Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-131 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 05-12/136-49
Karar Tarihi : 3.3.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet Akif KAYAR, Alper KARAKURT
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gemlik Gübre Sanayi A.Ş. 20
Temsilcisi: Kadriye GÖKÇADIR
Gazcılar Caddesi Petek Bozkaya İş Merkezi
A Blok N.216 Bursa
D. TARAFLAR : - Türkiye Gübre Sanayi A.Ş. (TÜGSAŞ)
Konya Devlet Karayolu No.70 Ankara
-Karbogaz Karbondioksit ve Kurubuz Sanayi A.Ş.
(Karbogaz)
Söğütlü Çeşme Caddesi No:87 Aytemiz İş Merkezi 81320 30
Kadıköy-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: TÜGSAŞ ve Karbogaz arasında imzalanan 10.10.1995
tarihli sözleşmenin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'a
aykırı olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: TÜGSAŞ ve Karbogaz teşebbüsleri arasında imzalanan
10.10.1995 tarihli Sözleşmenin 4. maddesindeki 22 yıllık münhasırlık ve 5.
maddesindeki fiyat belirleme yönteminin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'a aykırı olduğu iddia edilmektedir. 40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.11.2004 tarih, 6537 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve 6.
maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.2.2005 tarih,
2004-1-131/İİ-05-MAK sayılı İlk İnceleme Raporu, 25.2.2005 tarih,
REK.0.05.00.00/44 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-12 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikayet dilekçesinde yer verilen
ve TÜGSAŞ ile Karbogaz teşebbüsleri arasında imzalanan 10.10.1995 tarihli 50
sözleşmeye yönelik olarak şu aşamada, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
05-12/136-49
2
Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Gemlik Gübre Sanayi A.Ş. (Gemlik Gübre) Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun
23.1.2004 tarih ve 2004/09 sayılı kararına istinaden özelleştirilerek Yılyak Yakıt
Pazarlama ve Tic. A.Ş. tarafından “Hisse Satış Sözleşmesi” ile devralınmıştır.
Şikayete konu sözleşme 10.10.1995 tarihinde TÜGSAŞ ve Karbogaz
teşebbüsleri arasında imzalanmıştır. Sözleşme'nin temel konusu TÜGSAŞ’ın
bağlı ortaklığı konumundaki Gemlik Gübre’nin amonyak üretim tesisinin 60
bacalarından çıkan atık gaz konumundaki ham karbondioksit gazının 22 yıl
süreyle münhasıran Karbogaz’a satışıdır. Karbogaz’ın bu atık gazı işlemek üzere
bir tesis kurduğu dosyadaki bilgilerden anlaşılmaktadır. Şikayet dilekçesinde, 22
yıllık süreye ilişkin Sözleşme’nin 4. maddesinin yanısıra 5. maddede yer verilen,
“yeni yılın fiyatı bir önceki yılın Devlet İstatistik Enstitüsü fiyat artış endeksleri
ortalaması uygulanarak artırılacaktır” hükmünün de 4054 sayılı Kanun’a aykırı
olduğu iddia edilmektedir.
Yukarıda yer verilen iddialara konu Sözleşme'nin esas konusunu likit
karbondioksitin üretiminde kullanılan ham karbondioksit gazının satışı 70
oluşturmaktadır. Karbondioksit üretimine esas olan ham gaz, yer altından, fabrika
bacalarından veya karbonca yüksek fosil yakıtlarının (petrol, kömür)
yakılmasından elde edilebilmektedir. Türkiye yer altındaki doğal karbondioksit
kaynakları bakımından oldukça zengindir. Türkiye’de halen en yüksek
karbondioksit üretimi doğal olarak yer altından çıkan karbondioksitin saflaştırılıp,
sıvılaştırılması sureti ile yapılmaktadır. Karbondioksit fabrika bacalarından çıkan
atıkgazlardan da elde edilebilmektedir. DPT’nin Özel İhtisas Komisyonu
Raporu’nda İskenderun Demir Çelik Fabrikası’nın karbondioksit hamgazı üretimi
buna örnek olarak verilmektedir.
80
Münhasır satış anlaşması, sağlayıcının anlaşmada belirlenen mal veya hizmetleri
belirli bir kullanım veya yeniden satış amacıyla ilgili coğrafi pazar içinde sadece
tek bir alıcıya satma yükümlülüğü altına girdiği anlaşma türüdür. Münhasır satış
anlaşması, hem tedarik anlaşması hem de dağıtım anlaşması şeklinde ortaya
çıkabilmektedir. Sağlayıcının yalnızca, tüm pazar için atanan tek bir dağıtıcıya
mal vermek zorunda olduğu münhasır satış anlaşması türü, dağıtım anlaşması
niteliği taşımaktadır. İkinci grup münhasır satış anlaşmaları ise, yeniden dağıtım
amaçlı değil endüstriyel kullanıma yönelik olan ara malların söz konusu olduğu
anlaşmalardır. Bu grup anlaşmalarda da sağlayıcı, ara malı coğrafi pazar içinde
tek bir alıcıya satar. Ancak ilkinden farklı olarak bu grupta alıcı taraf, söz konusu 90
ara malı kendi tüketiminde kullandığından dağıtım değil tedarik ilişkisi gündeme
gelecektir.
Karbogaz ile Tügsaş arasında akdedilen Sözleşme'nin 3. maddesinde “Tügsaş
Gemlik tesislerinden münhasıran bir başka firmaya sözleşme süresi boyunca
karbondioksit hamgazı vermeyecektir” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hüküm
dosya konusu anlaşmanın, yukarıda tanımlanan münhasır satış anlaşması
niteliğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Literatürde Münhasır satış anlaşmalarının değerlendirmesinde en temel kıstasın, 100
alıcının alım pazarındaki pazar payının olduğu belirtilmiştir. Nitekim alıcının, üst
05-12/136-49
3
piyasa olan alım piyasasında sahip olduğu pazar payı arttıkça, rakip alıcıların
piyasaya girme olanakları da sınırlanacaktır. Bu kapsamda yapılan bir
değerlendirmeyi etkileyecek unsur, alım pazarının büyüklüğüdür. Yukarıda da
açıklandığı üzere Türkiye’de doğal kaynaklar yönünden karbondioksit arzı
oldukça geniş olduğu gibi baca gazının arıtılması sonucunda karbondioksit gazı
elde edilebilecek çok sayıda fabrika da bulunmaktadır. Bu yönüyle Karbogaz'ın
piyasadaki çok sayıdaki arz kaynaklarından yalnızca bir tanesi olan TÜGSAŞ’ı
münhasır satış anlaşması kanalıyla kendine bağlaması, piyasadaki diğer
karbondioksit alıcılarını ya da potansiyel alıcıların piyasaya girişini 110
engellemeyecektir. Bu açıdan değerlendirildiğinde, söz konusu münhasır satış
anlaşmasının Kanun’un 6. maddesi bağlamında kötüye kullanma olarak
değerlendirilebilecek bir sonuç doğurması olası görülmemektedir.
TÜGSAŞ ile Karbogaz arasında akdedilen münhasır satış sözleşmesinin
hükümlerinin Kanun’un 4. maddesi yönüyle de değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu bağlamda öncelikle söz konusu münhasır satış anlaşmasının grup
muafiyetinden yararlanıp yararlanmadığının tespitinin yapılması gerekmektedir.
“2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” (Tebliğ) 120
kapsamda yer alan bir dikey anlaşma türü, Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen
“Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamaları” içermemek
ve yine aynı Tebliğ’in 5. maddesindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün
şartlarını karşılamak kaydıyla grup muafiyetinden yararlanabilmektedir. TÜGSAŞ
ile Karbogaz arasında akdedilen Sözleşme'nin hükümleri incelendiğinde rekabeti
kısıtlar nitelikte tek sınırlamanın yukarıda yer verilen 22 yıllık münhasır satış
yükümlülüğü olduğu görülmektedir. Teorik açıdan ve aynı zamanda genel olarak
benimsenen yaklaşıma paralel olarak münhasır satış yükümlülüğü, Tebliğ’in 3.
maddesinde tanımlanan rekabet etmeme yükümlülüğünden farklı bir sınırlama
olduğundan Tebliğ’in 5. maddesindeki sınırlamalara tabi değildir. Diğer taraftan 130
söz konusu yükümlülük, Tebliğ’in 4. maddesindeki ağır sınırlamalar arasında da
yer almadığından, grup muafiyetinden yararlanmaktadır. Bu açıdan
değerlendirildiğinde; söz konusu Sözleşme'nin grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilmesi nedeniyle Kanun’un 4. maddesinden muaf olduğu
anlaşılmaktadır.
Son olarak Sözleşme'nin 5. maddesinde yer alan “yeni yılın fiyatı bir önceki yılın
Devlet İstatistik Enstitüsü fiyat artış endeksleri ortalaması uygulanarak
artırılacaktır” hükmü rekabeti kısıtlayıcı olmadığı gibi aynı zamanda Tebliğ’in izin
verdiği sınırlamalar arasında yer almaktadır. 140
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
Gemlik Gübre Sanayi A.Ş. vekili Kadriye Gökçadır tarafından gönderilen şikayet
dilekçesinde yer verilen TÜGSAŞ ve Karbogaz teşebbüsleri arasında imzalanan
10.10.1995 tarihli sözleşmeye yönelik olarak şu aşamada, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
bulunmadığına 150
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy