Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-157 (Devralma)
Karar Sayısı : 10-01/6-4
Karar Tarihi : 6.1.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Özgür BAL, Seda Nurtaç BAYRAMOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Huntsman Corporation
Temsilcileri: Av. Gülperi YÖRÜKER, Av. Emre ULCAYLI
Ahi Evran Caddesi Polaris Plaza, Kat:25 D:89 20
34398 Maslak/İstanbul
D. TARAFLAR : - Huntsman Corporation
500 Huntsman Way Salt Lake City, Utah 84108 ABD
- Tronox Incorporated
3301 N.W. 150th Street Oklahoma 73134 ABD
E. DOSYA KONUSU: Tronox Incorporated’in sahibi olduğu belirli varlıklar ve
hisseler üzerindeki tek başına kontrolün Huntsman Corporation tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.12.2009 tarih ve 8650 sayı ile giren ve
eksikleri en son 21.12.2009 tarih ve 9056 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 31.12.2009 tarih ve
2009-1-157/Öİ-09-ÖB sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 31.12.2009 tarih ve
REK.0.05.00.00-120/306 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-01 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı 40
Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda, ilgili pazarda bir hakim durum
yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla söz konusu devir
işlemine 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde izin verilmesi gerektiği görüşü
ifade edilmiştir.
50
10-01/6-4
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Devreden: Tronox Incorporated (Tronox)
Bildirim formundaki bilgilere göre, merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde olan Tronox
halka açık bir şirket olup, kimya endüstrisinde faaliyette bulunmaktadır. Tronox, geniş
yelpazedeki ürünlerde kullanılan beyaz bir pigment olan titanyum dioksit ürününün
(“TiO2”) dünya çapında üreticisi ve pazarlayıcısıdır. Elektrolitik ve diğer kimyasal
ürünler işi bakımından ise; elektrolitik mangan dioksit, sodyum klorat, bor bazlı ve diğer
özel kimyasal maddelerin üretimini yapmaktadır.
Tronox’un Türkiye’de herhangi bir hukuki varlığı bulunmamaktadır. Tronox ürünlerini 60
doğrudan Türk müşterilere ihraç etmektedir. Tronox’un Türkiye’deki başlıca iki satış
acentası olan “Bayer Türkiye Kimya San. Ltd. Şti.” ve “Kiminvest Kimyevi Maddeler
Sanayi ve Ticaret A.Ş.” ise yalnızca satış acenteleri olarak faaliyet göstermekte olup
Tronox’un TiO2 pigmentinin yeniden satıcısı değillerdir ve ürünün mülkiyeti kendilerine
geçmemektedir.
Tronox’un 2008 yılında dünya çapındaki cirosu (……….) ABD Doları, Türkiye’deki
cirosu ise (……….) ABD Doları’dır1 ((……….) TL). Bu cironun tamamı titanyum dioksit
satışlarından elde edilmiştir.
H.1.2. Devralan: Huntsman Corporation (Huntsman)
Huntsman Corporation, hisseleri New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören 70
halka açık bir şirkettir ve Delaware Eyaleti kanunları uyarınca kurulmuştur. Huntsman,
Huntsman grup şirketlerinin en tepesindeki ana şirkettir.
Çok çeşitli, özel kimyasal ara maddelerin üretimini yapan Huntsman, beş iş
segmentinde faaliyet göstermektedir: (i) Poliüretanlar iş segmenti; (ii) Performans
Ürünleri iş segmenti (etilen oksit gibi dahili olarak kullanılan kimyasal maddelerin yanı
sıra aminler, sürfaktanlar, karbonatlar, etilen glikoller, linear alkil benzen ve maleik
anhidrit dahil olmak üzere çeşitli ürünler); (iii) Pigmentler iş segmenti (titanyum dioksit
üretimi); (iv) Gelişmiş Malzemeler iş segmenti (hem epoksi hem de epoksi olmayan
kimyasallar esaslı formüle edilmiş sistemlerin yanısıra epoksi reçineleri ve ilgili
kimyasal maddelerin üretimi); ve (v) tekstil boyalarını ve tekstilde kullanılan kimyasal 80
maddeleri üreten Tekstil Efektleri iş segmenti.
2008 yılında Huntsman’ın dünya çapındaki cirosu (……….) Euro’dur. Türkiye’de
gerçekleştiği bildirilen (……….) ABD Dolar’lık toplam cironun ((……….) TL) yaklaşık
(……….) ABD Dolarlık kısmı 2008 yılındaki (tamamı Huntsman’ın İtalyan şirketi
Tioxide Europe srl tarafından gerçekleştirilen) titanyum dioksit satışlarından elde
edilmiştir.
Huntsman Türkiye’de aşağıdaki iştirakleri aracılığıyla faaliyet göstermektedir:
Huntsman İleri Teknoloji Ürünleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi:
İnşaat sektörü için malzeme üretimi alanında faaliyet göstermekte olan şirketin
hissedarlık yapısı aşağıda gösterilmektedir: 90
Tablo 1: Huntsman İleri Teknoloji Ürünleri Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. Hissedarlık Yapısı
Hissedarın Adı Hisse Oranı (%)
Huntsman Textile Effects (Belgium) BVBA 99.92
Huntsman Advanced Materials (Switzerland) GmbH 0.08
TOPLAM 100
1 2008 yılı ortalama Dolar kuru 1,29369 TL olarak alınmıştır.
10-01/6-4
3
Huntsman Tekstil Ürünleri, Kimya ve Dış Ticaret Limited Şirketi:
Türkiye sınırları içerisinde herhangi bir imalat faaliyeti bulunmayan şirket, satış
faaliyetini yürütmekte ve aynı zamanda Huntsman ile Türkiye’deki son kullanıcılar
arasındaki bağlantıyı sağlamaktadır. Şirketin hissedarlık yapısı aşağıda yer almaktadır:
Tablo 2: Huntsman Tekstil Ürünleri, Kimya ve Dış Tic. Ltd. Şti. Hissedarlık Yapısı
Hissedarın Adı Hisse Oranı (%)
Huntsman Investments (Netherlands) B.V. 90
Huntsman (Netherlands) B.V. 10
TOPLAM 100
Tioxide Europe Titanium Pigmentleri Ticaret Limited Şirketi:
Gayrifaal bir şirket olup, ofisini 2006 yılında kapatmış ve bu nedenle de Türkiye’deki
satışlar için artık bu şirket kullanılmamaktadır. 100
Dosyadaki bilgilere göre Türkiye’ye, Huntsman’ın yukarıda sayılan Türk şirketlerinin
yaptığı herhangi bir TiO2 satışı bulunmamaktadır. Huntsman’ın Türkiye’deki TiO2
satışlarının tamamı Huntsman’ın İtalyan şirketi olan Tioxide Europe srl. tarafından
yapılmaktadır.
H.1.3. Devredilen: Tronox’un Belirli Varlıkları ve Hisseleri
Tronox’un yalnızca bir kısmı işlemin konusunu oluşturmaktadır. Devralınacak olan
başlıca varlıklar (Tronox Varlıkları) şunlardır:
- Hollanda ve (Savvah, Georgia hariç olmak üzere) Amerika Birleşik
Devletleri’ndeki titanyum dioksit tesisleri,
- Avustralya’daki diğer bir titanyum dioksit tesisindeki ve buna ilişkin madencilik 110
faaliyetlerindeki ve diğer faaliyetlerdeki % 50’lik ortak girişim hissesi,
- Amerika Birleşik Devletleri’ndeki elektrolit üretim tesisleri; ve
- TiO2 üretimine ilişkin halihazırda A.B.D.’de bulunan fikri mülkiyet ve üretim
ekipmanı.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Tasarlanan devralma işleminin hedef şirketi Tronox, Türkiye’de yalnızca TiO2 satışında
faaliyet göstermektedir. TiO2 geniş yelpazedeki ürünleri beyazlaştırmak, parlatmak ve
opaklaştırmak için kullanılmaktadır. Öncelikli olarak kaplamalarda ve plastiklerde
kullanılmaktadır. Ancak mürekkepler, kağıt, kozmetikler ve yiyecek dahil olmak üzere 120
çok çeşitli diğer ürünlerde de kullanılmaktadır. Genel olarak, TiO2’nin özelliklerini ikame
edebilen bir ürün bulunmamaktadır. TiO2 büyük hacimli ve olgunlaşmış bir kimyasal
maddedir. TiO2’nin beyazlaştırma ve opaklaştırma özellikleri onu kaolin killer, kalsiyum
karbonat pigmetni ve sentetik polimerler gibi diğer ürünlerden ayırmaktadır. TiO2
ilmenit ve rutil cevherinden elde edilmektedir ve rutil ve anataz olmak üzere iki kristal
şekil almaktadır. TiO2 çoğu zaman bir pigment olarak tanımlanmaktadır ve
(kristalleşme yoluyla olan) beyazlığı ve opaklığı kimyasal değil fiziksel olduğundan
boyama yöntemlerinden ayrılmaktadır. TiO2, kurşuna alternatif olarak geliştirilmiştir;
ancak hem toksit olmama hem de etkisiz olma avantajları vardır. Genel olarak, TiO2’nin
özelliklerini ikame edebilen bir ürün bulunmamaktadır. Bazı seviyelerde kaolin killerin, 130
kalsiyum karbonat pigmentlerinin ve sentetik polimerlerin sınırlı sayıdaki uygulamada
ikame ürünler olduğu değerlendirilebilmektedir. Ancak genel olarak söz konusu ürünler
şu an itibarıyla ortadan kaldırıldığından, esasen, söz konusu ürünler ikame ürünler
değildir.
10-01/6-4
4
TiO2’nin temel işlevi ürünleri opaklaştırmak ve beyazlaştırmaktır. Çok geniş
yelpazedeki kullanımları sebebiyle; TiO2 üreticileri, ürün performansına veya
müşterinin üretim sürecine olan etkisine dayanabilen müşteri tercihlerini karşılamak
için ürünlerini (parçacıklar üzerine yerleştirilen kaplamaları değiştirerek)
farklılaştırmışlardır.
Buna rağmen, TiO2 üreticileri farklı derecelerde TiO2 üretirken, bir çok derece bir çok 140
son-kullanıcı uygulamalarına uygundur. Örneğin, Huntsman’ın TR92 ürünü ve Tronox
Varlıkları’nın 828 ürünü hem plastiklerde ve kaplamalarda hem de diğer kullanımlarda
kullanılmaktadır. Buna ilaveten, birçok üretici tüm son kullanıcı uygulamalarında
müşterilere hizmet vermekte veya hizmet verebilmektedir ve tüm üreticiler en geniş
çaptaki kullanım alanlarını kapsayan derece çeşitliliğini oluşturmuşlardır.
Ayrıca, birçok TiO2 üreticisi birçok dereceyi üretebilmekte veya üretimine kolaylıkla
geçebilmektedir. Bir üretici bir derecenin üretiminden bir diğerinin üretimine geçerken
yalnızca birkaç saatlik bir iş aksaması yaşamaktadır. Bildirim formunda arz ikamesinin
TiO2 pazarının son kullanıcılara göre bölümlere ayrılmasının gerekmeyeceği ifade
edilmektedir. 150
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “titanyum dioksit (TiO2)
pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirim Formunda titanyum dioksit ürününün arzı faaliyetinin uluslararası rekabet
şartlarına göre şekillendiği belirtilmekte ve ilgili coğrafi pazarın küresel tanımlanması
gerektiği ifade edilmektedir. Bazı Kurul kararlarında küresel pazar tanımları yapılmış
olmakla birlikte, dosya konusu devralma işlemi için benzer dosyalardaki Kurul’un genel
uygulaması çerçevesinde 4054 sayılı Kanun'un kapsam başlıklı 2. maddesi dikkate
alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 160
H.3.1. İşlemin Niteliği
Bildirim konusu işlem, Tronox’un sahibi olduğu belirli varlıklar ve hisseleri üzerindeki
tek başına kontrolün Huntsman Corporation tarafından devralınması işlemine izin
verilmesine yöneliktir.
Huntsman, iflas idaresine yapılan bağlayıcı ilk teklif varlık ve hisse alım sözleşmesini
(AEPA) 28.8.2009 tarihinde imzalamıştır. Söz konusu sözleşme uyarınca Huntsman’ın
tamamına sahip olduğu bir iştiraki olan Huntsman Pigments LLC; Tronox Inc’ten ve
iştiraklerinden Tronox Varlıklarını, ABD İflas Kanunu çerçevesinde devralmayı kabul
etmiştir.
İflas idaresine yapılan ilk teklif, iflas mahkemesince onaylanan bir açık arttırma 170
aracılığıyla daha yüksek bir teklife tabi olmak kaydıyla iflas eden şirket tarafından
seçilen ilgili bir alıcının iflas eden şirketin varlıkları için yaptığı bağlayıcı bir tekliftir.
Tronox Inc.’in borçluları ABD New York Kuzey Bölgesi İflas Mahkemesi’nce (İflas
Mahkemesi) Huntsman’ın AEPA kapsamındaki teklifini iflas idaresine sunulan ilk teklif
olarak kullanmak suretiyle bir açık arttırma düzenlemek üzere yetkilendirilmiştir.
Huntsman’ın İflas Mahkemesi’nce alıcı olarak onaylanması ve satışın onaylanması
halinde, Tronox Inc.’in varlıklarının Huntsman tarafından anlaşılan şekildeki tasarlanan
devralınması işleminin tamamlanması için geriye rekabet izinlerinin ve diğer idari
onayların alınması kalacağı ifade edilmektedir. Ayrıca AEPA uyarınca, tasarlanan
işlemin kapanışının 31.3.2010 tarihinde gerçekleşmemesi halinde taraflardan herhangi 180
biri AEPA’yı feshedebilecektir.
10-01/6-4
5
İşlemin amacı Huntsman’ın maliyetlerini düşürmek ve Huntsman’ın dünya çapındaki
TiO2 pazarında daha etkin bir şekilde rekabet etmesini sağlamak olarak ifade
edilmektedir.
Bildirim formundaki bilgilere göre, Huntsman 100 milyon ABD Dolarını aşan miktarda
maliyet tasarrufu yapmayı beklemektedir. Söz konusu tasarruflar TiO2 üretimini
arttırmak için birleşen tesisleri daha etkin bir şekilde işletmek ve Huntsman’ın
teknolojisini ve know-how’ını Tronox Varlıkları’na devretmek ve akabinde kapasiteyi
artırmak ve maliyetleri düşürmek şeklinde ortaya çıkmaktadır. Buna ilaveten,
Huntsman’ın önemli satın alma ve tedarik zinciri etkinlikleri kazanacağı da 190
belirtilmektedir. Birleşen şirketin müşterileri birçok noktadan kaynak sağlama imkanına
sahip olacaklardır. Bu nedenle tedarik garanti altına alınmış olacak ve (başta AB ve
ABD arasındaki olmak üzere) nakliye masrafları azalacaktır. Yeni şirketin aynı
zamanda önemli teknolojik sinerji getireceği ve bunun bir sonucu olarak Türkiye’dekiler
de dahil olmak üzere müşterilerin daha etkin teknolojilerle üretilen gelişmiş ürünlerden
veya materyallerden fayda sağlayacakları ifade edilmektedir.
H.3.2. Değerlendirme
Huntsman’ın (……….) ABD Dolar’lık toplam cirosunun ((……….) TL) yaklaşık (……….)
ABD Dolarlık kısmı 2008 yılındaki (tamamı Huntsman’ın İtalyan şirketi Tioxide Europe
srl tarafından gerçekleştirilen) titanyum dioksit satışlarından elde edilmiştir. Tronox 200
Varlıkları’nın Türkiye’deki 2008 yılı cirosu (……….) ABD Doları’dır ((……….) TL).
Tarafların Türkiye bakımından verilen pazar payları toplamının (yaklaşık %(….))
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde öngörülen pazar
payı eşiğinin altında kaldığının görülmesine karşın, Türkiye ciroları toplamının 25
milyon TL’lik ciro eşiğini aştığı ve bu bakımdan, söz konusu işlemin izne tabi bir
devralma işlemi olduğu anlaşılmaktadır. Dosyadaki bilgilere göre, tarafların ve
rakiplerinin TiO2 ilgili ürün pazarındaki 2008 yılı tahmini pazar payları aşağıda yer
almaktadır:
Tablo 3: 2008 Yılında Türkiye’ye Yapılan TiO2 Satışı ve Pazar Payı Rakamları
Teşebbüs Adı Hacim (bin ton)
Hacim Olarak Pazar
Payı (%)
Değer ($ milyon) Değer Olarak Pazar
Payı (%)
Huntsman (……….) (….) (……….) (….)
Tronox Varlıkları (……….) (….) (……….) (….)
Tronox ve
Huntsman Birlikte
(……….) (….) (……….) (….)
Cinkarna (……….) (….) (……….) (….)
DuPont (……….) (….) (……….) (….)
Ishihara (……….) (….) (……….) (….)
Kemira (……….) (….) (……….) (….)
Kronos (……….) (….) (……….) (….)
Cristal Global (……….) (….) (……….) (….)
Tronox DE2 (……….) (….) (……….) (….)
Precheza (……….) (….) (……….) (….)
Sachtleben (……….) (….) (……….) (….)
Cosmo (……….) (….) (……….) (….)
Police (……….) (….) (……….) (….)
Diğer3 (……….) (….) (……….) (….)
Toplam (……….) 994 (……….) 100
210
2 Tronox DE, Tronox’un Almanya’daki tesisini ifade etmektedir. Bu tesis Huntsman’a devredilmemektedir.
3 “Diğer” olarak belirtilen kısım; Ukrayna, Hindistan, Çin ve Japonya menşeli teşebbüslerin Türkiye’ye
yaptığı, hacim ve değer olarak toplam TiO2 ihracatını ve ilgili ürün pazarındaki payını ifade etmektedir.
4 Hacim olarak listelenen pazar paylarının toplamının % 99’u vermesinin sebebi oranlarda yukarıya veya aşağıya
doğru yuvarlama yapılmış olmasıdır.
10-01/6-4
6
Diğer taraftan dosyada yer alan bilgilere göre, dünya genelinde gerçekleşen devralma
işlemi AB ve ABD’de yaklaşık %(….)’lik pazar paylarına sahip olmaktadır. Tarafların
Türkiye pazarı bakımından %(….)’lik bir pazar payı elde etmesi söz konusudur. İlgili
pazarın; aynı üretim hattı üzerinde farklı derecelerin üretimi, aynı derecenin üretimi için
üretim hattının (ve/veya fabrikanın) kolaylıkla değiştirilebilmesi, üçüncü kişilerin
pazarlama yapabilirliği, dağıtım kapasitesinin yüksekliği, ilgili pazarda düzenleyici
engellerin ve fikri mülkiyet haklarına dayanan engellerin bulunmaması, ham maddelere
kolay erişim gibi özelliklerine dayanan giriş, çıkış kolaylılığı ve pazarın global yapısı da
dikkate alındığında planlanan devralma işlemi sonucunda, Türkiye’de, titanyum dioksit
pazarında 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde hakim durum yaratılması ya 220
da mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin
söz konusu olmayacağı anlaşılmaktadır. Nitekim tarafların Türkiye’deki en büyük beş
müşterisine gönderilen bilgi isteme yazılarında, söz konusu devralma işleminin
kendileri ve ilgili pazar bakımından herhangi bir rekabet endişesi yaratıp
yaratmayacağına ilişkin bilgi sorulmuş ve gelen cevabi yazılarda böyle bir endişelerinin
bulunmadığı ifade edilmiştir.
Ayrıca dosyadaki bilgilerden, söz konusu işlemin Avrupa Birliği Komisyonu’na da
bildirilmiş olduğu ve Komisyon’un 18.12.2009 tarih ve IP/09/1977 sayılı kararı uyarınca
işleme herhangi bir koşul olmaksızın izin verildiği anlaşılmaktadır.
230
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy