Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-85
Karar Sayısı : 06-63/863-253
Karar Tarihi : 14.9.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN 10
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Hale SAĞLAM
C. ŞİKAYET EDEN : A. Erdoğan YARAMANOĞLU
Abdullah Cevdet Sk. No:5/6 Çankaya/Ankara
C. ŞİKAYET
EDİLENLER : - Türk Hava Yolları A.O.
Genel Yönetim Binası Atatürk Havalimanı
34830 Yeşilköy/İstanbul
- Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
Bosna Hersek Cd. No:5 Emek/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türk Hava Yolları A.O. (THY) ve Ulaştırma Bakanlığı Sivil 20
Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM)’nün, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun”u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, Türk Hava Yolları ve Ulaştırma
Bakanlığı Sivil Havacılık Daire Başkanlığı’nın, hava meydanlarının kullanımında
Ankara çıkışlı ve Ankara varışlı uçak seferlerini, özel hava yollarına kapatması ve bu
yolla THY’nin tekel durumuna getirilmesi suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.5.2006 tarih, 3172 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 9.6.2006 tarih, 2006-4-85/BN-06-SY sayılı Bilgi Notu
Kurul’un 29.6.2006 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 06-46/610-M sayı ile dosya 30
konusunun rapora bağlanarak Kurul gündemine getirilmek üzere incelemeye
alınmasına karar verilmiştir.
Söz konusu karar uyarınca hazırlanan 8.9.2006 tarih, 2006-4-85/İİ-06-SY sayılı İlk
İnceleme Raporu, 11.9.2006 tarih, REK.0.08.00.00-110/231 sayılı Başkanlık
önergesi ile 06-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
- THY’nin, İlgili mevzuat çerçevesinde, özel hava yolu şirketlerinin Ankara’dan
Türkiye’nin diğer noktalarına iç hat seferi düzenlemeleri konusunda müdahale
yetkisinin bulunmaması; SHGM’nin, 4054 sayılı Kanun anlamında piyasada mal
veya hizmet üreten, pazarlayan, satan ekonomik bir birim olmadığı için teşebbüs 40
olarak kabul edilmemesi ve buna göre anılan genel müdürlüğün THY lehine
06-63/863-253
2
ayırımcılık yaptığı iddiasının da Kanun’un 4. veya 6. maddesi çerçevesinde
değerlendirilmesinin mümkün olmaması nedenleriyle şikâyet konusu ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir önaraştırma açılmasına gerek
olmadığı,
- Bununla beraber, sivil havacılık sektöründe rekabetin sağlıklı bir şekilde tesisi ve
gelişimi açısından sektöre yönelik düzenleme, uygulama ve denetimlerin yeterli
teknik kadrosu bulunan ve gerçek anlamda bağımsız idari otorite kimliği olan bir sivil
havacılık otoritesi tarafından gerçekleştirilmesinin ve özellikle slot tahsisi konusunda
bu türden bir bağımsızlığı sağlayacak tedbirlerin alınmasının yararlı olacağı ve 50
ayrıca yabancı ülkelerle yapılan ikili hava ulaştırma anlaşmalarında THY dışında
özel havayollarının da piyasa koşulları çerçevesinde pazara girmesine imkan
sağlayıcı düzenlemeler yapılmasının dış hat tarifeli yolcu taşımacılığı piyasasında
daha rekabetçi bir ortamın tesisi açısından olumlu etkileri olacağı, bu çerçevede,
4054 sayılı Kanun’un 30 (f) bendi uyarınca “Rekabet politikası ile ilgili olarak
alınacak kararlar ve ilgili mevzuat hakkında görüş bildirmek” ile ilgili sürecin
işletilerek Ulaştırma Bakanlığı’na görüş bildirilmesinin yerinde olacağı
İfadeleri bulunmaktadır.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlk incelemeye konu olan başvurunun herhangi bir ayırım (tarifeli/charter) olmaksızın
tüm uçuşlar ile ilgili olduğu göz önüne alınarak, ilgili ürün pazarı “genel olarak hava
yolu ile iç hat yolcu taşımacılığı pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikayet dilekçesinde pazarın özellikle yurt içi Ankara çıkışlı ve Ankara varışlı
hatlarda rekabete kapatıldığı iddia edildiğinden, ilgili coğrafi pazar “Ankara varışlı ve
Ankara çıkışlı yurtiçi hatlar” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 70
İlk İncelemeye konu şikayet dilekçesinde, Ankara çıkışlı/varışlı iç hatlarda sefer
yapma hakkının THY’nin tekelinde olduğu ve THY’nin de bu durumu tüm uçuşları
İstanbul’dan yaparak fiyatları 2 kat artırmak için kullandığı iddia edilmektedir.
Hava yolu işletmelerinin uçuş yapabilmeleri için, ilgili mevzuat gereği, uçuş
yapacakları hatlar için SHGM’den izin almaları gerekmektedir. Ticari Hava Taşıma
İşletmeleri Yönetmeliği (SHY-6A) uyarınca, tarifeli iç hat sefer taleplerine izin
verilmesinde Bakanlıkça; talep edilen hattaki mevcut yolcu ve yük potansiyeli, bu
hatta başka bir işletmecinin faaliyet gösterip göstermediği, işletmede kullanılacak
uçakların performans durumu ve havalimanındaki mevcut yer hizmeti kolaylık
durumu dikkate alınmaktadır. Tarifesiz iç hat seferleri için ise, uçuş izni mahalli hava 80
trafik ünitelerinden uçuş planı ile alınmaktadır.
06-63/863-253
3
Diğer taraftan, SHGM tarafından yürütülen (SHT-SLOT) Slot Uygulama Prensipleri
Talimatı uyarınca, ülkemizde bulunan uçuş taleplerinin tamamının aynı anda
karşılanamadığı havalimanlarında, mevcut kapasitenin en etkin ve verimli şekilde
kullanılması amacıyla; slot (Koordine edilen ve tarifelerin yeniden düzene sokulduğu
havaliman/meydanlarının önceden belirlenmiş zaman dilimlerindeki uçuş
taleplerinin, Slot koordinatörü tarafından değerlendirilmesi sonucu verilen, talep
edilen veya bu talebe müsait olan en yakın iniş/kalkış seferi için, havaliman/meydan
imkanlarının kullanım hakkı olarak tanımlanabilir.) uygulanan havalimanlarında,
alınan slot zamanına göre konaklama yapan, tarifeli ve tarifesiz iç ve dış hatlarda 90
sefer düzenleyen yerli ve yabancı tüm havayolu işletmeleri bu uygulamaya tabidir.
Şikayet dilekçesinde belirtilen hat bakımından, Ankara Esenboğa Havalimanı da slot
uygulanan havalimanı/havaalanlarından olup, slot tahsisi için SHGM koordinesinde
yapılacak uygulamalarda dikkat edilecek en önemli kriter, üzerinde taraflarca
mutabakat sağlanan hava sahası, meydan, pist, apron kapasiteleri ile varsa özel
terminal işleticilerinin katılımı ile tespit edilen terminal kapasiteleridir. Havalimanı
Yönetimi ve Hava Trafik Otoritesi ile havayolu işleticileri, hava ulaşımında taleplere
uygun hizmet götürmek ve olanakları en iyi şekilde değerlendirmek üzere ortak
sorumludurlar. Slot Talep Değerlendirme Komisyonu (STDK) ise, SHGM
koordinesinde DHMİ Operasyonel Slot Ünitesi, Slot Koordinatörlüğü, ilgili terminal 100
işleticisi, ilgili havalimanını üs olarak kullanan yerli havayolu işleticileri ile diğer hava
ve yer işletmelerinden oluşan bir komisyondur. Ayrıca, ülkemizdeki slot
uygulamalarını koordine etmek amacı ile Sivil Havacılık Genel Müdürü tarafından bir
Slot Koordinatörü atanır. Slot Koordinatörü, sorumluluğunda oluşturulan STDK’nın
temsilcilerinin katılımı ile koordinatörlüğünün görevlerini ve çalışmalarındaki
prensipleri belirler. Slot koordinatörlüğü, Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı olarak
çalışmalarını tarafsız, adil ve şeffaf olarak yürütmeyi esas alır. Slot Uygulama
Talimatı uyarınca dönemsel ve operasyonel slot talepleri aşamasında slot tahsis
işlemlerinin sağlıklı ve verimli yürütülmesi maksadı ile SHGM, DHMİ ve THY eleman
ve teknik donanım (network, düzenli destek, SITA gibi) temin eder. SHGM ihtiyaç 110
halinde özel terminal işletmecisi kuruluşlar, özel havayolu işletmeleri gibi
kuruluşlardan da eleman ve teknik donanım amacıyla destek talep edebilir.
Dünya uygulamalarına bakıldığında, slot kooridnasyonunun genellikle tamamen
bağımsız kurumlar ya da birlikler tarafından geçekleştirildiği görülmektedir. Örneğin,
İtalya’da, önceden slot dağıtımı İtalyan milli havayolu Alitalia tarafından
gerçekleştirilirken, özellikle İtalyan Rekabet Otoritesi’nin slot dağıtımına ilişkin
başlattığı soruşturmalar nedeniyle 1997 yılında bu görev Alitalia’dan alınarak
“Assoclearence” olarak bilinen, kar amacı gütmeyen ve havayolu şirketleri ve
havalimanı işleticilerinin temsilcilerinden oluşan bir birliğe verilmiştir. Fransa’da slot
tahsisi aynı şekilde havayolları ve havaalanı işleticilerinin oluşturduğu bağımsız bir 120
birlik olan COHOR tarafından yürütülmekte olup sivil havacılıktan sorumlu Bakanlık
COHOR toplantılarına katılmakta ve sadece danışmanlık yapabilmektedir. İsviçre’de
slot dağıtımı, bağımsız, kar amacı olmayan havayolu ve havalimanı işleticilerinin
oluşturduğu ve esas olarak İsviçre hava yolu taşıyıcıları ve havalimanı işletenleri
tarafından finanse edilen bir organizasyon tarafından gerçekleştirilmektedir.
Avusturya’da da slot koordinasyonu, 2002 yılında havayolları ve havalimanlarının
kurduğu “Schedule Coordination Austria” olarak bilinen özel bir şirket tarafından
yapılmaktadır.
06-63/863-253
4
Ülkemizde, Slot Koordinasyon Merkezi tarafından slot uygulanmakta olan
havaalanları için yerli ve yabancı havayolu taşıyıcılarının 26 Mart - 28 Ekim 2006 130
tarihleri arasında uygulayacakları Yaz Tarife Dönemi slotları değerlendirilerek;
Ankara Esenboğa Havalimanı’nda, 2005 yaz tarife döneminde, 26.887 slot tahsis
edilmiş olup 2006 yaz tarife dönemi öncesinde bu sayı 37.729 olmuştur. Artış oranı
% 40’tır.
Görüldüğü üzere, uçuş izinleri ve slotların hangi usul ve esaslara göre verileceği
ulaştırma ile ilgili mevzuatta ayrıntılı olarak düzenlenmekte olup son dönemde de
Ankara Esenboğa Havalimanı’ndaki slot tahsislerinde önemli bir artış kaydedilmiştir.
Bununla beraber, halihazırda, THY’nin Ankara’dan Türkiye’nin yaklaşık 23 noktasına
seferi varken, diğer özel havayolu şirketlerinden Onur Havayolları’nın Antalya,
Diyarbakır ve İzmir’e, Atlasjet’in İstanbul ve Siirt’e, Pegasus’un ise Antalya, Bodrum, 140
İzmir, İstanbul, Diyarbakır, Van ve Trabzon’a seferleri vardır. THY’nin diğer özel
havayollarına göre Ankara çıkışlı ve varışlı daha çok ve daha sık iç hat seferi olduğu
göze çarpmaktadır.
Konuya ilişkin olarak, görevli raportörlerce, uçuş izinleri ve özel havayollarının iç
hatlardaki rekabet koşulları hakkında SHGM, özel hava yolu şirketlerinden Pegasus
Airlines, Onur Air ve FlyAir yetkililerinden de bilgi alınmıştır.
SHGM’den bir yetkili ile yapılan görüşmede, yetkili, SHGM’ye yapılan hava
limanlarının kullanım izinleriyle ilgili başvurulara ilişkin olarak, gerekli şartlar
sağlandığı takdirde, özel havayolu şirketlerinin izin almak hususunda kendilerinden
kaynaklanan herhangi bir zorlukla karşılaşmadıklarını belirtmiş, özel havayolu 150
şirketlerinin Ankara varışlı ve Ankara çıkışlı uçak seferlerinin sayısının az olmasının
ardında, özel havayolu şirketlerinin yeterince yolcu bulamama endişesi olduğunu
ifade etmiştir.
SHGM’den diğer bir yetkili ile yapılan görüşmede, yetkili tarafından uçuş ve slot
izinleri ile ilgili olarak 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun THY ve diğer sivil
havayolu şirketlerine verilen izinler konusunda mümkün olduğunca tarafsız şekilde
uygulandığı ifade edilmiştir. Görüşmede, SHGM tarafından verilen uçuş izinlerinin
en son alınan izin olup, uçuş izni olmadan herhangi bir uçak ya da havayolu
şirketinin iç hat seferi gerçekleştirmesinin mümkün olmadığı, uçuş izini almanın
çeşitli şartlara bağlandığı bu şartları sağlamayan şirketlere uçuş izni verilmediği 160
ifade edilmiştir. Yetkili ayrıca, Türkiye’ de slot almak için öncelikle uçuş izni
şartlarının yerine getirilmesinin gerektiğini, 1992 yılında slot dağıtımı işinin THY’ye
verildiğini, o tarihlerde meydanlarda sıkışıklık yaşanmadığından slot konusunun
sorun olmadığını, ancak değişen koşullar ve özel havayollarının gelişimiyle sıkışıklık
yaşanmaya başlandığını, slot işinin artık THY’nin tekelinde bulunmadığını, ancak
havayolu sektöründe tam bir rekabetten söz etmenin de mümkün olmadığını, bunun
nedeninin halen THY hisselerinin bir kısmının devlet elinde olması dolayısıyla bazı
önceliklerin THY’ye tanınması olduğunu, özellikle yurtdışı seferlerinde THY
ağırlığının dikkat çekici olduğunu, bunda THY’nin sermayesinin bir kısmı devlete ait,
imkânları geniş ve güçlü bir firma olmasının yanında, Türkiye’ de iç ve dış hat 170
seferlerinde uçuş yapan ilk firma olması dolayısıyla tarihsel haklarının geniş
olmasının etkili olduğunu belirtmiştir.
06-63/863-253
5
Bir başka SHGM yetkilisi ile slot dağıtımı konusunda yapılan görüşmede ise,
halihazırda slot tahsisinin 2005 yılı Ağustos ayında yayımlanan Talimat’a göre
yapıldığı, slot koordinasyonunun SHGM koordinatörlüğünde Slot Koordinasyon
Merkezi adı altında bağımsız bir birim tarafından gerçekleştirilmekte olduğu,
kapasiteler el verdiği ölçüde taleplerin en yakın saat dilimine verilmeye çalışıldığı,
slotların dönemsel ve operasyonel olarak verildiği, slot tahsisinde kullanılan sistemin
lisansının THY’ye kayıtlı olduğu, ancak SHGM’ye alınmasının planlandığı, slot
tahsisi yapılırken özel havayolu şirketi temsilcileri, THY temsilcisi ve SHGM 180
yetkilileri, ilgili yer hizmetleri ve meydan işletmecilerinden oluşan 20 kişilik bir
komisyonun değerlendirme yaptığı, slot dağıtımı kararlarında uzlaşma yolu ile
herkesin mutabakatının alınmasına çalışıldığı, slotun bir hak olduğu ve
ücretlendirilmediği, ayrıca Slot Talimatı uyarınca alınan slotların zamanında
kullanılmaması halinde (+/- 20 dk.yı aştığında) DHMİ tarafından zamlı konma-
konaklama ücreti alındığı, yine bir tarife dönemi içinde alınmış slota % 20 ve daha
fazla oranda uymayanların kazanılmış haklarının iptal edilebildiği belirtilmiştir
Özel havayollarından Pegasus’un bir yetkilisi ile yapılan telefon görüşmede ise,
bugüne kadar uçuş ve slot izni konusunda Pegasus’un yaptığı başvurularda,
faaliyetlerini engelleyecek ya da aksatacak bir durumla karşılaşmadıkları 190
belirtilmiştir.
Özel havayolu şirketlerinden Onur Air’in bir yetkilisi ile yapılan görüşmede de, iç
hatlarda uçuş izinleri ile ilgili olarak Ulaştırma Bakanlığı’nın herhangi bir engeli ile
karşılaşmadıkları ifade edilmiş, hava meydanlarında koordineli ve güvenli bir şekilde
iniş-kalkış gerçekleştirilebilmesi için izinlerin havaalanı kapasitesine göre
belirlendiği, istedikleri havaalanı kapasitesinin yeterli olduğu ve şirketin uçuş için
gerekli şartları sağladığı durumlarda SHGM’nin izin konusunda zorluk çıkaran bir
yaklaşım içinde olmadığı belirtilmiştir.
Fly Air yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesinde, slot dağıtımının THY’den alınarak
DHMİ ve SHGM koordinasyonu altında yürütülmeye başlamasının pazardaki 200
rekabet açısından olumlu bir gelişme olduğu, şu anda slot dağıtımının mümkün
olduğunca adilane bir biçimde yapılmaya gayret edildiği, SHGM’nin havayolu
şirketlerinin haklarını korumaya çalıştığı, Fly Air’in bu yıl Ankara’dan bazı yerlere
sefer düzenlemek istediği, ancak o hatlarda başka havayolu şirketleri sefer
başlattığından izin alamadıkları, ancak bu durumun kendileri açısından bir sorun
teşkil etmediği ve olağan karşılandığı, (……………….TİCARİ SIR……………)
belirtilmiştir.
Türkiye Özel Sektör Havacılık İşletmeleri Derneği yetkilisi ile yapılan görüşmede
ise, anılan şahıs, THY’nin özel sektör havayollarının rekabet baskısı yarattığı
hatlarda özel sektörün uyguladığı taban fiyattan, özel havayollarının pazara 210
girememesinden dolayı yeterince rekabet olmayan, özellikle İstanbul-Ankara gibi
hatlarda ise aynı saatlerde ve benzer mesafelerdeki hatlara oranla çok daha yüksek
fiyatlarda taşıma yaptığını, İstanbul-Ankara pazarına girişin özel havayolları
tarafından çok talep edilmesine ve Ankara havaalanında slot konusunda sorun
olmadığının bilinmesine rağmen özel havayollarının izin verilmediği için bu pazara
yeterince giremediklerini, örneğin İstanbul’dan Ankara’ya sefer yapmak için
başvurduklarında İstanbul havaalanındaki sıkışıklık neden gösterilerek slot
alamazlarken, aynı saatler için İstanbul’dan başka bir ile sefer düzenlemek
06-63/863-253
6
istediklerinde herhangi bir sorunla karşılaşmadıklarını belirtmiştir. Bunun dışında,
yetkili, THY’nin bazı hatlarda, aşırı frekans koyarak özel havayolu şirketlerini zor 220
durumda bıraktığı ve ayrıca slot tahsisinde mevcut slot sistemi programına diğer
havayolları giremezken THY’nin bu sisteme anında giriş yapabilmesi dolayısıyla
uçuş programlarını ona göre ayarlayabilme avantajına sahip olduğu, diğer
havayollarının ise resmi yazı ile müracaat etmek ve sonucunu beklemek zorunda
kaldıkları hususlarından bahsetmiştir. Söz konusu şahıs dış hatlarla ilgili olarak da,
Türkiye’nin taraf olduğu bir kısım ikili anlaşmalarda, Türkiye tarafı için yalnızca
THY’nin taşıyıcı olarak tayin edildiğini, bu durumda da THY yeteri kadar sefer
düzenlemediğinde Türk tarafından yeteri kadar uçuş yapılamadığını, mevcut
kapasiteleri karşı ülke havayollarının kullandığını, örneğin Rus tarafı toplam 33 sefer
düzenlerken THY’nin sadece 2 sefer yaptığını, bu nedenle bu anlaşmalarda tek 230
taşıyıcı tayin edilmemesi gerektiğini ifade etmiştir. Yetkili son olarak da THY’nin,
devletin ortak olduğu bir havayolu işletmesi olmasından kaynaklanan mali
avantajları nedeniyle de özel havayolu şirketlerinin etkin rekabet edemediklerini
belirtmiştir.
Bu görüşmeler dışında, Türkiye Özel Sektör Havacılık İşletmeleri Derneği
(TÖSHİD)’ne bir yazı gönderilerek, özel havayolu şirketlerinin rekabet koşulları,
dezavantajları ve karşılaştıkları sorunlar konusunda bilgi ve görüşleri istenmiştir.
TÖSHİD’in cevabi yazısında, belli başlı iki sivil havacılık uygulaması nedeni ile özel
şirketlerin faaliyetlerinin rekabet açısından olumsuz etkilendiği ifade edilmektedir.
Bunlar; özel havayolu taşıyıcılarının yurt içi tarifeli sefer düzenlemesini engelleyen 240
ve kısıtlayan slot tahsisi ile söz konusu şirketlerin yurt dışına tarifeli sefer
düzenlemesini engelleyen veya kısıtlayan “İkili Hava Ulaştırma Anlaşmaları” olarak
belirtilmektedir. Söz konusu yazıda, 1990’lı yılların sonlarından itibaren pazara
girmek isteyen özel şirketlerin gerek THY’nin slot tahsisindeki hakim durumu
gerekse İkili Hava Ulaştırma Anlaşmaları’nda THY’nin elde ettiği yetkili taşıyıcı,
frekans, kapasite ve uçak tipi gibi ayrıcalıkları ve tarihsel hakları nedeniyle rekabeti
engelleyici unsurlarla karşılaştıkları, THY’nin bu dönemde fiili tekel olmasınının ve
bir devlet kuruluşu olmasının verdiği ayrıcalıklardan yararlandığı, bununla birlikte
Slot Koordinasyon Kurulu’nun kurulması ile iç hat tarifeli seferelere ilişkin slot
tahsisinde rekabetin engellenmesinin önlenmesine ilişkin önemli bir başlangıç 250
yapıldığı, fakat dış hat tarifeli seferler ile ilgili herhangi bir girişimde bulunulmadığı
vurgulanmaktadır.
TÖSHİD’in yazısında, slot tahsisi ile ilgili olarak, slot tahsisi yetkisinin THY’den alınıp
Slot Koordinasyon Merkezi’ne verilmesiyle birlikte, tüm havayollarının slot ile ilgili
taleplerinin daha tarafsız ve gerçekçi değerlendirildiği, ancak çok yeni olan bu
kurumda gerekli iç düzenlemelerin henüz tamamlanamamış olması, görev yapan
personelin eğitim ve tecrübesinin yeterli seviyeye ulaşmamamış olması, bazı
hallerde subjektif kriterlerin öne çıkması ve objektif kriterlerin belirlenip tam anlamı
ile uygulamaya konulamamış olması nedenleri ile zaman zaman sorunlarla
karşılaşıldığı, her slot talebinin hala THY slotları ile uyum/uyumsuzluğa 260
bağlanmasının özel havayolu şirketlerine olumsuz yanıt verilmesine veya slot tahsisi
taleplerinin gecikme ile cevaplanmasına neden olduğu belirtmektedir. Ayrıca,
THY’nin tarihsel hakları nedeni ile ticari açıdan uygun slotlara sahip olduğu,
piyasaya yeni giren havayolu şirketlerinin ise daha az uygun olan veya uygun
olmayan slotları kullanmak zorunda kaldıkları, THY filosunun son yıllarda önemli
06-63/863-253
7
ölçüde genişlemesi sonucu THY’nin, özel havayolu taşıyıcılarının bazı hatlarda
piyasaya girmesini engelleyici yeni slot müracaatlarında bulunduğu ve bu
müracaatların ya tarihsel öncelik hakkı gerekçesi ile THY lehine yorumlandığı ya da
dengesizliği giderecek şekilde değerlendirilmesi gerekirken özel şirket talepleri ile
aynı ağırlıkta değerlendirildiği ifade edilmektedir. 270
TÖSHİD yazıda son olarak, Türkiye’nin yabancı ülkelerle akdettiği ikili hava
ulaştırma anlaşmalarının bir kısmında “belirlenen taşıyıcı” olarak THY’nin adının
geçmesi, kapasite ve frekans hükümlerinin THY tarafından önerilen şekilde
belirlenmiş olması gibi nedenlerle özel şirketlerin dış hat tarifeli sefer düzenleme
olanaklarının kısıtlandığını, bazı ikili hava ulaştırma anlaşmalarında ise birden fazla
şirketin sefer yapmasına izin verilmesine rağmen birçoğunda kapasite, frekans ve
uçak tipi kısıtlaması bulunması ve bu kapasitenin halen THY tarafından kullanılıyor
olması nedeni ile özel havayolu şirketlerinin piyasaya girmesinin mümkün
olmadığını, bu tür kısıtlamaların olmadığı hallerde bile, özel havayollarının yabancı
ülkelere sefere düzenleme taleplerinde Türk Sivil Havacılık Makamlarının THY’nin 280
yazılı görüşünü alması nedeniyle taleplere cevabın uzun zaman aldığını, bunun da
ticari planlama yapılmasını engellediğini, bu nedenle THY görüşünün alınması
mekanizmasının sona erdirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Sektör temsilcilerinin ifadelerinden genel olarak, geniş tarihsel hakları ve hala devlet
elinde bir teşebbüs olmasından kaynaklanan avantajları nedeniyle THY’nin
pazardaki ağırlığının devam ettiği, ancak slot tahsisinin eskisine göre daha bağımsız
bir birim tarafından yürütüldüğü anlaşılmaktadır.
Mevcut durumda, bir taraftan sektörü düzenleyici kurallar, uygulamalar ve
denetimler Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı SHGM tarafından yapılmakta, diğer taraftan
da Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın, 25.6.2006 tarihi itibarıyla % 51’i halka açık 290
olan THY’de % 49 oranında ortaklığı ve C Grubu imtiyazlı hisseleri bulunmaktadır.
Diğer yandan, pazara girişler ve etkin bir rekabet açısından son derece önemli olan
slot dağıtımından sorumlu Slot Koordinatörü de, her ne kadar özel bütçeli de olsa
idari yönlerden hala Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı olan SHGM tarafından
belirlenmekte olup, slot tahsisi teknik yönlerden de (kullanılan sistem ve teknik
eleman) hala THY’ye bağımlıdır. Bu tür bir yapı, havayolu sektöründe rekabetin
sağlıklı bir şekilde tesisini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu nedenle, sektörde etkin
rekabetin tesisi ve gelişimi açısından bağımsız ve yeterli idari ve teknik kapasitesi
olan özerk bir sivil havacılık otoritesi kurulması ve özellikle de slot tahsisi konusunda
bu tür bir bağımsızlığı sağlayacak tedbirlerin alınması yararlı olacaktır. Ayrıca, dış 300
hat tarifeli yolcu taşımacılığı piyasasında daha rekabetçi bir ortamın tesisi açısından,
yabancı ülkelerle yapılan ikili hava ulaştırma anlaşmalarında piyasa koşulları
çerçevesinde özel havayollarının pazara girmesine imkan sağlayıcı düzenlemeler
yapılmasının yararlı olacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Şikayet konusu iddialar ile ilgili olarak 4054 sayılı “Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun” çerçevesinde önaraştırma yapılmasına gerek olmadığına,
şikayetin reddine,
06-63/863-253
8
2. Bununla beraber, sivil havacılık sektöründe rekabetin sağlıklı bir şekilde tesisi ve 310
gelişimine ilişkin Rekabet Kurulu görüşünün 4054 sayılı Kanun’un 27. maddesi (g)
bendi uyarınca Ulaştırma Bakanlığı’na gönderilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy