Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-2-79 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 04-66/956-232
Karar Tarihi : 19.10.2004
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B- RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Ekrem KALKAN
C- ŞİKAYET EDEN : - Tüm İnternet Derneği
Dikilitaş Eren Sok. 6/5 Beşiktaş/İstanbul 20
- Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği
G.M.K. Bulvarı Şehit Danış Tunagil Sok.
No:2/34 06570 Maltepe/Ankara
D- HAKKINDA İLK
İNCELEME YAPILAN : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı, Aydınlıkevler/Ankara
E- DOSYA KONUSU : Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarifelerinin ve
arabağlantı ücretlerinin uzak mesafe telefon hizmeti işletmecilerinin 30
faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Tüm İnternet Derneği (TİD) ve Serbest
Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği’nin (TELKODER) başvurularında özetle;
Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom)’nin milletlerarası ve şehirlerarası
konuşmalar için son kullanıcı tarifelerine yüksek indirimler yapmasına rağmen,
Telekomünikasyon Kurumu’ndan aynı hizmeti yapmak üzere Uzak Mesafe
Telefon Hizmeti lisansı almış olan işletmecilere arabağlantı sözleşmesi
imzalamak için önerdiği alan içi KDV hariç 53.833 TL/dk ve alan dışı KDV hariç
75.366 TL/dk ücretlerde aynı indirimleri uygulamadığı, bu durumun ise 40
işletmecilik yapmak isteyen firmaları yok edici olduğu ifade edilerek, konunun
incelenmesi talep edilmiştir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.7.2004 tarih, 4018 ve 4019 sayılar
ile giren başvurular üzerine, yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 8.10.2004
tarih, 2004-2-79/İ.İ-04-HB sayılı İlk İnceleme Raporu 13.10.2004 tarih,
04-66/956-232
2
REK.0.06.00.00/160 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-66 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Rekabet Kurumu’na yapılan 50
başvuru esnasında belirsiz olan referans arabağlantı tarifesinin
Telekomünikasyon Kurumu tarafından Rekabet Kurumu’nun ilk inceleme
sürecinde açıklanmış olması ve işletmecilerin arabağlantı ücretinin tespiti
konusunda uzlaştırma prosedürü başlatılması talebiyle Telekomünikasyon
Kurumu’na başvuru yapmış olmaları nedeniyle bu aşamada Türk
Telekomünikasyon A.Ş. hakkında önaraştırma ya da doğrudan soruşturma
açılmasına gerek olmadığı, bununla birlikte Türk Telekom tarifelerinin her
halukarda yıkıcı olup olmadığının incelenebileceği, ancak sorunun temel olarak
Türk Telekom tarifelerinin düşüklüğünden değil, arabağlantı ücretinin
yüksekliğinden kaynaklanması nedeniyle esas olanın arabağlantı ücretlerinin 60
maliyetlerle açıklanabilecek makul seviyelere çekilmesi gerektiği yönündeki
Rekabet Kurulu görüşünün –Rapor muhteviyatı ile birlikte- Telekomünikasyon
Kurumu’na iletilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Konu ile ilgili mevzuat
UMTH hizmetinin verilebilmesi Türk Telekom ile işletmeciler arasında arabağlantı
anlaşmalarının yapılmasına bağlıdır1. Arabağlantıya ilişkin düzenlemeler aşağıda
yer verilen 406 sayılı Kanun’un 10. maddesinde yer almaktadır.
“Bütün işletmecilerin ve kişisel telekomünikasyon tesislerini kullananların ara 70
bağlantı talepleri, ilgili mevzuatta belirlenen haller saklı kalmak üzere, ara bağlantı
sağlama yükümlülüğü olan işletmeciler tarafından karşılanır. Ara bağlantı sağlama
yükümlülüğü olan işletmeciler, bu maddeye dayanarak çıkarılacak yönetmelik
çerçevesinde Kurum tarafından belirlenir. Ancak, Türk Telekom her halde ara
bağlantı sağlama görev ve yükümlülüğüne tabidir. Kurum tarafından ara bağlantı
sağlama yükümlülüğü getirilen işletmeciler ve Türk Telekom “ara bağlantı
yükümlüsü” olarak anılır.
… Ara bağlantı sağlanmasına ilişkin teknik olarak imkân dahilinde olan ve
ekonomik olarak orantısız maliyetler ihtiva etmeyen talepler, makul ve haklı 80
sebepler saklı kalmak üzere kabul edilir.
…
Şebekeler arasında ara bağlantı sağlanmasına yönelik olarak işletmeciler
arasında yapılacak anlaşmalar, bu Kanuna ve ilgili diğer mevzuata uygun olarak
taraflar arasında imzalanır ve gerekli teknik hükümleri, koşulları ve ücretleri de
ihtiva eder. Bu tür tüm anlaşmalar ile bunların ekleri ve değişikliklerinin bir tasdikli
sureti Kurum’a sunulur.
… Ara bağlantı anlaşması ilk talepten itibaren azami üç ay içerisinde
sonuçlandırılamadığı takdirde, Kurum, ara bağlantı talep eden tarafın başvurusu 90
halinde, kamu menfaati gözetilerek belirleyeceği esaslar çerçevesinde taraflar
1 Bu durumun istisnası ISDN PRI hatlarının üzerinden yapılan görüşmelerdir.
04-66/956-232
3
arasında uzlaştırma prosedürü işletir ve kamu menfaati açısından makul ve gerekli
gördüğü diğer tedbirleri alabilir.
Kurum’un bu prosedürü başlatmasından itibaren Kurum tarafından bir dört
hafta daha uzatılabilecek olan altı haftalık bir süre içinde tarafların bir anlaşmaya
varamamaları halinde, Kurum bu ara bağlantı anlaşması için uygun gördüğü
hüküm, koşul ve ücretleri belirlemeye yetkilidir. Bu hüküm, koşul ve ücretler,
taraflar aksini kararlaştırmadıkça veya kararlaştırılıncaya kadar geçerli olur.
… 100
Kurum; ilgili işletmecilerin, uygun olduğu ölçüde kendi standart hüküm ve
şartları içine dahil edebilecekleri, standart ara bağlantı referans ücret tarifeleri
yayınlar ve gerektiğinde bunları değiştirir. Kurum; bu maddenin uygulanma
esaslarını ve standart referans tarifeleri, ara bağlantı ve roaming anlaşmalarının
tabi olduğu ayrıntıları gösteren yönetmelikler çıkarır ve standart referans tarifeleri,
şebeke ara bağlantıları ve roaming ile ilgili anlaşmaların telekomünikasyon
hizmetlerinin yürütülmesinde ve altyapının işletiminde serbest rekabeti engelleyici
sonuçlara yol açmayacak tedbirleri alır, gerektiğinde 7.12.1994 tarihli ve 4054 sayılı
Kanun hükümleri çerçevesinde Rekabet Kurumuna başvurabilir.”
Arabağlantıya ilişkin ayrıntılı düzenlemelerin yapıldığı ikincil mevzuat 110
Telekomünikasyon Kurumu tarafından hazırlanarak 23.5.2003 tarih ve 25116
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği”dir.
Yönetmelik kapsamında getirilen yükümlülükler;
- Potansiyel olarak tüm işletmecilere ve
- Etkin piyasa gücüne (EPG) sahip işletmecilere
getirilen yükümlülükler olarak ikiye ayrılmaktadır.
Potansiyel olarak tüm işletmecilere getirilen yükümlülükler; tesis paylaşımı,
numara taşınabilirliği, taşıyıcı seçimi ve sözleşmelerin aleniyetidir.
Etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere2 getirilen yükümlülükler ise; ayrım
gözetmeme, ortak yerleşim, referans erişim ve arabağlantı teklifi hazırlama, 120
hesap ayrımı, raporlama ve tarifelerin maliyet bazlı olması ile ilgilidir.
Yönetmeliğin “Erişim ve Arabağlantı Tarifeleri” başlıklı 16. maddesinde;
“İşletmeciler tarifelerini bu Yönetmelikte yer alan ilkeleri göz önüne alarak
serbestçe belirlerler. Etkin piyasa gücüne sahip işletmeciler ve Türk Telekom erişim
ve arabağlantı tarifelerini maliyet esaslı olarak belirlemekle yükümlüdürler. Kurum
tarafından arabağlantı sağlama yükümlülüğü getirilen diğer işletmeciler de
arabağlantı tarifelerini maliyet esaslı belirlerler. Kurum, söz konusu işletmecilerden
erişim ve arabağlantı tarifelerinin maliyet esaslı belirlendiğinin ispatlanmasını talep
edebilir.
2 Etkin Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilerin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Tebliğ’e göre, EPG, ilgili telekomünikasyon pazarında; bir veya birden fazla teşebbüsün diğer
işletmeci ve kullanıcılara sunduğu hizmetlerin alım ya da satım fiyatını, arz ya da talep miktarını,
piyasa şartlarını, telekomünikasyon hizmetlerini vermek için kullanılan ana telekomünikasyon
şebekesi unsurlarını ve kullanıcılara erişimi kontrol etme gibi ekonomik parametreleri
etkileyebilme gücünü ifade etmektedir.
04-66/956-232
4
Kurum, tarifelerin maliyet esaslı belirlenmediğine karar vermesi halinde 130
tarifeleri maliyet esasına göre belirler. Kurum, tarifeleri maliyet esasına göre
belirleyinceye kadar diğer ülke uygulamalarını uygun olduğu ölçüde dikkate alarak
tarifelere üst sınır koyabilir. Kurumun belirlediği tarifeler bağlayıcıdır…”
ifadeleri bulunmaktadır. “Sözleşme Serbestisi” başlıklı 20. maddesinde ise;
“…İşletmeciler, arabağlantı da dahil olmak üzere erişimin hüküm ve
koşullarını ilgili mevzuata, görev ve imtiyaz sözleşmelerine, telekomünikasyon
ruhsatı, genel izin ve Kurum düzenlemelerine aykırı olmamak kaydıyla kendi
aralarında müzakere ederek serbestçe belirlerler…”
ifadeleri yer almaktadır.
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Uzlaşmazlıkların Çözümü” başlıklı 140
bölümünde aşağıdaki hükümlere yer verilmektedir.
“ Uzlaşmazlıkların Çözümü
Madde 21 - İlgili işletmecilerin, arabağlantı da dahil olmak üzere erişim
talebinden itibaren azami üç ay içerisinde anlaşma sağlayamamaları halinde,
taraflardan herhangi biri Kurumdan uzlaştırma prosedürü işletmesini talep edebilir.
... Kurum tarafından uzlaştırma prosedürünün başlatılmasından itibaren,
tarafların aralarında anlaşmaya varmaları için altı hafta süreleri vardır. Kurum,
gerekli gördüğü hallerde, bu süreyi dört hafta uzatabilir. 150
Uzlaştırma prosedürünün başlatılmasını müteakip bu maddenin dördüncü
fıkrasında belirtilen süreler zarfında taraflar arasında anlaşma sağlanamaması
halinde Kurum, anlaşma için uygun gördüğü ve işetmeciler için bağlayıcı olan
hüküm, koşul ve ücretleri belirlemeye yetkilidir.
… Kurum, uzlaştırma prosedürü işletirken, geçici ücretin belirlenmesi dahil,
kamu yararının gerektirdiği her türlü tedbiri alır. İşletmeciler, geçici ücret dahil,
Kurum tarafından alınacak tedbirlere uymakla yükümlüdürler. Kurum, geçici ücreti
belirlerken, daha önce uygulanmakta olan ücretleri veya bu Yönetmeliğin 16 ve 17 160
nci maddelerini dikkate alır.
İşletmeciler, Kurum tarafından nihai ücretin belirlenmesinden sonra, geriye
dönük olarak bu ücret üzerinden mahsuplaşırlar. Kurumun belirlediği hüküm, koşul
ve ücretler, tarafların aralarında bu Yönetmeliğe ve diğer ilgili mevzuata uygun
olarak aksini kararlaştırmaları halinde yürürlükten kalkar.”
I.2. Değerlendirme
Arabağlantı ücretleri uzun mesafe telefon işletmeciliği (UMTH) faaliyetinde 170
bulunacak teşebbüslerin en önemli maliyet kalemlerinden birisini oluşturmaktadır.
Şikayet dilekçesinde Türk Telekom’un nihai kullanıcılar için yaptığı indirimi,
hizmetin üretilmesi için kullanılan altyapı hizmetlerine yansıtmadığı dolayısıyla
arabağlantı hizmeti için yüksek ücretler talep edildiği dile getirilmektedir.
Türk Telekom’un rakip işletmecilerin kullandığı altyapıyı kullanarak nihai
kullanıcılara hizmet sunması ve talep ettiği arabağlantı ücretlerinin aynı zamanda
rakibi olan işletmecilerin en önemli maliyet unsuru olması, tarifeler ile arabağlantı
ücretlerinin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Bu anlamda Raportörlerce
04-66/956-232
5
hazırlanan İlk İnceleme Raporu’nda konu fiyat sıkıştırması3 kavramı başlığı
altında detaylı bir biçimde incelenmiş ve konuyla ilgili çözümlemeler yapılmıştır. 180
Bu anlamda İlk İnceleme Raporu’nda Türk Telekom tarifeleri ile UMTH
işletmecilerinin karşılacakları tahmini maliyetlerin (dakika başına olmak üzere
çağrı başlatma, çağrı sonlandırma, kiralık devre vb. maliyetleri) karşılaştırılması
yapılmıştır. Bu hesaplamaların amacı, Türk Telekom tarifeleri ile UMTH
işletmecilerinin maliyetlerinin karşılaştırılmasını yapmak ve buradan hareketle
rekabet hukuku anlamında bir ihlalin bulunup bulunmadığının tespit edilmesine
çalışılmasıdır.
Ancak, Rekabet Kurumuna yapılan başvuru esnasında belirsiz olan referans
arabağlantı tarifesi Telekomünikasyon Kurumu tarafından, Rekabet Kurumu’nun
İlk İnceleme sürecinde açıklanmış ve işletmeciler, arabağlantı ücretinin tespiti 190
konusunda uzlaştırma sürecinin başlatılması talebiyle Telekomünikasyon
Kurumu’na başvuru yapmışlardır.
Bilindiği gibi Türk Telekom ile işletmeciler arasında arabağlantı ücreti konusunda
yaşanacak anlaşmazlık sonucunda taraflardan herhangi birisinin başvurusu
3 Fiyat sıkıştırması kavramının Avrupa Komisyonu düzenlemelerinde [ Notice on the application
of the competition rules to access agreements in the telecommunications sector, Framework,
relevants markets and principles (98/c 265 /02) ] iki tanımı bulunmaktadır. Buna göre;
- Hakim durumda bulunan firma, kendisinin de kullandığı hizmetler için alt pazarda rakiplerine
sunduğu ücretler üzerinden rekabetçi pazarlarda kar sağlıyamıyor ise, ya da
- Hakim durumdaki firmanın rakiplerine sunduğu erişim fiyatları ile hakim durumdaki firmanın
rekabetçi pazarda kullanıcılara sunduğu fiyatlar arasındaki marjın, etkin bir rakibin rekabetçi
pazarda normal kar sağlaması için yeterli olmaması hallerinde
fiyat sıkıştırması kavramından bahsedilebilir.
İlk durumda hakim durumdaki firma rekabetçi pazardaki zararını, alt pazarda rakiplerine sunduğu
yüksek fiyatların içine saklamaktadır. Bu durumun tespiti bakımından firmalara hem gelirlerin hem
de maliyetlerin ayrıştırılması (hesap ayrımı) yükümlülükleri getirilmektedir. Ancak hesap ayrımı
zorunluluğu, fiyat sıkıştırması gibi kötüye kullanıcı eylemleri önlemekten ziyade tespitini
kolaylaştırmak bakımından önem kazanmaktadır.
İkinci tanımda yer alan etkin bir firmanın normal kar kavramının ne olması gerektiği yönünde
Komisyon düzenlemesinde açıklayıcı ifadeler yer almamaktadır. Bu durumda konu her bir olayın
kendine has özellikleri dikkate alınarak incelenmelidir.
İnceleme konusu olayda;
- Türk Telekom’un rakiplerine sunduğu çağrı başlatma ve çağrı sonlandırma hizmetleri
(arabağlantı hizmeti) fiyatları toplamının, Türk Telekom’un kullanıcılara sunduğu nihai
fiyatların üzerinde olması veya,
- Türk Telekom’un rakiplerine sunduğu çağrı başlatma ve çağrı sonlandırma hizmetleri
(arabağlantı hizmeti) fiyatları toplamı ile Türk Telekom’un kullanıcılara sunduğu nihai fiyatlar
arasındaki farkın, rekabetçi pazarda etkin bir rakibin normal kar sağlaması için yeterli
olmaması
durumları Raportörlerce İlk İnceleme Raporu’nda değerlendirilmiştir.
04-66/956-232
6
üzerine 406 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca Telekomünikasyon Kurumu
nezdinde gerçekleştirilecek uzlaştırma süreci çerçevesinde söz konusu ücret
tespit edilecektir. Halihazırda da işletmecilerin başvurusu üzerine başlatılan söz
konusu uzlaştırma sürecinin devam ettiği Telekomünikasyon Kurumu tarafından
Kurumumuza gönderilen yazıda da dile getirilmiştir.
Bu anlamda rekabeti engelleyebilecek olası durumların, söz konusu uzlaştırma 200
süreci ile bertaraf edilebileceği düşünüldüğünde, konu hakkında önaraştırma
veya soruşturma açılmasına gerek görülmemiştir.
J- SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
Rekabet Kurumu'na yapılan başvuru esnasında belirsiz olan referans arabağlantı
tarifesinin Telekomünikasyon Kurumu tarafından, Rekabet Kurumu’nun ilk
inceleme sürecinde açıklanmış olması ve benzer şekilde işletmecilerin
arabağlantı ücretinin tespiti konusunda uzlaştırma prosedürü başlatılması
talebiyle Telekomünikasyon Kurumu’na başvuru yapmış olmaları nedenleriyle, 210
işletmeciler bakımından oluşabilecek rekabetçi zararların ortaya çıkmasının
önlenebileceğine, bu anlamda şu aşamada Türk Telekomünikasyon A.Ş.
hakkında önaraştırma yapılmasına ya da doğrudan soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy