Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-5-15 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 17-42/670-298
Karar Tarihi : 21.12.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK,
Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : İmren KOL, Erdem AKTEKİN, Cihan BİLAÇLI,
Ahmet Ogün KARAGÜLLE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Trakya Cam Sanayii A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. H. Ercüment ERDEM
Valikonağı Cad. Başaran Apt. No:21/1 Nişantaşı 34367 İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile on dokuz bayi arasında
imzalanması öngörülen “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.04.2016 tarih ve 2837 sayı ile giren birinci,
sonradan sözleşmede yapılan değişiklikler nedeniyle13.10.2017 tarih ve 7364 sayı ile
giren ikinci başvuru üzerine düzenlenen 24.11.2017 tarihli ve 2016-5-15/MM sayılı
Muafiyet/Menfi Tespit Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Trakya Cam Sanayii A.Ş. (TRAKYA CAM) ile yetkili satıcılar/bayiler arasında
imzalanması öngörülen “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”nin 4054 Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesi kapsamında
rekabeti sınırlayıcı olduğu ve menfi tespit belgesi alamayacağı,
- Dosya kapsamında incelenen sözleşmenin aşılan pazar payı nedeniyle 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile sağlanan grup
muafiyetinden yararlanamayacağı,
- Diğer taraftan “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulların tamamını karşılaması nedeniyle sözleşme süresince bireysel
muafiyet tanınabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1.Hakkında İnceleme Yapılan Taraflar
G.1.1.TRAKYA CAM
(4) TRAKYA CAM on yedi bağlı ortaklık, üç iş ortaklığı ve üç iştirakten oluşmaktadır. 1978
yılında kurulan teşebbüs 1981 yılında üretime başlamıştır. Türkiye Şişe ve Cam Farikaları
A.Ş.’ye (ŞİŞECAM) bağlı bir kuruluş olan TRAKYA CAM; temel camlar (düzcam, buzlu
cam, ayna, lamine cam, kaplamalı cam, mimari projelere yönelik camlar), otomotiv
camları ve diğer ulaşım araçları camları, enerji camları, beyaz eşya camlarının üretimi
alanında faaliyet göstermektedir. Bu ürünlerin başlıca alıcıları inşaat, otomotiv, enerji,
beyaz eşya, mobilya ve tarım sektörlerinde hizmet vermektedir.
17-42/670-298
2/16
(5) TRAKYA CAM Türkiye’nin dört ayrı noktasında bulunan fabrikalarındaki on adet
“yüzdürme yöntemiyle üretim” (float) hattında, yıllık toplam iki milyon ton kapasiteyle
Türkiye’nin en büyük cam üreticisi olarak faaliyet göstermekte ve bu hatlarda üretilen
mamullerle yurtiçi piyasasına ve ihracata yönelik satış gerçekleştirmektedir. TRAKYA
CAM, Bulgaristan ve Rusya’da yer alan float hatları da hesaba katıldığında düzcam
üretiminde dünyada altıncı, Avrupa’da ise üçüncü büyük firma konumundadır. TRAKYA
CAM’ın ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 1: TRAKYA CAM’ın Ortaklık Yapısı
Ortaklar Pay Tutarı (TL) Pay Oranı (%)
ŞİŞECAM 620.990.718 69,38
Şişecam Grubu Şirketleri 3.589.792 0,40
Halka Açık 269.837.854 30,16
IFC 581.636 0,06
Toplam 895.000.000 100,00
Kaynak: Bildirim Formu ve teşebbüsün internet sitesi
Tablo 2: ŞİŞECAM Ortaklık Yapısı
Ortaklar İştirak Oranı (%)
Türkiye İş Bankası A.Ş. 65,47
Efes Holding A.Ş. 3,72
T. İş Bankası Mensupları Munz. Sos. Güv. Ve Yar. San. Vakfı 4,46
Anadolu Hayat Emeklilik A.Ş. 0,05
Diğer 26,30
Toplam 100,00
Kaynak: Teşebbüsün internet sitesi
(6) Yukarıdaki tablolardan da görüleceği üzere TRAKYA CAM, ŞİŞECAM’ın kontrolünde,
ŞİŞECAM ise Türkiye İş Bankası A.Ş.’nin kontrolünde bulunmaktadır.
G.1.2. TRAKYA CAM Yetkili Satıcıları
(7) Yetkili bayilik sözleşmesi imzalanması planlanan teşebbüsler düzcam ürünlerinin nihai
satışını yapan noktalara söz konusu ürünlerin toptan pazarlama, satış ve dağıtımını
yapmaktadırlar.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(8) Rekabet hukukunda pazar tanımı, teşebbüsler arasındaki rekabetin sınırlarını tespit
etmekte kullanılan bir araçtır. İlgili pazar, ürün ve coğrafi pazar olmak üzere iki temel
boyuttan oluşmaktadır. Pazarı hem ürün hem de coğrafi bölge boyutlarıyla
tanımlamaktaki amaç teşebbüslerin davranışlarını sınırlama ve etkin bir rekabetçi
baskıdan bağımsız olarak davranmalarını önleme gücüne sahip rakiplerin ortaya
çıkarılmasıdır.
(9) TRAKYA CAM, ŞİŞECAM’ın düzcam faaliyetlerinin tümünü yürüten bir iştirakidir.
TRAKYA CAM, temel camlar (düzcam, buzlu cam, ayna, lamine cam, kaplamalı cam,
mimari projelere yönelik camlar), otomotiv camları ve diğer ulaşım araçları camları, enerji
camları, beyaz eşya camları gibi hemen hemen tüm düzcam ürün gruplarında pazarda
aktif olarak yer almaktadır. Gelen başvuruda düzcam ürünleri arasında herhangi bir
ayrıma gidilmemiştir.
17-42/670-298
3/16
(10) Geçmiş Kurul kararları incelendiğinde de düzcam ürününe ilişkin alt ürün pazarlarının ayrı
pazarlar olarak tanımlanmadığı görülmektedir. Kurul’un Trakya Cam-I kararında1;
düzcamın çeşitli süreçler sonucu nihai ürün niteliği kazandığı, (örneğin, bir düzcam
plakasının sadece uygun ebatlarda kesilerek çift camda kullanılabileceği gibi; kaplama,
temperleme gibi işlemlerden geçirilerek çok farklı alanlarda kullanılabilmesi), float
teknolojisi sayesinde üretim standartlarına uyulduğu takdirde hattan alınan ilk ürünün
nitelik ve kalite açısından farklılık göstermediği göz önünde bulundurularak ilgili ürün
pazarı “düzcam pazarı” olarak tanımlanmıştır. Yine Kurul’un Trakya Cam Sanayii A.Ş.'nin
Isıcam yetkili üreticileri, yetkili satıcılar ve sanayici müşteriler şeklinde adlandırılan
müşteri gruplarıyla akdettiği sözleşmelere ve fiili uygulamalarına yönelik Trakya
Cam/Isıcam Muafiyet kararında2 ilgili ürün pazarı “düzcam pazarı” olarak belirlenmiştir.
Benzer şekilde, detaylarına ileride yer verilen, TRAKYA CAM’ın yeni bayilik sisteminin
incelendiği, Aralık 2015 tarihinde alınan Trakya Cam/Düzcam Muafiyet kararında3 da ilgili
ürün pazarı “düzcam pazarı” olarak tespit edilmiştir.
(11) Bu çerçevede, konuyla ilgili geçmiş Kurul kararları göz önünde bulundurularak, ilgili ürün
pazarı “düzcam pazarı” olarak belirlenmiştir.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(12) İlgili coğrafi pazarın belirlenmesinde; teşebbüslerin ürün ve hizmetlerin arz ve talebi
konusunda faaliyet gösterdikleri bölgeler baz alınmakla birlikte, rekabet koşullarının ilgili
bölge içinde homojen olması ile bu koşulların komşu bölgelerden kolayca ayrılabilmesini
sağlayacak ölçüde farklı olması şartı da aranmaktadır.
(13) Sözleşme konusu ürünlerin tüm Türkiye’de dağıtım, pazarlama ve satışının yapılabildiği
ve ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı göz
önüne alındığında, yukarıda değinilen Kurul kararlarına da paralel şekilde, ilgili coğrafi
pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. TRAKYA CAM ve Rakiplerin Pazardaki Konumu
(14) Türkiye’de düzcam sektöründe üretici olarak faaliyet gösteren iki adet teşebbüs
bulunmaktadır: TRAKYA CAM ve Düzce Cam San. Tic. A.Ş. (DÜZCE CAM). Bu iki
teşebbüs haricindeki diğer firmalar üretici olmayıp düzcam ürününü yerli üreticilerden
satın almakta veya yurt dışından ithal etmektedir.
(15) Düzcam ürünlerinin son kullanıcıya ulaştırılmasında toptancılar ve cam ürününü işleyip
satışını yapan cam işleyici teşebbüsler (sanayici) önemli rol oynamaktadır. Bunun yanı
sıra pazarda faaliyet gösteren bu teşebbüslerin alt bayisi ve perakendecisi durumunda
olan birçok daha küçük ölçekli teşebbüs de bulunmaktadır.
(16) Kurul’un Trakya Cam-I kararında, yukarıda yer verilen tüm bu hususlar irdelenmiş ve
TRAKYA CAM’ın, %70’lerin üzerinde seyreden pazar payı; pazara giriş engellerinin
varlığı; yedi “float” hattının sağladığı portföy gücü; ŞiŞECAM grubunun parçası olmaktan
kaynaklanan yüksek finansman kapasitesi; Isıcam markasının güçlü imajı ve grubun
yıllardır piyasada tek üretici olmasının getirdiği güvenilirlik ile yürürlükte bulunan dış
ticaret sınırlandırmaları gibi unsurların etkisiyle düzcam piyasasında güçlü bir biçimde
hâkim durumda bulunduğu tespiti yapılmıştır.
1 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1477-533 sayılı Trakya Cam-I kararı.
2 24.01.2013 tarih ve 13-07/73-42 sayılı Trakya Cam/Isıcam Muafiyet kararı.
3 02.12.2015 tarih ve 15-42/704-258 sayılı Trakya Cam/Düzcam Muafiyet kararı.
17-42/670-298
4/16
(17) Kurul’un Trakya Cam/Isıcam Muafiyet kararında ise yukarıda anılan kararındaki
tespitlerin dayandığı pazar şartlarında dikkate değer bir değişiklik olmadığı
değerlendirilerek TRAKYA CAM’ın ilgili pazarlarda önemli bir pazar gücüne sahip olduğu
sonucuna ulaşılmıştır.
(18) Trakya Cam/Düzcam Muafiyet kararında ise TRAKYA CAM’ın pazardaki konumunu tespit
edebilmek amacıyla TRAKYA CAM ve rakiplerinin 2012 ila 2015 yılları arasındaki pazar
payları değerlendirilmiştir. Bildirim Formu çerçevesinde 2016 yılının da dahil edildiği
aşağıdaki Tablo 3’ten görüleceği üzere, TRAKYA CAM 2016 yılı itibarıyla satış tutarı
üzerinden (…..) pay ile pazarın lider oyuncusu konumundadır. Pazarda TRAKYA CAM’ın
tek yerli rakibi olarak faaliyet gösteren DÜZCE CAM’ın aynı dönemde payı (…..) olarak
ithalatın payı ise (…..) oranında gerçekleşmiştir. Bu çerçevede TRAKYA CAM’ın tek rakibi
olan yerli üretici DÜZCE CAM’ın yaklaşık yedi katı pazar payına sahip olduğu
görülmektedir.
Tablo 3: Düzcam Pazarındaki Teşebbüslerin Pazar Payları (Satış Tutarı, 000 TL)
2012 2013 2014 2015 2016
Toplam Tüketim 865.783 1.093.752 1.409.417 1.515.984 1.688.511
TRAKYA CAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DÜZCE CAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İthalat (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TRAKYA CAM Pazar Payı(%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DÜZCE CAM Pazar Payı(%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İthalat Pazar Payı(%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
(19) Kararda TRAKYA CAM’ın pazarda aldığı payın yanı sıra üretim kapasitesi bakımından
Türkiye’nin en büyük üreticisi olduğu, kapasitesiyle cam sanayi yurtiçi üretim
kapasitesinin %90’ını karşıladığı, ürün gamı ve çeşitliliğinin, mali güç ve marka
bilinirliğinin yüksek olduğu, pazara giriş engellerinin ise ithalata konan kotalar ve ek mali
yükümlülüklerin varlığı nedeniyle yüksek olduğu tespit edilmiştir.
(20) İlgili kararda bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda, TRAKYA CAM’ın düzcam
pazarında rakipleri karşısındaki oldukça güçlü konumunu koruduğu değerlendirilmiştir.
G.4. Bildirim Konusu Sözleşmenin Kapsamı ve Niteliği
(21) Bildirime konu “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”nin (Sözleşme) TRAKYA CAM ile 19 bayi
arasında imzalanması öngörülmektedir. İlgili Sözleşme kapsamında TRAKYA CAM,
yetkili bayilere düzcam ürünlerini temin edecek, yetkili bayiler ise bu ürünlerin yeniden
satışını gerçekleştireceklerdir.
(22) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2002/2 sayılı Tebliğ)
“Kapsam” başlıklı 2. maddesinde dikey anlaşmalar “Üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” şeklinde
tanımlanmaktadır.
17-42/670-298
5/16
(23) Bildirime konu Sözleşme, sağlayıcı konumundaki TRAKYA CAM ile anlaşmanın amaçları
bakımından TRAKYA CAM’a göre dağıtım zincirinin bir alt seviyesinde faaliyette
bulunacak ve TRAKYA CAM’dan tedarik ettiği ürünlerin alt bayiler, perakendeciler, cam
işleyiciler gibi müşterilere yeniden satışını yapacak yetkili satıcılar arasındaki tedarik
ilişkisinin esaslarını ve yeniden satışın hangi koşullar çerçevesinde gerçekleştirileceğini
düzenlemektedir. Bu bağlamda yetkili bayiler TRAKYA CAM’dan tedarik ettikleri düzcam
ürünlerinin temel olarak toptan ticaretini yapacak, bu ürünlerin anılan müşterilere dağıtım
ve satışını gerçekleştireceklerdir. Bu çerçevede bildirime konu Sözleşme, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesine göre dikey nitelik arz etmektedir.
(24) Kurul, Trakya Cam/Düzcam Muafiyet kararında, bölge tahsisi, münhasırlık, rekabet
etmeme yükümlülüğü, tavsiye fiyat, bayi yöneticiliği, yazılım gibi hükümler içeren bayilik
sistemine:
Aktif satışların sözleşme ile kısıtlandığı, pasif satışların ise ürünün kendine
has özelliklerinden dolayı yok denecek düzeyde olduğu, buna bağlı olarak
marka içi rekabetin ortadan kalktığı sözleşmelerde, markalar arası
rekabetin de çok kısıtlı olması nedeniyle kısıtlamaların olumsuz etkisinin
daha fazla olacağı4,
Tek elden dağıtımla tek elden satın alma yükümlülüğünün aynı anda
getirilmesinin ise dikey anlaşmaya özgü etkinliklerin ortadan kalkmasına ve
nihai tüketiciler açısından fiyatların yükselmesine yol açacağı5,
TRAKYA CAM’ın sahip olduğu pazar payı, kapasitesi, ürün gamı ve
çeşitliliği, mali gücü ve marka bilinirliğiyle düzcam pazarında rakipleri
karşısında oldukça güçlü bir konumda olduğu6, pazarda giriş engellerinin
bulunduğu7, sözleşmenin yürürlüğe girmesiyle birlikte alt pazarda düzcam
ürünün özellikle bölgeler arası ticaretinin zorlaşacağı8, sözleşme süresinin
kısa olmasının tehdit olarak algılanabileceği9,
Yazılım ve bayi yöneticiliği sisteminin pasif satış olasılığını ve marka içi
rekabeti olumsuz etkilediği,
tavsiye fiyat hükmünün alt pazarda bayiler arasındaki fiyat rekabetini
olumsuz etkileyebileceği10
değerlendirmelerini yaparak bireysel muafiyet tanımamıştır.
(25) Bunun üzerine taraflar, bayilik sözleşmede bazı değişikliklere giderek muafiyet tanınması
için tekrar Kuruma başvurmuştur (İlk Sözleşme). İlk Sözleşme’de yetkili bayilerin ve
TRAKYA CAM’ın satışlarına ilişkin bölge tahsisi ve münhasırlık, rekabet etmeme
yükümlülüğü ve tavsiye fiyata ilişkin hükümler korunmuş; yazılım ve bayi yöneticiliğine
ilişkin hükümler kaldırılmıştır. İlk Sözleşme’nin yine aynı şekilde 18 bayiyle, bir yıl
süreliğine imzalanması planlanmıştır.
4 Prg. 59-64.
5 Prg. 64.
6 Prg. 74.
7 Prg. 86.
8 Prg. 98.
9 Prg. 101.
10 Prg. 105.
17-42/670-298
6/16
(26) Anılan sözleşmenin incelemesi devam ederken taraflar sözleşme hükümlerinde önemli
değişiklikler yaparak Kuruma yeni bir sözleşme sunmuştur (Son Sözleşme). Son
Sözleşme’yle birlikte münhasırlık ve tavsiye fiyata ilişkin hükümler kaldırılmış; rekabet
etmeme yükümlülüğü ise korunmaya devam etmiştir. Ayrıca sözleşme imzalanması
planlanan bayi sayısı 19’a çıkarılmıştır. Bunun yanı sıra sözleşme süresi 2 yıla
çıkarılmıştır. Aşağıda Tablo-4’te ilgili sözleşmelerin farklılıkları özetlenmiştir.
Tablo 4: Bayilik Sözleşmelerinin Karşılaştırılması
Sözleşme Hükümleri
Trakya Cam/Düzcam
Muafiyet Kararında
Değerlendirilen Sözleşme
İlk Sözleşme Son Sözleşme
Bölge Tahsisi ve
Münhasırlık Hükümleri + + -
Rekabet Etmeme
Yükümlülüğü + + +
Tavsiye Fiyat + + -
Bayi Yöneticiliği + - -
Yazılım + - -
Sözleşme Süresi 1 yıl 1 yıl 2 yıl
Bayi Sayısı 18 18 19
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler.
(27) Son Sözleşme’nin bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü getiren ‘Rekabet Etmeme
Yükümlülüğü’ başlıklı 3.4. maddesi aşağıdaki gibi düzenlenmiştir:
“3.4.1. BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın ürettiği, sattığı, pazarladığı ürünlerin aynısını
veya ürünlere benzer ve rakip nitelikteki ürünleri üretemez, ithal edemez, satamaz,
dağıtamaz, stoklarında bulunduramaz ve tanıtımını yapamaz. BAYİ, şirket ortakları
veya hissedarları veya çalışanları, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın ürettiği, sattığı,
pazarladığı ürünlerle rekabet halindeki Ürünleri üreten ve dağıtan şirketlere ortak
olamaz, çalışan sıfatıyla görev ifa edemez ve bağlı şirketleri ile de bu tip faaliyetlerde
bulunamaz.
3.4.2. BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi firmalara ait ürünlere ilişkin olarak
ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi olan firmalardan bayilik, temsilcilik veya acentelik
almayacak ve/veya söz konusu firmalarla benzeri ticari ilişkiler kurmayacaktır.
3.4.3. BAYİ, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın rakibi bir firma tarafından üretilen, pazarlanan,
dağıtılan veya üretilecek, pazarlanacak, dağıtılacak olan ürüne ait markayı veya bir
rakip firmanın unvanını, logosunu içeren malzemeleri işyerinde, işletmesinde,
dağıtım araçlarında veya müştemilatında bulundurmayacak, teşhir etmeyecek,
bulundurmasında veya teşhir edilmesine izin vermeyecektir.”
3.4.4. BAYİ, sözleşme konusu ürünler ve rakip ürünler dışında kalan ürünlerin
BAYİ’liğini, ticaretini, üretimini alım-satımını yapmak ister ise, önceden ŞİŞECAM
DÜZCAM’a yazılı olarak bildirimde bulunmak ve bu konuda bilgi vermek
zorundadır…”
(28) Son olarak, taraflar arasında akdedilen Sözleşme’nin 9.1. maddesinde yürürlük süresi
düzenlenmektedir. Anılan maddede “Sözleşme’nin süresi yürürlük tarihinden itibaren 2
(iki) yıldır ve Sözleşme bu sürenin sonunda, ŞİŞECAM DÜZCAM’ın ayrıca bir yazılı
ve/veya sözlü bildirimde bulunması gerekmeksizin, kendiliğinden sona erecektir. …
ŞİŞECAM DÜZCAM’ın Sözleşme’nin süresinin sona ermesinden en az 3 (üç) ay önce
Sözleşme’nin yenileneceğinin BAYİ’ye yazılı olarak bildirilmesi ve BAYİ’nin de … 15 (on
beş) gün içerisinde … yenilenmesini kabul ettiğini yazılı olarak bildirmesi halinde, … aynı
hüküm ve şartlarla 1 (bir) yıl için yenilenmiş kabul edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
17-42/670-298
7/16
(29) Yukarıda yer verilen bu bilgiler ışığında, bildirim konusu Sözleşme’nin rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren, ancak yetkili satıcılara münhasır bölge tahsisi ve bu kapsamda aktif
ve pasif satış yasağı getirmeyen bir dağıtım anlaşması niteliği taşıdığı sonucuna
ulaşılmıştır.
G.5. Değerlendirme
(30) Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler
arasındaki dikey anlaşmaların olumlu yanlarının varlığı ile birlikte piyasadaki rekabet
düzeyine olumsuz etkileri de olabilmektedir. Bu tür anlaşmalar bir taraftan etkin bir
dağıtım sistemini temin ederken diğer taraftan piyasaya olası girişleri ve marka içi rekabeti
engelleme gibi çeşitli rekabet sorunlarına da yol açabilmektedirler.
(31) Dosya konusu anlaşmanın dikey nitelik arz eden bir anlaşma olduğu tespitine yukarıda
yer verilmiştir. Başvuru sahibi, anılan dikey anlaşmaya muafiyet verilmesini talep
etmektedir. Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’da da belirtildiği üzere, bir
anlaşmaya ilişkin Kanun kapsamındaki analizin şu aşamalardan oluşması gerekmektedir:
“1. Anlaşmanın 4. madde kapsamında rekabeti kısıtlayıcı olup olmadığının tespiti,
2. Anlaşma 4. madde kapsamında ise, grup muafiyeti tebliğlerinden faydalanıp
faydalanamayacağının incelenmesi,
3. Anlaşma grup muafiyeti tebliğleri ile getirilen korumadan faydalanamıyor ise
anlaşmanın bireysel muafiyet koşullarını sağlayıp sağlamadığının analizi.”
(32) Bu çerçevede, öncelikle bildirim konusu Sözleşme’nin rekabeti kısıtlayıcı olup
olmadığının tespitine yer verilmektedir.
G.5.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi ve 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında
Değerlendirme
(33) “Bildirim Konusu Sözleşmenin Kapsamı ve Niteliği” bölümünde de yer verildiği üzere,
düzcam pazarında TRAKYA CAM ile yetkili satıcılar arasında imzalanması öngörülen
Sözleşme yeniden satış fiyatının tespiti, yeniden satış fiyatına minimum sınır getirilmesi
ve pasif satışların engellenmesi gibi dikey kısıtlamalar içermemektedir. Bununla birlikte,
Sözleşme’nin 3.4. maddesiyle rekabet etmeme yükümlülüğü düzenlenmektedir. Bu
çerçevede doğrudan ve dolaylı olarak rakip ürün üretmemeye, satmamaya ve
pazarlamamaya yönelik kısıtlamalar getirilmektedir. Önceki bölümde yer verilen TRAKYA
CAM’a ilişkin muafiyet kararları ve genel Kurul içtihatlarıyla sabit olduğu üzere bu
kapsamda, söz konusu sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti
kısıtladığı ve menfi tespit belgesi alamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
(34) Bildirim konusu TRAKYA CAM ile bayiler arasında akdedilmesi planlanan Sözleşmenin,
dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüslerin, malların yeniden satış ve
dağıtım amacını taşıması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’e göre dikey anlaşma
niteliğindedir. Dikey bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan
aynı Kanun’un 5. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak grup muafiyetine tabi
tutulabilmesi için öncelikle sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması
gerekmektedir. Bu kapsamda bahse konu Sözleşme’nin, düzcam pazarında sağlayıcı
konumundaki TRAKYA CAM’ın sahip olduğu pazar payı açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir.
17-42/670-298
8/16
(35) Yukarıda Tablo-3’te yer verildiği üzere, TRAKYA CAM’ın pazar payı, 2012 yılında %(…..),
2013 yılında %(…..), 2014 yılında %(…..), 2015 yılında (…..), 2016 yılında ise %(…..)
olarak gerçekleştiği tespit edilmiştir. Söz konusu verilerden görüleceği üzere düzcam
pazarı bakımından Sözleşme’nin, Tebliğ’de belirtilen pazar payı eşiğinin aşılması
nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığı anlaşılmaktadır.
(36) Pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle düzcam bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayan bildirime konu Sözleşme’nin 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesine tabi tutulması
gerekmektedir.
G.5.2. 4054 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(37) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bir sözleşmenin, bu madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabilmesi için Kanun’un 5. maddesinde sayılan
dört koşulun tamamının bir arada karşılanması gerekmektedir. Aşağıda düzcam pazarı
bakımından bildirime konu Sözleşme’nin bu koşulları sağlayıp sağlamadığı
değerlendirilmektedir.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(38) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi çerçevesinde yapılacak değerlendirmede
ortaya çıkacak yararlı etkilerin sadece işlemin tarafları için değil; ekonominin geneli için
geçerli ve somut nitelikte olması gerekmektedir. Bu çerçevede örneğin dağıtım
maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının, çeşitliliğin artırılması, arzın devamlılığının
sağlanması, satış öncesi hizmet kalitesinin artırılması gibi olumlu etkiler ekonominin
geneline yansıyacak somut etkiler olarak sayılabilecektir.
(39) Bildirim Formunda ve sonrasında sunulan belgelerde, Sözleşme ile yukarıda sayılanlara
benzer faydaların ortaya çıkmasının beklendiği ileri sürülmektedir. Buna göre, bayiler
daha etkin ve yoğun bir şekilde örgütlenebilecekler, bölgelerindeki satış potansiyelini
daha doğru biçimde değerlendirebileceklerdir. Diğer yandan bu sistemle bayilerin
görünümlerine, depo ve araçlarının standardizasyonuna, müşteri ziyareti
programlamasına, ürün çeşitliliği ve bulunabilirliğine ve personel eğitimi gibi alanlara
yatırım yapma güdüleri artırılarak yetkili bayiler arasında belli bir standardın sağlanması,
hizmet kalitesinin artırılması ve böylelikle satış sürecinin optimize edilmesi
beklenmektedir.
(40) TRAKYA CAM açısından ise üretimden lojistiğe kadar birtakım fonksiyonlarda
iyileştirmeler sağlanabilecektir. Tüketicilerin taleplerinin daha iyi okunması, etkin dağıtım
kanalı ile özellikle yeni ürünlerin uç noktalara daha hızlı biçimde ulaştırılması, lojistik ve
stok maliyetlerinin azaltılması, üretim planlamasında optimizasyon ve pazarlama
faaliyetlerinde etkinlik artışı bu çerçevede ortaya çıkması beklenen faydalardır. Ayrıca
TRAKYA CAM’ın düzcam ürününü daha etkin olarak yeniden satıcılara nakledebileceği
öngörülmektedir. Düzcam pazarının alt bayi ve perakende seviyesinde çok fazla
teşebbüs bulunmaktadır. TRAKYA CAM’ın cam sektöründe faal tüm teşebbüslere
düzcam ürününü ulaştırabilmesi hem maliyet hem de kapasite açısından zorluk
yaratabilmektedir. Bildirime konu Sözleşme ile TRAKYA CAM belirli sayıdaki bayiye
düzcam ürününün nakliyesini yapacak, yetkili bayiler de ürünü daha alt gruptaki tüm
teşebbüslere ulaştırabilecektir.
17-42/670-298
9/16
(41) Bu noktada üretim planlamasında optimizasyon konusu önem arz etmektedir. Düzcam
üretimi izabe teknolojisine dayalı enerji yoğun bir üretim alanıdır. Cam harmanları ergitme
fırınlarında 1500-1600 °C dereceye kadar ısıtılarak ergimiş cam elde edilmektedir. Cam
ergitme fırınları ortalama on beş yıl süreyle hiç söndürülmeden sürekli olarak sıcak
tutulmak zorundadır. Bu nedenle işin doğası gereği, yüksek ısı enerjisi gerektiren izabe
teknolojisi, kesintisiz üretim yapma zorunluluğu ve hassas hammadde kullanımı
nedeniyle üretici açısından üretim hattı sayısının fazlalığı ilave bir avantaj
sağlamamaktadır. Düzcam ürün yelpazesinde yer alan farklı ürünlerin üretimleri için
kalınlık ve özellikle renk geçişlerinde ciddi üretim kayıpları yaşanmaktadır. Bu nedenle
renkli ürün üretimleri yıl içinde kampanyalar şeklinde yapılmaktadır. Bu durum dönemsel
stok seviyelerini ve stok maliyetini artırmaktadır. Dolayısıyla pazarda geniş ürün gamı ile
hizmet veren üreticilerin ilave bir maliyet avantajı bulunmamaktadır. Bu bağlamda
düzcam ürünlerinin çeşitliliği ve üretim sürecinin özellikleri, bu pazarda üretim
planlamasını önemli bir unsur haline getirmektedir. Üretim maliyetlerinin yükselmemesi
için üretim planlamasının iyi yapılması gerekmekte ve cam ürünlerinin bu özelliklerinden
dolayı pazar talebinin öngörülebilirliği önem kazanmaktadır.
(42) Bildirime konu Sözleşme ile yetkili bayilerin sadece TRAKYA CAM ürünlerine
yoğunlaşarak gelen talebi daha doğru bir şekilde değerlendirme olanakları artacaktır. Bu
durum ise, pazar hakkında daha doğru geri bildirim alan TRAKYA CAM’ın üretim
planlamasını daha etkin yapmasını sağlayacaktır. Bu etkinliğin genel olarak ekonomiye
yansıyan başlıca faydası talep eğilimleri doğrultusunda ürün çeşitliliğinin ve arzın
devamlılığının sağlanmasıdır. Lojistik ve stoklama maliyetlerinin azaltılması ise eşlik eden
diğer faydalar arasında sayılabilecektir.
(43) Diğer yandan Sözleşme’ye konu ürünlerin dağıtımının yapılacağı alt bayi ve perakende
satış noktalarının yaygınlığı da değerlendirilmesi gereken unsurlardan biridir. Düzcam
ürünleri pazarında TRAKYA CAM’ın yetkili bayisi konumunda bulunan teşebbüslerle aynı
segmentte bulunan teşebbüslerin sayısının 100’ün üzerinde olduğu, bu teşebbüslerin
müşterisi durumunda bulunan alt bayilerin ve perakendecilerin ise çok daha fazla olduğu
tahmin edilmektedir. Bu veriler düzcam ürünlerinin etkin bir şekilde dağıtılabilmesi için
yaygın ve çok sayıda noktaya ulaştırılması gerekliliğine işaret etmektedir. Bildirime konu
Sözleşme ile yetkili bayilerin belli bölge ve/veya müşteri gruplarına yoğunlaşmaları daha
fazla sayıda noktaya ulaşmalarına, dağıtım ve lojistik faaliyetlerini daha iyi
planlamalarına, ölçek ekonomilerinin ortaya çıkmasına ve dolayısıyla dağıtımın
rasyonelleşmesine katkı sağlayabilecektir.
(44) Ayrıca bildirime konu Sözleşme çerçevesinde yapılandırmak istediği yeni dağıtım
sistemiyle TRAKYA CAM, yetkili bayilerin ve bunların hizmet kalitesinin belli standartlara
kavuşmasını da hedeflemektedir. Sözleşmedeki düzenlemelerden, hizmet standartlarının
sağlanmasına yönelik olarak, örneğin belli nitelikteki personelin istihdam edilmesinin,
yetkili bayinin ve personelinin TRAKYA CAM’ın düzenleyeceği eğitim programlarına
katılmasının, uygun bilgi sistemleri alt yapısının kullanılmasının, gerektiğinde depo
kapasitesinin ve araç sayısının artırılmasının, yeni ürünlerin en uç noktalara kadar
tanıtımının yapılmasının amaçlandığı görülmektedir. Bu çerçevede TRAKYA CAM’ın
yetkili bayi sayısını 19’a düşürmesinin de ilgili yapılandırmanın başarısını arttırabilecek
bir olgu olduğu öne sürülmektedir.
(45) Yukarıda yapılan bu açıklamalar çerçevesinde, bildirime konu Sözleşme’yle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulun sağlandığı kanaatine varılmıştır.
17-42/670-298
10/16
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(46) TRAKYA CAM Sözleşme ile faaliyete geçecek olan dağıtım yapılanmasının tüketicilere
sağlayacağı en önemli faydanın, tüketicinin talep ettiği ürünlere en iyi kalitede, en hızlı ve
en uygun bir biçimde erişebilme olanağına kavuşmaları olacağını belirtmektedir.
(47) Bahse konu Sözleşme ile TRAKYA CAM’ın sayısı azaltılmış yetkili bayisi olma
güdüsünün nihai satış noktası sayısına, ürün çeşitliliğine, arzın devamlılığına katkı
sağlayarak tüketicinin farklı perakende satış noktaları ve aynı ya da farklı markalı ürünler
arasındaki seçim özgürlüğünü artırabileceği ileri sürülmektedir. Ayrıca tüketici talebinin
daha iyi tartılabilmesinin hem mevcut hem de yeni tasarlanacak ürünler bakımından
tüketicilerin eğilimlerine cevap veren ürün arzını destekleyebileceği belirtilmektedir.
(48) Bunun yanı sıra bildirime konu Sözleşme ile üretim planlamasının daha iyi
yapılabilmesinden, lojistik ve stok yönetiminde etkinliğin artmasından ve dağıtımın
rasyonelleşmesinden, hem sağlayıcı hem de yeniden satıcı/toptan dağıtım seviyesindeki
maliyet tasarruflarının markalar arası ve marka içi rekabetin düzeyine de bağlı olarak
tüketiciye olumlu yansıması beklenmektedir.
(49) Bahse konu Sözleşme ile tüketiciye olumlu yansıması beklenen diğer bir konu tüketicinin
aldatılmasının engellenmesidir. Düzcam ürünü fiziksel özelliklerinden dolayı tüketici
tarafından gözle birbirinden ayırt edilememekte, sadece laboratuvar ortamında yapılan
bir takım analizler neticesinde ayırt edilebilmektedir. Bunun sonucu olarak kaliteli düzcam
ürünü almak isteyen bir müşteriye farklı bir düzcam ürünü verilerek, müşteri kolaylıkla
aldatılabilmektedir. Nitekim TRAKYA CAM tarafından, tüketicilerin düzcam ürününü gözle
ayırt edememesi neticesinde TRAKYA CAM ürünü olarak aldıkları ve şikâyetçi oldukları
birçok ürünün aslında TRAKYA CAM ürünü olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.
Bildirime konu Sözleşme sonucunda oluşturulacak yeni bayilik sistemi ile
müşterilerin/tüketicilerin bu şekilde aldatılmasının önlenebileceği değerlendirilmektedir.
(50) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde bildirime konu Sözleşme’nin tüketici
açısından olumlu etkileri olabileceği ve dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(b) bendindeki koşulun sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(51) Daha önce ifade edildiği üzere, Sözleşme’de rekabet hukuku bağlamında ele alınabilecek
kısıt yetkili satıcılara getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüdür. Dikey Anlaşmalara İlişin
Kılavuz’da11 belirtildiği gibi, rekabet etmeme yükümlülüğünün pazar üzerindeki rekabeti
bozucu etkilerini belirlemede önemli unsurların başında sağlayıcının pazardaki konumu
gelmektedir. Sağlayıcının pazardaki konumunun yanında uygulanacak rekabet etmeme
yükümlülüğünün kapsamı ve süresi de değerlendirmede önem kazanmaktadır. İlgili
Kılavuz’a göre, sağlayıcının satışlarının bu tür sözleşmelerden kaynaklanan kısmı
arttıkça, bir başka deyişle bağlı pazar payı arttıkça, pazarda kapama riski de artacaktır.
Benzer şekilde rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi arttıkça pazarın kapanması
olasılığı da artacaktır. Pazar kapama etkisi değerlendirilirken ayrıca rakiplerin durumu,
giriş engelleri, ticaretin seviyesi, ürünün niteliği, alım gücü gibi hususlar da göz önünde
bulundurulmaktadır.
11 Dikey Anlaşmalara İlişin Kılavuz, prg. 117-135.
17-42/670-298
11/16
(52) Sağlayıcı TRAKYA CAM’ın konumuna yukarıdaki bölümünde yer verilmiştir. Tablo 3’ten
görüleceği üzere, TRAKYA CAM 2016 yılı itibarıyla satış tutarı üzerinden %(…..) pay ile
pazarın lider oyuncusu konumundadır. Pazarda TRAKYA CAM’ın tek yerli rakibi olarak
faaliyet gösteren DÜZCE CAM’ın aynı dönemde payı %(…..), ithalatın payı %(…..)
oranında gerçekleşmiştir. Bu çerçevede TRAKYA CAM’ın tek rakibi olan yerli üretici
DÜZCE CAM’ın yaklaşık yedi katı pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Nitekim
14.12.2017 tarih ve 17-41/641-280 sayılı Kurul kararında da TRAKYA CAM’ın düzcam
pazarında hakim durumda olduğu değerlendirmesi yapılmıştır.
(53) Bununla birlikte, ilgili sözleşme hükmünün pazar kapama etkisi değerlendirilirken ele
alınması gereken diğer konular aşağıda detaylıca incelenmektedir.
i) Rakip Teşebbüslerin Pazardaki Konumu
(54) TRAKYA CAM ve başlıca rakiplerin yıllar itibarıyla düzcam pazarında satış tutarı
üzerinden sahip oldukları pazar payları yukarıda Tablo-3’te verilmiştir. Buna göre satış
tutarı bazında TRAKYA CAM’ın Türkiye’de üretici olarak tek rakibi olan DÜZCE CAM’ın
pazar payının 2012 ve 2013 yılında %(…..), 2014 yılında %(…..), 2015 yılında %(…..) ve
2016 yılında (…..) olarak gerçekleştiği görülmektedir. TRAKYA CAM ve DÜZCE CAM
haricinde Türkiye’de başka üretici teşebbüs bulunmamaktadır. Ancak ithalatçı
teşebbüsler de bulunmaktadır. Düzcam ürününde ithalatın pazardaki payına
bakıldığında, yıllar itibarıyla artış gösterdiği, satış tutarı bakımından 2012 yılında %(…..)
iken 2016 yılında %(…..) olarak gerçekleştiği gözlenmektedir.
(55) Tablo 3’teki pazar payı verileri ele alındığında, TRAKYA CAM’dan sonra ikinci konumda
bulunan ve tek yerli üretici olan DÜZCE CAM’ın pazar payının TRAKYA CAM’ın pazar
payının çok gerisinde olduğu görülmektedir. İthalatçı konumda olan teşebbüslerin toplam
pazar payları dahi yıllar itibarıyla artış gösterse de TRAKYA CAM’a göre hâlâ düşük
sayılabilecek oranlarda seyretmektedir.
(56) Bu noktada ithalata uygulanan kotalar ve ek mali yükümlülükler önem kazanmaktadır.
Ekonomi Bakanlığı tarafından yayımlanan İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ
(Tebliğ No: 2015/6)’de 70.04 ve 70.05 gümrük tarife pozisyonlarında yer alan düzcam
ürün çeşitleri ithalatında üç yıl süreyle; birinci dönemde ton başına 60$, ikinci dönemde
ton başına 55$, üçüncü dönemde ise ton başına 50$ ek mali yükümlülük şeklinde
korunma önlemleri getirilmiştir. İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ
(Tebliğ No: 2015/16) ile 70.04 kodlu emniyet camlarında Çin’e %63,7, İsrail’e %53,2
(CIF%) olmak üzere geçici önlemler yürürlüğe konulmuştur. Yine 2015/23 numaralı Tebliğ
ile renksiz düzcam için İsrail’e %37,57 (CIF%) kesin önlem yürürlüğe konulmuştur. Yine
2013/24 numaralı Tebliğ ile renksiz düzcam için Romanya ülkesine %25 (CIF%) kesin
önlem yürürlüğe konulmuştur. Bunun yanı sıra İran ülkesine cam ayna ürününde 2017
yılına kadar miktar kısıtlaması önlemi uygulanmaktadır12. Verilerden görüleceği üzere
düzcam ürün çeşitlerinde farklı ülkelere muhtelif ek mali yükümlülükler veya kota
uygulanarak ülkede ithalatın rekabetçi baskısı azaltılmaya çalışılmıştır
(57) Tablo-3’teki pazar payı verileri ele alındığında, Ekonomi Bakanlığı tarafından uygulanan
ithal düzcam ürünlerinden korunma önlemlerine rağmen ithalatın pazardaki payının yıllar
itibarıyla artış gösterdiği gözlemlenmektedir. Bu artışın temel nedeni diğer ülkelerdeki
enerji maliyetinin Türkiye ile kıyaslandığında çok düşük olmasıdır. Düzcam üretiminin
enerji yoğun bir üretim olması nedeniyle enerji, düzcam üretiminde en önemli maliyet
kalemini oluşturmaktadır. Diğer ülkelerdeki düzcam üretiminde enerji maliyetinin çok
düşük olması nedeniyle Türkiye’de ithal ürünlere koyulan ek mali yükümlülükler ve
kotalara rağmen ithal ürünler girişini sürdürmektedir.
12 .
17-42/670-298
12/16
(58) Teşebbüsler sahip oldukları üretim kapasiteleri bakımından değerlendirildiğinde;
TRAKYA CAM’ın 2 milyon tondan fazla üretim kapasitesi bulunmaktadır. DÜZCE CAM’ın
ise yeni üretim hatlarıyla birlikte kapasitesinin (…..) ton civarında olacağı teşebbüs
yetkilileri dosya kapsamında yapılan görüşmede belirtilmiştir.
(59) Bu çerçevede düzcam ürünlerinde ülkede TRAKYA CAM’ın üretici olarak tek rakibi olan
DÜZCE CAM’ın ve son yıllarda pazardaki toplam payları artmasına rağmen ithalatçı
firmaların pazardaki payları bakımından halen TRAKYA CAM’ın oldukça gerisinde
oldukları, bununla birlikte DÜZCE CAM’ın önümüzdeki dönemlerde yeni hatlarının
faaliyete geçecek olmasının ve ithalatın pazardaki rekabet düzeyine olumlu etkisinin
olacağı değerlendirilmektedir.
ii) Giriş Engelleri
(60) Genel olarak düzcam ürünlerinin temel üretim teknolojisi dünya genelinde firmalar
arasında önemli farklılıklar göstermemektedir. Ancak cam sanayii yüksek sermaye ve
kurulum maliyetleri gerektiren bir üretim alanıdır. Düzcam pazarında özellikle makina-
donanım hızlarının artması, enerji yoğun bir üretim olması ve kesintisiz üretim gerekliliği,
ölçeklerin büyümesine neden olduğundan ulusal ve/veya uluslararası çapta faaliyet
gösterebilmek için ölçek ekonomilerinden faydalanmak önemli hale gelmektedir. Bu
çerçevede sektörde güçlü bir yer edinmek isteyen firmaların yüksek kapasiteli tesisler
kurarak ölçek ekonomilerinden faydalanmaları gerekmektedir. Bu durumun sermaye
ihtiyacını artırması, sürekli büyüme ve modernizasyon yatırımları gerekliliği ile ölçek
ekonomilerinin geçerliliği pazara üretici olarak girişi zorlaştırmaktadır.
(61) Cam sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin rekabet güçlerini artırabilmek için
alternatif hammadde ve süreç geliştirme, enerji tasarrufu sağlama ve katma değeri
yüksek yeni ürünler geliştirmeye yönelik ar-ge yatırımları yapmaları gerekmektedir. Diğer
yandan temel teknolojiyi ve buna destek veren yan teknolojileri kullanma becerisi, başka
bir ifadeyle “know-how” birikimi de firmaların rekabetçi güçleri üzerinde etkili olan
unsurlardan biridir.
(62) TRAKYA CAM’ın marka bilinirliği bulunmakta ve Şişecam Grubu çatısı altında faaliyet
göstermesi nedeniyle finansal güce sahip olduğu anlaşılmaktadır. Uzun yıllar boyunca
üretici olarak pazara yeni giren bir oyuncu olmamıştır. Bununla beraber DÜZCE CAM,
önümüzdeki dönemlerde yeni faaliyete sokacağı üretim hatlarıyla kapasitesini artırmayı
planlamaktadır. Kapasitesinin ve ürün çeşitliliğinin artmasıyla DÜZCE CAM pazarda daha
rekabetçi hale gelebilecektir.
(63) Buna ek olarak pazar paylarına ilişkin bölümde değinildiği üzere, çevre ülkelerdeki enerji
fiyatlarının ortaya çıkardığı bir ithalat imkânından bahsetmek mümkündür. Son dönemde
ithalatçı teşebbüslerin pazardan aldığı paydaki artışın, pazardaki rekabet düzeyine katkı
sağlayacağı değerlendirilmektedir.
iii) Pazarın Olgunluk Seviyesi
(64) Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmaktadır. Bu tip doygun pazarlarda reaksiyon kabiliyetinin düşük olması
sebebiyle gerek yatay gerekse de dikey anlaşmaların olumsuz etkileri dinamik pazarlara
göre daha yüksek olabilmektedir.
17-42/670-298
13/16
(65) Türkiye düzcam pazarı gerek kapasite ve tüketim artışları gerek yeni ürünlerin pazara
sunulmasıyla gelişimini sürdüren bir pazardır. Tablo 3’teki toplam tüketim verileri ele
alındığında, pazarın 2014 yılında %28, 2015 yılında %7,5, 2016 yılında %11,3 civarında
büyüdüğü dolayısıyla talebin düzenli olarak arttığı söylenebilecektir. Temel üretim
teknolojisi çok fazla değişmese de, firmalar üretim süreçlerini etkinleştirecek, maliyet
tasarrufu sağlayacak teknolojilere yönelik ar-ge faaliyetlerinde bulunmaktadırlar. Ar-ge
faaliyetlerinin önemli bir bölümü de yeni ve katma değeri yüksek ürünlerin geliştirilmesini
amaçlamaktadır. Teknolojik ve teknik gelişmeler de tüketicinin talep eğilimlerini
etkileyebilmekte, özellikle cam ürününü kullanan otomotiv ve inşaat sektörünün gelişimi,
gün geçtikçe cam ürününe olan talebi artırmaktadır.
(66) Düzcam pazarında özellikle renk ve ebat bakımından ürün çeşitliliği oldukça yüksek
seviyededir. Yeni ürünler sürekli tüketicinin beğenisine sunulmaktadır. Tüketicilerin
ürünlerde, hem fonksiyonellik, hem de estetik beklentileri artmaktadır. Dağıtım kanalları
bakımından da pazar dinamik bir yapı sergilemektedir. Tüm bu gelişmeler birlikte
değerlendirildiğinde, ülkemizde düzcam pazarının dinamik bir pazar olduğu
söylenebilecektir.
iv) Ticaretin Seviyesi
(67) Bildirime konu Sözleşme ile getirilen dikey kısıtların potansiyel etkilerinin
değerlendirilmesinde dağıtım zincirinin hangi aşaması için öngörüldükleri önemli bir
faktördür. Anlaşmanın toptancı seviyesindeki nihai ürünlerin satışına yönelik olduğu
durumda, rekabetçi sorun ortaya çıkması, toptancılık çeşidine ve toptancı seviyesinde
giriş engellerinin bulunup bulunmamasına bağlıdır. Şayet rakip üreticiler kendi toptancı
sistemlerini rahatlıkla oluşturabiliyorlarsa gerçek bir kapama etkisi söz konusu
olmayacaktır.
(68) Sözleşme ile TRAKYA CAM’ın düzcam ürününün son kullanıcıya ulaştırılması sürecinde
yer alan yeniden satıcı/toptancı, bunların alt bayisi ve perakende segmentlerinden
sadece yeniden satıcı/toptancı segmenti hedef olarak belirlenmiştir. Sözleşme ile alt bayi
ve perakende seviyede aktif ve pasif satışlara herhangi bir kısıtlama getirilmemiştir.
Ayrıca dosya özelinde yetkili bayiler ile aynı segmentte faaliyet gösteren çok sayıda
teşebbüsün varlığı (100’ün üzerinde) dikkat çekmektedir.
(69) Diğer yandan dağıtım aşamasında, rakip teşebbüslerin kendi toptan dağıtım kanallarını
kolaylıkla oluşturabildikleri ölçüde pazarın rakiplere kapatılması konusunda ciddi bir riskin
ortaya çıkmaması beklenebilecektir. Bunun değerlendirilmesinde ise toptan dağıtım
seviyesinde rakip sağlayıcıların yeni alıcılar yaratmalarının veya alternatif alıcılar
bulmalarının kolay olup olmadığının dikkate alınması gerekmektedir.
(70) Yer verildiği üzere düzcam ürünleri pazarında TRAKYA CAM’ın bayisi konumunda
bulunan teşebbüslerle aynı segmentte bulunan teşebbüslerin (yeniden satıcı, cam
işleyici) sayısının 100’ün üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Bildirime konu
Sözleşmeyle birlikte TRAKYA CAM çalıştığı yetkili bayileri azaltmaktadır. Bir önceki yetkili
bayilik sözleşmesinde 88 adet bayi varken yeni sözleşmeyle birlikte yetkili bayi sayısı 19’a
düşürülmüş olmakta, 69 adet bayi ile yeniden sözleşme imzalanmamaktadır. Bu sayı
2013 yılındaki sözleşmeye göre 2016 yılında TAKYA CAM’ın yetkili bayi sayısında
%80’lik bir küçülmeye gittiğini işaret etmekte, 69 adet yetkili bayinin TRAKYA CAM’dan
bağımsız hale geldiği anlamını taşımaktadır.
17-42/670-298
14/16
(71) Bunun yanında Sözleşme ile TRAKYA CAM yetkili satıcısı konumuna gelecek 19 bayinin
2014, 2015 ve 2016 yılları cam alım miktarları ve cam alım tutarları incelendiğinde
TRAKYA CAM ürünleri dışında gerçekleştirdikleri kısıtlı alımlarının seneler içinde gittikçe
azalarak 2016 senesinde neredeyse bitme noktasına geldiği gözlenmiştir. Bu durum ise
rekabet yasağı ile getirilecek olan kısıtlamanın pazardaki muhtemel etkisinin sınırlı
kalacağına işaret etmektedir13.
(72) TRAKYA CAM’ın düzcam ürününün yetkili bayiler haricinde direkt olarak TRAKYA
CAM’dan tedarik edilme olanağı da bulunmaktadır. Söz konusu Sözleşme’de TRAKYA
CAM’ın yetkili satıcısı olarak 19 bayi belirlenmiş olsa da TRAKYA CAM’ın yalnız bu
toptancılara cam satışı yapacağına dair bir madde yer almamaktadır. Bu kapsamda
TRAKYA CAM, ürünlerinin toptan satışını yetkili bayiler aracılığıyla yapması beklenmekle
birlikte, ihtiyaç duyulması halinde yüksek tutarda cam alışı yapacak sanayici müşterilere
de cam tedarik edebilecektir.
(73) Yapılan bu açıklamalar çerçevesinde; bildirime konu Sözleşme ile sadece yeniden
satıcı/toptan seviyede rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesinin, yeniden
satıcı/toptancı bayiler üzerinde başkaca herhangi bir kısıtlamanın olmamasının, yetkili
bayiler ile aynı segmentte faaliyet gösteren çok sayıda teşebbüsün varlığının,
Sözleşme’nin rekabet etmeme yükümlülüğünden kaynaklanan olumsuz etkisini azalttığı
değerlendirilmektedir.
v) Sözleşme Süresi
(74) Sözleşme ile getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün pazar üzerinde yarattığı olumsuz
etkilerin değerlendirilmesinde ele alınan faktörlerden bir diğeri de sözleşmenin süresidir.
Nitekim sağlayıcıların bir alıcıyı kendilerine bağlamak için başta giriştikleri rekabet bu
yükümlülüklerin olumsuz etkilerini hafifletebilmektedir. Sağlayıcının, alıcıya getirdiği
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi azaldıkça, bu hafifletici etki artış göstermektedir.
TRAKYA CAM’ın yetkili bayilerine getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi
Sözleşme süresine bağlı olarak iki yıldır. Sözleşme birer yıllık dönemler halinde hem
TRAKYA CAM’ın hem de yetkili bayilerin bu yöndeki açık irade beyanlarıyla
yenilenebilmektedir. Diğer bir ifadeyle yetkili bayiler herhangi bir ek maliyetle karşı karşıya
gelmeksizin ilk olarak iki yıllık sözleşme süresinin sonunda, sonrasında da her bir yıllık
dönemin ardından serbest kalabilmektedirler. Bu sürenin sonunda TRAKYA CAM’ın
rakiplerinin, yetkili satıcıları kendi ürünlerini dağıtmaya ikna etmek için pazarlık şansı
bulunmaktadır. Uzun olmayan dönemler halinde bu pazarlık sürecinin gündeme gelecek
olması rekabet etmeme yükümlülüğünün olumsuz etkilerini hafifletici bir unsurdur.
(75) Yukarıda başlıklar halinde yapılan açıklamalar çerçevesinde; bildirime konu Sözleşme ile
sadece yeniden satıcı/toptan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi, perakende
düzeyinde herhangi kısıtlamanın olmaması, yetkili bayiler ile aynı segmentte faaliyet
gösteren çok sayıda teşebbüsün varlığı, düzcam pazarında ürün ve dağıtım kanalları
bakımından pazarın dinamik bir yapı sergilemesi ve benzeri unsurlar dikkate alındığında,
bildirime konu Sözleşme ile pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kaldırılmayacağı kanaatine varılmıştır.
13 Bkz. 14.12.2017 tarihinde alınan 17-41/641-280 sayılı karar.
17-42/670-298
15/16
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi için Zorunlu Olandan
Fazla Sınırlanmaması
(76) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki koşulun karşılanabilmesi, rekabetin
kısıtlandığı anlaşmayla amaçlanan etkinliklerin elde edilebilmesi için rekabetin zorunlu
olandan fazla kısıtlanmamasına bağlıdır. Bu nedenle Sözleşme’de yer alan her
kısıtlamanın amaçlanan etkinliğe ulaşılabilmesi için gerekli olması gerekmektedir.
(77) Sözleşme’de yer alan kısıtlama rekabet etmeme yükümlülüğüdür. Taraflar ilgili hükmün
sözleşmeden doğan etkinliklerin korunması için gerekli olduğunu ileri sürmektedir.
Sözleşme’deki bu hüküm pazarın diğer rakiplere kapanması riskini beraberinde
getirebilmektedir. Bildirime konu Sözleşme bakımından bu durum ele alındığında;
TRAKYA CAM pazarda 100 üzerinde olduğu tahmin edilen yeniden satıcı/toptancı
seviyesinde teşebbüsten sadece 19’uyla sözleşme imzalayacak, geri kalan teşebbüsler
TRAKYA CAM’ın rakipleri ile istediği şekilde ticaretine devam edebilecektir. Ayrıca
pazarda faaliyet gösteren bu teşebbüslerin alt bayisi ve perakendeci durumunda olan
birçok teşebbüs de bulunmaktadır. Perakende seviyede ise herhangi bir kısıtlama söz
konu değildir. Dolayısıyla Sözleşme kapsamında pazarın diğer rakiplere kapatılması
olasılığının düşük olduğu değerlendirilmektedir.
(78) Bu noktada Trakya Cam/Düzcam Muafiyet kararına değinilmesinde yarar görülmektedir.
Mezkur karara konu edilen Sözleşmede; bölge tahsisine, münhasırlığa ve dolayısıyla aktif
satış sınırlamasına, tavsiye fiyata, TRAKYA CAM tarafından yetkili bayilere, bayilerde
konumlanacak ve hemen hemen bayilerin tüm satış planlamasını ve stratejisini belirleyip
kontrol edecek bayi yöneticisi atanmasına, bayilere yüklenecek ve TRAKYA CAM’ın
sistemi ile entegre edilecek olan yazılım sistemi sayesinde kime, hangi fiyattan ne ürün
satıldığının tespit edilmesiyle pasif satışların zorlaştırılmasına yönelik hükümlerin
bulunduğu görülmektedir. Sonuç olarak ilgili kararda Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılamaması nedeniyle bireysel muafiyet
alamayacağına hükmedilmiştir. Ancak işbu bildirime konu Sözleşme’de sayılan
hükümlerin kaldırıldığı ve ilgili kararda bayiler tarafından bir tehdit unsuru olarak
algılanabileceği değerlendirilen kısa sözleşme süresinin (bir yıl) iki yıla çıkarıldığı
görülmektedir.
(79) Yukarıda yer verilen bu açıklamalar çerçevesinde bildirime konu Sözleşme ile 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilebilmesi için rekabetin
zorunlu olandan fazla kısıtlanmadığı kanaatine varılmıştır.
(80) Sonuç olarak, bildirime konu Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
şartların tümünü sağladığı, bu nedenle de sözleşme süresince bireysel muafiyetten
yararlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
17-42/670-298
16/16
H. SONUÇ
(81) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Trakya Cam Sanayii A.Ş. ile yetkili satıcılar/bayiler arasında imzalanması öngörülen
“Yetkili Bayilik Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olduğuna,
- Söz konusu sözleşmenin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen pazar payı eşiğinin aşılması
nedeniyle aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağına,
- Bununla birlikte “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulların tamamını karşılaması nedeniyle sözleşme süresince bireysel
muafiyet tanınmasına,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy