Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-51 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 05-48/681-175
Karar Tarihi : 21.7.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, Ali DEMİRÖZ, Hakan Suat
ÖLMEZ, Arif Ogün SARI, Hakan BİLİR, Ekrem
KALKAN, Ali ARIÖZ
20
C. BİLDİRİMDE BULUNAN: - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cd. No: 80 Kurtuluş – Ankara
D. TARAFLAR : - Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı Aydınlıkevler-Ankara
- Oger Telecoms Ortak Girişim Grubu
Sitteen Street , Malaz Riyad,
Suudi Arabistan Krallığı
30
Temsilcisi: Av. Dr. Mehmet Kömürcü
İnönü Cad., Ongan Apart. No:53 Kat:4
34437 Gümüşsuyu-İstanbul
- Etisalat Ortak Girişim Grubu
Hereke Sokak No:10 06700 GOP-Ankara
E. DOSYA KONUSU : Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom)’nin
%55 oranındaki hissesinin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesine yönelik
izin talebi. 40
F. DOSYA EVRELERİ : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
(Özelleştirme İdaresi)’nın, özelleştirme kapsam ve programına alınan Türk
Telekom’un en az %51 oranındaki hissesinin özelleştirilmesine ilişkin olarak,
1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinin birinci fıkrası ve 4. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca, 13.7.2004 tarih ve 3833 sayılı önbildirimi üzerine hazırlanan Mesleki
05-48/681-175
2
Daire Görüşü, 4.8.2004 tarih ve 2959 sayılı yazı ile Özelleştirme İdaresi’ne
gönderilmiş, anılan Tebliğ’in ilgili hükmü gereğince hazırlanan Özelleştirme
İdaresi görüşü 17.8.2004 tarih ve 7875 sayı ile, Telekomünikasyon Kurumu’nun
görüşü ise 25.8.2004 tarih ve 9265 sayı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal 50
etmiştir.
Dosya konusu özelleştirme işlemi ile ilgili ön bildirim üzerine hazırlanan Mesleki
Daire Görüşü ile Özelleştirme İdaresi ve Telekomünikasyon Kurumu’nun
görüşleri, Rekabet Kurulu’nun 2.9.2004 tarihli toplantısında değerlendirilmiştir.
Yapılan görüşmeler sonucunda belirlenen Kurul Görüşü, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesi gereğince Özelleştirme İdaresi’ne bildirilmiştir.
Söz konusu özelleştirme işlemi ile ilgili olarak, Özelleştirme İdaresi’ne teslim
edilen ihale dokümanları arasında yer alan bildirim formları, Özelleştirme 60
İdaresi’nin, Kurum kayıtlarına 27.6.2005 tarih ve 4391 sayı ile intikal eden yazısı
eki ile Kuruma ulaştırılmıştır. Özelleştirme İdaresinin 5.7.2005 tarih ve 4585 sayılı
yazısında, ihalenin 1.7.2005 tarihinde sonuçlandığı ve sırasıyla, Oger Telecoms
Ortak Girişim Grubu ve Etisalat Ortak Girişim Grubu’nun en yüksek teklifleri
verdikleri belirtilerek, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca devralma
işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için izin başvurusunda bulunulmuştur.
Özelleştirme İdaresi’nin 1998/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde Rekabet Kurumu’na
yapmış olduğu izin başvurusundan sonra 6.7.2005 tarih ve 2546 sayılı yazı ile
4502 sayılı Kanun ile değişik 2813 sayılı Telsiz Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca
Telekomünikasyon Kurumu’nun konuya ilişkin görüşü talep edilmiştir. 70
Dosya konusu özelleştirme işlemi ile ilgili Telekomünikasyon Kurumu’nun cevabi
yazısı 12.7.2005 tarih ve 4783 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Ayrıca, 7.7.2005 tarih ve 2576 sayılı yazı ile Özelleştirme İdaresi’nden ek bilgi
talep edilmiş, söz konusu bilgiler 12.7.2005 tarih ve 4797 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
Başvuru konusu işlem ile ilgili, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi, 1998/4 sayılı
“Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin 80
Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında takip
edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” ve 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” çerçevesinde
yapılan inceleme ve değerlendirmeler, Türk Telekom’un özelleştirilmesine ilişkin
olarak gerçekleştirilen ihalede en yüksek teklifleri verdikleri bildirilen Oger
Telecoms Ortak Girişim Grubu ve Etisalat Ortak Girişim Grubu’nun Özelleştirme
İdaresi aracılığıyla Kuruma göndermiş oldukları bildirim formları ve ayrıca
tarafların Kurum’a iletmiş oldukları ek bilgiler esas alınarak yapılmıştır.
Bu çerçevede yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 18.7.2005 tarih, 2005-2-90
51/Öİ-05-MÇ sayılı Nihai Bildirim Raporu, 18.7.2005 tarih, REK.0.06.00.00-
05-48/681-175
3
120/78 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-48 sayılı Kurul gündemine alınarak
Karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin %55 oranındaki hissesinin blok satış yoluyla
özelleştirilmesi için yapılan ihalede en yüksek teklif sahipleri olan;
- Oger Telecoms Ortak Girişim Grubu ve
- Etisalat Ortak Girişim Grubu’nun 100
her ikisinin de Türk Telekom’un %55 oranındaki hissesini devralmasının, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında, bir hakim durum
yaratmaya veya bir hakim durumu güçlendirmeye yönelik olarak, rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı ve bu nedenle başvuru
konusu işleme izin verilmesinin uygun olacağı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE TESPİTLER
H.1. TARAFLAR 110
H.1.1. TÜRK TELEKOMÜNİKASYON A.Ş.
10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı “Telgraf ve Telefon Kanununun Bir Maddesinin
Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Ek ve Geçici Maddeler Eklenmesine Dair Kanun”
hükümleri gereğince, PTT İşletmesi Genel Müdürlüğü, T.C. Posta İşletmesi
Genel Müdürlüğü (Posta İşletmesi) ve Türk Telekom olmak üzere ikiye
bölünmüştür. Söz konusu Kanun ile posta ve telgraf tesis ve işletmesine ilişkin
hizmetlerin görülmesi Posta İşletmesi’ne verilirken, telekomünikasyon
hizmetlerinin görülmesi de Türk Telekom’a verilmiştir. Her iki kuruluş 1995 120
yılından beri birbirinden bağımsız olarak faaliyetlerini yürütmektedir.
Telekomünikasyon sektörünün serbestleşmesi sürecinde Türk Telekom’la ilgili
yasal düzenlemeler yapılarak, Türk Telekom KİT statüsünden çıkarılmış, 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’na ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim
şirket haline gelmiştir. Türk Telekom’un tüm hisseleri mevcut haliyle Hazine
Müsteşarlığı’na aittir.
406 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile Türk Telekom’a, her türlü telekomünikasyon
hizmetlerini yürütme ve telekomünikasyon altyapısını işletme yetkisi verilmiştir. 130
31.12.2003 tarihi itibarıyla Türk Telekom’un, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerindeki tekeli kalkmıştır. Türk Telekom sektördeki faaliyetlerini
Telekomünikasyon Kurumu ile imzalamış olduğu görev sözleşmesi çerçevesinde
sürdürmektedir.
05-48/681-175
4
Sermayesi 3.500.000.000.000.000 TL. olan Türk Telekom’un beheri 1.000 TL.
bedelli olan A, B, C, D ve E (altın hisse) grubu hisseleri bulunmaktadır. Bu
grupların hisse miktarları şu şekildedir:
140
Tablo 1: Devir öncesi Türk Telekom'un hisse yapısı
HİSSE TÜRÜ HİSSE MİKTARI
A Grubu 1.785.000.000.000
B Grubu 1.190.000.000.000
C Grubu 349.999.999.999
D Grubu 175.000.000.000
E Grubu 1
TOPLAM 3.500.000.000.000
Hazine Müsteşarlığı’nın Türk Telekom’daki pay sahipliğine dayanan oy, yönetim,
temsil, denetim vb. hak ve yükümlülükleri Ulaştırma Bakanlığı tarafından
kullanılmaktadır.
Bildirime konu işlem sonrasında ise, Türk Telekom’un ortaklık yapısı aşağıdaki
tabloda belirtilen şekilde olacaktır:
Tablo 2: Devir sonrasında oluşacak Türk Telekom’un ortaklık yapısı 150
HİSSE TÜRÜ HİSSEDARLAR HİSSE ADEDİ HİSSE PAYI (%)
A Muhtemel Alıcı 1.925.000.000.000 55
B Hazine Müsteşarlığı 1.574.999.999.999
C Hazine Müsteşarlığı 1
45
TOPLAM 3.500.000.000.000 100
Devir sonrasında oluşacak bu ortaklık yapısı çerçevesinde, ileride imzalanacak
olan Hissedarlar Sözleşmesi’nin 4.1. maddesine göre, yönetim kurulunda; 3
tanesi B grubu hisseler için, 1 tanesi C grubunu oluşturan altın hisse için olmak
üzere toplam 4 üye Hazine Müsteşarlığı tarafından, geriye kalan 6 üye de
yatırımcı teşebbüs tarafından atanacaktır.
Türk Telekom’un %100 hissesine sahip olduğu GSM operatörü Aycell
Haberleşme ve Pazarlama A.Ş. ve İş Bankası Grubu ile Telecom Italia Mobile
(TIM) tarafından kurulan İŞ-TİM (Aria), TT&TIM İletişim Hizmetleri A.Ş. olarak 160
birleşmek suretiyle 23.6.2004 tarihi itibarıyla Avea adı ile faaliyetini sürdürmeye
başlamıştır. Ticaret unvanı Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (Avea) olarak değiştirilen
şirketin ortaklık yapısı şu şekildedir:
Tablo 3: Avea’nın ortaklık yapısı
HİSSE TÜRÜ HİSSEDARLAR HİSSE ADEDİ HİSSE PAYI (%)
A Türk Telekom 2.651.274.012.388 40
B TIM 2.651.274.012.388 40
C Türkiye İş Bankası A.Ş. 985.912.386.013
C Trakya Yatırım Holding A.Ş. 229.543.662.286
C Efes Holding A.Ş. 57.385.915.571
C Türkiye Şişe ve Cam Fab. A.Ş. 45.908.732.457
C Anadolu Anonim Türk Sigorta Şti. 4.590.873.245
C Anadolu Hayat Emeklilik A.Ş. 2.295.436.622
20
05-48/681-175
5
TOPLAM 100
Bildirim formlarında yer alan bilgiler çerçevesinde, mevcut haliyle, Avea yönetim
kurulunun 4 üyesinin Türk Telekom, 4 üyesinin TIM ve 2 üyesinin de İş Bankası
Grubu tarafından atandığı anlaşılmaktadır. Yönetim kurulu toplantı nisabı olağan
şartlarda 8 olup, kararlar 7 üyenin olumlu oy kullanması ile alınmaktadır. 170
Olağanüstü toplantılarda ise toplantı ve karar nisabı 9’dur.
Türk Telekom, GSM hizmetleri alanında faaliyet gösteren Avea’nın da hissedarı
konumundadır. Bu çerçevede, Türk Telekom’un %55’lik hissesini devralan
teşebbüs, Avea’da da kontrole ortak olacaktır. Bildirim formları ve eklerinde yer
alan bilgilere göre; muhtemel alıcı, Türk Telekom’un hisselerinin %55’ini
devraldıktan sonra, Türk Telekom tarafından Avea’ya atanacak yönetim kurulu
üyelerinin 3 tanesini atamaya hak kazanacaktır. Hazine Müsteşarlığı da geriye
kalan 1 üyeyi atamaya devam edecektir.
180
H.1.2. OGER TELECOMS ORTAK GİRİŞİM GRUBU
Türk Telekom’un özelleştirilmesine ilişkin yapılan ihalede Oger Telecoms Ortak
Girişim Grubu (Oger Telecoms OGG) en yüksek teklifi vermiştir.
- Oger Telecoms OGG’nun Ortaklık Yapısı
Bildirim formunda verilen bilgiler ışığında, Oger Telecoms OGG’nun
yapılanmasının aşağıdaki gibi olacağı anlaşılmaktadır.
190
Oger Telecoms OGG, merkezi Suudi Arabistan Krallığı’nda olan “Saudi Oger
Limited” (Saudi Oger Ltd.) ve ihalenin kazanılması durumunda ileride yine Suudi
Arabistan Krallığı’nda kurulacak olan “Oger Telecoms LLC” (OT) adlı
teşebbüslerden oluşmaktadır. OT’nin tüm hisseleri Saudi Oger Limited’e ait
olacaktır. Oger Telecoms OGG’nin %1 hissesi Saudi Oger Ltd.’ye, %99 hissesi
OT’ye ait olacaktır.
Ayrıca, Oger Telecoms OGG’nun ihaleyi kazanan teklif sahibi olması halinde
bildirime konu hisseleri Türk Telekom’dan devralmak üzere, Oger Telecoms
OGG tarafından bir Türk Yatırım Aracı (NewCo) kurulacak olup; bu şirketin 200
ortakları OT ve Saudi Oger Ltd. olacaktır. Türk Yatırım Aracı’nın hisselerinin
%99’u OT’ye, %1’i de Saudi Oger Ltd.’ye ait olacaktır. Nihai olarak
özelleştirmeye konu Türk Telekom hisseleri, Türk Yatırım Aracı tarafından satın
alınacaktır.
Tablo 4: Türk yatırım Aracı’nın ortaklık yapısı
Ortak Adı - Ünvanı Sermaye payı (%)
OT 99
Saudi Oger Ltd 1
05-48/681-175
6
Saudi Oger Ltd.’nin ortaklık yapısı ise aşağıdaki gibidir: 210
Tablo 5: Saudi Oger Ltd.’nin ortaklık yapısı
No Saudi Oger Ltd
Hissedarı
Doğrudan/
Dolaylı
Ortak
Saudi Oger Ltd’de
sahip olunan
hisse adedi
Yasal statü Doğrudan ya da
dolaylı sahip olunan
sermaye oranı %
1 Nazek Asaad
Odah
Doğrudan 7,210,125 Gerçek Kişi 9.6135
2 Bahaaeddine
Hariri
Doğrudan 187,502,500 Gerçek Kişi 25.0003
3 Saadeddine
Hariri
Doğrudan 187,502,500 Gerçek Kişi 25.0003
4 Ayman Hariri Doğrudan 119,657,500 Gerçek Kişi 15.9543
5 Fahd Hariri Doğrudan 119,657,500 Gerçek Kişi 15.9543
6 Hind Hariri Doğrudan 63,578,750 Gerçek Kişi 8.4771
- Oger Telecoms OGG Üyelerinin Faaliyet Alanları
Oger Telecoms OGG üyelerinden Saudi Oger Ltd., dünya genelinde genel
müteahhitlik ve bina bakımı, elektrikli ve mekanik işler, sınai işler, 220
telekomünikasyon, multimedya ve bilgi teknolojisi, makine, teçhizat, sistem ve
elektronik tesisatların işletimi ve bakımı, peyzaj ve sulama, kamu için bayındırlık
hizmeti (enerji ve su), bankacılık ve sigorta, oteller ve gayrimenkul imarı, hastane
yönetimi gibi değişik alanlarda faaliyet göstermektedir.
Ortak girişim grubunun diğer üyesi olan OT ise henüz kurulmadığı için faaliyete
geçmemiştir.
Ayrıca Saudi Oger Ltd.’in vekilinin 8.7.2005 tarihli yazılı açıklamasında; OT’nin
Türkiye’de veya dünyanın herhangi bir yerinde halihazırda bir faaliyetinin ve 230
cirosunun bulunmadığı ve kuruluşundan sonra ise tek faaliyetinin, Türk
Telekom’un %55 oranındaki hissesini devralacak olan “Türk Yatırımı Aracı”nda
(NewCo) ortaklık olacağı teyit edilmiştir.
- Oger Telecoms OGG üyelerinin telekomünikasyon sektöründeki
faaliyetleri, ciroları ve pazar payları
Bildirim formuna ek olarak Saudi Oger Ltd. vekili tarafından yapılan 8.7.2005
tarihli yazılı açıklamada yer alan:
240
“Başvuruda bulunan taraf olan Saudi Oger Limited, bu firmanın gerçek kişi
hissedarları ve Saudi Oger Limited’in bağlı şirketlerinin Türkiye’de
herhangi bir pazarda doğrudan veya dolaylı yoldan hiçbir faaliyetleri ve
ciroları bulunmamaktadır.”
05-48/681-175
7
ifadesiyle Saudi Oger Ltd.’nin doğrudan ya da dolaylı olarak Türkiye’de herhangi
bir pazarda faaliyeti olmadığı teyit edilmiştir.
250
- Telecom Italia Mobile International N.V.’nin OT’nin Hissedarı Olması
Oger Telecoms OGG, Özelleştirme İdaresi’ne yapmış olduğu ön yeterlilik
başvurusu ile Ortak Girişim Grubu lideri olan OT’nin bazı hisselerinin ihalenin
gerçekleşmesi aşamasından sonra potansiyel katılımcılara devredilebilmesine
yönelik izin almıştır.
Oger Telecoms OGG adına hazırlanan Bildirim Formu’nda, Telecom Italia
International N.V., Telecom Italia S.p.A ve TIM International N.V., OT’nin bazı
hisselerinin sahibi olabilecek “Muhtemel Alıcılar” olarak tanımlanmıştır. Bu 260
teşebbüslerin tek başlarına ya da birlikte, Oger Telecoms LLC hisselerinin ancak
%20’ye kadar olan kısmını devralabilecekleri belirtilmektedir. Aynı bilgi Saudi
Oger Ltd. vekilinin 8.7.2005 tarihli yazısındaki;
“TIM’in Oger Telecoms’taki hisse payının en fazla %20 olması
beklenmektedir. TIM, Oger Telecoms’ta herhangi bir yönetim ve kontrol
hakkına sahip olmayacaktır.”
ifadeler ile teyit edilmektedir.
270
Bildirim formundaki bilgilere göre, “Muhtemel Alıcıların” katılımının, Oger
Telecoms OGG üyesi olan OT’de bir kontrol değişikliğine yol açmayacağı
anlaşılmaktadır. Yine Bildirim Formu’nda; Telecom Italia Grubu’na dahil olan
Muhtemel Alıcılar’ın hiçbir şekilde NewCo’nun doğrudan hissedarı olmayacakları
sadece ihalede kazanan teklif sahibi olunması halinde NewCo’nun
kurucularından birisi olacak OT’nin en fazla %20’ye kadar hissedarı olacakları
ifade edilmektedir.
Saudi Oger Ltd. ve Telecom Italia Mobile International N.V. (TIM), TIM’in Oger
Telecoms LLC’ye (OT) katılımı ile ilgili olarak, 25.6.2005 tarihli bir “Katılım ve 280
Hissedarlar Anlaşması” (Hissedarlar Anlaşması) akdetmişlerdir.
Telecom Italia S.p.A. ve TIM, OT’nin hisselerinin devralınması ile ilgili olarak
Saudi Oger Ltd. ile görüşmelere devam etmişler ve izin başvurusunun
incelenmekte olduğu süreç içinde 4.7.2005 tarihinde Saudi Oger Ltd. ve TIM
“Katılım ve Hissedarlar Anlaşması”nı tadil eden ve yeniden düzenleyen yeni bir
metin (Anlaşma) imzalamışlardır.
Bu “Anlaşma” ile belirlenen OT’nin sermaye ve yönetim kurulunun yapısı, toplantı
ve karar nisabları dikkate alındığında, OT’nin kontrolünün Saudi Oger Ltd.’de 290
olacağı görülmektedir.
05-48/681-175
8
Bu bilgilere ilaveten, Saudi Oger Ltd. tarafından 13.7.2005 tarihinde gönderilen
ek bilgilerde aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
“… TIM International N.V. ("TIM")’in yeni kurulacak olan Türk Yatırım Aracı
(“NewCo”)’da sahip olacağı haklara ilişkin bilgi aşağıda sunulmaktadır.
Saudi Oger Limited, Kurumunuz incelemesi için sunulmuş olan Oger
Telecoms LLC Katılım ve Hissedarlar Anlaşması’nda TIM International N.V.
("TIM")’e tanınmış olan hakların aynen Türk Yatırım Aracı (“NewCo”) içinde 300
uygulanacağını teyit eder. Daha detaylı belirtmek gerekirse, TIM yeni
kurulacak olan Türk Yatırım Aracı (“NewCo”)’nun Yönetim Kuruluna bir üye
atama hakkına sahip olacak fakat Oger Telecoms Katılım ve Hissedarlar
anlaşmasında tanınanlar dışında herhangi bir hakka ve şirketin kontrolüne
sahip olmayacaktır. Belirtildiği üzere, TIM’in mali katkısı sadece 200.000.000
ABD Doları olacaktır.”
Bu ifadelerden de TIM’in, OT’de ve NewCo’da sahip olacağı benzer konumlar
itibarıyla kontrol hakkına sahip olmayacağı anlaşılmaktadır.
310
H.1.3. ETİSALAT ORTAK GİRİŞİM GRUBU
Yapılan ihalede ikinci en yüksek teklifi vermiş bulunan Etisalat Ortak Girişim
Grubu (Etisalat OGG), Emirates Telecommunications Corporation Group, Dubai
İslamic Bank, Abu Dhabi National Insurance Company ve Cetel Çalık Enerji
Telekomünikasyon A.Ş. (Çalık Enerji) tarafından oluşturulmuştur. Başvuru, ortak
girişim grubu adına Etisalat OGG tarafından yapılmıştır. Aşağıda ortak girişim
grubunun ortakları hakkında bilgiye yer verilmektedir.
- Emirates Telecommunications Corporation Group (Etisalat): 320
Birleşik Arap Emirlikleri Devleti tarafından 30.8.1976 tarihinde kurulmuş bir devlet
iştiraki olan Etisalat, Emirates Telecommunications Holding’den (şirket), bu
holdingin yan kuruluşlarından ve ortak teşebbüslerinden oluşmaktadır. Etisalat’ın
birincil faaliyet alanı telekomünikasyon hizmetleri, medya ve ekipman hizmetlerini
içermektedir. Anılan faaliyetler şirket, şirketin yan kuruluşları, Birleşik Arap
Emirlikleri, Suudi Arabistan Krallığı ve Tanzanya'daki yan kuruluşları ve
teşebbüsleri aracılığıyla yürütülmektedir. Grubun bunun dışında Katar, Sudan ve
Pakistan telekomünikasyon sektörlerinde de yatırımı bulunmaktadır. Birleşik Arap
Emirlikleri’nin Etisalat'ın ortaklık yapısındaki payı %60'dır. Diğer ortaklar ise 330
hissedarlık oranı %1,8'i aşmayan Birleşik Arap Emirlikleri vatandaşı olan gerçek
kişilerdir.
- Dubai Islamic Bank
1975 yılında Dubai Emirliği'nce alınan bir karar ile kurulan ve en büyük
hissedarları %29,8 ile Dubai Emirliği, %7,19 ile Saeed Ahmet Lootah olan Dubai
05-48/681-175
9
Islamic Bank, başta bankacılık olmak üzere basım, işgücü hizmetleri,
gayrimenkul yatırımları, sigortacılık gibi çeşitli alanlarda faaliyet göstermektedir.
340
- Abu Dhabi National Insurance Company (ADNIC)
1972 yılında her türlü sigorta ve reassürans hizmeti vermek üzere kurulan
ADNIC, Abu Dhabi Yatırım Kurumuna ait olan bir şirkettir. Şirkette, Yatırım
Kurumu %23.7, Khalaf bin Ahmad Otaiba %10.1, Sheikh Tahnoon bin
Mohammad % 5.3 hisseye sahiptir.
- Cetel Çalık Enerji Telekomünikasyon AŞ. (Cetel)
350
Etisalat OGG'nun Türkiye’de yerleşik tek şirketi olan Cetel, Çalık Grubu’nun
%99,99 kontrolü altında bulunan Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye aittir.
Çalık Grubu’nun bankacılık, enerji, inşaat, tekstil, gübre ve turizm alanlarında
faaliyetleri bulunmaktadır. Ortak girişim grubuna katılan Cetel vasıtasıyla Çalık
Grubu, Mayıs 2005 tarihinde Arnavutluk Telekom'un %76 hissesini satın almıştır.
- Etisalat OGG’nun Ortaklık Yapısı
Etisalat OGG üyeleri, ihaleyi kazanmaları halinde, özelleştirilen Türk Telekom
hisselerinin aralarında dağılımı konusunda aşağıdaki şekilde anlaştıklarını 360
bildirmektedirler:
Tablo 6: Etisalat OGG ortaklık yapısı
ORTAK % PAY
ETISALAT 30
DUBAI KALKINMA BANKASI 5
ADNIC 5
CETEL 15
TOPLAM 55
Ortak girişim anlaşması çerçevesinde taraflar işlem neticesinde başarılı teklif
sahibi olmaları halinde Türkiye’de bu amaca yönelik olarak bir anonim şirket
kuracaklardır. Taraflar ortak girişim grubunun ihaleyi kazanmaları durumunda
Türk Telekom’un yönetimi ve işletilmesi hakkını münhasıran Etisalat’a vermeyi
kabul etmişlerdir.
370
Ortak Girişim Grubu taraflarından hiçbirinin Türkiye’de telekomünikasyon
sektörüne yönelik faaliyeti bulunmamaktadır.
H.2. İLGİLİ PAZAR
H.2.1. Genel Olarak
05-48/681-175
10
Dosya konusu işlemin Türk Telekom’un devrini öngörmesi nedeniyle, işlem
sonucunda etkilenen pazarlar Türk Telekom’un faaliyet gösterdiği pazarlar
olacaktır. Özelleştirme sürecinde, özelleştirme öncesinde Türk Telekom 380
tarafından sunulan Kablo TV hizmetleri, uydu haberleşme hizmetleri ve deniz
haberleşme ve seyir güvenliği hizmetlerinin çeşitli düzenlemelerle Türk Telekom
bünyesinden ayrılması nedeniyle, işlemin değerlendirilmesine esas olacak ilgili
pazarlar Türk Telekom’un özelleştirme sonrasında sağlayacağı hizmetler göz
önüne alınarak tanımlanacaktır.
Bu çerçevede Türk Telekom’un üç temel faaliyet alanı ve bu alanlarda sunduğu
toptan ve perakende hizmetler ana hatlarıyla aşağıda belirtilmektedir:
- Yerel telefon şebekesi üzerinden (PSTN) ses ile ilgili verilen perakende ve 390
toptan hizmetler: Şehir içi ve uzak mesafe telefon hizmetleri ile rehber
yardım hizmetleri, özel servis numaraları, ankesörlü telefon hizmetleri gibi
katma değerli hizmetler (Perakende); şebeke erişim hizmetleri (yerel ağa
erişim, ortak yerleşim, tesis paylaşım hizmetleri), çağrı başlatma ve çağrı
sonlandırma hizmetleri (Toptan).
- Mobil telekomünikasyon şebekeleri üzerinden verilen perakende ve toptan
hizmetler: GSM üzerinden sunulan ses hizmetleri, kısa mesaj hizmeti ve
katma değerli hizmetler (WAP, GPRS, vb.), analog selüler hizmetler (araç
telefonu) ve çağrı hizmetleri (Perakende); çağrı sonlandırma, ulusal ve 400
uluslararası roaming hizmetleri (Toptan).
- Veri ve internet ile ilgili perakende ve toptan hizmetler: Dar bant ve geniş
bant internet erişim hizmetleri, veri iletim kapasitesi sağlama hizmetleri
(ISDN BA/PA, ATM, Frame Relay, Turpak) (Perakende); ulusal ve
uluslararası kiralık devre hizmetleri, internet arabağlantı hizmetleri, şebeke
erişim hizmetleri (Toptan).
Türk Telekom tarafından sunulan bu hizmetler dikkate alınarak dosya konusu
işlemin değerlendirilmesinde esas alınması gereken ilgili ürün ve coğrafi pazar 410
tanımları aşağıda yapılmaktadır.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
Ürün ya da hizmetlerin yer aldığı ilgili ürün pazarlarının tanımlanmasında arz ve
talep bakımından ikame edilebilirlik temel kriter olarak esas alınmaktadır.
Bu çerçevede öncelikle, telekomünikasyon hizmetlerine yönelik pazar
tanımlarında telekomünikasyon hizmetlerinin “toptan” ve “perakende” olarak ikiye
ayrıldığının ve ayrı pazarlar olarak kabul edildiğinin belirtilmesi gerekmektedir. Bu 420
şekilde bir ayırıma gidilmesinin en önemli nedeni, her iki grubun taleplerinin
birbirinden farklı olmasıdır. Perakende tüketiciler genellikle sadece kendilerine
ulaşan ürün veya hizmetleri tüketme eğiliminde iken, toptan hizmet satın alan
05-48/681-175
11
teşebbüsler, bu hizmetleri, sundukları hizmetlerin bir girdisi olarak temin
etmektedir.
Telekomünikasyon hizmetleri ile ilgili yapılan pazar tanımlarında belirtilmesi
gereken bir başka ayırım ise bireysel ve kurumsal kullanıcılara sunulan hizmetler
için yapılan ayırımdır. Bazı hizmetler sadece kurumsal müşteriler tarafından talep
edilirken bazı hizmetler sadece bireysel kullanıcılar tarafından talep 430
edilebilmektedir.
Bu ayrımlar göz önüne alınarak öncelikle ses hizmetleri bakımından pazar
tanımı ele alınacaktır. Ses hizmetleri temel olarak sabit hatlar (PSTN ve Kablo
TV) ve mobil şebekeler (GSM ve NMT 450) üzerinden sunulmaktadır. Sabit
hatlar üzerinden ses hizmetleri Türkiye’de genel olarak PSTN üzerinden arz
edilmektedir. Kablo TV şebekesi üzerinden halihazırda diğer şebekelerle irtibatlı
bir telefon hizmeti verilemediği göz önünde bulundurularak, sabit hatlar üzerinden
sadece PSTN yoluyla telefon hizmeti sunulduğu dikkate alınmalıdır. Mobil ses
hizmetleri de temel olarak GSM üzerinden sunulmaktadır. 440
Bu çerçevede farklı nitelik taşıyan ve farklı amaç ve ihtiyaçlara yönelik olan sabit
telefon hizmetleri ile mobil telefon hizmetlerinin halihazırda çift taraflı olarak
halihazırda ikame olmadığı göz önüne alınarak, ilgili işlemin değerlendirilmesi
bakımından “PSTN ses hizmetleri pazarı” ve “GSM ses hizmetleri pazarı”nın ayrı
üst pazarlar olarak ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Her iki üst pazar içerisinde toptan ya da perakende hizmetler bakımından veya
hizmeti kullanan bireysel ve kurumsal kullanıcılar dikkate alınarak alt ürün
pazarlarının tanımlanması mümkündür. Ayrıca, PSTN ve GSM üzerinden 450
sunulan ses hizmetleriyle birlikte çeşitli katma değerli hizmetler de sunulmaktadır.
Bu çerçevede, PSTN üzerinden sunulan perakende ses hizmetleri “şehir içi
telefon hizmetleri”, “uzak mesafe telefon hizmetleri” ve “katma değerli hizmetler”
olarak farklı ürün pazarlarına ayrılabilecektir. PSTN üzerinden sunulan ses
hizmetleri toptan pazarlar dikkate alındığında ise “çağrı başlatma hizmetleri”,
“çağrı sonlandırma hizmetleri” ve “şebekeye erişim hizmetleri” olarak alt
pazarlara ayrılabilecektir.
GSM ses hizmetleri açısından bakıldığında, perakende olarak sunulan “GSM ses
hizmetleri” ve “katma değerli hizmetler”in yanında toptan olarak “çağrı 460
sonlandırma hizmetleri”, “ulusal ve uluslararası roaming hizmetleri” şeklinde alt
pazarların tanımlanabileceği görülmektedir. Ayrıca araç telefonu olarak da bilinen
analog mobil şebekesi (NMT 450) üzerinden verilen ses hizmetleri GSM ses
hizmetleri pazarına dahil edilmemektedir.1
Bununla birlikte, Türk Telekom’u almaya aday iki grubun da söz konusu alanlarda
herhangi bir faaliyetlerinin bulunmaması ve en dar pazar tanımı yapılsa bile 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde yapılacak değerlendirmenin sonucunun
1 20.7.2001 tarih ve 01-35/347-95 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
05-48/681-175
12
değişmeyecek olması nedeniyle, bu pazarlarla ilgili ayrıntılı bir analize gerek
duyulmamıştır. Bu çerçevede, ses hizmetleri bakımından “PSTN (sabit hatlar) 470
üzerinden sunulan ses hizmetleri” ve “GSM üzerinden sunulan ses hizmetleri
(mobil ses hizmetleri)” olmak üzere iki ayrı ilgili ürün pazarı tanımlanmıştır.
Veri ve internet hizmetleri açısından bakıldığında, Türk Telekom’un hem
perakende hem de toptan hizmetler sunduğu görülmektedir. Perakende hizmetler
bakımından internet erişim hizmetleri internete erişim hızları, erişim hızlarına
bağlı olarak internet üzerinden destekledikleri hizmet türleri arası farklılıklar,
kullanıcılara istenilen anda (on-demand access) ya da sürekli (always-on) bir
bağlantı sağlamaları, aynı anda diğer (ses iletimi gibi) hizmetlerin de
sunulmasına olanak tanıyıp tanımamaları, erişim hızının talep halinde anında 480
değişip değişememesi, kullanılan cihazların farklılıkları ve bu farklılığın getirdiği
maliyet gibi unsurlar nedeniyle “dar bant internet erişim hizmetleri” ve “geniş bant
internet erişim hizmetleri” olarak farklılaşmaktadır.
Perakende veri hizmetleri ise farklı teknolojiler (ATM, Frame Relay, ISDN BA/PA
gibi) kullanılarak kullanıcılara sağlanan iletim kapasiteleridir.
Veri ve internet hizmetleri bakımından toptan hizmetler temel olarak “ulusal ve
uluslararası kiralık hat hizmetleri”, “internet arabağlantı hizmetleri” ve “yerel
şebekeye erişim hizmetleri” olarak üçe ayrılabilecektir. 490
Veri ve internet hizmetlerine yönelik olarak yukarıda yapılan temel ayrımların
ötesinde arz ve talep özellikleri dikkate alınarak daha dar perakende ve toptan
pazar tanımları yapılması mümkündür. Ancak, ses hizmetlerinde olduğu gibi,
Türk Telekom’un %55 oranındaki hissesini devralmaya aday iki grubun da söz
konusu alanlarda herhangi bir faaliyetlerinin bulunmaması ve en dar pazar tanımı
yapılsa bile değerlendirmenin sonucunun değişmeyecek olması nedeniyle, veri
ve internet hizmetlerine yönelik olarak da ayrıntılı bir analize gerek görülmemiştir.
Bu bağlamda, yukarıda belirtilen ayrımlar göz önüne alınarak aşağıdaki ürün
pazarları tanımlanmıştır: 500
- dar bant internet erişim hizmetleri pazarı,
- geniş bant internet erişim hizmetleri pazarı,
- veri hizmetleri pazarı,
- ulusal ve uluslararası kiralık hat hizmetleri pazarı,
- internet arabağlantı hizmetleri pazarı,
- yerel şebekeye erişim hizmetleri pazarı.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
510
Telekomünikasyon hizmetleri için yetkilendirmeler genel olarak ulusal düzeyde
yapılmaktadır. Türkiye sınırları içinde yukarıda tanımlanan ilgili ürün pazarları
açısından rekabet koşullarının farklılık arz ettiği ayrı bölgelerin söz konusu
05-48/681-175
13
olmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti olarak tespit
edilmiştir.
İ. DEĞERLENDİRME VE HUKUKİ DAYANAK 520
I.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
Bildirime konu olan işlem, Özelleştirme İdaresi tarafından, 406 sayılı Telgraf ve
Telefon Kanunu ve özelleştirme mevzuatı çerçevesinde, hisselerinin tamamı
Hazine’ye ait olan Türk Telekom’un, %55 oranındaki hissesinin blok olarak satışı
yoluyla özelleştirilmesi kapsamında yapılacak bir hisse devir işlemidir.
Kurum’a gönderilen bildirim formları ve diğer ek belgeler arasında yer alan;
Hazine, Yatırımcı ve Garantörler arasında Türk Telekom hisselerinin %55’inin 530
satışına ilişkin olarak imzalanacak “Hisse Satış Sözleşmesi”nin nihai taslak
metninin ekinde yer alan “Hissedarlar Sözleşmesi” ve “Ana Sözleşme”de;
“Yönetim Kurulu, Hissedarlar tarafından aşağıdaki şekilde aday gösterilecek
en çok 10 üyeden oluşur:
(a) Yatırımcı, Yönetim Kurulu üyesi olarak seçilmek üzere 6 aday
gösterme hakkına sahiptir
(b) Hazine;
(i) Hisselerin % 30 veya daha fazlasını elinde tuttuğu müddetçe, 540
Yönetim Kurulu üyesi olarak seçilmek üzere 3 aday gösterme
hakkına sahip olacaktır; veya
(ii) Hisselerin %15 veya daha fazlasına sahip olması halinde (fakat
%30’dan daha az) Yönetim Kurulu üyesi olarak seçilmek üzere 2
aday gösterme hakkına sahip olacaktır
(c) Hazine Altın Hisse’yi elinde tuttuğu müddetçe Yönetim Kurulu üyesi
olarak seçilmek üzere ayrıca Altın Hisse için 1 aday gösterme hakkına
sahip olacaktır2.
2 406 sayılı Kanun: Ek Madde 17 - (Ek:10/6/1994 4000/2 md.; İptal: Ana. Mah.'nin 22/12/1994
tarih ve E.1994/70, K.1994/65-2 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 3/5/1995 4107/1 md.)
(Değişik: 12/5/2001 - 4673/3 md.) (Değişik: 16/6/2004 - 5189/2 md.) Türk Telekomun, yetkili
kurullarında alınacak kararlarda, ekonomi ve güvenlik ile ilgili olarak millî yararların korunması
amacıyla Devlete söz ve onay hakkı verecek bir adet imtiyazlı hisse dışındaki tüm hisseleri
satılabilir. İmtiyazlı hisse, millî yararların korunması amacıyla ana sözleşme değişiklikleri, yönetim
kontrolünü etkileyecek oranlardaki nama yazılı hisselerin devri ve nama yazılı hisselerin devrinin
pay defterine işlenmesi konularında söz ve onay yetkisine sahiptir.
(Değişik: 21/1/2004 - 5071/1 md.) Türk Telekom yönetim kurulunda imtiyazlı hisseyi temsilen bir
üye bulundurulur. Bu üye Ulaştırma Bakanlığınca atanır. İmtiyazlı hisse sahibinin Genel Kurula
katılma ve konuşma hakkı vardır. İmtiyazlı hisse sahibi, sermaye artırımlarına katılmaz ve kârdan
pay almaz.
05-48/681-175
14
(d) Hissedarlardan her biri, hisselerine bağlı oylarını bu madde uyarınca
aday gösterilen Yönetim Kurulu üyelerinin seçilmesi için 550
kullanacaklardır.”
ifadeleri ile birlikte,
“… daha yüksek nisaplar öngörülmediği müddetçe, Yönetim Kurulu
Kararları toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğu ile verilir.”
ifadeleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen ifadeler çerçevesinde, Türk Telekom’un %55 oranındaki
hissesinin blok olarak satışı ile şirketin kontrolünün, bir önceki duruma göre 560
değişiklik arz edeceği açık bir biçimde görülmektedir. Bu nedenle, incelemeye
konu olan işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in Birleşme veya Devralma Sayılan Haller
başlıklı 2. maddesinde yer alan hükümler uyarınca bir devralma işlemidir.
I.2. İşlemin Bildirimi Açısından Yapılan Değerlendirme
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in, İzne Tabi Birleşme veya
Devralmalar başlığı altındaki 4. maddesinin;
“Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma 570
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin,
ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam
pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa
bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.”
hükmü ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, Türk Telekom’un ilgili ürün
pazarlarındaki pazar payı3 ve cirosunun4 Tebliğ’de öngörülen eşikleri aşması
nedeniyle söz konusu işlem, ilgili Tebliğ çerçevesinde Rekabet Kurulu’nun iznine
tabi bir devralma işlemidir. 580
I.3. Rekabet Kurulu’nun Türk Telekom Özelleştirmesine İlişkin Görüşünde
Yer Alan Hususlar Açısından Yapılan Değerlendirme
Rekabet Kurulu’nun 2.9.2004 tarihli ve 04-57/797 sayılı toplantısında Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'nin özelleştirilmesine ilişkin olarak,
“A.
1. Kablo TV altyapısının, bu altyapıya ilişkin mülkiyet ve işletime dair tüm
haklar ile birlikte en geç Türk Telekom’un devir işlemini takip eden bir 590
3 Örneğin; Türk Telekom’un faaliyet gösterdiği pazarlardan PSTN üzerinden sunulan ses
hizmetleri pazarında pazar payı %100’e yakındır.
4 Örneğin; teşebbüsün, sabit telefon şebekesi üzerinden verilen ses hizmetlerine ilişkin 2004
cirosu yaklaşık 7 katrilyon TL’dir.
05-48/681-175
15
yıllık süre zarfında tamamlanmak üzere ayrı bir tüzel kişilik haline
getirilmesi ve bu tüzel kişinin kontrolünün devredilmesi,
2. TTNet internet servis sağlayıcılığı faaliyetlerinin, en geç Türk
Telekom’un devir tarihini takip eden altı aylık süre zarfında
tamamlanmak üzere diğer iş birimlerden ayrı bir tüzel kişiliğe
kavuşturulması,
3. GSM mobil telekomünikasyon hizmetleri pazarında hakim durumda
olan teşebbüsün tek başına ihaleye katılmasına izin verilmemesi; bu
teşebbüsün herhangi bir konsorsiyum içerisinde ihaleye
katılabilmesinin ancak bu kuruluşun Türk Telekom üzerinde doğrudan 600
ya da dolaylı kontrol hakkına sahip olamaması halinde mümkün
olabileceği; bu teşebbüsü doğrudan ya da dolaylı biçimde kontrol
eden kişi ya da grupların Türk Telekom ihalesine tek başlarına, birlikte
ve/veya ayrı ayrı herhangi bir konsorsiyum içerisinde
katılabilmelerinin, ancak ihale sonrasında bu teşebbüsteki ve/veya bu
teşebbüs üzerinde doğrudan ya da dolaylı kontrol hakkına sahip her
türlü teşebbüsteki kontrol hakkı tanıyan tüm araçları kendi ekonomik
bütünlükleri dışında bir şahsa devretmeleri halinde mümkün olacağı,
4. Özel İletişim Vergisi nedeniyle Türk Telekom ile altyapılardan
yararlanan işletmeciler arasında doğan eşitsizliğin devir öncesi 610
giderilmesi,
doğrultusunda özelleştirme yapılmasının ileride daha rekabetçi piyasa
yapısının oluşmasının sağlanması yönünden yararlı olacağı,
B.
Alıcı adayları belli olduktan sonra 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi
uyarınca yapılacak değerlendirmede 4054 sayılı Kanun’un ilgili
maddelerine aykırılıklar ve sakıncalar belirlenmesi halinde, devirle ilgili
koşul ve yükümlülükler getirilebileceği veya devre izin verilmeyebileceği, 620
dolayısıyla bu hususun ihaleye katılacak teşebbüslerin bilgisine
sunulması bakımından ihale şartnamesinde belirtilmesinin gerekli olduğu
…”
sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
Rekabet Kurulu Görüşü’nde belirtilen konular; Kablo TV’nin yapısal olarak
ayrıştırılması; Türk Telekom’un internet faaliyetlerini sürdürdüğü TTNet’in ayrı bir
tüzel kişiliğe kavuşturulması; GSM hizmetleri piyasasında hakim konumdaki firma
açısından getirilen sınırlamalar ve Özel İletişim Vergisi şeklinde sınıflandırılabilir. 630
Rekabet Kurulu Görüşü’nün Özelleştirme İdaresi’ne iletilmesini müteakip, Kurul
Görüşü’nde bulunan hususlara ilişkin olarak yaşanan gelişmelere aşağıda yer
verilmektedir.
I.3.1. Kablo TV’nin Yapısal Olarak Ayrıştırılması
05-48/681-175
16
Rekabet Kurulu’nun Kablo TV altyapısına yönelik olarak belirtmiş olduğu görüş
doğrultusunda, Kablo TV altyapısı ve bu altyapıya ilişkin mülkiyet ve işletime ait
tüm haklar, özelleştirme (satış) işlemi dışında tutulmuştur. Bu durum ihale 640
şartnamesi ve hisse satış sözleşmesinde de yer almaktadır.
Ayrıca Kablo TV şebekesi, 21.4.2005 tarih ve 5335 sayılı Kanun’la Türksat
A.Ş.’ye devredilmiştir5. Bu kapsamda, 18.5.2005 tarihinde Türk Telekom ile
Türksat A.Ş. arasında 5335 sayılı Kanun’a Dayanan Ana Devir Protokolü
imzalanmış ve söz konusu Protokol’ün 1.7.2005 tarihinde yürürlüğe gireceği
belirtilmiştir.
I.3.2. TTNET’in Ayrı Bir Tüzel Kişiliğe Kavuşturulması
650
Rekabet Kurulu Görüşü’nde ulaşılan sonuçlardan birisi de; “TTNet internet servis
sağlayıcılığı faaliyetlerinin, en geç Türk Telekom’un devir tarihini takip eden altı
aylık süre zarfında tamamlanmak üzere diğer iş birimlerden ayrı bir tüzel kişiliğe
kavuşturulması”na yöneliktir.
Özelleştirme İdaresi tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 11.7.2005 tarih
ve 4703 sayı ile giren yazıda; tüzel kişiliğe ayırma işlemi için Rekabet Kurulu
Görüşü’nde, işleme en geç hisse devrini takip eden 6 aylık süre zarfında
gerçekleştirilmesine izin verildiğinden, bu konuya Hisse Satış Sözleşmesi içinde
yer alan ve hisse devrinden önce gerçekleşmesi öngörülen şartlar arasında yer 660
verilmesine gerek duyulmadığı, ancak söz konusu şartın 25.11.2005 tarihli İhale
Şartnamesi’ne dercedildiği ifade edilmiştir.
Buna ek olarak, her iki ortak girişim grubu da, İhale Şartnamesi’nde yer verilen
Rekabet Kurulu Görüşü doğrultusunda, TTNet internet servis sağlayıcılığı
faaliyetlerinin, en geç Türk Telekom’un devir tarihini takip eden altı aylık süre
zarfında tamamlanmak üzere diğer iş birimlerden ayrı bir tüzel kişiliğe
kavuşturulacağını yazılı olarak beyan etmişlerdir.
I.3.3. GSM Hizmetleri Piyasasında Hakim Konumdaki Firmanın İhaleye 670
Katılım Koşulları
Rekabet Kurulu Görüşü’nde, GSM hizmetleri piyasasında hakim konumda
bulunan teşebbüs için getirilen koşullar, Özelleştirme İdaresi tarafından
hazırlanan şartnameye dercedilmiştir. Söz konusu Görüş doğrultusunda,
5 “Geçici Madde 10. - (Ek: 21/4/2005 – 5335/1-c md)
Türk Telekomun, ortak yerleşim alanları ve kablo tv şebekesinin içinden geçtiği ortak altyapı
tesisleri hariç olmak üzere, kablo tv hizmet ve altyapısıyla ilgili tüm taşınır ve taşınmazları, her
türlü teçhizat, araç, gereç, malzeme, yazılım ve donanımları, her türlü fikrî ve sınaî hakları ile sair
hak, alacak ve borçları, her türlü sözleşmeleri ve kredi anlaşmaları ile leh ve aleyhe açılmış ve
açılacak olan davaları, icra takipleri ve halen yürütülen veya sonuçlandırılan tüm idarî inceleme
ve soruşturmaları, bütün hak, borç, alacak, yetki ve yükümlülükleri ile birlikte Türksat A.Ş.'ye
devredilir. Devir işlemleri üç ay içerisinde yapılacak protokoller ile sonuçlandırılır. ”
05-48/681-175
17
Türkiye’de GSM mobil telekomünikasyon hizmetleri pazarında hakim durumda
olan teşebbüslerin tek başına ihaleye katılamayacakları şartnamede açık bir
şekilde yer almıştır.
Buna ek olarak, Özelleştirme İdaresi’nce taraflardan Rekabet Kurulu Görüşü’nde 680
yer alan ifadelere aynen uyacaklarına dair taahhütnameler alınmıştır.
İhale sonrasında, Özelleştirme İdaresi tarafından, Rekabet Kurumu’na izin için
bildirilen iki ortak girişim grubu içerisinde, GSM hizmetleri piyasasında hakim
konumda bulunan firma yer almamaktadır.
I.3.4. Özel İletişim Vergisi
31.7.2004 tarih ve 25539 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5228 sayılı Bazı
Kanunlarda ve 178 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması 690
Hakkında Kanun’un 38. maddesi ile 13.7.1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider
Vergileri Kanununun Özel İletişim başlıklı 39. maddesi yeniden düzenlenmiştir.
Yapılan bu düzenleme ile her nevi mobil telekomünikasyon işletmeciliği
kapsamındaki tesis, devir, nakil ve haberleşme hizmetleri %25, bu kapsama
girmeyen diğer telekomünikasyon hizmetlerinin ise %15 oranında özel iletişim
vergisine tabi olduğu hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu yasal düzenlemeler incelendiğinde, Rekabet Kurulu Görüşü’nde de
açıklandığı üzere, rakiplerine altyapı hizmeti sağlayan ve bunu fatura eden Türk
Telekom’un, kendi iş birimlerine sağladığı altyapı hizmetlerini fatura 700
etmemesinden kaynaklanan bir avantaja sahip olduğu görülmüştür.
Rekabet Kurulu’nun Görüşünde ifade edilen sakıncalar, Maliye Bakanlığı Gelirler
Genel Müdürlüğü tarafından 13.9.2004 tarihinde yayımlanmış olan “Gider
Vergileri Sirküleri/4”nde yer alan ”Buna göre, özel iletişim vergisi mükellefleri
arasında gerçekleşecek hizmet satışlarında, özel iletişim vergisini ödeyerek
hizmeti satın alan mükellef, bu hizmetin satışı sırasında düzenleyeceği faturada
önceden ödemiş olduğu özel iletişim vergisini Katma Değer Vergisi Kanunu’nun
29, 30, 32 ve 34. maddelerinde belirtilen hükümler çerçevesinde indirim konusu
yapabilecektir” ifadeleri ile giderilmiştir. 710
I.3.5. Rekabet Kurulu’nun Görüşünden Sonra Yaşananlar Açısından Yapılan
Genel Değerlendirme
Yukarıda yer verildiği üzere, Rekabet Kurulu’nun, Türk Telekom’un
özelleştirilmesine ilişkin görüşünde yer alan;
- Kablo TV’nin yapısal olarak ayrıştırılması,
- GSM hizmetleri piyasasında hakim konumdaki firmanın tek başına
ihaleye girememesi ve söz konusu firmada kontrol unsurlarına sahipler 720
açısından getirilen sınırlamalar,
05-48/681-175
18
- Özel İletişim Vergisi ile piyasada yer alan teşebbüsler arasında
meydana gelebilecek rekabet eşitsizliği
konularının ihale öncesi ve ihale aşamasında Rekabet Kurulu Görüşü
doğrultusunda ele alındığı ve Kurul Görüşü’nde yer verilen sakıncaların giderildiği
görülmüştür.
Rekabet Kurulu görüşünde yer alan bir diğer konu olan “Türk Telekom’un internet
faaliyetlerini sürdürdüğü TTNet’in ayrı bir tüzel kişiliğe kavuşturulması” için ise, 730
yine Kurul görüşünde en geç hisse devri sonrasına ilişkin 6 ay süre tanınması
nedeniyle henüz bir işlem tesis edilmediği, ancak ihale şartnamesinde konuya
yer verilmesi, Özelleştirme İdaresi’nden Kurum’a gelen yazı ile konunun tekrar
teyit edilmesi ve muhtemel alıcıların bu yöndeki yazılı beyanları göz önüne
alındığında, söz konusu husus bakımından özelleştirme işleminde Rekabet
Kurulu Görüşü doğrultusunda hareket edildiği anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında, Rekabet
Kurulu’nun 2.9.2004 tarihli ve 04-57/797 sayılı toplantısında Türk Telekom’un
özelleştirilmesine ilişkin olarak 4 ana başlık altında sunduğu görüşlerin 740
tamamının dikkate alındığı anlaşılmaktadır.
I.4. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, bir birleşme veya devralmanın
yasaklanabilmesi için işlemin, ya hakim durum yaratarak ya da mevcut bir hakim
durumu güçlendirerek ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde azaltması
gerekmektedir. Bu anlamda, başvuru konusu işlemin taraflarının pazardaki
konumları ele alınarak, işlem sonucunda bir hakim durum yaratılması ya da
mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olup olmadığının 750
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bunun için de öncelikle Türk Telekom’un özelleştirilmesi için açılan ihalede en
yüksek teklifi veren Oger Telecoms OGG ve Etisalat OGG ve bu grupları
oluşturan şirket ve kişilerin, doğrudan ve dolaylı olarak Türkiye sınırları içerisinde
faaliyet gösteren herhangi bir şirketi kontrol edip etmediklerinin belirlenmesi
gerekmektedir.
Yukarıdaki bölümlerde belirtildiği üzere, gerçekleştirilen ihalede en yüksek teklifi
veren Oger Telecoms OGG, Saudi Oger Ltd. (%1) ve OT (%99) tarafından 760
oluşturulmuştur. OT’nin ise yine en az %80 hissesi Saudi Oger Ltd.’e ait
olacaktır.
Saudi Oger Ltd. ve TIM arasında yapılan anlaşmaya göre ise, TIM, OT’nin
%20’sine kadar pay sahibi olabilecektir. Ancak, bu oran hiçbir şekilde TIM’i
şirketin yönetim ve kontrol hakları üzerinde söz sahibi yapmamaktadır. Bu
05-48/681-175
19
çerçevede, Oger Telecoms OGG açısından yapılacak değerlendirmeleri Saudi
Oger Ltd. şirketini göz önünde bulundurarak yapmak gerekmektedir.
Bildirim formu da dahil olmak üzere, tarafımıza iletilen bilgilere göre, Saudi Oger 770
Ltd., bu firmanın gerçek kişi hissedarları ve Saudi Oger Ltd.’in bağlı şirketlerinin
Türkiye’de herhangi bir pazarda doğrudan veya dolaylı olarak hiçbir faaliyetleri ve
ciroları bulunmamaktadır.
Oger Telecoms OGG’nun bir diğer üyesi olan TIM ise, Türk Telekom’un da %40
hissesine sahip olduğu Avea’da %40 hisseye sahiptir. Bu bağlamda konuya Avea
açısından bakıldığında, Türk Telekom’un Avea’da sahip olduğu hisseler el
değiştirmekte, başka bir deyişle, Türk Telekom’un hisselerini devralacak olan
Ortak Girişim Grubu, Avea’nın yönetimine de girmektedir. Daha önce de
belirtildiği üzere, Avea’nın yönetimine gelecek olan Oger Telecoms OGG’nun, bu 780
alan da dahil olmak üzere, Türkiye’de herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
Değerlendirilmesi gereken bir diğer husus, Avea’nın %40 hissesine sahip olan
TIM’in, özelleştirme işlemine taraf Oger Telecoms OGG’nu oluşturacak
şirketlerden olan OT’nin %20 hissesine sahip olmasının yaratacağı etkilerdir.
Daha önce de ifade edildiği üzere, TIM, OT’nin %20 hissesine sahip olsa dahi, ne
OT’nin ne de Oger Telecoms OGG tarafından devralma işlemi için kurulacak yeni
şirketin yönetim ve kontrol haklarına sahip olmayacaktır. Bu nedenle, TIM’in
Saudi Oger Ltd. ile imzalamış olduğu ve OT’nin %20 hissesine kadar bir paya 790
sahip olmasını sağlayan anlaşma, rekabet hukuku açısından yeni bir durum
yaratmamaktadır.
Bildirim formlarında yer alan bilgiler dikkate alındığında, Türk Telekom’un
özelleştirilmesi için açılan ihalede en yüksek ikinci teklifi veren Etisalat OGG ve
bu grubu oluşturan şirket ve kişilerin, doğrudan ve dolaylı olarak ilgili pazarlarda
faaliyet gösteren herhangi bir teşebbüsü kontrol etmedikleri ve bu anlamda
Türkiye’de hiçbir faaliyetlerinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, başvuruya konu işlem ile Türk Telekom’da Hazine’nin sahip 800
olduğu hisselerin, daha önce Türkiye’de Türk Telekom’un faaliyet gösterdiği
pazarlarda hiçbir faaliyeti bulunmayan teşebbüsler tarafından devralınacağı
anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak; altyapı işletimi ve sabit telefon şebekesi üzerinden ses hizmetleri
gibi, faaliyet gösterdiği alanlarda çok yüksek pazar paylarına sahip bir teşebbüs
devrediliyor olsa dahi, alıcıların ilgili pazarlarda herhangi bir faaliyetlerinin
bulunmaması sebebiyle, başvuru konusu devralma neticesinde pazarın mevcut
yapısında bir değişiklik ortaya çıkmayacaktır.
810
Bu anlamda, mevcut dosyada yer alan devralma işleminin herhangi bir pazarda
hakim durum yaratılmasına veya mevcut bir hakim durumun güçlenmesine yol
05-48/681-175
20
açan bir etkisi olmayacağı ve söz konusu işlem sonucunda Kanun’un 7.
maddesine aykırı bir durumun ortaya çıkmayacağı kanaatine ulaşılmaktadır.
J. SONUÇ 820
Düzenlenen Rapora ve incelenen dosya kapsamına göre:
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin %55 oranındaki hissesinin blok satış yoluyla
özelleştirilmesi için yapılan ihalede en yüksek teklif sahipleri olan;
- Oger Telecoms Ortak Girişim Grubu ve
- Etisalat Ortak Girişim Grubu
için, Rekabet Kurumu’na, 1998/4 sayılı "Özelleştirme Yoluyla Devralmaların 830
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön
Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında
Tebliğ" çerçevesinde yapılan izin başvurusunun, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” çerçevesinde
değerlendirilmesi neticesinde;
Yukarıda adları belirtilen ortak girişim gruplarından herhangi birisinin Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin %55 oranındaki hissesini devralmasının, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında, hakim durum yaratmaya 840
veya hakim durumu güçlendirmeye yönelik olarak, rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğurmayacağına ve bu nedenle başvuru konusu işleme
izin verilmesine,
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
05-48/681-175
21
(Rekabet Kurulu’nun 21.07.2005 tarih ve 05-48/681-175 sayılı Kararı)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun Türk Telekomünikasyon A.Ş.(T.T.A.Ş.)’nin % 55
oranındaki hissesinin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesine dair Kararı’na
aşağıdaki belirttiğim nedenlerle katılmamaktayım.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na
Yapılacak Ön Bildirimlerde Ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul Ve
Esaslar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi çerçevesinde Rekabet Kurulu görüşünü
oluşturan 02.09.2004 tarih ve 04-57/797-M sayılı Karar ile kanaatimce; Kurul’ca
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin özelleştirilmesi konusunda tartışmalı tespitlerde
bulunulmuştur. Dünyada mevcut sektör trendinin birleşme ve devralma işlemleri
yoluyla daha geniş hizmet paketleri ile daha büyük ölçeklerde teşebbüsler
oluşturmak olduğu ortada iken, T.T.A.Ş.’nin mevcut pazarlarda rakiplerinin yalnız
Türkiye’de değil aynı zamanda, yurt dışında da olduğunu göz ardı etmemeliyiz.
Yurt dışındaki; İtalya Telecom – TIM ve MCI – Verizon birleşmeleri bu gidişatın
örnekleridir.
Yukarıda verilen Karar’ın A-1 maddesinde “Kablo TV altyapısının, bu
altyapıya ilişkin mülkiyet ve işletime dair tüm haklar ile birlikte en geç Türk
Telekom’un devir işlemini takip eden bir yıl süre zarfında tamamlanmak üzere
ayrı bir tüzel kişilik haline getirilmesi ve bu tüzel kişiliğin kontrolünün
düzenlenmesi” ifadesi ile Kablo TV şebekesi Telekomünikasyon A.Ş.’nin altyapı
şebekelerine alternatif, hatta bir ikinci telekomünikasyon altyapısı şebekesi olarak
düşünülmüş, bu husus Rekabet Kurulu’nun nihai izin safhası öncesi ve
sonrasında kamuoyunda ve basında yanlış algılanmıştır. Niteliği, teknik
karakteristikleri, kapasitesi ve teknolojisi itibariyle Kablo TV, telekomünikasyon
altyapı şebekesini ikame edebilecek bir ikinci şebeke değildir. Mevcut kablo TV
altyapısının ülkemizdeki büyüklüğü ve erişim kapasitesi de bunu göstermektedir.
05-48/681-175
22
Aynı Kurul Kararı’nın A-2 maddesinde “TTNet internet servis sağlayıcılığı
faaliyetlerinin en geç Türk Telekom’un devir tarihini takip eden altı aylık süre
zarfında tamamlanmak üzere diğer iş birimlerden ayrı bir tüzel kişiliğe
kavuşturulması” ifadesi de Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin genel yapısı içinde
bulundurulabilecek, diğer bir deyişle, katma değerli benzer hizmetleri gibi bir
hizmet olması sebebiyle, kanaatimizce rekabet hukuku bakımından özelleştirme
işlemi bağlamında Türk Telekomünikasyon A.Ş.’den internet servis sağlayıcılığı
hizmetinin ayrılması bir şart olarak istenmemelidir.
Sektörde mobil telefon şebekesine sahip olmayan bir sabit telefon
operatörünün rakipleriyle rekabet etmesi nerede ise imkansız olarak
düşünülürken ve Avrupa ülkelerinin birçoğunda bu trend devam ederken, Mobil
operatörü (Aycell) elden çıkarılarak rekabet gücünü iyice kaybeden T.T.A.Ş.’nin,
kablo TV ve internet hizmetini de elden çıkarması ileriki yıllarda globalleşen
rekabette T.T.A.Ş.’ni güçlü teşebbüs olmaktan alıkoyacaktır.
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin özelleştirme sürecine bakıldığında ayrıca,
aşağıdaki hususlarda hatalar yapıldığı tarafımızca tespit edilmiştir. Bu hususlar
Kurul’un nihai izin kararı değerlendirmelerinde göz ardı edilmiştir.
2813 sayılı Kanun gereğince Rekabet Kurumu, telekomünikasyon
sektöründe alacağı tüm kararlar öncesinde Telekomünikasyon Kurulu’nun
görüşünü ve teknik düzenlemelerini göz önüne alması gerekirken bu
özelleştirme işlemleri sırasında Rekabet Kurumu 2. Teknik Daire’nin
görüşüne istinaden sadece, Telekomünikasyon Kurumu, Rekabet ve
Tüketici Dairesi’nin görüşü alınmış, Telekomünikasyon Kurulu’nun
görüşünü almamıştır.
Telekomünikasyon Kurumu mevzuatı (406 sayılı Kanun’un 2b maddesi ve
Yetkilendirme Yönetmeliği’nin 36/I fıkrası) dikkate alındığında, Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin sahip olduğu ana telekomünikasyon
şebekesinin kullanım hakkının 25 yıllığına; çalışır vaziyette, borçsuz
olarak ihalesinin yapılması gerekirken, ihale dokümanından anlaşılması
gereken süre konusunda tereddüde düşülmektedir.
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin yapılan ihale işlemleri sonunda,
varlıklarının tamamının mı devredildiği veya nelerinin devredildiği
konusunda belirsizlik vardır. Esas itibariyle, 406 sayılı Kanun’un 2b
maddesine göre, Türk Telekom’un ana telekomünikasyon şebekesi
üzerinde sahip olduğu mülkiyet hakkının devri ihale konusu olması
gerekirken tüm Türk Telekom A.Ş.’nin varlıkları satışa konu yapılmıştır.
Ayrıca, ihale şartnamesinde satış sonrası Telekomünikasyon Kurumu ile
yapılan imtiyaz sözleşmesinden hiç bahsedilmeyerek ihale sürecinde
eksik bilgilendirme durumuna yol açılmıştır. Bilindiği üzere, imtiyaz
05-48/681-175
23
sözleşmesi Telekomünikasyon Kurumu’nca imzalanmadan özelleştirme
gerçekleşememektedir.
Teknik gereklilikleri belirleyen, ihale teknik şartnamesinin bulunmadığı
görülmektedir.
Diğer taraftan, makro bir mülahaza ile, Telekomünikasyon Kurumunca “Fiili
Tekel” olduğu tespit edilmiş (11.05.2004 tarih ve 2004/246 sayılı Karar) olan Türk
Telekom A.Ş.’nin “Halka Arz” v.b. özelleştirme yöntemleri yerine bir teşebbüse
blok satış metodu ile satılmasının yani, bir kamu tekelinin yabancı bir özel tekelin
kontrolüne geçmesinin rekabetçi gelişmeleri sınırlayabileceği, hatta
telekomünikasyon sektörü alt pazarlarında piyasaya yeni girişleri
kısıtlayabileceği, giderek ileriki yıllarda özelleştirmeden beklenen fiyat düşmesi
ve kalite iyileşmesi gibi faydaları sağlamayabileceği ve uzun dönemde, tüketici
yararına olmayacak sonuçlar doğurabileceği düşüncesinden hareketle Rekabet
Kurulu’nca, ön bildirim safhası ve öncesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığına,
T.T.A.Ş.’nin kontrolünü elde edecek bir özel tekel oluşumuna müsaade etmemek
amacıyla, blok satış dışındaki yöntemlerle özelleştirmenin yapılmasının daha
rekabetçi ortamın tesisi için gerekli olduğunun bildirilmemiş olmasının önemli bir
eksiklik olduğunu düşünmekteyim.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy