Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-83 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-47/870-303
Karar Tarihi : 1.7.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU
C. BAŞVURAN : Re’sen
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - TUI Travel PLC
TUI Travel House Crawley Business Quarter
Fleming Way Crawley West Sussex, İNGİLTERE
- Tantur Turizm Seyahat A.Ş.
Kore Şehitleri Cd. No:55 K:1 Zincirlikuyu/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: TUI Travel PLC (TUI) tarafından Türkiye’de otelcilik
hizmetleri pazarındaki fiyatların manipüle edilmesi, bir dizi turistik tesis ile 20
uzun dönemli münhasırlık anlaşmaları imzalanması.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Re’sen hazırlanan Bilgi Notu’nda, otelcilik hizmetlerine
ilişkin Türkiye coğrafi pazarında TUI tarafından, pazarındaki fiyatların manipüle
edilmesi ve bir dizi turistik tesis ile uzun dönemli münhasırlık anlaşmaları
imzalanması hususu incelenmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Dosya konusuna ilişkin 30.3.2010 tarih ve 2010-4-83/İİ-
10-MA sayılı İlk İnceleme Raporu, 8.4.2010 tarih ve 10-29 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca 30
önaraştırma yapılmasına 10-29/435-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.6.2010 tarih ve 2010-4-83/ÖA-10-258 KT sayılı
Önaraştırma Raporu 24.6.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/242 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; TUI ile bir dizi turistik konaklama tesisi
arasında imzalanan ve münhasırlık içeren sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ hükümlerine aykırılık içermediği ve Grup
Muafiyeti kapsamında bulunduğu; bu nedenle, TUI Travel PLC hakkında 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
görüşüne yer verilmiştir. 40
10-47/870-303
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yürütülen TUI, tur operatörlüğü yapan bir teşebbüstür.
Türkiye’ye müşteri getirecek yurt dışındaki tur operatörleri, incoming hizmeti
vermek isteyen acenteler ile anlaşmaktadır. Öte yandan, TUI’nin sahibi bulunduğu
Tantur Turizm Seyahat A.Ş. (Tantur) aynı zamanda incoming hizmet veren bir
seyahat acentası niteliğindedir. Bu anlamda ilgili ürün pazarının “Incoming 50
seyahat hizmetleri pazarı” olması gerektiği değerlendirilmektedir. Diğer ilgili ürün
pazarı ise bu acentelerin münhasır ilişkilerinin bulunduğu konaklama tesislerinin
faaliyet gösterdiği ve üst pazar niteliğindeki “otelcilik hizmetleri pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
I.2. TUI’den Elde Edilen Bilgiler
TUI tarafından kurumumuza gönderilen, konu hakkındaki yazıda, TUI’nin ve
Tantur’un faaliyet alanıyla ilgili bilgileri vermekte, aynı zamanda önaraştırma 60
konusu olayla ilgili bazı açıklamalarda bulunulmaktadır.
Yazıda, dünyanın çeşitli ülkelerinden Türkiye‘ye gelen turistlerin kendi ülkelerinde
faaliyet gösteren tur operatörlerinden seyahat paketleri satın aldıkları, dünya
genelindeki kaynak pazarlardan Türkiye’ye gelen turistlerin bu geleneksel seyahat
paketi satın alımının dışında her geçen gün artmakta olan ve uçuş ile konaklama
hizmetini faklı kaynaklardan temin yoluna da gittiklerini belirtilmektedir.
Ayrıca, Türkiye’de TUI dışında Thomas Cook, REWE, FTI, Alltours Oger gibi önde
gelen, büyüklü küçüklü çok sayıda global ve yerel tur operatörlerin de bulunduğu
ifade edilmekte ve 2007-2009 döneminde TUI bünyesindeki tur operatörleri
aracılığıyla Türkiye’ye gelen turist sayısı verisi ülke bazında sunulmaktadır. 70
Buna göre, Kültür ve Turizm Bakanlığınca açıklanan veriler çerçevesinde, 2009
yılında ülkemize gelen 27 milyon turistin yaklaşık … milyonu TUI müşterisi olup,
bu sayı o yıl ülkemizi ziyaret eden toplam turist sayısının sadece %....’sini
oluşturmaktadır.
TUI, konaklama amaçlı turistik tesislerle münhasırlık içeren anlaşmalar yaptığını
kabul etmekte; ancak söz konusu münhasırlıkların kaynak pazarına ilişkin
gerçekleştiğini, dolayısıyla tesisin tamamının sadece TUI’ye kapatılmasının söz
konusu olmadığını ifade etmektedir. Mezkûr şirket yazıda ayrıca, Turizm
tesislerinin birçok ülkeden gelen ziyaretçiye hizmet verdiğini, bu nedenle bu
tesislerin odalarını teklif edebileceği çeşitli kaynak pazarlarında faal çok sayıda tur 80
operatörünün bulunduğunu açıklamalarına eklemektedirler. Yazıda, TUI
bünyesindeki tur operatörlerinin bu anlaşmalarla tesislerin belirtilen münhasır
kaynak pazar dışındaki başka operatörlerle anlaşma yapmalarını herhangi bir
şekilde kısıtlamadığı ve dolayısıyla bu anlaşmaların pazarın başka tur
operatörlerine kapatılmasına yol açmasının söz konusu olmadığı dile
getirilmektedir.
10-47/870-303
3
TUI, Rekabet Kurulunun 10-19/227-85 sayılı Mastur kararındaki, münhasırlık
karşılığı yapılan ön ödemelerin düşük kış sezonu boyunca nakit akışı sıkıntısı otel
sahipleri tarafından otellerin faaliyetlerinin finansmanına büyük katkıda
bulunduğu, ön ödemelerin tesislerin sermaye yatırımı için kullanılarak ülkedeki 90
otel yatak kapasitesi ve kalitesinin artırıldığı tespitine katıldığını da belirtmiştir.
Diğer taraftan, TUI bünyesindeki tur operatörlerinin taraf olduğu anlaşmaların
%98’inin … süreleri aşmayan kısa süreli/sezonluk anlaşmalar şeklinde ve sadece
ilgili kaynak pazarı ile sınırlı münhasırlık hükümleri içerdiği açıklanırken, tesislerin
kalan odalarını doğrudan veya üçüncü kişiler aracılığıyla başka kaynak
pazarlardan gelen turistlere açmakta serbest olduğu vurgulanmaktadır.
TUI tarafından, şirket bünyesindeki tur operatörlerinin arasında en yüksek kaynak
pazarı münhasırlığı oranına sahip olan TUI Nordic’in sahip olduğu yaklaşık …
sözleşmedeki münhasırlık oranının %... gibi yüksek bir oran olsa da bu …
sözleşmeden sadece … birden fazla sezon için yapıldığı, TUI İngiltere’nin yaptığı 100
yaklaşık … sözleşmeden ise sadece …’ünün (%....) kaynak pazarı esasında
münhasır olmakla birlikte …’inin birden fazla sezon için imzalandığı
belirtilmektedir. TUI Hollanda’ya bakıldığında ise … sözleşmenin …’ünün (%....)
kaynak pazarı bazında münhasırlık içerdiği ve … sözleşmenin birden fazla dönem
için imzalandığı bilgisi verilmektedir. Diğer taraftan, destinasyon hizmetleri sunan
Tantur’un … sözleşmesi arasından … (%....) adedinin kaynak pazarı bazında
münhasırlık içerdiği aktarılmaktadır.
Yazıda, TUI’nin kaynak pazarında münhasırlık öngören anlaşmalarının %98’inin
her yıl yeniden müzakere edildiği, uzun dönemli kaynak pazarı münhasırlılığının
yaratılmadığı açıklanmakta ve en uzun süreli anlaşmaların süresinin 2-4 yılla 110
sınırlı olduğu bu sayının Türkiye’deki sözleşmelerin sadece %2’den daha azını
teşkil ettiği ifade edilmektedir. TUI’nin taraf olduğu hiçbir sözleşmenin süresinin 5
yılı aşmadığı beyan edilmektedir. Ayrıca pazarda tesislerin artık kendi internet
siteleri üzerinden doğrudan müşterilere satış yapabildikleri belirtilmektedir.
TUI’den gelen bilgiler arasında aynı zamanda yurtiçindeki tesislerle yapılmış bazı
sözleşmelerden örnekler yer almaktadır.
I.3. Değerlendirme
Türkiye’ye gelen turistlerin yaklaşık yarısı tatillerini bir paket olarak ülkelerinde
faaliyet gösteren tur operatöründen satın almaktadır. Paket sıklıkla hava yolu ile
ulaşım, konaklama ve transfer hizmetlerini ihtiva etmektedir. Türkiye dışında 120
bulunan tur operatörleri (TUI, Öger, Thomas Cook ve Tez vb.) akit serbestîsi ile
belirledikleri Türkiye’deki partnerleri ile iletişime geçerek tatil sezonundan aylar
önce getirecekleri turist adedini öngörmekte ve eş zamanlı olarak Türkiye’deki
ortak Incoming seyahat acentesi aracılığıyla turistik tesislerle kontrat
imzalamaktadırlar. Turizm sezonunda getirilen turistler bu kontrat koşulları
dâhilinde tesiste konaklamaktadır. Bir diğer yaygın uygulama da ön ödeme ile
başlayan “borçlu cari hesap” usulüdür. Buna göre Incoming acente turistik tesise
büyük meblağlı bir ödeme yapmakta ve bu ödeme sıfırlanıncaya kadar getirilen
turistler o tesiste konaklamaktadırlar. Böyle bir ödeme turizm sezonu öncesinde
nakit girişi az olan bir turistik tesisin faaliyetlerini sürdürmesinde olumlu etki 130
yapmakta buna karşılık da, Incoming acente hiç değilse kendi turist getirdiği
ülkeden başkaca acentelerin getirdiği turistin otele kabul edilmemesini talep
10-47/870-303
4
etmektedir. Bu ticari ilişki genellikle tarafların pazarlık güçleri ve ticari ilkeleri
tarafından şekillenmektedir. Örnek olarak, Rixos Otel’in münhasırlık anlaşması
yapmadığı ve her Incoming acentenin turistlerini kabul ettiği bilinmektedir. Buna
karşın turizm sezonu öncesi nakit ihtiyacı olan ya da konaklayan müşteri profilinin
belirli bir standartta olmasını amaçlayan bir işletmenin münhasırlığı kabul etmesi
sık rastlanan bir haldir.
2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesi
dikey anlaşmayı üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet 140
gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar olarak tanımlamıştır.
Oteller ile tur operatörleri bir hizmet üretimi zincirinde yer alan farklı teşebbüsler
olarak kabul edilebilir. Zira tur operatörü sezon öncesinde anlaştığı konaklama
tesisinden oda satın almakta, daha sonra ise bunu sezonda bir dizi sair hizmeti de
aynı pakete katarak yurtdışından gelecek turistlere pazarlamaktadır.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine göre, belirli
bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve 150
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Oteller ile
tur operatörleri arasındaki anlaşmalarda yer alan ve yukarıda özetlenen ve
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren hükümler 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinde yasaklanan hallerden biridir. Ancak 2002/2 sayılı Tebliğe istinaden,
tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalar, alıcının dikey anlaşma
konusu mal ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının % 40’ı aşmaması koşuluyla
Kanun’un 4. maddesi hükümlerinden muaf tutulmakta ve bu tür anlaşmalar beş
yıla kadar grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmektedir.
Dosya konusu tek alıcıya (tur operatörüne) sağlama yükümlülüğü içeren bir dikey
ilişki olduğundan uygulamanın grup muafiyeti kapsamında olup olmadığının 160
belirlenmesinde, alıcının faaliyet gösterdiği ilgili pazardaki pazar payının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Tablo-1’de, TUI’nin faaliyet gösterdiği kaynak
pazarlarındaki pazar payı yer almaktadır:
Tablo 1: TUI Pazar Payı Tablosu
ÜLKE 2007 2008 2009
Almanya
… … …
İngiltere
… … …
Belçika
… … …
İskandinavya(İsveç-Norveç-Danimarka-Finlandiya)
… … …
Hollanda … … …
Avusturya … … …
Fransa … … …
Polonya … … …
İsviçre … … …
İtalya … … …
Macaristan … … …
10-47/870-303
5
Slovenya … … …
İspanya … … …
Rusya Fed. … … …
Lüksemburg … … …
Ukrayna … … …
Tablodan da anlaşılacağı üzere, TUI’nin hiçbir kaynak pazarındaki son üç yıldaki
pazar payı Tebliğ’de öngörülen % 40’lık eşiğinin üstünde yer almamaktadır.
TUI’nin doğrudan ya da bağlı ortaklıkları aracılığıyla sahip olduğu, kiraladığı ve
franchise verdiği oteller de bulunmaktadır. Bu otellerin sahibi şirketler ve otel
isimlerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 2: TUI’nin sahip olduğu ya da franchise yoluyla işlettiği otellerin listesi 170
Iber otel
Serra Palace-Palm Garden-Sarıgerme Park
Magic Life
Waterworld-Sarıgerme Seno Imperial-Marmaris-Kemer-Bodrum-Seven Seas-Sarıgerme
Riu
Kaya-Kaya Belek
Robinson
Çamyuva-Pamfilya-Nobilis-Sarıgerme(RC)
Bu verilere göre TUI’nin kiralama yoluyla Türkiye’de işlettiği 16 oteli
bulunmaktadır. Türkiye’deki toplam tesis sayısına bakıldığında ise bu sayı
oldukça önemsiz kalmakta ve diğer tur operatörleri için dışlayıcı bir etkide
doğurması ihtimali bulunmamaktadır.
Bununla birlikte 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 5 yıla kadar olan rekabet
etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanmaktadır. TUI’nin verdiği
bilgilerde oteller ile yapılan münhasırlık koşulu içeren sözleşmelerin süresinin
%98’inin sadece bir sezonluk olduğu, kalan sözleşmelerin ise en fazla 2-4 yıl gibi
bir dönemi kapsadığı ancak hiçbirinin 5 yılı aşan hükümler içermediği beyan
edilmiştir. TUI’nin tesisler ile yaptığı örnek sözleşmeler incelendiğinde, (Tablo-3) 180
münhasırlık içeren sözleşmelerin hiçbirinin süresinin 5 yılı aşacak şekilde
düzenlenmediği görülmektedir.
Tablo 3:Örnek Sözleşmeler
Otel Adı Kaynak Ülke Sözleşme süresi Münhasırlık hükmü
Justiniano Club İngiltere … …
Alanya Princess Avusturya … …
Club Yalı Resort Fransa
… …
Hotel Samara Fransa … …
Club Resort Atlantis Fransa … …
10-47/870-303
6
Club Yalı
Hotels&Resorts
İtalya … …
Hanay Suit İngiltere … …
Hotel Miracle Deluxe
Resort
Hollanda … …
Başar Hotel yok … …
Alanya Büyük Hotel Norveç … …
Dolayısıyla yukarıda değerlendirilen ve tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren
sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliği ile getirilen grup muafiyetinden yararlandığı
anlaşılmıştır.
Ayrıca, bu eylemin TUI’nin belirtilen pazar payı, sözleşmelerin süresi ve
münhasırlık hükümlerinin tesislerin tüm kapasiteleri üzerinde değil, kaynak
pazarına göre düzenlenmiş olması göz önüne alındığında bu tür sözleşmelerin
pazarda diğer tur operatörlerini dışlayacak herhangi bir olumsuz etkiye yol 190
açmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- TUI Travel PLC ile bir dizi turistik konaklama tesisi arasında imzalanan ve
münhasırlık içeren sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
2- Dolayısıyla, dosya konusuna ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy