Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-187
Karar Sayısı : 07-85/1054-413 (İlk İnceleme)
Karar Tarihi : 8.11.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖR : Ferhat TOPKAYA, Ümit Nevruz ÖZDEMİR
C. ŞİKÂYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İLK
İNCELEME YAPILAN : - Türk Eczacıları Birliği
Cinnah Caddesi Willy Brandt Sok. No:9 Çankaya-Ankara 20
E. DOSYA KONUSU : Türk Eczacıları Birliği’nin hazırlatmış olduğu Eczane
Yazılımını ücretsiz olarak dağıtmasının 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Yapılan başvuruda;
- Kamu kurumu niteliğinde meslek teşekkülü olan ve eczacıların üye olmalarının
zorunlu olduğu Türk Eczacılar Birliği (TEB) tarafından, şikâyetçiye “Eczane
Otomasyon Sistemi ve İlaç Bilgi Kaynağı Projesi” ihalesinin açıldığını bildiren
bir yazının gönderildiği, 30
- İhale şartnamesinden, TEB’in
o Eczane Otomasyon Sistemi (EOS),
o İlaç Bilgi Kaynağı (İBK),
o Duyuru Sistem Modülü (DSM),
o Eczane İletişim Modülü (EİM)
olarak adlandırılan dört ayrı yazılımı üretmeye karar verdiğinin anlaşıldığı,
- EOS yazılımına benzer yazılımların içlerinde şikâyetçinin de bulunduğu
teşebbüsler tarafından hâlihazırda üretilerek eczanelere satılmakta olduğu,
- DSM ile yerine getirilmesi amaçlanan işlevlerinin büyük bir bölümünün, daha
önce TEB tarafından gerçekleştirilen bir ihale sonucunda üretilen ve ücretsiz 40
olarak dağıtılan bir yazılım ile gerçekleştirildiği,
- EİM’ye benzer yazılımların piyasada bulunduğu,
- İhale ile TEB’in, aynı ürünlerin var olduğu ve rekabetin oluştuğu bir piyasada
teşebbüs haline geldiği; bu durumun, TEB ile aralarında kanuni ve zorunlu
üyelik bağı olan eczacıların, eczane programı satın alırken normal alıcılar gibi
piyasada ürün seçme hakkını serbestçe kullanamaması nedeniyle piyasada
rekabetin bozulması sonucunu ortaya çıkaracağı,
07-85/1054-413
2
- Orta ve uzun vadede şikâyet konusu sisteme başka programların da
eklenecek olmasının, eczacıların serbestçe program seçme hakkını ortadan
kaldıracak nitelikte olduğu, 50
- İhalede adı geçen bütün yazılımların herhangi bir entegre yapıya ya da
sisteme bağlı olmaksızın kendi işlevleri ile bağımsız olarak çalışabildikleri,
- İhale şartnamesinde yer alan “TEB’e bağlı olarak hizmet veren eczaneler
tarafından kullanılacak olan Eczane Otomasyon Sistemi...” ifadesinin özellikle
kullanıldığı, böylelikle ancak ihale edilen ürünle tüm eczanelerde sağlık
hizmetinin verilebileceğinin ortaya konmaya çalışıldığı,
- Eczanelerin gittikçe genişleyen ticari işlevleri sonucunda pek çok ürünü
sağlaması nedeniyle, ihalesi yapılan sistemin “TEB’in kanun ve ilgili mevzuatta
belirtilmeyen konuları kapsamayan eylem ve işlemleri yapamayacağı” kuralına
uymadığı, 60
- İhale şartnamesinde yer alan, TEB’in bu ihale ile elde edeceği yazılımları,
“başta doktor ve eczacılar olmak üzere, sağlık sektöründe çalışan tüm sağlık
profesyonellerine...” sunacağına dair ifadenin başka piyasalarda da rekabetin
bozulmasını kaçınılmaz kılacağı,
- Yazılımın maliyetinin sponsor bir firma tarafından yazılımın ara yüzünde logo
bulundurma ve firma duyurularını eczacılara ulaştırma karşılığında finanse
edileceği dikkate alındığında, anılan projenin ticari beklentiler içinde
gerçekleştirildiği,
- TEB tarafından ihale edilen ve eczacılara bedelsiz olarak dağıtılan bilgisayar
programının ticari bir ürün olduğu, bu ürünün mülkiyetinin TEB’e ait olup 70
olmadığı konusunda belirsizlik olduğu, ürünün maliyetinin TEB’e ait olmaması
halinde rekabeti bozucu bir durumun ortaya çıkacağı; ayrıca ürüne ait kaynak
kodlarının TEB’e verilip verilmediğinin belli olmadığı,
- İleride gerek sağlık sektöründe mevzuat değişiklikleri nedeniyle gerek
teknolojik gelişmelerin zorunlu kılması sonucu programlar üzerinde yapılacak
ilavelerden ücret alınıp alınmayacağının açık olmadığı, bu durumun TEB’in
rekabeti bozan kamu gücü kullanımının üstleniciler tarafından piyasada hakim
durum oluşturma yönünde kullanılmasına yol açabileceği,
- Anılan TEB faaliyetlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. maddesinin (a),(c),(d) ve (f) fıkralarına ve 6. maddesinin (a) ve (d) 80
fıkralarına açıkça aykırı olduğu
belirtilerek
- Adı geçen ürünlerin dağıtımının bir an önce durdurularak rekabet ortamına
daha fazla zarar verilmesinin engellenmesi ve ivedilikle sağlıklı rekabet
ortamının tekrar tesis edilmesi,
- Ya da EOS olarak adlandırılan ürünün proje içeriğinden çıkarılarak rekabet
ortamının yeniden tesis edilmesi
konularında gereğinin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 2.10.2007 tarih ve 6505 sayı ile giren 90
başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan, 30.10.2007 tarih ve 2007-
2-187/İİ-07-FT sayılı İlk İnceleme Raporu 2.11.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-110/317
07-85/1054-413
3
sayılı Başkanlık önergesi ile 07-85 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
TEB’in şikâyet konusu faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerini
ihlal ettiği yönünde bu aşamada herhangi bir kanıt bulunmadığı, dolayısıyla
şikâyetin reddedilmesi gerektiği,
Şikâyete yönelik olarak bir önaraştırma ya da soruşturma açılmasına gerek 100
olmadığı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Eczanelerin büyük bir bölümü faaliyetlerini sürdürürken gündelik gereksinimlerini
karşılayabilecek, gerçekleştirdikleri işlemleri elektronik ortamda kayıt ve takip olanağı
sağlayan, ilaçlarla ilgili bir eczacının gereksinim duyabileceği bilgileri içeren, üye
oldukları odalardan gelen duyuruları takip edebilecekleri ve ecza depoları ile 110
aralarında iletişimi sağlayabilecek yazılımları kullanmaktadır. Halihazırda sayılan
işlevlerin tamamını sağlayan entegre bir yazılım olmamakla birlikte, sayılan işlevleri
yerine getiren farklı programlar eczacıların kullanımına sunulmaktadır.
Bu programların hazırlanmasında bilgisayar programcılığına ilişkin teknik bilginin
yanında gerek ilaç sektörünün işleyişi, gerek sosyal güvenlikle ilgili kuruluşlara ilişkin
mevzuat, gerek de ticari faaliyetin yürütülmesine ilişkin bilgi birikimine gereksinim
bulunmaktadır. Dolayısıyla, yazılım firmalarının sürekli olarak sektöre ilişkin bilgilerini
güncellemeleri ve programlarını bu yönde geliştirmeleri gerekmektedir. Bu bağlamda,
eczanelerin kendilerine yönelik hazırlanan yazılımlardan elde edecekleri faydanın
diğer yazılımlar tarafından ikame edilemeyeceği anlaşılmaktadır. 120
Dolayısıyla, ilgili pazar “eczane yazılım pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Eczane yazılım pazarında var olan rekabet koşullarının ülke çapında homojen bir
yapı gösterdiği anlaşıldığından ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları”
olarak belirlenmiştir.
I.2. İnceleme ve Tespitler
TEB Merkez Heyeti tarafından “Meslekleriyle ilgili hizmetlerde çalışan eczacıların
müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, eczacılığın 130
genel menfaatlerine uygun olarak gelişmesini sağlamak, eczacılık mesleğini icrası
hakkındaki kanunların ve bunlarla ilgili mevzuatın gereği gibi uygulanmasına yardım
etmek, eczacıların etkin bir sağlık hizmeti sunulabilmesi gereksinimi ile başta doktor
ve eczacılar olmak üzere sağlık sektöründe çalışan tüm sağlık profesyonellerine
güncel ilaç etken maddeleri ve bunları içeren farmasötik ortamda çalışan geniş
kapsamlı bir ilaç kaynağı yazılımının hazırlanması ve buna entegreli eczane
otomasyon sistemine ait yazılımların geliştirilmesi amacıyla” Eczane Otomasyon
Sistemi (EOS) ve İlaç Bilgi Kaynağı (İBK) Projesi için ihale açıldığı başvuru sahibi de
07-85/1054-413
4
dâhil olmak üzere, tüm ilgililere duyurulmuş ve ihaleye teklif sunma tarihi 4.8.2006
tarihinde sona ermiştir. 140
İhaleye ilişkin Yazılım Şartnamesi’nin incelenmesi sonucunda EOS ve İBK’ya ek
olarak Duyuru Sistem Modülü (DSM) ve Eczane İletişim Modülü’nün (EİM) de dâhil
olduğu bir platformun oluşturulmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Yazılım Şartnamesi’nde;
EOS: Eczanelerin günlük ihtiyaçlarını karşılayacak ve tüm işlemleri bilgisayar
ortamında kayıt ve takip edecek sistem,
İBK: farmasötik müstahzaralar, ıtriyat, reçete etkileşmeler, etken madde,
yardımcı maddeler, sözlük, üreticiler, dünyadaki müstahzaralar, laboratuar
verileri ve değerlendirilmesi, tablolar, hukuksal dokümanlar, birim dönüşümleri,
medikal ve farmasötik hesaplamalar, sorgulama motorları, tarihçe, raporlar 150
içeren sistem,
DSM: TEB ve/veya eczacı odaları tarafından gönderilen duyuruların otomatik
olarak alınması, eczacı odalarının kendilerine verilmiş olan kullanıcı adı ve
şifreler vasıtasıyla internet üzerinden ulaşabildikleri kontrol paneli sayesinde
duyuru sistemi aracılığıyla üyelerine duyurular gönderebilecekleri ve tüm
konuları gerçekleştiren sistem,
EİM: Eczacıların kendi aralarında ve/veya depolar ve/veya eczacı odası
ve/veya TEB ile iletişim kurabileceği bir platforma uygun olarak
gerçekleştirilecek sistem
olarak tanımlanmıştır. 160
Anılan modüllerden EOS ve İBK ile benzer özellikler taşıyan ticari yazılımlar
eczanelere pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerce sunulmakta olup DSM ve EİM’ye
benzer ticari ürünlere rastlanılmamıştır.
İhaleye hem pazarda faaliyet gösteren firmalar hem de daha önce eczane yazılım
pazarında herhangi bir faaliyeti olmayan yazılım firmaları davet edilmiştir. Farmakom
Online’yi üreten Farmakom Eczane Bilgisayar Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş., Byte
Eczane’yi üreten B.Y.T.E. ( Bilgisayar Yazılım Telekomünikasyon Elektronik ) Ltd.
Şti. ve RxMediaFarma’yı üreten Gemaş Genel Mühendislik Mekanik Sanayi ve Tic.
A.Ş. ihale şartnamesini almış fakat ihaleyi ilgili pazarda daha önce faaliyeti
bulunmayan Tepe Teknolojik Servisler A.Ş. (Tepe) kazanmıştır. 170
Dosyadaki bilgilere göre, piyasada EOS programıyla benzer içeriğe sahip Byte
Eczane, Farmakom Online, PC Pharma ve LokmanSoft gibi programlar eczanelere
sunulmuş durumdadır. Türkiye’de yaklaşık 23.000 eczanenin bulunduğu
bilinmektedir. Bu eczanelerden yaklaşık (…….)’i Farmakom Online’yi, (…….)-(…….)’i
Byte’yi, (…….)’e yakını PC Pharma’yı ve (…….) civarındaki eczanenin de
LokmanSoft’u kullandığı tahmin edilmektedir. Dolayısıyla, her üç eczaneden birinde
herhangi EOS benzeri bir programın kullanılmadığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda
eczane yazılımının bir eczane için zorunlu olmadığı, eczanelerin faaliyetlerini
kolaylaştırmak amacıyla tercih edildiği anlaşılmaktadır.
İBK ile benzer içeriğe sahip RxMediaFarma adında bir yazılım bulunmakta olup bu 180
yazılıma rakip olabilecek nitelikte başka bir program olmadığı bilgisine ulaşılmıştır.
Test çalışmalarına Mart 2007’de başlanan TEB’in ihale ettiği yazılımın hâlihazırda 30
adet kullanıcı tarafından test amaçlı kullanıldığı anlaşılmaktadır. Hâlihazırda, TEB
tarafından üretilen program EOS ve İBK modüllerini içermekte; Türkiye çapında
07-85/1054-413
5
tanıtımları ve aktif dağıtım çalışmaları devam etmektedir. Projenin 2007 yılı sonuna
kadar tamamlanması planlanmaktadır.
Tepe tarafından hazırlanan yazılımın mülkiyeti TEB’e ait olacaktır. Tepe, 2008 yılı
sonuna kadar yazılımla ilgili geliştirmelerden/güncellemelerden sorumlu olacak, 2009
yılından itibaren sorumluluk TEB’e geçecektir.
TEB, yazılımın maliyetinin karşılanmasında kendi kaynaklarının yanı sıra Sanofi-190
Aventis Group’un sponsorluk desteğinden de yararlanmaktadır. Sponsorluk
karşılığında Sanofi-aventis logosu ilgili yazılım üzerinde yer alacak, DSM modülünün
devreye girmesiyle birlikte sponsor firma duyurularına da yer verilecektir. Logonun
ilgili yazılım üzerinde yer alması ve sponsor firma duyurularının kullanıcılara iletilmesi
yazılım sektöründe sıklıkla başvurulan bir yöntemdir.
Bu noktada, yazılım pazarındaki fiyatlama ve programlar arasındaki geçiş
olanaklarına ilişkin işleyiş ve uygulamalar hakkında bilgilere yer verilmesi yerinde
olacaktır. Fiyatlamaya ilişkin, hâlihazırda pazarda faaliyet gösteren firmalar
tarafından uygulanmakta olan iki temel uygulama bulunmaktadır. Her iki uygulamada
da firmalar programın ilk satış anında belirli bir ücreti talep etmektedirler. Değişiklik 200
güncellemeler esnasında ortaya çıkmaktadır. İlk uygulama, her yıl için güncelleme
ücretinin alınması şeklindedir. Bu uygulamada, eczaneler her yıl için ilk alış fiyatından
çok düşük olmak üzere değişen miktarlarda güncelleme ücreti ödemekte ve bu yolla
programı güncellemektedirler. Bunu tercih etmeyen eczaneler, programın
güncellemelerden yoksun eski versiyonunu kullanmaya devam etmektedirler. İkinci
uygulama da ise yıllık güncelleme ücreti yerine program versiyonu veya güncelleme
başına ücret ödenmektedir. Bu uygulama sonucunda eczaneler yılda birden fazla
güncelleme yüklemek durumunda kalabilmektedirler.
TEB tarafından hazırlanan yazılım ise eczanelere ücretsiz dağıtılmakta ve eczane
başı yıllık 25 YTL kullanım ücreti talep edilmektedir. Dolayısıyla, TEB tarafından 210
pazara yeni bir fiyatlandırma modeli sunulduğu görülmektedir.
Eczane yazılımları arasında geçişlerin mümkün olduğu, sektörde faaliyet gösteren
firmalar ve TEB yetkilileri tarafından ifade edilmektedir. Yazılımların veritabanında
bulunan bilgiler çeşitli yöntemlerle program dışına alınabilmekte ve bu veriler de
kullanılacak olan yeni programa aktarılabilmektedir. Aktarımın mümkün olmadığı
durumlar olsa bile, eczanelerin diğer programa geçmeleri için yapmaları gereken,
hâlihazırda herhangi bir yazılım kullanmayan eczanelerin yapması gerekenden farklı
olmayacaktır. Bu durumda eczanelerin stok sayımı yapmaları ve bu bilgiyi programa
aktarmaları gerekecektir.
TEB tarafından eczacılara kendi ürettiği yazılımın kullanılması konusunda bir baskı 220
ya da zorlama yapıldığına ya da yazılımın entegre olarak düzenlenmek suretiyle
eczacıların başka eczane programlarını seçme haklarının engellendiğine yönelik
herhangi bir bilgiye rastlanılmamıştır. Eczacıların, bir eczane yazılımı kullanıp
kullanmayacakları ve bir yazılım kullanılması halinde hangi yazılımı kullanacakları
hakkında bir baskı veya zorlamayla karşılaştıklarına dair herhangi bir kanıta
ulaşılamamıştır.
I.3. Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinde TEB’in faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine
aykırı olduğu iddia edilmektedir. 230
07-85/1054-413
6
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri
hukuka aykırı ve yasak” olduğu hüküm altına alınmaktadır. Bu bağlamda TEB’in
faaliyetlerinin 4. maddeyi ihlal ettiğinin öne sürülebilmesi için rekabete aykırılık amacı
veya etkisi olup olmadığının ortaya konması gerekmektedir.
Şikâyet konusu faaliyetlerin gerçekleştirildiği eczane yazılım pazarının, eczacıların
faaliyet gösterdiği pazara doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir etkisinin olmadığı 240
anlaşılmaktadır. Yapılan incelemelerde TEB tarafından üye eczacılara hazırlanan
yazılımın kullanılması yönünde herhangi bir baskının ya da zorlamanın yapıldığına
dair herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır. Piyasadaki uygulamalara bakıldığında,
eczane yazılım programları arasında geçişin önünde herhangi bir engelin
bulunmadığı, programlar arasında geçişin var olduğu da tespitler arasındandır.
Ayrıca, Mart 2007’den beri kullanımda olan ve hâlihazırda Türkiye çapında tanıtımları
ve aktif dağıtım çalışmaları devam eden bir yazılımın sadece 30 kullanıcı tarafından
kullanılıyor olması da baskı ya da zorlama olmadığı tespitini güçlendirmektedir.
Bunun yanında, eczacıların yaklaşık üçte birinin herhangi bir eczane yazılımı
kullanmaması da eczane yazılımlarının eczaneler için elzem olmadığını 250
göstermektedir. Bu bakımdan, TEB’in şikâyet konusu faaliyetlerinin teşebbüs birliği
üyelerinin faaliyette bulunduğu pazardaki rekabet koşullarına doğrudan veya dolaylı
bir etkisi bulunmamaktadır.
Bunun yanında programlar arası geçişin olanaklı olması, TEB tarafından üyelerine
kendi programının kullanılması yönünde herhangi baskı ve zorlama yapılmaması ve
ihalenin piyasada faaliyet gösteren teşebbüsler de dâhil olmak üzere herkese açık
olması TEB’in ilgili pazarda rekabeti bozma gibi bir amacının da olmadığı yönünde
değerlendirilebilecektir.
Karar, ilgili pazar açısından değerlendirildiğinde ise oluşturulan programın ilgili
pazarda hâlihazırda herhangi bir somut sonuç doğurduğundan bahsedebilmek 260
olanaklı değildir. Programın kullanıcı sayısı 30 civarındadır ve diğer programların
kullanıcı sayıları ile karşılaştırılamayacak kadar azdır. Öte yandan, gerek gelen
şikâyetin içeriğinden gerek yapılan incelemelerden programın ilgili pazarda faaliyet
gösteren teşebbüsler üzerinde “rekabetçi baskı” oluşturduğu anlaşılmaktadır.
Rekabet Kurulu’nun benzer bir şikayeti değerlendirdiği 07-53/583-194 sayılı
kararında yer alan “Amaç ve etki incelemesinin ötesinde, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi ile yasaklanan teşebbüs birliği kararlarının, birlik üyeleri arasındaki ya da
birlik üyelerinin faaliyet gösterdikleri pazarın alt ve üst pazarlarındaki rekabeti
olumsuz etkileyen kararlar olduğu; bu açıdan yaklaşıldığında ise, söz konusu şikâyet
konusunun 4. madde kapsamında değerlendirilmesinin Kanun’un lafzını zorlayıcı bir 270
durum ortaya çıkardığı da ileri sürülebilecektir.” şeklindeki değerlendirmesi dosya
konusu şikayet için de geçerlidir.
Öte yandan şikâyet konusu faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine de aykırı
olduğu iddia edilmektedir. Bilindiği gibi, bir eylemin 6. madde bakımından ihlal
sayılabilmesi için eylemi gerçekleştiren teşebbüsün hâkim durumda olması ve
eylemin rekabet ihlali olarak nitelendirilebilmesi gerekmektedir. TEB’in sahibi olduğu
program aracılığıyla ilgili pazarda faaliyet gösteren bir teşebbüs olduğu kabul edilse
bile kullanıcı sayısı dikkate alındığında, TEB’in ilgili pazarda hâkim durumda olduğu
yönünde bir değerlendirme yapmak olanaklı görünmemektedir.
07-85/1054-413
7
J. SONUÇ 280
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya şikayet ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy