Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-2-34 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 16-01/7-2
Karar Tarihi : 06.01.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : Özgür Can ÖZBEK, Beyza AĞVAZ, Cemile YÜKSEK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Türk Ekonomi Bankası A.Ş.
Temsilcisi: Av. Efser Zeynep ERGÜN, Av. İsmail Ünal DOĞAN
Büyükdere Cad. No:127 Astoria A Kule Kat:6-24-26-27 34394
Esentepe, İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Türk Ekonomi Bankası A.Ş. ile İstanbul Deniz Otobüsleri San.
ve Tic. A.Ş. arasında imzalanan “TEB-İDO İşbirliği Sözleşmesi”ne muafiyet tanınması
talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.07.2015 tarihinde giren bildirim üzerine
düzenlenen 23.12.2015 tarih ve 2015-2-34/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirime konu “Türk Ekonomi Bankası (TEB)-
İstanbul Deniz Otobüsleri San. ve Tic. A.Ş. (İDO) İşbirliği Sözleşmesi”nin (İşbirliği
Sözleşmesi), tek alıcıya sağlama yükümlüğüne ilişkin hükümleri bakımından rekabeti
kısıtlayıcı düzenlemeler ihtiva ettiği, İDO’nun dış hat deniz otobüsü taşımacılığı, hızlı
feribot taşımacılığı ve arabalı vapur taşımacılığı pazarlarında pazar payının %40 pazar
payı eşiğinin üzerinde olması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nden (2002/2 sayılı Tebliğ) yararlanamadığı, bununla birlikte 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 5. maddesinde yer verilen
koşulları sağlaması nedeniyle anılan sözleşmeye bireysel muafiyet tanınabileceği ifade
edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Bildirim Konusu Sözleşme
(4) Bildirim konusu sözleşme, TEB ve İDO arasındaki İşbirliği Sözleşmesi’dir. Buna göre
aşağıdaki hususlarda tarafların işbirliği yapması öngörülmektedir:
Reklam mecrası sağlanması;
- (…..TİCARİ SIR…..)
Müşteri verisi sağlanması;
- (…..TİCARİ SIR…..)
16-01/7-2
2/6
Doğrudan tanıtım ve pazarlama faaliyetleri için yer sağlanması;
- (…..TİCARİ SIR…..)
Bankacılık hizmetleri için ücretsiz yer sağlanması;
- (…..TİCARİ SIR…..)
Ödeme sistemlerine ilişkin hususlar;
- (…..TİCARİ SIR…..)
İndirim;
- (…..TİCARİ SIR…..)
(5) Sözleşmenin 5.25.1. maddesinde “Sözleşme yürürlükte olduğu sürece İDO başka banka
veya finansal kuruluşla bu kapsamda bir işbirliği anlaşması yapamaz. Bu işbirliği kapsamı
dışında kalan terminallerin isim hakları başka banka veya finansal kuruluşa verilemez.
Ancak bu işbirliği kapsamı dışında olan iskeleleri İDO her zaman banka ve finans
kuruluşları dışındaki şirket ve kurumlara pazarlayabilir” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm
çerçevesinde İDO’ya TEB lehine tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmektedir.
(6) Sözleşmede, TEB’in İDO’ya vergi hariç yıllık (…..) TL ödemesi öngörülmektedir. Ayrıca
İDO’ya sözleşme çerçevesinde yürütülen faaliyet sonucunda (…..) kredi kartı ve (…..) kredi
tahsisine ulaşıldığında vergiler hariç (…..) TL ve ilk performans ödemesinden sonraki her
(…..) kredi tahsisi için ayrıca (…..) TL ödenmesi hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede TEB
tarafından İDO’ya ödenecek toplam miktarın sözleşmenin ilk yılı için (…..) TL, ikinci yılı için
ise (…..) TL’yi aşamayacağı madde 6.3. ve 6.4.’te yer almaktadır. İşbirliği Sözleşmesi’nin
iki aylık teknik hazırlığın ardından 24 ay süreyle uygulanması, tarafların mutabakatıyla
uzatılabilmesi öngörülmektedir.
G.2. Taraflar: TEB ve İDO
(7) İşbirliği Sözleşmesi’nin taraflarından TEB bankacılık sektöründe faaliyet göstermektedir.
TEB’in %(…..) oranındaki hissesi (…..)’ye ait bulunmaktadır.
(8) Sözleşmenin diğer tarafı İDO ise İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından 1987 yılında
kurulmuştur. İDO, 2011 yılında özelleştirilerek kontrolü TASS (Tepe-Akfen-Souter-Sera)
Ortak Girişim Grubu’na devredilmiştir.
G.3. Değerlendirme
(9) TEB ile yaptığı İşbirliği Sözleşmesi ve bu sözleşmenin 5.25.1. maddesi kapsamında
İDO’nun, TEB’e sunacağı hizmetlerin bazılarından sözleşme süresi boyunca başka hiçbir
finansal kuruluşu yararlandırmayacak olması sebebiyle, söz konusu sözleşme rekabet
hukuku çerçevesinde tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içermektedir. Bu nedenle bildirime
konu İşbirliği Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu
anlaşılmaktadır.
16-01/7-2
3/6
G.3.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
(10) 2002/2 sayılı Tebliğ’de üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren
iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya
yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar olarak tanımlanmaktadır.
TEB ile İDO arasında akdedilen İşbirliği Sözleşmesi bu anlamda bir dikey anlaşmadır.
(11) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi uyarınca sağlayıcının (dosya kapsamında İDO) dikey
anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı
aşmaması durumunda incelenen anlaşma grup muafiyetinden yararlanabilmektedir. Söz
konusu maddenin devamında tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalar
bakımından ilave bir koşul getirilerek muafiyetin alıcının (dosya kapsamında TEB) dikey
anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %40’ı aşmaması
halinde uygulanılacağı düzenlenmiştir.
(12) Bildirim Formu’ndaki bilgiler ışığında, alıcı konumunda olan TEB’in faaliyet gösterdiği
bankacılık hizmetleri, kredi hizmetleri ve kredi kartı hizmetleri pazarlarında pazar payı
2012-2014 yılları arasında sırayla (…..) düzeylerinde gerçekleşmiştir. Bu itibarla alıcının
pazar payı bakımından sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyen bir
durum bulunmamaktadır. Ancak Bildirim Formu’nda sağlayıcı konumunda olan İDO’nun “iç
hat yolcu taşımacılığı”, “dış hat deniz otobüsü taşımacılığı”, “hızlı feribot taşımacılığı” ve
“arabalı vapur taşımacılığı” pazarlarında yalnızca ciro değerlerine yer verilmiş ve rakiplerin
pazar büyüklüğünün bilinmediğinden bahisle pazar payı bilgisi sunulamamış, bununla
birlikte özellikle ciro özelinde İDO’nun pazar payının %40’ın üzerinde olabileceği
değerlendirmesi yapılmıştır.
(13) Bu çerçevede, inceleme kapsamında İDO’nun rakibi konumundaki teşebbüslerden 2012-
2014 yıllarına ilişkin olarak ciro bilgileri talep edilmiştir. Gelen bilgiler ve İDO tarafından
sunulan bilgiler doğrultusunda, “arabalı vapur taşımacılığı” ve” iç hat yolcu taşımacılığı”
pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin ciro bazında pazar paylarına aşağıdaki
tablolarda yer verilmektedir1:
Tablo 1: Arabalı Vapur Taşımacılığı Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Pazar Payları
Teşebbüsler
Pazar Payları (%)
2012 2013 2014
İDO (…..) (…..) (…..)
İstanbul Lines Denizcilik Yatırım A.Ş. (…..) (…..) (…..)
Turyol S.S.Turizm ve Yolcu Deniz
Taşıyıcılar Kooperatifi (TURYOL)
(…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0
Tablo 2: İç Hat Yolcu Taşımacılığı Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Pazar Payları
Teşebbüsler
Pazar Payları (%)
2012 2013 2014
İDO (…..) (…..) (…..)
TURYOL (…..) (…..) (…..)
Mavi Marmara Deniz Yolcu Eşya ve
Turizm Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
(…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0
1 Bildirim Formu’nda “dış hat deniz otobüsü taşımacılığı” pazarında İDO’nun rakipleri olarak BUDO ve
TURYOL gösterilmiştir.
16-01/7-2
4/6
(14) Yukarıda yer alan tablolardan anlaşılacağı üzere, “arabalı vapur taşımacılığı” pazarında
2012-2014 yılları itibarıyla İDO’nun pazar payı sırasıyla (…..) ve (…..) olarak
gerçekleşmiştir. Öte yandan, dikkate alınan yıllar itibarıyla “iç hat yolcu taşımacılığı”
pazarında ise İDO’nun pazar payı %40’ın altında seyretmektedir.
(15) Bildirim Formu’nda “hızlı feribot taşımacılığı” alanında faaliyet gösteren rakiplere ilişkin
herhangi bir bilgi verilmemiştir. Dolayısıyla, dosya kapsamında İDO’nun “hızlı feribot
taşımacılığı” pazarında faaliyet gösteren tek teşebbüs olduğu kabul edilmiştir. "Dış hat
deniz otobüsü taşımacılığı” pazarında ise İDO tarafından Bildirim Formu’nda sunulan
beyan esas alınarak İDO’nun pazar payının %40’ın üzerinde olduğu değerlendirilmektedir.
(16) Bu hususlar doğrultusunda, sağlayıcı konumundaki İDO’nun pazar payının “dış hat deniz
otobüsü taşımacılığı”, “hızlı feribot taşımacılığı” ve “arabalı vapur taşımacılığı” pazarlarında
%40’ın üzerinde seyretmesi nedeniyle bildirime konu sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Bu nedenle, sözleşmenin 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet koşullarını sağlayıp sağlamadığı
değerlendirilmiştir.
G.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(17) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde; teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarının, mal ve hizmetlerin üretimi, dağıtımı ve sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin sağlanması, tüketicinin bundan yarar sağlaması, ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması ve rekabetin bu amaçlar için
gereğinden fazla sınırlanmaması şartlarını sağladığı takdirde 4. madde hükümlerinin
uygulamasından muaf tutulabileceği belirtilmiştir. Bu çerçevede anılan İşbirliği
Sözleşmesi’ne muafiyet tanınmasına ilişkin olarak Bildirim Formu’nda yer verilen
gerekçeler 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.
(18) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre, bireysel muafiyetten
yararlanmanın şartlarından ilki malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında
yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanmasıdır.
Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, bu kapsamda ortaya çıkacak temel fayda,
TEB’in İDO terminallerinde stant açması ve deniz otobüsü, hızlı feribot ve arabalı
vapurlarda gemi içerisinde pazarlama ve satış yapması ve bu yolla müşterilerin söz konusu
hizmetlere erişiminin kolaylaşmasına imkân tanınmasıdır. Bunun yanı sıra, işbirliği
sayesinde TEB ücretsiz ATM ve mobil şube kurma imtiyazına sahip olacak ve bu şekilde
daha etkin kaynak kullanımı fırsatı elde edecektir. Bu koşul bağlamında son olarak
bahsedilmesi gereken hususlar TEB tarafından geliştirilecek yeni nesil ödeme araçları ve
buna ilişkin yeni teknolojilerin İDO nezdinde uygulanması ve performans raporlaması
uygulamasıyla teknik gelişmenin sağlanması ve hizmetlerin tüketici tercihlerine göre
geliştirilmesi imkânlarının sağlanmasıdır. Bu koşullar çerçevesinde sözleşmenin bireysel
muafiyet koşullarından ilkini sağladığı sonucuna varılmıştır.
16-01/7-2
5/6
(19) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, bireysel muafiyetten
yararlanmanın ikinci şartı olarak yukarıda değerlendirilen aynı fıkranın (a) bendine konu
ekonomik iyileşmelerden tüketicinin de faydalanması şartını aramaktadır. Somut olayda
tüketici faydasına doğrudan tekabül edebilecek husus İDO müşterilerine özel indirim
oranları ve avantajlı ürünler sunulması konusunda sözleşmede hükümler bulunmasıdır.
Dolayısıyla sözleşmede yer alan bu hükümler Kurul’un 29.11.2007 tarihli ve 07-88/1110-
432 sayılı HSBC Bank A.Ş. kararında da belirtildiği üzere tüketiciye yansıtılabilecek
yararlardan en önemlisi olan fiyat seviyelerinde düşüş bakımından dikkate alınmalıdır.
Ayrıca, yukarıda sıralanan hizmet sunumuna ilişkin gelişme ve iyileşmelerin de tüketici
nezdinde ürünlerin bulunabilirliğini artırarak tüketici faydasına katkıda bulunduğu
değerlendirilmektedir. Bu itibarla sözleşme ile ortaya çıkacak gelişmelerden tüketicinin de
yarar sağlayacağı kanaatine varılmıştır.
(20) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre rekabeti sınırlayıcı
bir anlaşmanın bireysel muafiyetten yararlanabilmesinin üçüncü koşulu anlaşma sebebiyle
ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmamasıdır. Dosya konusu
İşbirliği Sözleşmesi’nden kaynaklanabilecek endişe, TEB’in İDO nezdinde elde ettiği
münhasır imkânlar vasıtasıyla bankacılıkla ilgili muhtelif pazarlarda piyasa kapama etkisi
yaşanmasıdır. Bu durum TEB’in hâlihazırdaki pazar payının düşüklüğü sebebiyle [(…..)]
ciddi bir riske tekabül etmediği gibi denizyolu taşımacılığındaki diğer teşebbüsler ile diğer
bankalar arasında benzer işbirliklerinin kurulmasının önünde de bir engel
bulunmamaktadır. Nitekim esasen bu işbirliği çerçevesinde tahsis edilmesi beklenen kredi
kartı ve kredi sayısı da sözleşmede İDO’ya yapılacak performans ödemesi için eşik olarak
tespit edilmiştir. Bu değerler yıllık (…..) kredi kartı ve (…..) kredi tahsisidir. Bu bağlamdaki
diğer bir husus, İşbirliği Sözleşmesi’nin 26 ay için düzenlenmiş olması ve bu sürenin de
bankacılık gibi yoğun rekabetin yaşandığı bir pazarda, TEB gibi görece düşük pazar payına
sahip bir teşebbüsün piyasayı kapaması için yeterli olmayacağının öngörülebilmesidir. Bu
sebepler ışığında İşbirliği Sözleşmesi sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmayacağı değerlendirilmektedir.
(21) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan şarta göre,
dosya konusu anlaşmanın bireysel muafiyetten yararlanabilmesi için sağlanması gereken
son koşul, rekabetin aynı fıkranın (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmamasıdır. Bu koşul çerçevesinde tarafların işbirliğinden
beklentilerinin ne olduğunun belirlenmesi önem kazanmaktadır. Taraflarla yapılan
görüşmede elde edilen bilgilere göre, sağlayıcı konumundaki İDO gelirlerini artırmayı ve
çeşitlendirmeyi; alıcı konumundaki TEB ise (1) marka bilinirliğini artırmayı, İDO markası ile
TEB markasının kişilerin zihninde birlikte yer etmesini sağlayarak marka imajını
yükseltmeyi ve (2) İDO tarafından sağlanan mecralar ile potansiyel müşteri kitlesine
ulaşarak yeni müşteriler kazanmayı hedeflemektedir. Bu hedeflerden özellikle ilki
bakımından sözleşme kapsamında tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmesi gerekli
görülmektedir. Benzer şekilde sözleşmede ATM ve mobil şube yeri tahsisi, turnikeler ve
temassız kart ile ödeme sistemi gibi doğrudan iki markanın birlikte anılması ve marka
imajının yükseltilmesiyle ilgili olmayan hususlarda ise İDO’ya tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü getirilmediği anlaşılmaktadır. Yine bir önceki koşulda değerlendirilen
sözleşmenin süresi konusu bu koşul bakımından da önem taşımaktadır. Zira yapılan
işbirliği kapsamında alıcı sağlayıcı nezdinde birtakım yatırımlar yapmakta ve bu yatırımların
dönüşünün sağlanması amacıyla bazı hizmetler bakımından münhasırlık talep etmektedir.
Bu çerçevede, belirlenen 26 aylık sürenin rekabeti zorunlu olandan daha fazla sınırlayıcı
olmadığı ve İşbirliği Sözleşmesi’nin bireysel muafiyet almasına engel olmadığı sonucuna
ulaşılmaktadır.
16-01/7-2
6/6
H. SONUÇ
(22) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Türk Ekonomi Bankası A.Ş. ile İstanbul Deniz Otobüsleri San. ve Tic. A.Ş. arasında
imzalanan “TEB-İDO İşbirliği Sözleşmesi”nin, tek alıcıya sağlama yükümlüğüne ilişkin
hükümleri bakımından 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu,
2- İstanbul Deniz Otobüsleri San. ve Tic. A.Ş.’nin, Dış Hat Deniz Otobüsü Taşımacılığı,
Hızlı Feribot Taşımacılığı ve Arabalı Vapur Taşımacılığı pazarlarında, 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde belirlenen pazar
payı eşiğini aşması nedeniyle bahse konu Sözleşmenin grup muafiyetinden
yararlanamayacağına,
3- Bununla birlikte söz konusu Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy