasaklanmış, ancak pasif satış yapması yasaklama
kapsamına alınmamıştır. Ayrıca taraflar yazılı olarak mutabakata varmak kaydıyla
Sözleşme’nin süresini en fazla birer yıllık dönemler için uzatabilmektedirler.

Bahse konu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınamamasına gerekçe olarak yetkili bayi
sayısının düşürülmesi, sözleşmede pasif satışların engellenmemesine yönelik hükmün
ürünün niteliği nedeniyle uygulanabilirliğinin bulunmaması, sözleşmede yer alan yetkili
bayilerde bayi yöneticisi çalıştırılmasına, yetkili bayilerde sağlayıcı tarafından hazırlanan bir
yazılımın kullanılmasına, sözleşmelerin bir yıllık olarak düzenlenmesine ve yetkili bayiler
için öngörülen ithalat yasağına ilişkin hükümlerin varlığı gösterilmiş ve bu hüküm ve
uygulamaların Kanun’ un 5. maddesinde öngörülen (b), (c) ve (d) bentlerinde öngörülen
şartlarını karşılamadığı belirtilerek ilgili hükümler nedeniyle bireysel muafiyet alamayacağı
sonucuna ulaşılmıştır.

Raportörlerce düzenlenen raporda da belirtildiği üzere sözleşme rekabet ihlali niteliğini haiz
bir hüküm içermemektedir. Geçmiş kurul uygulamaları kararlar dikkate alındığında iş bu
sözleşmeye bireysel muafiyet verilmesi gerekirken halen mevcut olmayan ancak gelecekte
olması muhtemel rekabet sorunları nedeniyle muafiyet verilemeyeceği öngörülmüştür.

Kurul’ un geleceğe yönelik böylesi bir kanaate ulaşabilmesi teşebbüsün geçmişinde buna
yönelik uygulamalar olması gerekir. Raporda da yer verildiği üzere şirketin mevcut
uygulamalarıyla herhangi bir rekabeti kısıtlayıcı ihlaller içerisinde olmadığı belirtilmektedir.
Özellikle sözleşmede pasif satış yasağı bulunmadığı belirtilmekle birlikte ürünün
niteliğinden dolayı bunun fiilen uygulanamayacağına yönelik ifadeler bulunmakla birlikte
Raporda halen Trakya Cam’ın pasif satışı yasaklar uygulamalar içinde bulunmadığı, pasif
15-42/704-258

27/28


satışların yapılabildiği belirtilmektedir. Mevcut uygulamaları çerçevesinde ihlal niteliği
taşıyan eylemler içinde olmadığı belirtilen bir teşebbüs için gelecekte ihlal oluşabileceği
gerekçesiyle muafiyet verilemeyeceğine dair kanaat oluşturulması mevcut gerçekliğe
uygun düşmemiştir.

Diğer taraftan anılan sözleşmeye bireysel muafiyet verilememesi gerekçe olarak ileri
sürülen hususlardan biri olan yetkili bayi sayısının azaltılması işleminin nihai kullanıcıya arz
edilen ürünün miktarında, fiyatında, kalitesinde bir azalma meydana getirmediği sürece
rekabet hukukunun konusu olamayacağı düşünülmektedir. Zira bir teşebbüsün ürünlerini
bizzat kendisinin mi yoksa yetkili bayiler tarafından mı dağıtılacağı ya da bu dağıtıcıların
sayısının çok mu az mı olacağı hususu rekabet hukukunun değil sözleşme hürriyetini
ilgilendiren bir husus olarak değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Diğer taraftan Kurulun 28.11.2013 tarih ve 13-66/923-RM(10) sayılı kararına konu
Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’un “3. Muafiyetin genel prensipleri” başlıklı
15. paragrafında aynen; “Kanun’un 4. maddesi ile amaçlanan, teşebbüslerin anlaşma
yoluyla herhangi bir mal ve hizmet pazarındaki rekabeti kısıtlamalarının engellenmesidir.
Bir yönüyle rekabeti sınırlayan anlaşmalar bir diğer yönüyle etkinlik kazanımlarına yol
açarak refah artışı doğurabilirler. Anlaşmanın refah artırıcı etkileri rekabeti
kısıtlayıcı/bozucu etkilerinden büyük olduğunda anlaşmanın net etkisi tüketici refahında
artış sağlamak ve rekabetçi süreci güçlendirmek olarak karşımıza çıkabilir. Bu husus
muafiyet rejiminin de temelini oluşturmaktadır. Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen
koşulları sağlayan bir anlaşmanın ekonomi/tüketici refahı üzerindeki net etkisinin
pozitif veya en azından nötr olduğu kabulü ile anlaşma 4. madde uygulamasından
muaf tutulmaktadır.” denilmektedir.

Kılavuz metninden anlaşılacağı üzere bir sözleşmenin bireysel muafiyet alabilmesinin ön
koşulu mevcut rekabeti geriye götürmemesi diğer bir ifadeyle rekabet üzerine etkisinin nötr
olmasıdır. Sağlayıcı teşebbüsün uygulamaya koyduğu yeni sözleşme ile nihai alıcıya
sunulan ürünlerin arzında kalitesinde, fiyatında bir geriye gidiş var mıdır? Bunun
değerlendirilmesi gerekir. Dosya özelinde konu incelendiğinde de yeni sözleşme ile
getirilen hükümlerin rekabet düzenine olumsuz bir etkisine, rekabet açısından bir geriye
gidişe işaret ettiğini ortaya koyabilmek mümkün görünmemektedir. Mevcut açıklama ve
tespitlerle böyle bir olumsuz etki ortaya konulamamaktadır.

Nitekim Kurul’ un 09.07.2015 tarih ve 15-29/431-126 sayı ile aldığı Trakya Cam ile aynı
grupta bulunan Paşabahçe Cam S Tic.A.Ş. ile ilgili olarak aldığı yakın tarihli kararda
işbu raporda bireysel muafiyet alamama gerekçeleri arasında sayılan yetkili bayi sayısının
azaltılması, bayi yöneticiliğine ve sağlayıcı tarafından hazırlanıp yetkili bayilerce kullanımı
öngörülen yazılıma ilişkin hükümlerin bulunduğu süresi de bir yıl olan ve pazar payları
itibariyle aynı piyasa yapısına haiz benzer bir başvuruya bireysel muafiyet tanımıştır.

Zikredilmesi gereken diğer bir husus ise teşebbüslerin hukuki güvenlik amaçlı olarak
Kurul'a sundukları sözleşmeler için muafiyet verilmesi taleplerine şartlı ya da şartsız cevap
verilmesi gerekliliğidir. Kurul’ un bu talepleri reddetmek gibi bir anlam içeren muafiyet
verilmemesi kararlarının tarafları hangi işlemi yapacaklarına dair tereddüte düşüreceğinden
bu durum belki yeni bir başvuruya neden olacak ya da deneme yanılma yöntemiyle yeni
uygulamalar içerisinde olacaklardır. Bunun için Kurulun muafiyet vermeme şeklinde değil
de hangi uygulamanın rekabetçi olacağına dair görüşünü en iyi uygulamalar kapsamında
15-42/704-258

28/28


usul ekonomisi ve rekabet savunuculuğu açısından bildirmesinin uygun olacağı
değerlendirilmektedir

Sonuç olarak Kurul’ un daha önceki benzer nitelikli dosyalarda verdiği kararlar
çerçevesinde Trakya Cam’ın bayileri ile yaptığı sözleşmelerin de bireysel muafiyet
şartlarını taşıması sebebiyle anılan sözleşmelere şartlı ya da şartsız muafiyet verilmesi
mümkün iken teşebbüsün halen ve geçmişte olmayan ya da Kurula intikal etmeyen ancak
gelecekte olması muhtemel rekabet ihlalleri gerekçe gösterilerek verilmemesi yönündeki
çoğunluk görüşüne karşıyım.





Fevzi ÖZKAN
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy