Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-4-61 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 14-45/812-365
Karar Tarihi : 12.11.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Dr. Hakan BİLİR, İbrahim Ethem SEZER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Özcan CANBAZ
Weststr 1 57482 Wenden/ALMANYA
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Türk Hava Yolları A.O.
Atatürk Havalimanı 34149 Yeşilköy/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Türk Hava Yolları A.O.’nun Almanya (Köln)-Türkiye (İstanbul)
hattında aşırı fiyat uyguladığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; Türk Hava Yolları A.O.’nun (THY) Almanya (Köln) –
Türkiye (İstanbul) arası uçuşlarda çok değişken fiyatlandırmalar yaptığı, normal
zamanlarda 200-250 Euro arasında değişen fiyatların yaz aylarında 675 Euro
seviyelerine çıktığı, örneğin, satın alma tarihi aynı olmak üzere aynı hatta 20 Temmuz
gidiş-8 Ağustos dönüş 340 Euro iken, 12 Temmuz gidiş-19 Temmuz dönüş fiyatının 674
Euro olduğu, her saat başında fiyatların değiştiği ve THY’nin yüksek fiyat uyguladığı
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.07.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 08.08.2014 tarih ve 2013-4-61/İİ sayılı rapor, 20.08.2014 tarihli Kurul
toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 05.11.2014 tarih ve 2014-4-61/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, dosya konusu iddialara yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(6) Başvuruda, THY’nin Almanya (Köln)-Türkiye (İstanbul) hattında uyguladığı ücretlerin
yüksek olduğu iddia edilmiştir. Bu kapsamda konu 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenmiştir.
(7) Anılan kanun maddesini ihlal eden bir aşırı fiyatlandırmadan söz edilebilmesi için
teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda olması ve uyguladığı fiyatların aşırı fiyat teşkil
etmesi ölçütlerinin her ikisinin de bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla teşebbüsün
uyguladığı fiyatların aşırı fiyat olarak değerlendirilemeyeceğinin tespiti halinde, hâkim
durum analizine ihtiyaç bulunmamaktadır. Bu bağlamda, THY’nin başvuru konusu
uygulamalarının kötüye kullanma niteliğinde olup olmadığı incelenmiştir.
(8) Aşırı fiyatlandırma, 17.01.2014 tarih ve 14-03/60-24 sayılı kurulumuz kararında da
belirtildiği üzere, “hâkim durumdaki bir teşebbüsün fiyatının sürekli bir biçimde ve önemli
ölçüde rekabetçi fiyatın üzerinde olması hali” olarak tanımlanabilir.
(9) Aşırı fiyatın tespitine yönelik olarak, öncelikle fiyat karşılaştırması ve fiyat-maliyet
analizinden oluşan ekonomik değer testi uygulanmıştır. Söz konusu testin ilk
14-45/812-365
2/3
aşamasında, incelemeye konu olan ürünün/hizmetin fiyatının aşırı olup olmadığını tespit
etmeye yönelik fiyat-maliyet karşılaştırması, ikinci aşamasında ise ürünün/hizmetin
fiyatının kendi içinde ya da rakip ürünlerin/hizmetlerin fiyatlarına kıyasla aşırı olup
olmadığını tespit etmeye yönelik fiyat kıyaslaması yapılması gerekir. Esasen,
fiyat/maliyet kıyaslaması yaparken maliyet ölçütünün belirlenmesi, maliyetin
hesaplanması ve makul kâr marjının ne olduğunun belirlenmesi ile ilgili zorluklar ortaya
çıkmaktadır. Bu nedenle ekonomik değer testinin birinci aşamasından sonra ikinci
aşamaya geçilerek fiyat kıyaslaması yapılmaktadır. Bu kıyaslamada teşebbüsün kendi
fiyatlarıyla yapılan karşılaştırmalar (teşebbüsün farklı zamanlarda, farklı ürünlere, farklı
müşteri gruplarına veya farklı coğrafi pazarlarına uyguladığı fiyatların kıyaslanması)
kullanılabileceği gibi, teşebbüsün rakiplerinin uyguladığı fiyatlandırmalar da
kullanılabilmektedir.
- Aşırı Fiyat Değerlendirmesi
a) Fiyat-Maliyet Kıyaslaması
(10) Başvuruya konu havayolu ile yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler,
tek fiyat sistemi yerine merdiven tabir edilen fiyatlama sistemini kullanmaktadır. Bu
sistem çerçevesinde her bir hat ve koltuk için uygulanan tek bir fiyattan bahsetmek
mümkün değildir. Teşebbüslerin karlarını maksimize etmek amacıyla uygulamaya
koydukları merdiven sisteminde bilet fiyatları aynı uçuş için dahi, biletin alınma zamanı,
biletin tarih değişikliğine ve iadeye elverişli olup olmaması, ilgili fiyat sınıfının kontenjanı,
uçağın doluluk oranı, içinde bulunulan sezon, yolculuğun yılbaşı, özel günler, fuar
zamanları gibi talebin arttığı zamanlarda olup olmaması, biletin kombine olup olmaması,
kombine ise gidiş dönüş şehirlerinin aynı olup olmaması, yolcunun kalacağı gün sayısı
gibi arz ve talep koşullarını etkileyen pek çok faktöre bağlı olarak farklılaşmaktadır.
(11) Dolayısıyla fiyat-maliyet kıyaslamasına konu edilmek üzere THY’nin de Türkiye
(İstanbul)- Almanya (Köln)/Almanya (Köln)-Türkiye (İstanbul) hattında uyguladığı tek bir
fiyattan bahsetmek mümkün değildir. Benzer bir durum teşebbüsün yolcu başına
katlandığı maliyetlerin hesaplanması bakımından da söz konusudur. Zira her bir uçuş
için katlanılan toplam maliyet ve her uçuşta uçağın doluluk oranı değişeceğinden, belli
bir dönemdeki tüm uçuşlar için geçerli olan bir yolcu başına maliyet rakamından
bahsetmek mümkün değildir. Bu durumda, her ne kadar fiyat-maliyet karşılaştırmasında
asıl olan birim fiyatın birim maliyetle karşılaştırılması olsa da, havayolu ile yolcu
taşımacılığı pazarı bakımından, pazarın kendine has özellikleri nedeniyle, böyle bir
karşılaştırmanın sağlıklı sonuçlar ortaya çıkarmayacağı açıktır.
b) Fiyat Kıyaslaması
(12) Aşırı fiyatlamanın tespitinde kullanılan ekonomik değer testinin ikinci aşaması, fiyat
kıyaslamasıdır. Fiyat kıyaslaması, teşebbüsün kendi fiyatlarıyla yapılabileceği gibi, diğer
teşebbüslerin fiyatlarıyla da yapılabilmektedir.
(13) İşbu dosya özelinde, geçmiş döneme ilişkin olarak yapılacak bir fiyat kıyaslaması
yukarıda açıklanan gerekçelerle sağlıklı sonuçlar vermeyecektir. Ancak havayolu ile
yolcu taşımacılığı pazarının özellikleri düşünüldüğünde, teşebbüsün incelemeye konu
olan coğrafi pazarda gelecek dönemlerde gerçekleştirilecek uçuşlara ilişkin fiyat
düzeyinin, rakibinin aynı dönemdeki fiyatlarıyla karşılaştırılması daha anlamlı olacaktır.
(14) Bu çerçevede, 2014 yılı Ekim ve Kasım aylarında THY ve Pegasus Hava Taşımacılığı
A.Ş.’nin (PEGASUS) Almanya (Köln)-Türkiye (İstanbul) hattı için ilan ettiği vergi dahil
fiyatlar kıyaslanmıştır. Buna göre, THY ile PEGASUS’un fiyatları kıyaslandığında,
THY’nin fiyatlarının PEGASUS’un fiyatlarına oranla nispeten daha yüksek olduğu
görülmekle birlikte, söz konusu farklılığın, PEGASUS firmasının ilgili hatta İstanbul
Sabiha Gökçen Havaalanını kullanmasına karşılık THY’nin İstanbul Atatürk Havaalanını
kullanması ve THY’nin yolculuk esnasında sunduğu ek yeme içme hizmetleri
14-45/812-365
3/3
(PEGASUS firmasında söz konusu yeme içme hizmetleri tercih edildiğinde, ilave olarak,
bilet başına sabit 20 Euro ücret yansıtılmaktadır) göz önüne alındığında makul olduğu
değerlendirilmiştir.
(15) Şikâyet başvurusunda, Almanya (Köln)-Türkiye (İstanbul) hattında asıl olarak gidiş-
dönüşlü biletlerin fiyatları şikâyet edilmiş, gidiş ve dönüş tarihleri arasında 7 gün veya
18 gün aralık olmasına göre fiyatların değiştiği ve söz konusu fiyatların aşırı yüksek
olduğu iddia edilmiştir. Bu sebeple, THY firmasının ve aynı hatta faaliyet gösteren rakibi
PEGASUS firmasının ilgili hattaki 2014 Ekim ve Kasım aylarındaki gidiş-dönüşlü fiyatları
farklı tarih aralıklarına göre kıyaslanmıştır.
(16) Bunun sonucunda, aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:
- THY ve PEGASUS’un ilgili hattaki tek yön bilet fiyatları birbirine yakın seyretmektedir.
- Söz konusu firmaların bilet fiyatlarına kendi içerisinde gidiş ve dönüş için bakıldığında,
gün aralığı azaldığında ve uçuş günlerine yaklaşıldığında bilet fiyatlarının yükseldiği
görülmektedir. Söz konusu durum, havayolu taşımacılığında fiyatlandırmaların talebe ve
talebin uçuş gününe olan yakınlığa veya uzaklığa göre değiştiğini göstermektedir.
- THY’nin bilet fiyatlarının, aynı tarih aralıklarına göre PEGASUS ile kıyaslandığında
genel anlamda daha yüksek olduğu göze çarpmakla birlikte, bazı günlerde
PEGASUS’un fiyatlarının da daha yüksek olduğu görülmektedir.
Buna göre, söz konusu kıyaslamalar neticesinde, THY’nin ilgili hattaki fiyatlarının aşırı
fiyatlama sonucuna ulaşmasını gerektirecek düzeyde olmadığı değerlendirilmektedir.
(17) Ayrıca şikâyetçinin başvurusunda THY’nin sadece münferit bir tarihteki münferit bir bilet
satışı şikâyet edilmekte ve bilet fiyatının aşırı yüksek olduğu iddia edilmektedir. Söz
konusu iddia, sürekli bir şekilde rekabetçi fiyatın makul olmayacak düzeyde üstünde
fiyat belirleme şeklinde tanımlanan aşırı fiyat tanımına da uymamaktadır.
(18) Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerden de görüldüğü üzere, THY’nin
başvuru konusu hatta aşırı fiyat uyguladığını gösteren herhangi bir bulguya
rastlanılmamıştır.
J. SONUÇ
(19) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy