1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-2-52
Karar Sayısı : 03-28/346-146
Karar Tarihi : 1.5.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Tuncay SONGÖR, Kublay ATASAYAR,
M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Hakan BİLİR, A.Ogün SARI, Ekrem KALKAN, Adnan AKGÜN
C- ŞİKAYET EDEN: - Alper ECER
Çankaya Cad. Kırlangıç Sok. No: 43/1
Gaziosmanpaşa/Ankara
- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Meşrutiyet Cad. No: 153 Beyoğlu/İstanbul
Temsilcileri: Av Orhan GEMİCİOĞLU, Av. Ümit AKIN
Meşrutiyet Cad. Turkcell Plaza No: 153
80050 Tepebaşı/İstanbul
D- HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR
- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara
- Aycell Haberleşme ve Pazarlama Hizmetleri A.Ş
06095 Ahlatlıbel/Ankara
E- DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom) ile Aycell
Haberleşme ve Pazarlama Hizmetleri A.Ş. (Aycell)’nin 4054 sayılı Rekebetin
Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Söz konusu şikayet başvurularında özetle; Türk
Telekom'un, iştiraki olan Aycell’e giden çağrılar (PSTN-Aycell) için diğer cep
GSM operatörlerine uygulamadığı bir indirim uygulaması ile Aycell’in
29.7.2002-31.10.2002 tarihleri arasında çok düşük tarifeler uygulaması sonucunda
Türk Telekom ve Aycell tarafından 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edildiği
iddia edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına sırasıyla 14.8.2002 ve 20.8.2002 tarih,
3667 ve 3671 sayılar ile giren başvurular üzerine, konuya ilişkin olarak hazırlanan
16.9.2002 tarih ve 2002-2-56/BN-02-Öİ sayılı Bilgi Notu Rekabet Kurulu’nun
19.2.2002 tarih ve 02-56/695-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı Kanun’un
40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
2 REKABET KURUMU
6.11.2002 tarihi itibarıyla hakkında önaraştırma açılan konularda; 12.1.2003
tarihi itibarıyla ise düzenlenen 9.12.2002 tarih ve 2002-2-52/ÖA-02-HB sayılı
önaraştırma raporu hakkında Telekomünikasyon Kurulu’nun görüşü talep edilmiştir.
Telekomünikasyon Kurulu, Rekabet Kurumu kayıtlarına 26.12.2002 tarih,
9815 sayı ve 25.3.2003 tarih ve 2397 sayı ile intikal eden yazılarıyla konuya ilişkin
görüşünü göndermiştir.
20.3.2003 tarih ve 03-18/212-M sayılı Kurul toplantısında ise 4054 sayılı
Kanun'da öngörülen karar yeter sayısının bulunmaması nedeniyle konu hakkında bir
işlem yapılamayacağına ve konunun gerekli nisap oluşuncaya kadar Kurul
gündeminde tutulmasına karar verilmiştir.
9.12.2002 tarih ve 2002-2-52/ÖA-02-HB sayılı önaraştırma raporu ile
Telekomünikasyon Kurulu’nun görüşleri Kurul’un 10.4.2003 tarih ve 03-23/283-M
sayılı toplantısında ele alınarak; gündemde yer alan ve ortak noktaları bulunması
sebebiyle birlikte görüşülmeye açılmış olan tüm konulara ilişkin her bir şikayet ile
ilgili inceleme ve araştırma sonuçları tasnif edilerek, rekabet ihlali olduğu yönünde
tespit ve değerlendirme bulunmadığından şikayetin reddini gerektiren ve ayrıca
soruşturma açılması yönünde ciddi ve yeterli bulgunun mevcut olduğu sonuçların,
somut isnatlar belirtilerek ayrı ayrı ve alınacak kararlara esas teşkil etmek üzere her
şikayet konusuna göre tefrik edilmiş metinler halinde, hukuki dayanak ve gerekçeleri
de belirtilerek Kurul gündemine ayrı önergeler ile getirilmesine karar verilmiştir.
Bu karar üzerine hazırlanan 22.4.2003 tarih ve 2002-2-56/B.N.-03-H.B. sayılı
Bilgi Notu, 28.4.2003 tarih ve REK.0.06.00.00/42 sayılı Başkanlık önergesi ile
Kurul’un 03-28 sayılı toplantısında görüşülerek karar verilmiştir.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Aycell’in kampanya süresi içinde uygulamaya başladığı düşük fiyatlamalar
hakkındaki şikayete ilişkin olarak, konu rekabet hukuku açısından yıkıcı fiyat
kavramı çerçevesinde iktisadi büyüklük, süre, niyet ve etki kriterleriyle
değerlendirilmiş ve Aycell’in piyasaya yeni giriş yapmaya çalışan bir teşebbüs
olması, şirketin pazar payı ve mevcut pazar yapısı gibi hususlar göz önüne
alınarak, şikayetçiler tarafından öne sürülen iddiaların konuyla ilgili soruşturma
açılmasına yeterli olmadığı,
- Türk Telekom’un PSTN-Aycell aramalarında diğer GSM operatörlerine
uygulamadığı bir indirimi Aycell’e uygulaması hakkındaki şikayete ilişkin olarak,
Türk Telekom’dan diğer GSM’lere giden çağrılar ile Aycell’e giden çağrılar
arasındaki fiyat farklılıklarının nedeninin, “Birim Temel Ücret” (BTÜ) uygulaması
sebebiyle Türk Telekom’un Aycell dışındaki GSM operatörlerine giden çağrılar için
fiyatlarda BTÜ’nün altına inememesi olduğu ve Türk Telekom’un Aycell haricindeki
PSTN-GSM aramalarının BTÜ uygulaması nedeniyle yüksek olması yüzünden
PSTN-Aycell aramalarının bir rekabet aracı olarak kullanıldığı göz önüne
alındığında bahsedilen uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında
ihlal olmadığı ve bu konu hakkında da soruşturma açılmasına gerek olmadığı
ifade edilmiştir
3 REKABET KURUMU
I- YAPILAN TESPİTLER VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I.1. Aycell’in Tarifelerinin Değerlendirilmesi
Aycell’in Kasım 2001 ile Temmuz 2002 tarihleri arasında şebeke-içi görüşme
fiyatı 150.000 TL/dk iken, şikayete konu olan dönemde şebeke-içi fiyatlar
48.000 TL/dk’ya düşürülmüştür. Aşağıdaki tabloda Aycell ve diğer GSM
operatörlerinin en düşük tarifeleri karşılaştırılmaktadır.
Tablo 1- Operatörlerin Şebeke-İçi Ücretleri
Operatörler Operatörlerin En Düşük Tarifeleri Tarife Kategorisi
Aycell 48.000 TL. Kampanya
Turkcell 229.000 TL. Bizbize Cell
Telsim 249.000 TL CeptoCep
Aria 135.000 TL Elele Tarife
Aşağıdaki tabloda ise Aycell’in dönemlere göre tarifeleri yer almaktadır.
Tablo 2- Aycell’in Dönemlere Göre Tarifeleri
Şikayet dilekçesinde Aycell’in maliyetin altında fiyat belirleyerek 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiği öne sürülmektedir. Bu noktada öncelikle Aycell’in hakim durumda
olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bilindiği gibi Aycell ve Türk Telekom
aynı ekonomik birlik içerisinde yer almaktadır. Türk Telekom aynı zamanda
406 sayılı Kanun uyarınca ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini tekel olarak yürütmektedir.
Dolayısıyla yapılan değerlendirmede Aycell’in uygulamaya koyduğu fiyatlar ile
aslında Türk Telekom’un başka piyasalardan kaynaklanan gücünü, GSM hizmetleri
pazarında kötüye kullanıp kullanmadığı incelenmiştir. Şikayetin incelenmesi, kötüye
kullanma sebebi olabilecek uygulamanın konusunun fiyatların maliyetin altında
belirlendiği iddiası olması karşısında, rekabet hukukunda fiyatların maliyetlerin
altında belirlenerek rakiplerin piyasanın dışına itilmeye çalışılmasının
değerlendirildiği yıkıcı fiyat uygulamasının kriterleri göz önüne alınarak yapılmıştır.
Şikayetin, Türk Telekom’un bir pazarda sahip olduğu hakim durumunu başka
pazarlarda kötüye kullanması veya Aycell’in faaliyet gösterdiği pazarda yıkıcı fiyat
uygulaması başlıkları altında ele alınması, şikayet çerçevesinde iddia edilen ihlalin
değerlendirilmesinde temel alınacak kriterleri (yıkıcı fiyat unsurları)
değiştirmediğinden, hakim durum analizine gerek görülmemiştir.
Yıkıcı fiyat, bir hakim teşebbüsün, ekonomik gücüne dayanarak mevcut veya
potansiyel rakiplerinin katlanamayacağı ölçüde fiyatları aşağıya çekmesi ve
rakiplerinin pazarı terk etmesinin ardından tekrar fiyatları yukarı çekmek suretiyle
Dönemler Şebeke İçi PSTN Diğer GSM
11.2001-7.2002 150.000 370.000 449.000
7.2002-1.2003 48.000 218.000 518.000
4 REKABET KURUMU
tekelci kara ulaşmasına yola açabilecek bir uygulama şeklinde ifade edilebilir. Buna
göre yıkıcı fiyat uygulayan teşebbüsün belli bir iktisadi üstünlüğe sahip olması,
olağandışı düşük fiyat uygulaması, bu uygulamadaki niyetinin rakipleri piyasa dışına
çıkarmak olması ve sonuçta rakipleri etkisizleştikten sonra uygulama döneminde
girdiği zararları telafi edebilmesinin söz konusu olması gerekir.
2002 yılı abone sayıları açısından Aycell’in tahmini pazar payı yaklaşık
%… - % …dir. Söz konusu oranlardan, Aycell’in piyasadaki yerleşik rakipleriyle
arasında çok büyük pazar payı farkı bulunduğu söylenebilir. Ayrıca kampanya
dönemi öncesindeki verilere göre, Turkcell 7500 baz istasyonu ve 18 milyon santral
kapasitesine, Telsim ise 4500 baz istasyonu ve 6.000.000 santral kapasitesine sahip
iken, Aycell’in ise 1000 baz istasyonu ve 800.000 kapasiteli santral sistemi
bulunmaktadır.
GSM 900 ve GSM 1800 hizmetlerinin kalitesinin standart olması, verilen
hizmetin ürün farklılaştırmasına gidilmesinin teknik imkanlarla sınırlı olması ve bu
teknik imkanlara yaklaşık tüm operatörlerin sahip olması, piyasaya yeni giren
operatör için fiyatı en önemli rekabet unsuru olarak ön plana çıkartmaktadır. Ayrıca
ölçek ekonomilerinin söz konusu olduğu bu pazarda, sabit maliyetlerin atıl
kalmamasını teminen fiyatların düşürülerek talebin artırılmasını sağlamaya çalışmayı
rasyonel bir davranış olarak nitelendirmek -diğer unsurlar ile beraber- mümkündür.
Bu anlamda Aycell’in geçici süreli olarak yapmış olduğu fiyat indirimleri ile rakiplerini
pazar dışına itme niyetinden söz etmek mümkün görünmemektedir.
Aşırı düşük fiyat, sektör için uygun bir yöntemle hesaplanacak maliyetlerin
altındaki fiyatlar anlamına gelmektedir. Aycell’in uyguladığı fiyatların maliyetlerinin
altında olup olmadığı konusunda ise önaraştırma süresinde bir tespit yapılamamıştır.
Ancak yukarıda bahsedilen koşullarının en az ikisinin Aycell açısından şu an için
mümkün görülmemesi neticesinde, Aycell’in tarifelerinin yıkıcı etkisinin oluşmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
I.2. Türk Telekom (PSTN)-Aycell Tarifelerinin Değerlendirilmesi
Şikayet dilekçesindeki bir diğer konu Türk Telekom’un PSTN-Aycell
aramalarında diğer GSM operatörlerine uygulamadığı bir indirimi Aycell’e
uygulayarak 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği yönündedir. Aşağıdaki tabloda Türk
Telekom’un konu ile ilgili tarifeleri sunulmaktadır.
Tablo 3- Türk Telekom Tarifeleri
İndirimli Saatlerde
1 Kontör: 63.000 TL. KDV dahil
Kademeler
Kontör
Periyodu Sn.
NORMAL 1. İndirim 2. İndirim
1 İliçi 60 85.7 100
2 İllerarası 15 21.4 25
NMT 15 21.4 25
Turkcell,Telsim ve Aria’ya 6 - -
Aycell'e 10
5 REKABET KURUMU
Türk Telekom tarifeleri kontör artış hızına göre oluşmaktadır. Bir kontör ücreti
63.000 TL. olarak belirlenmiştir. Aycell’e giden aramalarda bir kontör 10 saniyede bir
atmaktadır. Dolayısıyla PSTN’den Aycell’e aramalar dakikada 6 kontör karşılığı
378.000 TL. olarak belirlenmiştir. Diğer GSM şebekelerine doğru aramalar ise
6 saniyede bir kontör artışı şeklinde olup dakikada 630.000 TL.’dir.
Telekomünikasyon sektöründeki fiyatlamalarda “Birim Temel Ücret” (BTÜ)
kavramı önemli bir yer tutmaktadır. BTÜ’nün tanımına ilişkin olarak, Ulaştırma
Bakanlığı ile Telsim ve Turkcell arasında imzalanan ve daha sonra
Telekomünikasyon Kurum’na devredilen imtiyaz sözleşmelerinin 13. maddesinde
“Kurum, Türk Telekom’un şebekelerinden işletmecinin şebekesine doğru yapılacak
aramalarda uygulanacak ücretlerin, işletmecinin uyguladığı Birim Temel Ücret’in
altında olmamasını sağlayacaktır. Birim Temel Ücret, İşletmecinin Türk Telekom’a
bildirdiği ve Türk Telekom çıkışlı Trafiğe uygulanacak asgari ücrettir.” ifadeleri yer
almaktadır. BTÜ uygulaması nedeniyle Türk Telekom’un Aycell haricinde diğer GSM
operatörlerinde sonlanan çağrıların tarifeleri BTÜ’nün altına inememektedir. Ancak
Aycell’in imtiyaz sözleşmesinde BTÜ’ye yönelik bu tarz bir uygulamanın olmaması
nedeniyle Türk Telekom, Aycell’e giden aramalarda fiyatlarını BTÜ’nün altına
düşürebilmektedir. Türk Telekom ile Aycell arasındaki arabağlantı anlaşmaları
çerçevesinde karşılıklı aramalar sonucunda elde edilen ücret eşit şekilde
paylaşılmaktadır.
BTÜ uygulamalarının bir sonucu olarak, Türk Telekom diğer operatörlere olan
aramalarını bir rekabet unsuru olarak kullanamamaktadır. Türk Telekom-Aycell
aramalarının rakip trafikleri olan diğer GSM-Aycell trafiklerinde, diğer GSM
operatörleri arabağlantı ücretleri dolayısıyla benzer bir indirime gidememektedirler.
Ayrıca Türk Telekom’un söz konusu uygulamasının uygulanan süreler dikkate
alındığında rekabeti olumsuz yönde etkilediğine ilişkin bulgular tespit edilememiştir.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda;
1. Aycell’in kampanya süresi içinde uyguladığı düşük fiyatlamalar hakkındaki
şikayete ilişkin olarak; konu rekabet hukukunda yıkıcı fiyat olarak bilinen kavramın
kriterleri olan iktisadi büyüklük, süre, niyet ve etki bakımından değerlendirilmiş ve
Aycell’in piyasaya yeni giriş yapmaya çalışan bir teşebbüs olması, şirketin pazar
payı ve mevcut pazar yapısı gibi hususlar göz önüne alınarak, şikayetçilerce öne
sürülen iddiaların konuyla ilgili soruşturma açılmasına yeterli olmadığına,
2. Türk Telekom’un PSTN-Aycell aramalarında diğer GSM operatörlerine
uygulamadığı bir indirimi Aycell’e uygulaması hakkındaki şikayete ilişkin olarak;
- Türk Telekom’dan diğer GSM’lere giden çağrılar ile Aycell’e giden çağrılar
arasındaki fiyat farklılıklarının nedeninin, “Birim Temel Ücret” (BTÜ) uygulaması
sebebiyle Türk Telekom’un Aycell dışındaki GSM operatörlerine giden çağrılar için
fiyatlarda BTÜ’nün altına inememesi olduğu,
- Türk Telekom’un Aycell haricindeki PSTN-GSM aramalarının BTÜ uygulaması
nedeniyle yüksek olması yüzünden PSTN-Aycell aramalarının bir rekabet aracı
olarak kullanıldığı
6 REKABET KURUMU
anlaşıldığından şikayet konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
anlamında ihlal oluşturmadığına ve bu iddialar hakkında soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığına
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy