Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-5-001 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 20-31/382-171
Karar Tarihi : 25.06.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER : İmren KOL, Serap TOPALÖMER, Ahmet Ogün KARAGÜLLE,
Ayşe Nur GÜVEN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Trakya Cam Sanayii A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. H. Ercüment ERDEM
Büyükdere Caddesi, No. 175, Kat 3, 34394 Esentepe - İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile on dokuz bayi arasında
imzalanması öngörülen Yetkili Bayilik Sözleşmesi’ne muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 06.01.2020 tarih ve 125 sayıyla
giren bildirim üzerine düzenlenen 09.06.2020 tarih ve 2020-5-001/MM sayılı Muafiyet
Raporu 18.06.2020 tarihinde görüşülmüş ancak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 51. maddesinde öngörülen karar yeter
sayısının oluşmaması nedeniyle yine aynı maddede belirtilen yöntem izlenmek üzere
dosya konusu 20-29/367-M sayılı karar ile ikinci oylamaya kalmıştır. Bu defa anılan
Rapor görüşülerek, karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Trakya Cam Sanayii A.Ş. (TRAKYA CAM) ile yetkili satıcılar/bayiler arasında
imzalanması öngörülen “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”nin (Sözleşme) 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı olduğu ve menfi tespit
belgesi alamayacağı,
Dosya kapsamında incelenen Sözleşme’nin aşılan pazar payı nedeniyle 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliği) ile
sağlanan grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
Diğer taraftan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
koşulların tamamını karşılaması nedeniyle, imzalanmasından itibaren iki yıl
süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
(4) Bildirimde özetle; TRAKYA CAM ile 19 bayi arasında imzalanması öngörülen Sözleşme
için 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet talep edilmektedir.
Yetkili bayilik sözleşmesi imzalanması planlanan teşebbüsler, TRAKYA CAM yetkili
satıcısı (YES) olarak1 TRAKYA CAM’ın üretimini yaptığı düzcam ürünlerinin pazara
1 TRAKYA CAM’ın doğrundan satış yaptığı üç tip müşteri grubu bulunmaktadır. TRAKYA CAM tarafından
üretilen camlar; (1) doğrudan işlemek üzere büyük miktarda cam alma kapasitesi bulunan ve asıl faaliyet
alanı cam işlemek olan sanayici müşterilere, (2) TRAKYA CAM’ın tescilli markası “Isıcam Cam
20-31/382-171
2/9
satışını yapacak, bu çerçevede TRAKYA CAM ürünlerini tekrar işlemeden, aldıkları gibi
ya da gerekirse keserek müşterilere ulaştırılmasını organize edeceklerdir.
(5) Dosya kapsamında TRAKYA CAM’dan, rakibi konumundaki Düzce Cam ve Sanayi
Ticaret A.Ş.’den (DÜZCE CAM), başvuru tarihi itibarıyla TRAKYA CAM’ın yetkili satıcısı
konumunda bulunan 19 yetkili satıcıdan2 ve Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel
Müdürlüğünden (Ticaret Bakanlığı) bilgi talep edilmiş, cevabi bilgiler çeşitli tarihlerde
Kurum kayıtlarına girmiştir.
G.1. İlgili Teşebbüs: TRAKYA CAM
(6) TRAKYA CAM; mimari camlar, otomotiv camları ve diğer ulaşım araçları camları, enerji
camları, beyaz eşya camlarının üretimi alanında faaliyet göstermektedir. Bu ürünlerin
başlıca alıcıları inşaat, otomotiv, enerji, beyaz eşya, mobilya ve tarım sektörlerinde
hizmet vermektedir. Üretim kapasitesi itibarıyla dünyada beşinci, Avrupa’da ise birinci
sırada yer almaktadır3.
(7) TRAKYA CAM Türkiye’nin dört ayrı noktasında bulunan fabrikalarındaki sekiz4
“yüzdürme yöntemiyle üretim” (float) hattında Türkiye’nin en büyük cam üreticisi olarak
faaliyet göstermekte ve bu hatlarda üretilen mamullerle yurt içi piyasasına ve ihracata
yönelik satış gerçekleştirmektedir. TRAKYA CAM’ın hisselerinin %70,35’ine ve
kontrolüne Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. (ŞİŞECAM) sahip olup, geri kalanı
halka açıktır. ŞİŞECAM ise Türkiye İş Bankası A.Ş.’nin kontrolünde bulunmaktadır.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(8) TRAKYA CAM, ŞİŞECAM’ın düzcam faaliyetlerinin tümünü yürüten bir iştirakidir.
TRAKYA CAM, temel camlar (düzcam, buzlu cam, ayna, lamine cam, kaplamalı cam,
mimari projelere yönelik camlar), otomotiv camları ve diğer ulaşım araçları camları,
enerji camları, beyaz eşya camları gibi hemen hemen tüm düzcam ürün gruplarında
pazarda aktif olarak yer almaktadır. Bildirim’de, düzcam ürünleri arasında kullanım
amaçları bakımından (otomotiv camları, giydirme camlar, aynalar vb.) herhangi bir
ayrıma gidilmemiş, yetkili satıcıların her türlü düzcamı satacakları bir bayilik sistemi
öngörülmüştür.
(9) İlgili pazara ilişkin geçmiş Kurul kararlarında, düzcam ürününe ilişkin alt ürün
pazarlarının ayrı pazarlar olarak tanımlanmadığı görülmektedir. Kurulun Trakya Cam-I
kararında5 düzcamın çeşitli süreçler sonucu nihai ürün niteliği kazandığı tespit edilmiştir.
Düzcam plakası uygun ebatlarda kesilerek kullanılabileceği gibi kaplama, temperleme,
boyama gibi işlemlerden geçirilerek çok farklı alanlarda kullanılabilmektedir. Bununla
birlikte anılan cam ürünleri fiziki olarak düzcam niteliğini kaybetmemekte, farklı ihtiyaçlar
ve tercihler altında birbirlerine ikame olarak kullanılabilmektedir. Yine anılan kararda
cam ürünlerinin nitelikleri ve kullanım alanları göz önünde bulundurularak ilgili ürün
pazarı “düzcam pazarı” olarak tanımlanmıştır. Kurulun TRAKYA CAM’ın Isıcam yetkili
üreticileri, yetkili satıcılar ve sanayici müşteriler şeklinde adlandırılan müşteri gruplarıyla
akdettiği sözleşmelere ve fiili uygulamalarına yönelik Trakya Cam/Isıcam Muafiyet
Sistemleri”nin üretilmesi amacıyla ısıcam yetkili üreticilerine ve (3) cam ihtiyacı olan diğer camcılara
yeniden satış yapmaları amacıyla yetkili satıcılara satılmaktadır. Bildirim konusu Sözleşme TRAKYA
CAM ile yetkili satıcılar arasında imzalanacaktır.
2 Toplam 20 teşebbüsten bilgi talep edilmiş olup bir teşebbüs tarafından yetkili satıcılık sözleşmesinin
sonlandırıldığı beyan edilmiştir.
3 Trakya Cam Yıllık Faaliyet Raporu 2019
4 Trakya Cam 2019 4. Çeyrek Yatırımcı Sunumu, syf. 14
5 17.11.2011 tarih ve 11-57/1477-533 sayılı Trakya Cam-I kararı
20-31/382-171
3/9
kararında6 da ilgili ürün pazarı “düzcam pazarı” olarak belirlenmiştir. Benzer şekilde,
Trakya Cam/Düzcam Muafiyet kararında7 ve Trakya Cam/Düzcam Muafiyet-II
kararında8 da ilgili ürün pazarı “düzcam pazarı” olarak tespit edilmiştir.
(10) Bu çerçevede, konuyla ilgili geçmiş Kurul kararları da göz önünde bulundurularak, ilgili
ürün pazarı “düzcam pazarı” olarak belirlenmiştir.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(11) Sözleşme konusu ürünlerin tüm Türkiye’de dağıtım, pazarlama ve satışının yapılabildiği
ve ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıkların olmadığı
göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” şeklinde tespit edilmiştir.
G.3. Değerlendirme
G.3.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi ve 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında
Yapılan Değerlendirme
(12) Bildirim konusu Sözleşme incelendiğinde, yetkili satıcılara rekabet etmeme
yükümlülüğü getirildiği görülmüştür. Sözleşme’nin 3.4. maddesi aşağıdaki gibi
düzenlenmiştir:
“3.4.1. BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın ürettiği, sattığı, pazarladığı ürünlerin aynısını veya
ürünlere benzer ve rakip nitelikteki ürünleri üretemez, ithal edemez, satamaz,
dağıtamaz, stoklarında bulunduramaz ve tanıtımını yapamaz. BAYİ, şirket ortakları
veya hissedarları veya çalışanları, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın ürettiği, sattığı, pazarladığı
ürünlerle rekabet halindeki Ürünleri üreten ve dağıtan şirketlere ortak olamaz, çalışan
sıfatıyla görev ifa edemez ve bağlı şirketleri ile de bu tip faaliyetlerde bulunamaz.
3.4.2. BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi firmalara ait ürünlere ilişkin olarak
ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi olan firmalardan bayilik, temsilcilik veya acentelik
almayacak ve/veya söz konusu firmalarla benzeri ticari ilişkiler kurmayacaktır.
3.4.3. BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi bir firma tarafından üretilen,
pazarlanan, dağıtılan veya üretilecek, pazarlanacak, dağıtılacak olan ürüne ait
markayı veya bir rakip firmanın unvanını, logosunu içeren malzemeleri
işyerinde, işletmesinde, dağıtım araçlarında veya müştemilatında
bulundurmayacak, teşhir etmeyecek, bulundurmasında veya teşhir edilmesine
izin vermeyecektir.”
3.4.4. BAYİ, sözleşme konusu ürünler ve rakip ürünler dışında kalan ürünlerin
BAYİ’liğini, ticaretini, üretimini alım-satımını yapmak ister ise, önceden
ŞİŞECAM DÜZCAM’a yazılı olarak bildirimde bulunmak ve bu konuda bilgi
vermek zorundadır…”
(13) Sözleşme’nin 9.1. maddesinde yürürlük süresi de düzenlenmektedir. Anılan maddede
“Sözleşme’nin süresi yürürlük tarihinden itibaren 2 (iki) yıldır ve Sözleşme bu sürenin
sonunda, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın ayrıca bir yazılı ve/veya sözlü bildirimde bulunması
gerekmeksizin, kendiliğinden sona erecektir. … ŞİŞECAM DÜZCAM’ın Sözleşme’nin
süresinin sona ermesinden en az 3 (üç) ay önce Sözleşme’nin yenileneceğinin BAYİ’ye
yazılı olarak bildirilmesi ve BAYİ’nin de (…) 15 (on beş) gün içerisinde (…) yenilenmesini
kabul ettiğini yazılı olarak bildirmesi halinde, (…) aynı hüküm ve şartlarla 1 (bir) yıl için
yenilenmiş kabul edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
6 24.01.2013 tarih ve 13-07/73-42 sayılı Trakya Cam/Isıcam Muafiyet kararı.
7 02.12.2015 tarih ve 15-42/704-258 sayılı Trakya Cam/Düzcam Muafiyet-I kararı.
8 21.12.2017 tarih ve 17-42/670-298 sayılı Trakya Cam/Düzcam Muafiyet-II kararı.
20-31/382-171
4/9
(14) Yukarıda yer verilen bu bilgiler ışığında, bildirim konusu Sözleşme’nin rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren, ancak yetkili satıcılara münhasır bölge tahsisi ve bu kapsamda aktif
ve pasif satış yasağı bulundurmayan bir dağıtım anlaşması niteliği taşıdığı
anlaşılmaktadır. Söz konusu Sözleşme ile getirilmek istenen bayilik sistemi, Kurulun
2017 tarihli Trakya Cam/Düzcam Muafiyet-II kararı uyarınca uygulanan ve sözleşme
süresi itibarıyla 2020 yılı başında muafiyeti sona eren bayilik sisteminin tekrarı
niteliğindedir. Nitekim Trakya Cam/Düzcam Muafiyet-II kararıyla muafiyet tanınan eski
sözleşme ile bildirim konusu Sözleşme’nin rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki hükümleri
birbirinin aynısıdır.
(15) Düzcam pazarında TRAKYA CAM ile yetkili satıcılar arasında imzalanması öngörülen
Sözleşme, yeniden satış fiyatının tespiti, yeniden satış fiyatına minimum sınır getirilmesi
ve pasif satışların engellenmesi gibi dikey kısıtlamalar içermemektedir. Bununla birlikte,
Sözleşme’nin 3.4. maddesiyle rekabet etmeme yükümlülüğü düzenlenmektedir. Bu
düzenlemeyle, bayilere düzcam ürünlerini sadece TRAKYA CAM’dan ya da TRAKYA
CAM’ın göstereceği yerden temin etmeye ve doğrudan ve dolaylı olarak rakip ürün
üretmemeye, satmamaya, pazarlamamaya yönelik kısıtlamalar getirilmektedir. Bu
çerçevede, söz konusu Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olduğu kanaatine varılmıştır.
(16) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki dikey anlaşmalar 2002/2 sayılı
Tebliğ’de belirtilen koşulları taşımaları kaydıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesindeki
yasaklamadan grup olarak muaf tutulmuştur. 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı
2. maddesinde dikey anlaşmalar “Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin
alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” şeklinde
tanımlanmaktadır. Bildirime konu Sözleşme, sağlayıcı konumundaki TRAKYA CAM ile
anlaşmanın amaçları bakımından TRAKYA CAM’a göre dağıtım zincirinin bir alt
seviyesinde faaliyette bulunacak yetkili satıcıları arasında imzalanacaktır. Yetkili
satıcılar TRAKYA CAM’dan tedarik ettiği cam ürünlerini kendi müşterilerine yeniden
satacaktır. Sözleşme ile TRAKYA CAM ile yetkili satıcılar arasındaki tedarik ilişkisinin
esasları ve yeniden satışın hangi koşullar çerçevesinde gerçekleştirileceğini
düzenlemektedir. Yetkili satıcılar, TRAKYA CAM’dan tedarik ettikleri düzcam ürünlerini
alt pazardaki toptancılara, perakendecilere ve cam işleyen müşterilere dağıtımını ve
satışını gerçekleştireceklerdir. Bu çerçevede bildirime konu Sözleşme, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesine göre dikey nitelik arz etmektedir.
(17) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasına göre; “Bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” Dolayısıyla
Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden yararlanıp
yararlanamayacağına ilişkin olarak, öncelikle “düzcam pazarı”nda sağlayıcı
konumundaki TRAKYA CAM’ın sahip olduğu pazar payının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(18) Türkiye’de düzcam üretiminde TRAKYA CAM ve DÜZCE CAM olmak üzere iki teşebbüs
faaliyet göstermektedir. Bu iki teşebbüs haricindeki diğer teşebbüsler üretici olmayıp
düzcam ürününü yerli üreticilerden satın almakta veya yurt dışından ithal etmektedir.
(19) Düzcam ürünlerinin son kullanıcıya ulaştırılmasında toptancılar ve cam ürününü işleyip
satışını yapan cam işleyici teşebbüsler önemli rol oynamaktadır. Bunun yanı sıra
pazarda faaliyet gösteren bu teşebbüslerin alt bayisi ve perakendecisi durumunda olan
birçok daha küçük ölçekli teşebbüs de bulunmaktadır.
20-31/382-171
5/9
(20) Kurulun 2011 tarihli Trakya Cam-I kararında, TRAKYA CAM’ın %70’lerin üzerinde
seyreden pazar payı, pazara giriş engellerinin varlığı, yedi “float” hattının sağladığı
portföy gücü, ŞiŞECAM grubunun parçası olmaktan kaynaklanan yüksek finansman
kapasitesi, Isıcam markasının güçlü imajı ve grubun yıllardır piyasada tek üretici
olmasının getirdiği güvenilirlik ile yürürlükte bulunan dış ticaret sınırlandırmaları gibi
unsurların etkisiyle düzcam piyasasında güçlü bir biçimde hâkim durumda bulunduğu
tespiti yapılmıştır.
(21) Kurulun 2013 tarihli Trakya Cam/Isıcam Muafiyet kararında ise yukarıda anılan
karardaki tespitlerin dayandığı pazar şartlarında dikkate değer bir değişiklik olmadığı
değerlendirilerek TRAKYA CAM’ın ilgili pazarlarda önemli bir pazar gücüne sahip
olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
(22) Trakya Cam/Düzcam Muafiyet-I kararında, TRAKYA CAM’ın pazardaki konumunu
tespit edebilmek amacıyla TRAKYA CAM ve rakiplerinin 2012 ila 2015 yılları arasındaki
pazar payları değerlendirilmiştir. Kararda TRAKYA CAM’ın pazarda aldığı payın yanı
sıra üretim kapasitesi bakımından Türkiye’nin en büyük üreticisi olduğu, kapasitesiyle
cam sanayi yurt içi üretim kapasitesinin %90’ını karşıladığı, ürün gamı ve çeşitliliğinin,
mali güç ve marka bilinirliğinin yüksek olduğu, pazara giriş engellerinin ise ithalata
konan kotalar ve ek mali yükümlülüklerin varlığı nedeniyle yüksek olduğu tespit
edilmiştir.
(23) Trakya Cam/Düzcam Muafiyet-II kararında ise TRAKYA CAM’ın rakipleri karşısında
güçlü bir konumda olduğu görüşü korunmuş, ayrıca 2016 yılında TRAKYA CAM ve rakip
ürünlerin pazar paylarına yer verilmiştir.
(24) Mevcut dosya çerçevesinde 2017, 2018 ve 2019 yıllarının da dâhil edildiği aşağıdaki
tablodan görüleceği üzere, TRAKYA CAM satış tutarı üzerinden 2014 yılında %(…..),
2015 yılında %(…..), 2016 yılında %(…..), 2017 yılında %(…..), 2018 yılında %(…..) ve
2019 yılında %(…..) pay ile anılan altı yılda da pazarın lider oyuncusu konumundadır.
Pazarda TRAKYA CAM’ın tek yerli rakibi olarak faaliyet gösteren DÜZCE CAM’ın 2019
yılında pazar payı %(…..) ve ithalatın payı %(…..) oranında gerçekleşmiştir. Bu
çerçevede 2019 yılında TRAKYA CAM’ın tek yerli üretici rakibi olan DÜZCE CAM’ın
yaklaşık (…..) katı pazar payına sahip olduğu görülmektedir.
Tablo 1: Düzcam Pazarındaki Teşebbüslerin Pazar Payları (Satış Tutarı, Bin TL)
2014 2015 2016 2017 2018 2019
Toplam Tüketim 1.409.417 1.515.984 1.688.511 2.848.330 3.200.143 3.855.525
TRAKYA CAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DÜZCE CAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İthalat (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TRAKYA CAM Pazar Payı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DÜZCE CAM Pazar Payı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İthalat Payı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: TRAKYA CAM’dan, DÜZCE CAM’dan ve Ticaret Bakanlığından edinilen bilgiler
(25) Söz konusu verilerden görüleceği üzere, belirlenen “düzcam pazarı”nda Tebliğ’de
belirtilen pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle Sözleşme’nin grup muafiyetinden
yararlanamadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması gerekmektedir.
G.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(26) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurul, aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4 üncü madde hükümlerinin
20-31/382-171
6/9
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması.”
hükmü yer almaktadır. Bu hüküm çerçevesinde bildirim konusu işlemin bireysel muafiyet
alabilmesi için yukarıda belirtilen dört şartın tamamını sağlaması gerekmektedir.
(27) Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 22 ve devamı paragraflarında
da belirtildiği üzere; rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın muafiyet korumasından
faydalanabilmesi için öncelikle rekabet üzerindeki olumsuz etkisini bertaraf edebilecek
düzeyde, malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması şeklinde ortaya
çıkacak bir kazanım sunabilmesi gerekmektedir. Bahse konu etkinlik kazanımının
objektif olması gerekmekte olup etkinliklerin tarafların sübjektif bakış açıları ile
değerlendirilmemesi gerekmektedir. Salt tarafların sahip olduğu pazar gücünün
kullanımı ile ortaya çıkan maliyet etkinlikleri dikkate alınmamaktadır. Örneğin, taraflar
fiyatları belirlemek ya da pazar paylaşmak için anlaşırlarsa üretim miktarını ve böylece
üretim maliyetlerini azaltabilirler. Azalan rekabet ayrıca daha düşük satış ve pazarlama
giderlerine de sebep olabilir. Bu tür maliyet azalışları çıktı ve tarafların yarattıkları
ekonomik değerdeki azalmanın doğrudan bir sonucudur. Bu maliyet düşüşü pazarda
rekabetçi bir etki yaratmamakta ve özellikle, varlıkların ve faaliyetlerin bir araya
getirilmesi ile bir değer artışına sebep olmamaktadır. Bu tür maliyet düşüşleri, yalnızca
ilgili teşebbüslerin kârlarını artırmakta ve bu nedenle 5. madde kapsamında etkinlik
kazanımı olarak değerlendirilmemektedir.
(28) Diğer yandan Kılavuz’a göre; muafiyetin ilk koşulunun amacı, anlaşmayla ortaya
çıkacak ve muafiyetin diğer şartları kapsamında sınanacak etkinlik kazanımlarını
tanımlamak ve belirlemektir. Bu bağlamda anlaşmayla hedeflenen ekonomik faydaların
ve bu faydaların öneminin açıkça belirlenmesi ve doğrulanması gerekmektedir.
Anlaşmanın yaratacağı etkinlik kazanımlarının tanımlanması için: a) İddia edilen
etkinliklerin yapısının, b) Anlaşma ve iddia edilen etkinlikler arasındaki illiyet bağının, c)
İddia edilen her bir etkinliğin gerçekleşme ihtimali ve büyüklüğünün, d) İddia edilen her
bir etkinliğin nasıl ve ne zaman ortaya çıkacağının açıklığa kavuşturulması
gerekmektedir. Ölçülebilir bir etkinliğin varlığı halinde muafiyetin ilk koşulu kapsamında
inceleme yapan veya başvuruda bulunan teşebbüsler etkinliğin ölçüsünü mümkün
olduğunca doğru biçimde öngörebilmeli ve gerektiğinde nasıl hesaplandığını detaylı bir
şekilde açıklayabilmelidir. Hesaplamada kullanılan veriler etkinlik kazanımının
gerçekleştiğine ya da gerçekleşeceğine dair yeterli derecede kesinliği sağlamak
amacıyla doğrulanabilir olmalıdır. Yeni ya da gelişmiş ürün ortaya çıktığı veya diğer
maliyet dışı etkinlik iddialarının öne sürülmesi halinde, ekonomik fayda iddiasında
bulunan teşebbüsler meydana getirdikleri ekonomik etkinliğin nedeni ve niteliği
konusunda detaylı açıklama getirmelidir.
(29) Bildirime konu Sözleşme TRAKYA CAM’ın daha önce Rekabet Kurulunun muafiyet
kararına konu olmuş ve uygulanagelen yetkili satıcılık sistemini düzenleyen sözleşme
ile aynı niteliktedir. Bu çerçevede uygulama sonuçlarının görülebileceği incelenen
dağıtım sistemiyle etkinlik kazanımının gerçekleştiğine veya gerçekleşeceğine dair
yeterli derecede kesinlik sağlayabilmek adına yapılacak değerlendirmelerin çok daha
somut verilerle desteklenmesi gerekirken, yetkili satıcılık sisteminin etkinlik kazanımları
20-31/382-171
7/9
ve iyileşme sağladığına ve bu etkinlik kazanımlarının ve iyileşmenin sübjektif olmaktan
öteye geçerek objektif olarak, ekonominin geneline ve tüketicinin tamamına sağladığı
katkıya ilişkin olarak teşebbüs tarafından yeterli açıklamaların getirilmediği ve somut
verilerin sunulmadığı görülmüştür.
(30) Yapılan değerlendirme sonucunda; 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b)
bendinde yer alan koşulların sağlandığının ortaya konulamaması nedeniyle bildirime
konu Sözleşme’ye aynı madde çerçevesinde bireysel muafiyet de tanınamayacağı
kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(31) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Rekabet Kurulunun
18.06.2020 tarih ve 20-29 sayılı toplantısında yapılan ilk oylama ile 25.06.2020 tarih ve
20-30 sayılı toplantısında yapılan ikinci oylama sonucunda;
1. Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile yetkili satıcılar/bayiler arasında imzalanması öngörülen
Yetkili Bayilik Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olduğuna OYBİRLİĞİ ile,
2. 2002/2 sayılı "Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nin 2. maddesinde
belirlenen pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle, sözleşmenin grup muafiyetinden
yararlanamayacağına OYBİRLİĞİ ile,
3. Anılan sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel
muafiyet de tanınamayacağına OYÇOKLUĞU ile
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.
20-31/382-171
8/9
25.06.2020 tarih, 20-31/382-171 sayılı Karara ilişkin karşı görüş
Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile 19 adet bayi arasında imzalanması planlanan Yetkili Bayilik
Sözleşmesine muafiyet tanınması talebi üzerine Rekabet Kurulu tarafından Muafiyet Raporu
18.06.2020 tarihinde görüşülmüş, ancak karar yeter sayısı sağlanamadığı için 4054 sayılı
Kanun’un 51. maddesi kapsamında ikinci oylamaya kalmıştır. 25.06.2020 tarihli ikinci oylamada
- Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile yetkili satıcılar/bayiler arasında imzalanması öngörülen "Yetkili
Bayilik Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olduğuna, 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara ilişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin 2. maddesinde belirlenen pazar payı
eşiğinin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamayacağı ve anılan sözleşmeye
bireysel muafiyet tanınamayacağına karar verilmiştir.- Yetkili Bayilik Sözleşmesine 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınabileceğinden aşağıda ayrıntıları sunulan
gerekçelerle Kurulumuzun mezkûr kararının 3. maddesindeki çoğunluk görüşüne katılmamız
mümkün olmamıştır.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca bir anlaşmanın bireysel
muafiyet alabilmesi için iki olumlu, iki de olumsuz koşulun birlikte karşılaması gerekmektedir.
24.06.2020 tarih ve 31165 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7246 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasında Dair Kanunda aynı koşullar muafiyet için
geçerliliğini korumaktadır. Olumlu koşullar kısaca getirilen rekabet kısıtlamalarının, ekonomik
ve teknik gelişmeye neden olması ve bundan tüketicilerin yarar sağlaması; olumsuz koşullar ise
pazarın önemli bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması ve söz konusu kısıtlamaların olumlu
koşulları olan ekonomik ve teknik gelişme dolayısıyla da tüketicinin bundan yarar sağlaması için
gerekli olması, yani bu olumlu koşullardaki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlandırılmaması aranır.
Sözkonusu karar gerekçesinde yapılan değerlendirme sonucunda 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinin (a) ve (b) bendinde yer alan koşulların sağlandığının yeterince ortaya
konulamadığı sonucuna varılmıştır. Aksi yönde kanaatimizi ortaya koyma amacıyla bildirim
formu ve eki dosyaya sunulan belgeler incelendiğinde,
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması;
Bildirime konu Sözleşme ile yetkili bayilerin TRAKYA CAM ürünlerine yoğunlaşarak gelen
talebi daha doğru bir şekilde değerlendirme ve gelebilecek talepleri öngörme olanakları
artacaktır. Bu durum ise pazar hakkında daha doğru geri bildirim alan TRAKYA CAM'ın üretim
planlamasını daha etkin yapmasını sağlayacaktır. Bu etkinliğin genel olarak ekonomiye yansıyan
başlıca faydası talep eğilimleri doğrultusunda ürün çeşitliliğinin ve arzın devamlılığının
sağlanmasıdır. Lojistik ve stoklama maliyetlerinin azaltılması ise eşlik eden diğer faydalar
arasında sayılabilecektir. Bildirime konu Sözleşme yetkili bayilerin daha fazla sayıda noktaya
ulaşmalarına, dağıtım ve lojistik faaliyetlerini daha iyi planlamalarına, ölçek ekonomilerinin
ortaya çıkmasına ve dolayısıyla dağıtımın rasyonelleşmesine katkı sağlayabilecektir. Bu hususlar
değerlendirildiğinde bildirime konu Sözleşme'nin 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (a)
bendindeki koşulu sağladığı görülmektedir.
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması;
Bilindiği üzere Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuzda tüketicinin yarar sağlaması
bakımından tüm tüketiciler üzerindeki, anlaşmanın negatif etkilerini telafi edici nitelikte olan
genel etkinin dikkate alınması gerekmektedir. Tüketici olarak Sözleşme ile faaliyete geçecek
olan dağıtım yapılanmasının tüketicilere sağlayacağı en önemli faydanın, tüketicinin talep ettiği
ürünleri en iyi kalitede, en hızlı ve en uygun bir biçimde erişebilme olanağına kavuşmalarıdır.
Sözleşme ile sınırlı sayıdaki bayilerin nihai satış noktası sayısına, ürün çeşitliliğine, arzın
devamlılığına katkı sağlayarak tüketicinin farklı perakende satış noktaları ve aynı anda farklı
20-31/382-171
9/9
markalı ürünler arasındaki seçim özgürlüğünü arttırabileceği belirtilmiştir. Ayrıca tüketici
talebinin daha iyi tartılabilmesinin hem mevcut hem de yeni tasarlanacak ürünler bakımından
tüketicilerin eğilimlerine cevap verecek ürün arzını beraberinde getireceği ifade edilmektedir.
Bahse konu Sözleşme ile tüketiciye olumlu yansıması beklenen diğer bir etkinliğin,
tüketicinin aldatılmasının engellenmesi olduğu belirtilmiştir. Düzcam ürünü fiziksel
özelliklerinden dolayı tüketici tarafından gözle kalite ve marka bakımından ayırt edilemediği,
sadece laboratuvar ortamında yapılan birtakım analizler neticesinde ayırt edilebildiği ve bunun
sonucu olarak kaliteli düzcam ürünü almak isteyen bir müşteriye farklı bir düzcam ürünü
verilerek müşterinin kolaylıkla aldatılabildiği ifade edilmektedir. Bu hususta birçok şikâyet
alındığı belirtilmiştir. Bir başka marka camla karışma olasılığı bulunan düzcamların rekabet
etmeme yükümlülüğü dolayısıyla birbirine karışmayacağı ve tüketicinin aldatılmayacağı
görülmekte olup, azalan şikâyet geri bildirimleri bunu göstermektedir.
Bu durumda anılan sözleşmenin 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin (b) bendindeki koşulunu
sağlandığı düşünülmektedir.
Sonuç olarak düzcam pazarında pazar payı vb. sebeplerle pazarda giriş engellerinin
yüksek olmasına karşın; bildirime konu Sözleşme ile sadece yeniden satıcı/toptan seviyede
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi, perakende düzeyinde herhangi kısıtlamanın olmaması,
yetkili bayiler ile aynı segmentte faaliyet gösteren çok sayıda teşebbüsün varlığı, sözleşme
süresinin 2 yıl olması düzcam pazarında ürün ve dağıtım kanalları bakımından pazarın dinamik
bir yapı sergilemesi ve benzeri unsurlar dikkate alındığında, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinin
(c) ve (d) bendinde yer alan "İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmaması” ve “ (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilebilmesi için rekabetin zorunlu
olandan fazla kısıtlanmadığı”, bildirime konu Sözleşme ile pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kaldırılmayacağı yani iki olumsuz koşulun da sağlandığı görülmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ve değerlendirme çerçevesinde anılan Yetkili bayilik
sözleşmesine 4054 sayılı Kanunun 5. madde kapsamında bireysel muafiyet tanınabileceği
kanaati ile kurulun çoğunluk görüşüne katılmam mümkün olmamıştır.
Şükran KODALAK
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy