Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-4-204 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-67/950-257
Karar Tarihi : 13.10.2005
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B- RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Kerem TOMUR
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : TUI AG
Temsilcisi: Av. Nilüfer ÇAKMAKLI 20
Eski Büyükdere Cd. Park Plaza No:22 Kat:11 34398
Maslak/İstanbul
D- TARAFLAR : - TUI AG
Karl-Wiechert-Allese 4 D-30625 Hannover ALMANYA
- CP Ships Ltd.
2 City Place, Beehive Ring Road, Gatwick West Sussex
RH6 0PA İNGİLTERE
E- DOSYA KONUSU: TUI AG (TUI) tarafından CP Ships Ltd. (CP Ships)’nin 30
%100 oranındaki hissesinin devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 23.9.2005 tarih ve 6691 sayı ile
giren bildirim üzerine, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen
5.10.2005 tarih, 2005-4-204/Öİ-05-S.Y. sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu
10.10.2005 tarih, REK.0.08.00.00-120/299 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-67
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, bildirimi yapılan işlemin
tarafların toplam ciroları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu; bu
devralma işlemi sonucunda ilgili ürün pazarında, bir hâkim durum yaratılması
veya mevcut bir hâkim durumun daha da güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı; bu nedenle, bildirime konu
devir işlemine izin verilmesinin uygun olacağı görüşü ifade edilmiştir.
05-67/950-257
2
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
50
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Devralma işlemine taraf teşebbüslerin faaliyet alanları dikkate alınarak, ilgili ürün
pazarı, “düzenli hatlarda konteynır taşımacılığı hizmetleri pazarı” olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgilere çerçevesinde, “Akdeniz – Kuzey Amerika”, “Akdeniz –
Orta Amerika/Karayipler”, “Akdeniz – Orta Doğu”, “Akdeniz – Hindistan”, “Akdeniz 60
– Avustralya/Yeni Zelanda” ve “Avrupa” limanları arasındaki hatlar ilgili coğrafi
pazar olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirim, TUI’nin ihale (public bid) yoluyla, CP Ships’in %100 oranındaki hissesini
devralması işlemine izin verilmesi talebinden ibarettir. Bildirim konusu işlemin
tamamlanması, Avrupa Birliği Komisyonu ile Kurulumuzun onayını içeren ön
koşulların gerçekleşmesine bağlıdır.
1997/1 sayılı Tebliğ'in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2.
maddesinin (b) bendine göre, "herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir 70
teşebbüsün malvarlığını ya da ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya
kontrol etmesi" 4054 sayılı Kanun"un 7. maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası
birleşme ve devralma olarak kabul edilmektedir.
Bildirimi yapılan devir sonrasında CP Ships’in kontrolünde değişiklik olacağından,
anılan işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir devralmadır.
Öte yandan, anılan Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde yer
alan, “...birleşme veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının 80
yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulundan izin almaları
zorunludur.” hükmü ile izne tabi birleşme ve devralmalara pazar payı ve ciro eşiği
getirilmiştir.
Buna göre, tarafların ilgili ürün pazarındaki 2004 yılı ciroları toplamının
47.918.600- YTL. olduğu dikkate alındığında, Tebliğ’de belirlenen eşiğin aşıldığı,
dolayısıyla işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu
anlaşılmaktadır.
Taraflar, sadece Akdeniz-Kuzey Amerika ve Akdeniz-Avustralya/Yeni Zelanda
ticareti ile ilgili olarak birlikte %15’ten daha fazla bir pazar payı elde etmektedirler.
05-67/950-257
3
Akdeniz-Orta Amerika/Karayipler, Akdeniz-Orta Doğu ve Akdeniz-Hindistan ile 90
ilgili olarak, taraflar birlikte %5’ten az bir pazar payı elde etmektedirler.
Bununla beraber, bildirime konu devralma işlemi sonucunda TUI ile yalnızca CP
Ships’in üye olduğu konferans ve konsorsiyumlar arasında da bir ilişki
kurulmaktadır. İşlem ilgili pazarlardaki rekabet açısından değerlendirilirken rakip
teşebbüsler arasında bu şekilde oluşan bağın pazarların rekabetçi yapıları
üzerindeki etkilerinin de incelenmesi uygun olacaktır.
Esasen, düzenli hat taşımacılığı konferansları, bir grup denizyolu taşıyıcısından
oluşan ticari organizasyonlardır. Konferanslar; ortak navlun bedelleri belirlemek,
sefer sıklığı ve tahsisatı konusunda anlaşma yapmak, üyelik şartları oluşturmak,
taşıtıcıları bağlamak amaçlı sadakat indirimleri yapmak, ortak sürşarj belirlemek, 100
yük havuzu oluşturmak ve gelir havuzu oluşturmak faaliyetlerinden birini veya
birden fazlasını amaçlayabilir.
Konsorsiyum ve ittifaklar ise ortak hizmet sunumuna yönelik operasyonel işbirliği
yapılardır. Konsorsiyumlar üyelerine faaliyetlerini rasyonalize etme, risk paylaşma
ve ortak yatırım yapma gibi imkanlar sunmakta, bu özellikleriyle konferanslardan
ayrılmaktadırlar. Ortak hizmet sunumu için gerekli olduğu ölçüde konferans
içerisinde ticari bilgilerin değişimi söz konusu olabilmektedir.
Düzenli hat taşımacılığı pazarında konferans ve konsorsiyum gibi işbirliklerine
giren teşebbüslerin ilgili pazarlarda birlikteki pozisyonları önemli olabilmektedir.
Uygulamada, taşıyıcılar genellikle aynı ticari hatta bir konferansın ve/veya bir ya 110
da birden fazla konsorsiyumun üyesi olarak faaliyette bulunmaktadırlar.
İşlemin etkilenen pazarlardaki etkisini değerlendirirken bildirime konu işlemin
taraflarının konferans ve konsorsiyum üyeliklerinin dikkate alınması, bu
çerçevede birleşen tarafların pazar payları ile birlikte ilgili konferans ve
konsorsiyumların pazar paylarına da bakılması gereklidir.
- Akdeniz – Kuzey Amerika
Bildirimde bulunan tarafın verdiği bilgiler TUI ve CP Ships’in ayrı ayrı ve birlikte
pazar payları ile üye oldukları konferans ve konsorsiyumların isimleri ve pazar
payları aşağıdaki gibidir:
120
TUI
(Hapag-
Lloyd)
CP
Ships
Toplam
pazar
payı
Tarafların
üye olduğu
konferanslar
Pazar
payları (%
olarak)
Tarafların
üye olduğu
konsorsiyumlar
(% olarak)
Pazar
payı
(%
olarak)
Bağımsız
taşıyıcılar
Pazar
payı (%
olarak)
% 7 % 18,2 % 25,2 USSEC
(Sadece
Hapag-Lloyd)
Sadece
Amerika
17.2(West
Bound)
12.7 (East
Bound)
GA (Sadece
Hapag-Lloyd)
1.5(WB)
0.6 (EB)
Maersk/
PONL
21
MedCan
(Sadece CP
Ships)
5 (WB)
5 (EB)
AMX (FAMEX)
(Sadece Hapag-
Lloyd)
1.7(WB)
2.8 (EB)
MSC 11
05-67/950-257
4
Sadece
Kanada
TAFLO
(Sadece CP
Ships)
Sadece
Amerika
1 (EB)
MAS (GAMEX)
(Sadece Hapag-
Lloyd)
4.5(WB)
6.5 (EB)
Hanjin 6,4
Joint Med S
(sadece CP
Ships)
9 (WB)
17 (EB)
APL Eastabout
Westabout
Service
(Sadece CP
Ships)
1.3(WB)
0.6 (EB)
CMA-CGM Cosco Yang Ming
Marine
Transport
Bildirime konu işlem ile CP Ships’in, Hapag-Lloyd’un üye olduğu ve %2’den az
pazar payı bulunan Grand Alliance ve yaklaşık %5 (PONL yakın bir zaman
içerisinde MAS konsorsiyumunu feshetmek için bildirimde bulunduğundan,
PONL’un hissesi çıkarılmıştır.) pazar payına sahip olan MAS konsorsiyumu ile
bağı kurulacaktır. PONL yakın bir zaman içerisinde fesih bildiriminde
bulunduğundan, Hapag-Lloyd’un üye olduğu AMX konsorsiyumu yakında
feshedilecektir. Buna ek olarak, Hapag-Lloyd’un, CP Ships’in üyesi olduğu ve
pazar payı % 9-17 olan Joint Mediterranean Canada Service ile bağı oluşacaktır.
Kurum’a gönderilen bilgilere göre, Hapag-Lloyd ve CP Ships’in bu pazardaki 130
toplam pazar payları %25 civarındadır. Tarafların üyesi bulundukları tüm
konferans ve konsorsiyumların buna eklenmesi durumunda ise Akdeniz-Kuzey
Amerika hattında toplam %30’u aşan payları oluşabilecektir. Ayrıca Hapag-Lloyd
bu hat için USSEC konferansından ayrılacağına ilişkin olarak 20.9.2005 tarihi
itibarıyla Avrupa Birliği Komisyonu’na taahhütte bulunmuştur. TUI, ayrıca Hapag-
Lloyd ve CP Ships’in işlemin tamamlanmasını takip eden 5 sene süreyle TACA
ve/veya USSEC veya benzer bir konferansa taraf olmayacaklarını taahhüt
etmiştir.
Akdeniz-Kuzey Amerika hattı ile ilgili olarak Komisyona verilen söz konusu
taahhüt Türkiye’yi de etkileyecektir. Çünkü işlem aynı coğrafi pazar bakımından 140
Türkiye’yi de etkilemektedir. Bu nedenle Kuzey Amerika-Akdeniz hattına ilişkin
olarak yapılacak değerlendirmede söz konusu hususun dikkate alınması
gerekmektedir.
Söz konusu taahhütler doğrultusunda Hapag-Lloyd’un USSEC konferansından
ayrılması sonucunda anılan konferansta yalnızca Maersk-Sealand/PONL
kalacağı için USSEC konferansının sona ermesi muhtemeldir. Dolayısıyla,
05-67/950-257
5
Maersk/PONL Akdeniz-Kuzey Amerika pazarında bağımsız bir rakip olarak
faaliyet gösterebilecektir. Bildirimde bulunan taraf, işlem sonrasında
Maersk/PONL’nin Akdeniz ve Kuzey Amerika ticaret alanında, hattın her iki
ayağında da yaklaşık %20’lik pazar payı ile güçlü bir rakip olacağını öngörmekte, 150
ayrıca, hatta %10’dan fazla bir pazar payı bulunan ZIM şirketinin de Panamax
gemileri ve kendi besleyici ağı (feeder network) ile hizmet verdiğini belirtmektedir.
Pazardaki başka bir güçlü bağımsız rakip ise %10’dan fazla bir pazar payı
bulunan MSC’dir. Hanjin/UASC, CMA/Evergreen ve COSCO/K-Line/Yang Ming
şirketleri de hepsi birlikte %5’ten fazla bir pazar payı ile bu hatta konsorsiyum
hizmeti vermektedirler.
Bildirimde bulunan taraf ayrıca Akdeniz-Kuzey Amerika hattına giriş engeli
bulunmadığını, son beş yıl içerisinde pazara önemli girişler olduğunu, yeni
girenler arasında CMA/Evergreen konsorsiyumunun, PONL/Hapag-Lloyd AMX
Service’in, PONL/Hapag-Lloyd/ZIM MAS Service’in, CMA-CGM/Lloyd Triestine 160
Amerigo Express’in ve son olarak da bağımsız olarak 3.400 TEU gemi işleten
CSCL nin yer aldığını belirtmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde bildirime konu işlemin Kuzey Amerika-
Akdeniz ticaret alanları arasındaki hatlarda herhangi bir hakim durum
yaratmayacağı veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmeyeceği, bu sebeple de
rekabeti önemli ölçüde kısıtlayıcı bir etkisinin olmayacağı kanaatine varılmıştır.
- Akdeniz-Avusturalya/Yeni Zelanda
TUI
(Hapag-
Lloyd)
CP
Ships
Toplam
Pazar
payı
Tarafların
üye olduğu
konferanslar
Pazar
payları
(%
olarak)
Tarafların
üye olduğu
konsorsiyumlar
Pazar
payı
(%
olarak)
Bağımsız
taşıyıcılar
Pazar
payı
(%
olarak)
% 3,8 % 14,5 % 18,3 TEANZC/AE
LA/NZESA
(Hapag-Lloyd
ve CP Ships)
21,8 (SB)
22,9(NB)
ANZ EB/WB
Service
(Hapag-Lloyd ve
CP Ships)
20,9 (SB)
22,9(NB)
MSC
15,9
Maersk/PO
NL
34,7
LT
(Evergreen)
10,5
Kurum’a gönderilen bilgilere göre bu hatta, taraflar özellikle de herhangi bir 170
konferans ve/veya konsorsiyuma üye olmayan bağımsız taşıyıcıların zorlu
rekabeti ile karşı karşıyadırlar. Bu rakiplerden en büyük ikisi, hattın her iki
ayağında %34’ün üzerinde pazar payı olan PONL ve hattın her iki ayağında %15
pazar payı olan MSC’dir. Ayrıca, transit taşımacılık bu hatta faaliyet gösterenler
açısından rekabeti arttırmaktadır. Ayrıca, nakleden taşıyıcılar (Relay carriers)
Asya’dan ya da Asya’ya feeder services (küçük kapasiteli gemiler ile
konteynırların belirli büyük limanlardan nihai varış noktalarına dağıtılması)
kullanmak suretiyle transit yaparak, Avrupa-Avusturalya/Yeni Zelanda hattına
05-67/950-257
6
sıklıkla girmekte olup, bu şekilde Avrupa/Asya hatlarında kullanılan gemilerle
kargo taşımacılığı yapmaktadırlar. 180
Dolayısıyla bu pazarda bildirime konu işlemin tarafları üzerinde rekabetçi baskı
yaratabilecek yeterince teşebbüs bulunduğundan, işlemin hakim durum yaratarak
ya da mevcut bir hakim durumu güçlendirerek ilgili pazarda rekabeti önemli
ölçüde kıstlamasının söz konusu olmayacağı anlaşılmıştır.
- Akdeniz – Orta Amerika/Karayipler
Hapag-Lloyd ve CP Ships bu hattaki konferans ve konsorsiyumlara üye değildir.
Toplam pazar payları ise %5 ten düşüktür. Dolayısıyla, bildirime konu işlemin söz
konusu coğrafi pazarda herhangi bir hakim durum yaratarak ya da mevcut bir
hakim durumu güçlendirerek rekabeti kısıtlaması muhtemel değildir.
- Akdeniz – Ortadoğu 190
Tarafların bu pazardaki toplam pazar payları da %5’in altında bulunmaktadır.
Taraflar bu pazarda herhangi bir konferansa üye değildirler. Taraflardan Hapag-
Lloyd’un üye olduğu GA konsorsiyumunun bu pazardaki pazar payı %1, CP
Ships’in üye olduğu EPIC 3 konsorsiyumunun pazar payı ise %1-2 olup,
bildirime konu işlem ile pazarda bir hakim durum yaratılarak ya da mevcut bir
hakim durum güçlendirilerek rekabetin kısıtlanması sonucunun doğmayacağı
anlaşılmıştır.
- Akdeniz – Hindistan
TUI
(Hapag-
Lloyd)
CP Ships Toplam
pazar
payı
Tarafların
üye olduğu
konferanslar
Pazar
payı
(% olarak
Tarafların
üye olduğu
konsorsiyumlar
Pazar
payı
(% olarak)
Bağımsız
taşıyıcılar
(Hapag-Lloyd
ve CP Ships)
70-77
(EB)
76-85
(WB)
GA
(Sadece
Hapag-Lloyd)
2,3 (EB)
3,1(WB)
Taraflar
detaylı
bilgiye
sahip
değil.
EPIC 3
(Sadece CP
Ships)
13 (EB)
10 (WB)
200
Tarafların bu pazardaki faaliyetleri kısıtlı olup toplam pazar payları %5’in
altındadır. Her iki taraf da pazarda %70-80 payı bulunan IPBCC konferansına
üyedir. Taraflardan yalnızca Hapag-Lloyd’un üye olduğu GA konsorsiyumunun
pazar payı %2-3, yalnızca CP Ships’in üye olduğu EPIC 3 konsorsiyumunun
pazar payı ise %10-13 olarak bildirilmiştir.
İşlem IPBCC’nin yapısını değiştirecek, GA konsorsiyumu ile EPIC 3
konsorsiyumu arasında bir bağ oluşturacaktır. Ancak Hapag-Lloyd, EPIC 3
konsorsiyumu ve GA konsorsiyumunun toplam pazar payı %15-20 civarında olup
IPBCC konferansının üyelerinin birçoğunun konsorsiyumla ilişkisi
bulunmamaktadır. Ayrıca bildirimde bulunan teşebbüs tarafından bu pazardaki 210
05-67/950-257
7
diğer rakiplerle ilgili ayrıntılı bilgi verilmemiş olmakla beraber Avrupa Birliği
Komisyonu’nun Maersk/PONL kararında Kuzey Avrupa/Akdeniz-Hindistan ticaret
alanında konsorsiyum dışında faaliyet gösteren birçok teşebbüs olduğu ve bu
hatta MSC’nin de %10-20 pazar payı ile konferans dışında faaliyette bulunduğu
belirtilmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, bildirime konu işlemin Akdeniz-Hindistan
ilgili coğrafi pazarında bir hakim durum yaratarak ya da mevcut bir hakim durumu
güçlendirerek pazardaki rekabeti önemli ölçüde kısıtlamasının muhtemel
olmadığı kanaatine varılmıştır.
220
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- 13.7.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5388 sayılı yasa nedeniyle 8 kurul üyesinin
katılımıyla toplantının yapılabileceğine OYÇOKLUĞU ile;
2- TUI AG’nin CP Ships Ltd.’nin %100 hissesini devralması işleminin 4054 sayılı
"Rekabetin Korunması Hakkında Kanun"un 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı "Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ" kapsamında izne tabi olduğuna; işlem
sonucunda ilgili pazarda, aynı Kanun maddesinde belirtilen hakim durum
yaratılması veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesi ve böylece 230
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına; bu nedenle,
bildirime konu hisse devri işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
05-67/950-257
8
(13.10.2005 tarih, 05-67/950-257 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren 5388 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesine Dair Kanun”un 3. maddesi ile, 4054 sayılı Kanun’un 22.
maddesi:
“Rekabet Kurulu, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere toplam yedi
üyeden teşekkül eder” şeklinde değiştirilmiştir.
Ayrıca, Rekabet Kurulu’nun mevcut üye sayısı bugün itibarıyla 8 olmasına
rağmen, üye sayısı 7’ ye düşünceye kadar toplantıların 8 üyenin katılımı ile
yapılacağına dair geçici bir hükme de yer verilmemiştir.
Karar nisabı da aynı yasanın 5. maddesinde 7 üye için belirlenmiş olup, bu
sayının 8 üye için kıyasen uygulanmasının mümkün olmadığı kural olarak
getirilmiştir.
Bu nedenle, 5388 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih olan 13.07.2005
tarihinden itibaren Kurul toplantılarının en fazla 7 üyenin katılımı ile yapılması
gerektiği kanaatında olduğumuzdan, toplantının 8 üyenin katılımı ile yapılmasına
dair çoğunluk görüşüne karşıyız.
Tuncay SONGÖR Süreyya ÇAKIN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy