1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/H.G.K. 00/1 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 00-2/14-7
Karar Tarihi : 13.01.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan)
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: H.Gökşin KEKEVİ, İ.Yücel ARDIÇ
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Temsilcileri: Av. Nazan Candaner ELVER, Av. Aslıhan BOYAR, Av. Esra
İREN (Büyükdere Caddesi Yapı Kredi Plaza, B Blok, Kat 6 80620 Levent/İSTANBUL)
Av. Demet USLU (Atatürk Bulvarı 191/A 15 Kavaklıdere/ANKARA)
D- TARAFLAR: - Tüp-Gaz Tic. ve San. A.Ş.
Ayazağa Ticaret Merkezi, Eski Büyükdere Caddesi,
Tahirağa Çeşme Sokak, No: 1/12, 80670
Ayazağa-Maslak/İSTANBUL
- Compagnie des Gaz de Pétrole - Primagaz S.A.
64. Avenue Hoche, B.P. 335 75365 Paris Cedex 08/FRANSA
E- DOSYA KONUSU: Tüp-Gaz Tic. ve San. A.Ş.'nin, Bütangaz A.Ş.'de sahip
olduğu hisselerin %50'sini Primagaz S.A.'ya devretmesi yoluyla oluşturulacak
Bütangaz A.Ş. Ortak Girişimi işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.11.1999 tarih, 3810 sayı, 07.12.1999
tarih, 4049 sayı ve 17.12.1999 tarih, 4317 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca düzenlenen 05.01.2000 tarih, D1/1/H.G.K.-00/1 sayılı Devralma
Ön İnceleme Raporu, 07.01.2000 tarih, REK.0.05.00.00/1 sayılı Başkanlık önergesi
ile 00/2 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş’nin, Bütangaz
A.Ş’deki hisselerinin %50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla oluşturulacak
Bütangaz A.Ş. Ortak Girişimi’nin, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında bir işlem olmakla
birlikte, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci maddesi
anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu daha da güçlendiren
ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya
hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir
işlem olmadığı, bu nedenle, bildirime konu olan Tüp-Gaz A.Ş.’nin Bütangaz A.Ş.’de
2 REKABET KURUMU
sahip olduğu hisselerin %50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi işlemine izin verilmesi
gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı: Likit Petrol Gazı (LPG) sanayide, karayolları ulaşım araçlarında,
hane içinde özellikle mutfak ve banyo ısıtma ekipmalarında çok amaçlı olarak
kullanılan bir üründür. Karayolları araçlarında henüz kullanılmaya başlayan LPG’nin
sanayide kullanımı, ısıtma ve aydınlatma gibi işlevleri itibariyle diğer bazı ürünlerce
ikame edilebilmekteyken, fırın ve ocaklarda kullanımına ilişkin iki ikame malından
birisi olan doğalgaz henüz ülkemizde yaygın değildir. Diğer ikame malı olan elektrik
enerjisi ise ekonomik olmaması nedeniyle yakın bir ikame malı olarak
değerlendirilememektedir. Randımanın, petrol türevleri ve kömürden daha yüksek
olması; fiyatının daha ucuz olması; ayrıca çevreyi olumsuz olarak etkilememesi gibi
özellikleri sebebiyle de LPG diğer ürünlerden ayrılmaktadır.
Bu çerçevede, ilgili ürün Likit Petrol Gazı (LPG) olmaktadır. Ancak, LPG’nin
tedarik edilmesinden tüketiciye ulaşıncaya kadarki süreçte sektör esas itibariyle ikiye
ayrılmıştır. Birincisi, LPG’nin üretim ve ithalat yoluyla temin edildiği ve toptan
dağıtımının yapıldığı tedarik pazarı; ikincisi ise toptan dağıtımı yapılan LPG’nin,
tevziat şirketlerinin bayileri kanalıyla perakende satışının gerçekleştirildiği dağıtım
pazarıdır. Bir kamu kuruluşu olan TÜPRAŞ, tedarik pazarında çok büyük bir pazar
payına (%90'dan daha fazla) sahip olup, bunun büyük bir kısmını ithalat yoluyla
gerçekleştirmektedir. LPG’ye ilişkin mevzuatta ithalat serbestliğine karşın, devletin
sübvansiyonu nedeniyle, tevziat şirketlerinin geçmiş yıllar itibariyle tedarik
pazarındaki payları önemsenmeyecek derecede düşük kalmıştır. Esasen dosya
konusu ortak girişimin faaliyet alanı tedarik pazarı ile sınırlıdır.
Bu bilgiler ışığında, ilgili ürün pazarı LPG üretiminin, ithalatının ve toptan
dağıtımın gerçekleştiği LPG tedarik pazarı olarak belirlenmiştir.
b) Coğrafi Pazar: LPG’nin sağlanmasında, Trakya’nın, rekabet koşulları
bakımından, Anadolu’dan hissedilir derecede farklı olduğu görülmektedir. En büyük
LPG üreticisi ve ithalatçısı Tüpraş’ın tesisinin bulunmadığı bu bölgede, LPG dağıtım
pazarındaki gelişmelerden hareketle bu sonuca ulaşılabilir. Bölgede kullanılan
dökme ve tüplü LPG’nin çoğunluğu, özel kurallara tabi olarak bölgeye taşınmaktadır:
Dökme LPG’nin, Boğaz köprülerinden geçirilmesi uluslararası kurallarla
yasaklandığından, ancak deniz yoluyla taşınabilmektedir. Her LPG firmasının deniz
tankeri olmadığından, dökme LPG’yi yalnızca tankeri olan firmalar taşıyabilmektedir.
Dökme LPG’yi taşıyacak olanaklardan yoksun LPG firmaları ise bu pazara
girememektedir.
Tüplü LPG’de ise, Aygaz ve Demirören grupları dışındaki teşebbüsler tüplerini
Asya yakasında doldurmakta ve gece yarısından sonra Boğaz köprülerinden
Trakya’ya nakletmektedir. Dolayısıyla, Boğaz köprülerinde meydana gelebilecek en
küçük kazanın dahi bu taşımacılığı sekteye uğratma riski bulunmaktadır.
Bu yapının sonuçları, pazar paylarında açıkça görülmektedir. Aygaz, Türkiye
genelinde % 38,4 LPG pazar payına sahip iken, Ambarlı’da sahip olduğu denizden
ikmal edilebilen ve ithalat yapılabilen depo terminali ve deniz tankerleri sayesinde
3 REKABET KURUMU
Trakya’da % 48,5 pazar payına ulaşmıştır. Dökme LPG’de ise bu oran % 51’e
çıkmaktadır.
Tüm bu açıklamalar ışığında, coğrafi pazar “Trakya bölgesi” olarak kabul
edilmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Tüp-Gaz) hisselerinin %99’u Total-Fina
Grubu elindedir. LPG dağıtım pazarında faaliyet gösteren Tüp-Gaz, 1998 yılında
14.886.987.152.000 TL ciro elde etmiştir. Şirketin aynı yıl pazar payı % 4,8 olmuştur.
Hisse devir işlemine konu olan Bütangaz A.Ş sermayesinin %99,99’u Tüp-
Gaz'a aittir. Bütangaz A.Ş.'nin, Marmara Ereğlisi’ndeki arazisi dışında hiç bir aktifi
bulunmamaktadır. Şirketin 1.1.1996’dan beri arazi alım işlemi dışında hiç bir faaliyeti
olmamıştır.
Fransa’da yerleşik Primagaz S.A.'nın, hisselerinin %97’si SHV Holding
tarafından idare edilmektedir. Primagaz S.A.’nın Türkiye’de “Primagaz” ünvanı
altında faaliyeti bulunmamaktadır. Primagaz S.A'nın Türkiye’de LPG dağıtım
pazarında faaliyet gösteren iki yavru şirketi vardır: İpragaz A.Ş. ve Bizimgaz Ticaret
ve Sanayi A.Ş.
İpragaz A.Ş.’nin 1998 yılı cirosu 53.288.678.839.937 TL'dir. Şirketin LPG
dağıtım pazarındaki toplam pazar payı ise % 20'dir.
Bizimgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.’nin ise 1998 yılı cirosu 6.995.051.593.719
TL.; LPG dağıtım pazarındaki toplam pazar payı ise % 2’dir.
Bildirim Formunda, LPG tüketiminin artması, ithalat kaynaklarının sınırlı
olması, Trakya’daki depolama kapasitesinin yetersiz kalması ve gerek dökme,
gerekse tüplü LPG’nin Trakya’ya taşınmasının riskli ve maliyetli olması nedenleriyle,
bu bölgede deniz destekli bir depolama terminaline ihtiyaç duyulduğu ifade
edilmiştir. Bu çerçevede Tüp-Gaz A.Ş., Bütangaz A.Ş. aracılığıyla, Marmara
Ereğlisi’nde arazi satın almış ancak projede asgari bir verime ulaşabilmek için
Bütangaz A.Ş.’deki hisselerinin % 50’sini Primagaz S.A.’ya devretmeye karar
vermiştir. Bu işlem sonucunda, Bütangaz A.Ş. hisselerinin %50’si Tüp-Gaz’a ve
diğer %50’si de Primagaz S.A.’ya ait olacaktır. Taraflar, ortaklaşa kontrol edecekleri
Bütangaz A.Ş. Ortak Girişimi ile, etkileri Trakya ile sınırlı kalacak, LPG ithalatına da
imkan veren deniz destekli bir depolama terminali kurmayı ve işletmeyi
planlamaktadır.
Ortak girişimlerin rekabet üzerindeki etkilerinin sağlıklı bir biçimde
değerlendirilmesi bakımından, önce ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu bir işlem
mi; yoksa, ana teşebbüslerin rekabetçi davranışlarını koordine eden işbirliği
doğurucu bir anlaşma mı olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu ayrım,
özellikle ortak girişime uygulanacak kurallar ve izlenecek hukuki prosedür
bakımından önemlidir. 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 2’nci maddesinin (c) bendindeki,
“Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde
bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla
ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler
4 REKABET KURUMU
(joint-venture)” ifadesinden hareketle, yoğunlaşma doğurucu ortak girişimlerin
unsurlarını ortaya koyabiliriz:
İlgili hükümde açıkça ifade edilmese de, “ortak kontrolün varlığı”,
Bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkma,
Taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı
amacı veya etkisi olmaması.
Bu unsurlardan herhangi birinin bulunmaması halinde, söz konusu ortak
girişimin işbirliği doğurucu bir anlaşma olarak kabul edilmesi ve 4054 sayılı
Kanun’un 4 üncü maddesi çerçevesinde ele alınması gerekmektedir.
Bu açıklamalar ışığında, aşağıda bildirim konusu işlem değerlendirilecektir:
Ortak Kontrolün Varlığı
Bir ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkabilmesi için,
öncelikle, kendisini oluşturan teşebbüslerden bağımsız bir iradeye sahip olması
gerekir. Bu da ancak, ortak girişim üzerinde ana şirketlerin ortak kontrolünün varlığı
ile mümkündür; çünkü bu yolla, kurucu tarafların iradesinden bağımsız yeni bir irade
ortaya çıkacaktır. Ortak kontrolü, ana teşebbüslerden hiç birinin, ortak girişimin ticari
politikalarını ve rekabet stratejilerini tek başına belirleyememesi biçiminde
tanımlamak mümkündür. Dolayısıyla, ana şirketlerden bir tanesi bile ortak girişimin
ticari faaliyetlerini tek başına belirleyebiliyorsa ortak kontrolden söz edilemez.
Ortak kontrol en açık biçimde diğer olasılıklar saklı kalmak kaydıyla, iki ana
şirketin ortak girişimde eşit hisseye sahip olduğu veya ortak girişimin karar
mekanizmasına eşit sayıda üye atama haklarının bulunduğu hallerde ortaya
çıkmaktadır.
Bu çerçevede, Bütangaz A.Ş Ortak Girişimi’nin de, kurucu tarafların ortak
kontrolünde olacağı söylenebilir. Çünkü, ilgili Şirkette, taraflar Tüp-Gaz A.Ş. ve
Primagaz S.A., %50-%50 şeklinde eşit hisselere sahip olacaktır. Ayrıca “Hisse
Senedi Alım Satım Sözleşmesi’nin” 6.2.(a) maddesinin üçüncü bendinde, yönetim
kurulunun 6 üyeden oluşacağı ve 3 üyenin devralma işleminden sonra Primagaz
S.A. tarafından tayin edileceği hükme bağlanmıştır.
Bağımsız Bir İktisadi Varlık Olarak Ortaya Çıkma
Bir ortak girişimin, “bağımsız bir iktisadi varlık” olarak değerlendirilebilmesi
için, öncelikle kuruluş amaçlarını yerine getirebilecek kaynaklara (sermaye, işgücü
vb.) sahip olması gerekmektedir.
Bütangaz’ın, inşa edeceği LPG ithal ve depo terminalinin temel öğeleri şu
şekildedir:
85 000 m3 soğutmalı tankerlerinde tahliyesine cevap verebilecek bir şamandıra
sistemli deniz yapısı,
16 ve 12 inch’lik iki adet deniz boru hattı,
25 000 m3 kapasiteli bir depolama tesisi,
Tanker dolum, hizmet ünitesi, idari bina ve yangın koruma üniteleri.
Projenin global maliyet analizi aşağıdadır:
5 REKABET KURUMU
Arazi ve mühendislik hizmetleri 3 milyon $
Deniz boru hattı ve deniz yapısı 3 milyon $
Tesisler (küreler hariç) 5 milyon $
5000 m3’lük 5 adet küre 9 milyon $
TOPLAM: 20 milyon Amerikan Doları’dır.
Bütangaz’ın, tamamı ödenmiş sermayesi 556.460.000.000 Türk Lirası’dır.
Şirketin işçisi henüz yoktur. Ancak bildirim formunda, Bütangaz’ın kendi idari ve
teknik personeli ile bu projeyi gerçekleştireceği ifade edilmiştir. Gerçekten de,
tarafların ilgili projeyi gerçekleştirme hususundaki anlaşmaları ve planları dikkate
alındığında, Bütangaz’ın bu projeyi gerçekleştirmek için gerekli kaynaklarla
donatılacağı anlaşılmaktadır.
Bir ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkıp çıkmadığını
değerlendirirken, ortak girişim tarafından kurulacak tesislerin kapasitesine ve bu
kapasiteden kurucu ortakların ne ölçüde yararlanacağına da bakılması
gerekmektedir. Nitekim, sadece ya da büyük ölçüde ana şirketlere mal veya hizmet
sağlamak amacıyla kurulan ortak girişimlerin, “bağımsız bir iktisadi varlık” olarak
ortaya çıkma şartını gerçekleştiremeyeceği açıktır. Bütangaz A.Ş. Ortak Girişimi
tarafından kurulacak tesis, 25 m3’lük kapasiteye sahip olmasına karşın tarafların
tahmini ihtiyacı 15 m3’dür. Dolayısıyla, 10 m3 gibi önemli bir bölüm diğer LPG
şirketlerine satılabilecektir. Kurulacak ortak girişimin, ana teşebbüsler yanında diğer
LPG dağıtım teşebbüslerine de hizmet verebilecek olması, ortak girişimin bağımsız
bir iktisadi varlık olduğunu göstermektedir.
Taraflar Arasındaki veya Taraflarla Ortak Girişim Arasındaki Rekabeti Sınırlayıcı
Amacı veya Etkisi Olmaması
Bütangaz A.Ş. Ortak Girişimi’nin LPG tedarik pazarında, ana teşebbüslerin
ise LPG dağıtım pazarında faaliyet gösterdikleri gözönünde bulundurulduğunda,
gerek taraflar arasında, gerekse de taraflarla ortak girişim arasında rekabetin
sınırlanmayacağı anlaşılmaktadır.
Tüp-Gaz A.Ş.’nin, Bütangaz A.Ş.’de sahip olduğu hisselerin %50’sini
Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla kurulacak ortak girişimin, 1997/1 sayılı Tebliğ’in
“Birleşme veya Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2 nci maddesinin (c) bendinde
öngörülen tüm unsurlara sahip olduğu görülmektedir. Tarafların toplam cirolarının
75.170.717.433.656 TL olmasından dolayı, ilgili işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4 üncü
maddesi çerçevesinde Rekabet Kurulu'nun iznine tabidir.
Aşağıda, kurulacak ortak girişimin LPG tedarik pazarına etkilerini
değerlendirebilmek bakımından, Trakya LPG dağıtım pazarında faaliyet gösteren
firmaların 1998 yılı tahmini pazar payları verilmiştir:
6 REKABET KURUMU
Trakya LPG
Dağıtım Pazarı
(1998 Tahmini k
ton)
Aygaz
Grubu
Primagaz
Grubu
Demirören
Grubu
Tüp-
Gaz
BP-
Gaz
Diğer
15
şirket
Trakya
Bölgesi
Tüplü 195 70 48 21 7 69 410
Otogaz 1 7 6 9 1 23 47
Dökme 55 2 4 0 0 0 61
Toplam Satışlar 251 79 58 30 8 92 518
Pazar Payı % %48,5 %15,3 %11,2 %5,8 %1,5 %17,7
Tüm bu bilgi ve değerlendirmeler ışığında, Tüp-Gaz A.Ş.’nin, Bütangaz
A.Ş.’de sahip olduğu hisselerin % 50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla
oluşturulacak Bütangaz A.Ş. Ortak Girişimi’nin ilgili pazarda hakim durum
yaratmayacağı; söz konusu ortak girişimin, ana şirketlerle birlikte diğer LPG
şirketlerine de hizmet vererek, Aygaz Grubu’nun Ambarlı’da sahip olduğu, denizden
ikmal edilebilen ve ithalat yapılabilen tek sahil terminali sayesinde Trakya’da elde
ettiği konumu etkileyip rekabeti artıracağı öngörülmektedir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi
A.Ş’nin, Bütangaz A.Ş’deki hisselerinin %50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi
yoluyla oluşturulacak Bütangaz A.Ş. Ortak Girişimi’nin 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında bir işlem olmakla birlikte, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7 nci maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim
durumu daha da güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı, bu
nedenle bildirime konu devralma işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy