Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin "GSM hizmetleri alt yapısı sağlama" pazarındaki bazı faaliyetleri ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettiği iddiası - Karar Sayı 01-41/411-105

1 REKABET KURUMU



REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D2/1/F.T.-01 /2 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 01-41/411-105
Karar Tarihi : 28.8.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Barış EKDİ, A. Ogün SARI, İbrahim AYDEMİR, Ali ARIÖZ
C- ŞİKAYET EDEN: - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza Meşrutiyet Cad. N0:153 Tepebaşı/İstanbul
Temsilcisi: Prof.Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri S.Seba Cad. No:67 Beşiktaş/İstanbul
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN
- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara
E- DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin "GSM hizmetleri alt
yapısı sağlama" pazarındaki bazı faaliyetleri ile 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettiği iddiası.
F-İDDİALARIN ÖZETİ: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell) temsilcisi Prof.Dr.
Arif ESİN ile yine Turkcell adına Avukat Orhan GEMİCİOĞLU ve Avukat Ümit AKIN
tarafından gönderilen ve kurum kayıtlarına sırasıyla 14.2.2001 tarih, 737 sayı ve
18.7.2001 tarih, 3069 sayı ile giren şikayet dilekçelerinde özetle,
Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom)'nin;
- Turkcell'e kiralık devreler için uyguladığı toptan alım indirimlerini tek taraflı olarak
kaldırmak ve devre kiralarına % 250'ye yaklaşan oranlarda zam yapmak, bunun
yanısıra yeni ücret tarifelerini sahibi olduğu Aycell isimli GSM İşletmecisi firmaya
uygulamamakla GSM operatörleri arasında ayrımcılık yapmak,
- Tek taraflı olarak belirlediği ve hizmetin kalitesinde artışa yol açacak herhangi bir
değişikliğe, yeni bir yatırıma dayanmayan yeni ücret tarifelerini uygulamaksızın
altyapı ve tesislerine kiralama yapmamak ve Turkcell'in kendisine ait altyapı kurma
taleplerini de reddetmek,
- Uyguladığı aşırı fiyat tarifeleri nedeniyle GSM hizmetlerinden yararlanan
kullanıcılar aleyhine üretim, pazarlama ya da teknik gelişmenin kısıtlanması
sonucunu doğuracak eylemlerde bulunmak,
suretiyle 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiği iddia edilmektedir.
2 REKABET KURUMU
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.2.2001 tarih ve 737 sayılı yazı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 16.4.2001 tarih ve D2/1/F.T.-01/2 sayılı İlk İnceleme
Raporu, 8.5.2001 tarih ve 01-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Kanun'un 4 ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
Önaraştırma kararı ve raportörlerin görevlendirilmesini müteakip, Turkcell
adına Avukat Orhan GEMİCİOĞLU ve Avukat Ümit AKIN tarafından gönderilen ve
Kurum kayıtlarına 18.7.2001 tarih ve 3069 sayı ile giren şikayet dilekçesi de bu
önaraştırma dosyası çerçevesinde değerlendirilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.8.2001 tarih D2/2/B.E.-01/2 sayılı
Önaraştırma Raporu 24.8.2001 tarih ve REK.0.06.00.00/66 sayılı Başkanlık önergesi
ile 01-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Türk Telekom A.Ş.'nin, özel devre
ile altyapı ve tesislerin kullanılmasından alınan kira bedellerine yüksek oranlarda
zam yapmak, GSM operatörleri arasında "Aycell" lehine ayrımcılık yapmak, özel
devrelerin kira bedellerine ilişkin sözleşme süreleri vasıtasıyla yasal tekel süresinin
sona ermesini takip eden dönemde de tekel konumunu fiilen sürdürmeye çalışmak,
sahip olduğu santraller ve gayrimenkullerin bir kısmında bulunan GSM
operatörlerine ait cihazları tahliye ederek veya GSM operatörlerinin özel devre,
enerji vb. diğer altyapı taleplerini karşılamayarak GSM operatörlerinin faaliyetlerini
zorlaştırmak suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığına, dolayısıyla 4054 sayılı
Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiğine dair yeterli kanıta ulaşılamaması nedeniyle
soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşü ifade edilmiştir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1.1. İlgili Pazar
1.1.1. Ürün Pazarı: Şikayete konu ihlal iddiaları, GSM altyapısı sağlanması
konusunda Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin uygulamalarına ilişkindir. Dolayısıyla,
ilgili ürün pazarı "GSM hizmetleri alt yapısı sağlama" pazarı olarak belirlenmiştir.
1.1.2. Coğrafi Pazar: GSM lisans sözleşmelerinde mobil telekomünikasyon
hizmetinin tüm Türkiye çapında verileceğinin öngörülmüş ve telekomünikasyon
altyapısının Türkiye sathında yaygınlaşmış olması nedeni ile ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
1.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
1.2.1. Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin İlgili Ürün Pazarındaki Konumu
İlgili coğrafi pazarda Türk Telekom'un mevcut PSTN altyapısı kullanılmaksızın
GSM operatörlüğü faaliyetinde bulunmak mümkün değildir. Bu durum dikkate
alınarak, 1.8.1996 tarih ve 4161 sayılı Kanun'a istinaden Ulaştırma Bakanlığı ile
Turkcell ve elsim arasında yapılan 27.4.1998 tarihli GSM lisans anlaşmasının
27. maddesinde, "Türk Telekom ile işletmeci arasındaki ilişkiler şebekeler
arası irtibat ve işbirliği sözleşmesi ile düzenlenecektir". hükmüne yer verilmiştir.
3 REKABET KURUMU
Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin 3.1.1. maddesinde "Türk
Telekom ücreti karşılığında, İşletmeciyi Türk Telekom'un tesisleri, yer ve diğer altyapı
imkanlarından yararlandıracak ve GSM santralleri, baz istasyonları, baz istasyon
kontrol istasyonları ve İşletmeci Şebekesinin diğer ekipmanları arasındaki bütün
bağlantılar ile İşletmeci Şebekesi ile Türk Telekom Şebekesi arasındaki bağlantıların
transmisyon ortamını sağlayacaktır" ifadesi yer almaktadır.
Yine Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin 3.1.4. maddesinde,
"Türk Telekom tarafından İşletmeciye kiralanan devreler işbu sözleşmenin EK.D
çizelge 2'sine göre ücretlendirilecektir." hükmü yer almakta ve aynı sözleşmenin
ekinde bulunan ücretler bölümünde ise, "Türk Telekom tarife değişikliklerine
gitmeden önce İşletmecinin istişari görüşünü alacaktır. Yukarıda belirtilen bütün
ücretlerde Türk Telekom tarafından Yönetmelik uyarınca yapılacak değişiklik veya
yeni düzenlemeler, bu sözleşmenin eki olacak ve belirtilen yeni ücretler geçerli
olacaktır." denilmektedir.
Bahse konu yönetmelik, "Katma Değerli Telekomünikasyon Hizmetleri Lisans
Yönetmeliği" adı altında 23.12.1995 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Ancak, bu yönetmelik 4502 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesini müteakip Ulaştırma
Bakanlığı tarafından çıkarılan "Telekomünikasyon Hizmetleri Yönetmeliği" ile
yürürlükten kaldırılmış ve 4673 sayılı Kanun ile de telekomünikasyon alanında
düzenleme yapma görevi, dolayısıyla Telekomünikasyon Hizmetleri Yönetmeliği'nin
yürütülmesi görev ve yetkisi Telekomünikasyon Kurumu'na devredilmiştir.
4502 sayılı Kanun'un 2. maddesinin (c) bendinde, Türk Telekom'un altyapı
taleplerini karşılamasına ilişkin hak ve yükümlükleri şu şekilde belirtilmiştir. "Diğer
İşletmecinin ve kişisel telekomünikasyon tesislerini kullanan şahısların ana
telekomünikasyon şebekesine arabağlantı talepleri ve telekomünikasyon altyapı
tesislerinden yararlanma ihtiyaçları, yukarıda belirtilen tekel süresi boyunca öncelikle
Türk Telekom tarafından karşılanır. Türk Telekom'un bir işletmeci veya bir kişisel
telekomünikasyon tesisi sahibinin altyapıdan yararlanma talebini karşılayamaması
halinde, ilgili işletmeci veya kişisel telekomünikasyon tesisi sahibi gerekli altyapı
tesisini ilgili imtiyaz sözleşmesi ya da telekomünikasyon ruhsatı hükümleri dairesinde
kendi imkanları ile kurabilir veya Bakanlık bu altyapının kurulması hususunda imtiyaz
veya telekomünikasyon ruhsatı verebilir." Bu hüküm kapsamında Türk Telekom
dışında herhangi bir şirkete belirtilen anlamda ruhsat verilmemiştir. Dolayısıyla, Türk
Telekom, GSM hizmetleri altyapısı sağlama piyasasında yasal tekel konumundadır.
Bu çerçevede, GSM sisteminin çalışması için gerekli olan ekipmanı büyük
ölçüde bizzat karşılayan operatörler aşağıda belirtilen hizmetlerin yaklaşık tamamını
Türk Telekom'dan temin etmektedirler:
a) Kiralık Devreler: Özel veri devreleri adı da verilen bu birimler, baz istasyonları ile
baz istasyonu merkezleri ve mobil şebeke santralları ile diğer şebekeler
santralları arasındaki bağlantıları sağlamaktadır.
b) Altyapı Kiralama: GSM operatörleri, santral ve/veya baz istasyon, baz kontrol
istasyonu ve kule kurmak üzere Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin mülkiyetinde ya
da kullanımında olan yerlerin veya ekipmanın bir kısmını kiralamaktadırlar.
4 REKABET KURUMU
c) Enerji Kullanımı: Türk Telekom tesislerinde kurulan sistemler için bağımsız
elektrik aboneliği mümkün değilse, Türk Telekom'dan bedeli karşılığı süzme
sayaçla enerji verilmekte olup, enerjinin bedeli birim fiyata %40 işletme bedeli ve
vergiler eklenerek hesaplanmaktadır.
2.2. Şikayet Konusu Olaylara İlişkin İnceleme ve Tespitler
Şikayete konu olan olaylar;
1. Özel devre ve altyapı kiralarının fahiş oranlarda artırılması ve Aycell'e farklı
uygulamada bulunularak ayrımcılık yapılması,
2. Türk Telekom'un özel devre kiralama sözleşmelerinin süreleri ile yasal tekel
süresini fiili olarak uzatmak istemesi,
3. Türk Telekom'a ait santrallerden bir kısmındaki GSM operatörlerine ait cihazların
tahliyesi vasıtasıyla GSM operatörlerinin faaliyetlerinin zorlaştırılması,
4. Turkcell'in özel devre ve diğer altyapı taleplerinin Türk Telekom'ca
karşılanmaması,
olmak üzere dört ana başlık altında incelenmiştir.
2.2.1. Özel Devre ve Altyapı Kiralarının Fahiş Oranlarda Artırılması ve Aycell'e
Farklı Uygulamada Bulunularak Ayrımcılık Yapılması
2.2.1.1. Özel Devrelere İlişkin Kira Bedelleri
Özel devre, GSM şebekesindeki baz istasyonları ile baz istasyonu kontrol
merkezi, mobil şebeke santralleri ve diğer şebekelerin santralleri arasında
arabağlantıların sağlanması amacıyla; Türk Telekom'dan kiralanan, 24 saat
kullanıcının hizmetine tahsis edilen, aylık bazda kiraya tabi, Türk Telekom
santralinde ayrı bir numara işgal etmeyen data ve ses iletim hatlarına verilen genel
isimdir.
Şebekelerarası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin 3.1.1. maddesinde, Türk
Telekom'un ücreti karşılığında işletmeciyi Türk Telekom'un tesislerinden, yer ve
diğer alt yapı imkanlarından yararlandıracağı ve GSM santralleri, baz istasyonları,
baz istasyon kontrol istasyonları ve işletmeci şebekesinin diğer ekipmanları
arasındaki bütün bağlantıları ile işletmeci şebekesi ile Türk Telekom şebekesi
arasındaki bağlantıların transmisyon ortamını sağlayacağı ifade edilmiştir.
Aynı Sözleşme'nin 3.1.4. maddesinde ise, "Turk Telekom tarafından
İşlefmeciye kiralanan devreler işbu sözleşmenin EK.D çizelge 2'sine göre
ücretlendirilecektir." hükmü yer almaktadır. Sözleşme ekinde bulunan
Çizelge 2, 4.1. maddesinde aynen, "İşletmeci, santralleri ile baz istasyonları,
baz istasyon kontrol istasyonları ve İşletmeci şebekesinin diğer ekipmanları
arasındaki bütün bağlantılar ile İşletmeci şebekesinden Türk Telekom şebekesine
doğru yapılan bağlantıları için Türk Telekom'un mevcut tarifesi uygulanacak ve
mevcut tarife aynen yansıtılacaktır. Türk Telekom tarife değişikliklerine gitmeden
önce Işletmecinin istişari görüşünü alacaktır. Yukarıda belirtilen bütün ücretlerde Türk
Telekom tarafından Yönetmelik uyarınca yapılacak değişiklik veya yeni
düzenlemeler, bu sözleşmenin eki olacak ve belirtilen yeni ücretler geçerli olacaktır."
denilmektedir. Bunun yanı sıra, 23.12.1995 tarih ve 22502 sayılı Resmi Gazete'de
5 REKABET KURUMU
yayımlanan Katma Değerli Telekomünikasyon Hizmetleri Lisans Yönetmeliği
uyarınca Türk Telekom tarifelerde değişiklik yapabilir.
Ancak, bu yönetmelik 4502 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesini müteakip
Ulaştırma Bakanlığı tarafından çıkarılan "Telekomünikasyon Hizmetleri Yönetmeliği"
ile yürürlükten kaldırılmış ve 4673 sayılı Kanun ile telekomünikasyon alanında
düzenleme yapma görevlerinin tamamı Telekomünikasyon Kurumu'na devredilmiştir.
Telekomünikasyon Kurumu ise, 23.7.2001 tarihinde Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin
hizmetlerine ilişkin tarifelerin 23.7.2001 tarihinden itibaren Telekomünikasyon
Kurumu tarafından onaylanacağına dair 2001/247 sayılı kararı almıştır.
Bu çerçevede, Turkcell ve Türk Telekom'dan alınan veriler doğrultusunda,
1.8.1998 -1.7.2001 tarihleri arasında özel devrelere ilişkin kiralardaki değişikliklerin
aşağıdaki şekilde gerçekleştiği tespit edilmiştir:
Türk Telekom, 2, 8, 34 ve 155 Mb/s'lik hatlar için, o dönemde geçerli olan
tarifeler (kira bedelleri) üzerinden 1998 yılı sonuna kadar GSM operatörlerine %70
oranında bir indirim yapmış; 18.12.1998 tarihinde özel devrelere ilişkin kira bedelini
%56 ila %233 oranında bir defa artırmıştır. Aynı zamanda bu düzenleme ile GSM
operatörlerine uygulanan indirim oranını %70'den %60'a düşürmüştür.
Bu tarihten yaklaşık on ay sonra 1.10.1999 tarihinde kira bedellerine, 155
Mb/s'lik devre istisna olmak üzere, devrelerin niteliğine göre %8 ila %80 oranında
zam yapılmış, bunun yanısıra bazı devrelerin kiralarında ise %2 ila %49 arasında
indirim yapılmıştır. 34 Mb/s'lik devre hariç olmak üzere, 1.10.1999 - 18.1.2001
tarihleri arasındaki 14 ay boyunca kiralık devrelere zam yapılmamış; yalnız, GSM
operatörlerine uygulanan %60 oranındaki indirim 1.7.2000 tarihi itibarıyla
kaldırılmıştır. 18.1.2001'de ise KDV artışına paralel %7'lik bir zam yapılmıştır.
Nisan 2001 itibarıyla özel devre kira bedelleri kontör ücretine bağlı hale
getirilmiştir. Bu çerçevede, Nisan 2001'de tarifelere %56-95 oranında zam yapılmış,
aynı ay kontör ücretinin %6 oranında artmasına paralel olarak özel devre kira
bedelleri de %6 oranında artmıştır. Mayıs 2001 tarihindeki artış oranı %11, Temmuz
2001 tarihindeki artış oranı ise %1'dir.
Turkcell'in 1.8.2001 tarih ve 3249 sayılı yazısında, Aralık 2000 itibarıyla
Arabağlantı Sözleşmesinin yapıldığı Nisan 1998 tarihine göre, farklı konum ve
kademelerdeki 2 Mb/s kiralık hatlarda fiyat tarifesi artışının ABD Doları bazında 79
ile % 1573 arasında, TL bazında ise % 396 ile % 4530 arasında olduğu öne
sürülmüştür.
Türk Telekom'un 8.8.2001 tarih ve 5657 sayılı yazısında ise, 2 Mb/s'lik
devrenin kira bedelinin lisans tarihi olan 1998'den itibaren TL bazında %330
oranında arttığı (920.000.000 TL'den 3.964.800.000 TL'ye ulaştığı), ancak ABD
Doları bazında %30'luk bir düşüşün olduğu (4269'den 2952 ABD Doları'na gerilediği)
ifade edilmiştir. Aynı yazıda,
- 1.10.1999'dan bugüne kadar Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)'nin kümülatif artışının
%120 olduğu, kontöre ve devre kiralarına TÜFE oranında zam yapıldığı,
6 REKABET KURUMU
- 2 Mb/s hızındaki şehirlerarası özel devre kira ücretinin İspanya'da 10865,
İtalya'da 8284, Yunanistan'da 8959, İngiltere'de 7411, ABD'de 4837, Türkiye'de ise
2952 ABD Doları olduğu;
- Turkcell'in Ankara 9. ve Telsim'in Ankara 6. Asliye Ticaret Mahkemesi'ne
başvuruları neticesinde alınan yürütmeyi durdurma kararı uyarınca adı geçen
şirketlere Nisan 2001 dönemine ilişkin zamlı tarifenin uygulanmadığı;
- Telsim'in başvurusu üzerine Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 27.10.2000
tarihinde almış olduğu karar uyarınca Telsim'e %60'lık indirim uygulanmasına devam
edildiği
belirtilmiştir.
Dosya mevcudunda raportörlerce Türk Telekom A.Ş. İşletme Daire Başkanı
ile yapılan görüşmede, Aycell'e herhangi bir avantaj sağlanmasının söz konusu
olmadığı ve Aycell'in de verilen hizmetlerden diğer operatörlerle aynı şartlar altında
yararlanabileceği ifade edilmiştir.
Diğer taraftan yer, tesis, enerji, kule, soğutma tesisleri gibi altyapı hizmetleri
ile transmisyon sistemlerinin sağlanmasına ilişkin olarak Türk Telekom ile Aycell
arasında 6.2.2001 tarihinde bir protokol imzalanmıştır.
Bu Protokol'ün 3. maddesinde "Türk Telekom A.Ş. Aycell A.Ş.'nin talebini
mevcut mevzuat hükümleri doğrultusunda karşılayacaktır. Yapılan işlerin bedelleri
Aycell A.Ş.'ye fatura edilecektir. Bu konularda Türk Telekom A. Ş.'nin meri mevzuat
ve işlemleri geçerli olacaktır." İfadesine yer verilmiştir.
2.2.1.1.1. Değerlendirme
Turkcell'in şikayet dilekçelerinde Türk Telekom'un 16.5.2000 tarih ve 5202
sayılı genelgeyle indirim oranlarını tek taraflı olarak değiştirdiği, devre kiralarına
%250'ye varan oranlarda zam yaptığı ve Aycell'e avantaj sağladığı iddia
edilmektedir.
Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin ekinde bulunan Çizelge
2'nin "Türk Telekom'un mevcut tarifesi uygulanacak ve mevcut tarife aynen
yansıtılacaktır." şeklindeki 4.1. madde hükmüne rağmen, 18.12.1998 tarihine kadar
Türk Telekom GSM operatörlerine mevcut tarifeler üzerinden %70 oranında indirim
uygulamış, anılan tarihte %60 oranına düşürülen indirim, 1.7.2000 tarihi itibarıyla
kaldırılmıştır. %60 indirim oranının kaldırılması, GSM operatörlerinin ödedikleri özel
devre kira bedellerine %250 oranında bir artış olarak yansımış (operatörler daha
önce 100 TL.'lik tarife üzerinden %60'lık indirim ile 40 TL. kira ödedikleri devre için
bu defa 100 TL. ödemek durumunda kalmışlardır.), 1.10.1999 tarihinde kira
bedellerine devrelerin niteliğine göre (155 Mb/s'lik şehirlerarası devre istisna olmak
üzere) %8 ila %80 oranında zam yapılmış, bunun yanısıra bazı devrelerin kiralarında
ise %2 ila %49 arasında indirim yapılmıştır. 34 Mb/s'lik devre hariç olmak üzere,
1.10.1999 - 18.1.2001 tarihleri arasındaki 14 aylık dönemde kiralık devrelere zam
yapılmamış; 18.1.2001'de ise KDV artışına paralel %7'lik bir zam yapılmıştır. Nisan
2001'de özel devre kira bedellerinin kontöre endekslenmesiyle birlikte tarifelere
%56-95 oranında zam yapılmış, aynı ay kontör ücretinin %6 oranında artmasına
7 REKABET KURUMU
paralel olarak özel devre kira bedelleri de %6 oranında artmıştır. Mayıs 2001
tarihindeki artış oranı %11, Temmuz 2001 tarihindeki artış oranı ise %1'dir.
Türk Telekom yetkililerince söz konusu zamlara ilişkin olarak, maliyet
muhasebesi sistemine sahip olmamaları nedeniyle, mevcut durumu korumak
amacıyla zam yapma yoluna gidildiği ve kriter olarak TÜFE'nin dikkate alındığı,
başlangıçta uzun zaman aralıklarıyla büyük oranda zam yapıldığı, ancak Nisan 2001
tarihi itibarıyla kira bedellerinin kontöre bağlandığı belirtilmiştir.
Bu çerçevede fiyat hareketlerinin incelenmesi sonucunda, Türk Telekom'un
talep ettiği kira bedellerinin "fahiş" olduğu, veya "fahiş oranda" zam yapıldığı ve
dolayısıyla hakim durumunu kötüye kullandığı yönünde yeterli bulguya
rastlanmamıştır.
Bunun yanısıra, Turkcell'in Ankara 9. ve Telsim'in Ankara 6. Asliye Ticaret
Mahkemesi'ne başvuruları neticesinde alınan yürütmeyi durdurma kararları uyarınca,
adı geçen şirketlere Nisan 2001 dönemine ilişkin zamlı tarifenin uygulanmadığı;
Telsim'in başvurusu üzerine Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 27.10.2000
tarihinde almış olduğu karar uyarınca Telsim'e %60'lık indirim uygularımasına devam
edildiği anlaşılmıştır.
Diğer yandan, Telekomünikasyon Kurumu'nun 4673 sayılı Kanun'a istinaden,
23.7.2001 tarihinde, Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin hizmetlerine ilişkin tarifelerin
23.7.2001 tarihinden itibaren Telekomünikasyon Kurumu tarafından onaylanacağına
dair karar aldığı görülmektedir.
Özel devre kira bedellerine ilişkin olarak açıklığa kavuşturulması gereken bir
diğer husus, Türk Telekom'un Aycell'den diğer GSM operatörlerine oranla daha
düşük bir kira bedeli talep etmek suretiyle ayrımcılık yaptığı iddiasıdır.
Yer, tesis, enerji, kule, soğutma tesisleri gibi altyapı hizmetleri ile transmisyon
sistemlerinin sağlanmasına ilişkin olarak Türk Telekom ile Aycell arasında 6.2.2001
tarihinde imzalanan protokolün 3. maddesinde "Türk Telekom A.Ş. Aycell A.Ş.'nin
talebini mevcuf mevzuaf hükümleri doğrultusunda karşılayacaktır. Yapılan işlerin
bedelleri Aycell A.Ş.'ye fatura edilecektir. Bu konularda Türk Telekom A.Ş.'nin meri
mevzuat ve işlemleri geçerli olacaktır." ifadesi yer almaktadır. Türk Telekom A.Ş.
yetkilileri tarafından Aycell'e herhangi bir avantaj sağlanmasının söz konusu
olmadığı ve Aycell'in de verilen hizmetlerden diğer operatörlerle aynı şartlar altında
yararlanabileceği belirtilmiştir. Önaraştırma döneminde Aycell'in faaliyete geçmemiş
olması nedeniyle, Aycell'e fiilen uygulanan özel devre kira bedelini tespit etmek
mümkün olmamış; yukarıda yer verilen protokol hükmüne aykırı ve Türk Telekom
A.Ş. yetkililerinin beyanının aksi yönünde herhangi bir kanıta rastlanılmamıştır.
2.2.1.2. Altyapı ve Tesis Kirası İle Enerji Bedelleri
4502 sayılı Kanun'un 2(c) maddesi, diğer işletmecilerin ve kişisel
telekomünikasyon tesislerini kullanan şahısların ana telekomünikasyon şebekesine
ara bağlantı taleplerinin ve telekomünikasyon alt yapı tesislerinden yararlanma
ihtiyaçlarının, belirlenen tekel süresi boyunca öncelikle Türk Telekom tarafından
karşılanacağını hüküm altına almıştır.
8 REKABET KURUMU
Aynı hükmün devamında Türk Telekom'un, bir işletmecinin veya bir kişisel
telekomünikasyon tesisi sahibinin alt yapı talebini karşılayamaması halinde, talebi
karşılanmayan tarafın, gerekli alt yapı tesisini ilgili imtiyaz sözleşmesi ya da
telekomünikasyon ruhsatı hükümleri çerçevesinde kendi imkanları ile kurabileceği
veya Ulaştırma Bakanlığı'nın bu alt yapının kurulması hususunda imtiyaz veya
telekomünikasyon ruhsatı verebileceği belirtilmiştir.
Bu çerçevede, Türk Telekom'dan kiralanan altyapı hizmetleri santral, baz
istasyon, baz kontrol istasyon ve kule kurmak üzere Türk Telekom'un mahallerindeki
tesislerden faydalanılan hizmetlerdir. Bunlar için yer kira bedeli, kule kira bedeli,
BTS enerji bedeli ve enerji muvafakatname bedeli ödenmektedir.
Ulaştırma Bakanlığı tarafından 28.3.2001 tarih ve 24356 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan Telekomünikasyon Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre, Türk
Telekom, kendi alt yapısından yararlanma taleplerini ve bu taleplere verdiği
cevapları, cevap tarihinden itibaren 7 iş günü içerisinde Telekomünikasyon
Kurumu'na gönderir. Telekomünikasyon Kurumu, ilgili telekomünikasyon alt
yapısının niteliğine göre bir imtiyaz sözleşmesi akdedilmesi veya bir
telekomünikasyon ruhsatı verilmesi hususunda görüşünü Bakanlığa bildirir.
Bakanlığın yetkilendirme işlemlerini, Türk Telekom'un talebi karşılayamadığı günden
itibaren 45 iş günü içinde başlatması gerekmektedir. Bu süreçte yetki belgesi
verilecek işletmeci çıkmaz ise, Bakanlık asgari hizmet konu ve kapsamlarını da göz
önünde bulundurarak talebi tekrar değerlendirir, anılan hizmet, asgari hizmetler
kapsamında ise, Türk Telekom söz konusu telekomünikasyon alt yapısını yapmak
zorundadır. Hizmetin asgari hizmetler kapsamında olmaması durumunda
Bakanlık, söz konusu telekomünikasyon alt yapısını yapması için talep sahibine yetki
belgesi verebilir.
Turkcell ve Ulaştırma Bakanlığı arasında imzalanan İmtiyaz Sözleşmesi'nin
"Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi" başlıklı 27. maddesinde, Türk
Telekom ile işletmeci arasındaki ilişkilerin Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği
Sözleşmesi ile düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
Turkcell ile Türk Telekom arasında imzalanan Şebekeler Arası Irtibat ve
Işbirliği Sözleşmesi'nin 3.1.1. maddesinde, Türk Telekom'un ücreti karşılığında,
işletmeciyi, Türk Telekom'un tesislerinden, yer ve diğer alt yapı imkanlarından
yararlandıracağı, GSM santralleri, baz istasyonları, baz istasyon kontrol istasyonları
ve işletmeci şebekesinin diğer ekipmanları arasındaki bütün bağlantıları ile işletmeci
şebekesi ile Türk Telekom şebekesi arasındaki bağlantıların transmisyon ortamını
sağlayacağı ifade edilmiştir.
Aynı sözleşmenin Türk Telekom'a ait yerleşim alanlarındaki taşınmaz malların
kiraya verilmesine ilişkin ilave 3.A.1. maddesinde "Türk Telekom'a ait yerleşim
alanlarındaki gayrimenkullerin kira bedellerinin tespit edilmesi; Emlak Bankasının o
mahalde bulunan birimine yaptırılacak ekspertiz sonucu alınacak ekspertiz raporuna,
Emlak Bankasının ekspertiz yapamadığı veya Emlak Bankası birimlerinin
bulunmadığı mahallerde Sanayi ve Ticaret Odası Başkanlığına bağlı birimlerden
alınacak rayiç belgelerine, her iki ünitenin bulunmadığı mahallerde ise, o mahalde
bulunan Türk Telekom birimlerinde görev yapan 3 ve İşletmecinin 1 elemanından
9 REKABET KURUMU
oluşacak rayiç tespit heyetince hazırlanacak rapora göre tespit edilecektir." ifadesi
yer almaktadır.
Yukarıda yer alan düzenleme çerçevesinde, Türk Telekom'a ait
gayrimenkullerden yararlanılması karşılığında ödenecek kira bedelleri her il ve ilçeye
göre farklılık göstermektedir.
Diğer yandan, Türk Telekom, altyapı hizmetlerinden yararlanılmasına ilişkin
olarak 20.6. 2001 tarih ve 714 sayılı genelge ile operatörlere yeni bir yönetmelik
yayınladığını bildirmiştir. Bu yönetmelikte, önceki yönetmelikten farklı olarak,
yararlanılan tesisin bulunduğu yere göre değişen ve ekspertiz raporuna göre
belirlenen kira bedelleri yerine, sabit bedeller getirilmesine karar verilmiştir. Yeni
yönetmeliğe göre, kira bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
- Yer kullanım ücreti: 300 ABD Doları/M2 ( Bina içi-R/L istasyonlarında)
- Yer kullanım ücreti: 150 ABD Doları/M2( Bina dışı-R/L istasyonlarında)
- Yer kullanım ücreti: 150 ABD Doları/M2( Bina içi/Bina dışı-Büyükşehir belediyesi-
Metropoliten il sınırları dahilinde-santral merkezlerinde)
- Yer kullanım ücreti: 120 ABD Doları/M2(Bina içi/Bina dışı-Büyükşehir belediyesi-
Metropolitin il sınırları haricinde-santral merkezlerinde)
- TT'dan bağımsız DDF çatısı için yer kullanım ücreti: 50 ABD Doları/0.5 M2(her
yerde)
- TT'a bağımlı DDF çatısı (arabağlantı için) için yer kullanım ücreti: Ücretsiz
Bu Genelge'nin dağıtım kısmında Turkcell, Telsim, İş-Tim ve Aycell firmaları
yer almaktadır.
2.2.1.2.1. Değerlendirme
Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin ne şekilde uygulanacağı,
Türk Telekom'un tesislerinden yararlanma bedelini tek başins belirleyip
belirleyemeyeceği veya bunun Sözleşme'nin tek taraflı olarak değiştirilmesi anlamına
gelip gelmeyeceği rekabet hukukunun konusunu oluşturmamaktadır.
Kira bedellerinin bu şekilde belirlenmesinin ve Türk Telekom'un yüksek kira
bedeli talep etmesinin rekabet hukuku ile ilişkisini kurabilmek için öncelikle, Türk
Telekom'un işletmecileri söz konusu tesislerden yararlandırmasının zorunlu olup
olmadığı, bu yerlerin alternatiflerinin bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Bu
açıdan bakıldığında, Türk Telekom'un baz istasyonları birbirleri arasında, baz
istasyonları ile santraller arasında ve GSM operatörlerinin çeşitli birimleri arasında
transmisyonu sağlama konusunda tekel olduğu, bu nedenle transmisyonu sağlama
zorunluluğunun bulunduğu ve GSM operatörlerinin söz konusu hizmeti Türk
Telekom'dan almak zorunda oldukları bilinmektedir. Ancak, Türk Telekom'un kendi
gayrimenkullerinin içinde GSM operatörleri için yer, enerji, ekipman sağlama
yükümlülüğü bulunmamaktadır. Bunun yanısıra, GSM operatörlerinin kendi ekipmanı
(özellikle baz istasyonları) için özel mülklerden kira bedeli karşılığında
yararlandıkları, hatta, İş-Tim'in (Aria) Türk Telekom santrallerini/gayrimenkullerini
kullanmadığı bilinmektedir.
Özetle, Türk Telekom'un kendi gayrimenkullerinde sağladığı yerlere ilişkin
olarak GSM operatörlerinden talep ettiği kira bedelinin yüksek olması tek başina bir
rekabet ihlali değildir.
10 REKABET KURUMU
Diğer yandan, Türk Telekom'un gayrimenkullerinde yer kiralama konusunda
Aycell lehine ayrımcılık yaptığı da iddia edilmektedir. Türk Telekom'un kendi
gayrimenkullerindeki yerlerin bir kısmını Aycell'e daha ucuza kiralaması, diğer GSM
operatörleri karşısında Aycell'e açık bir rekabet avantajı kazandıracaktır. Türk
Telekom'un transmisyonda tekel konumunda olduğu, ancak GSM operatörlerini
santrallerinden yararlandırıp yararlandırmamakta serbest olduğu ve operatörlerin
alternatif yerlerden de yararlanabilecekleri dikkate alındığında, gayrimenkulun
kiralanmasında Türk Telekom'un hakim durumda bulunduğundan söz etmek
mümkün görünmemektedir. Ancak, Türk Telekom santralinin dışına ekipman
yerleştirilmesi halinde santral ile GSM operatörünün ekipmanı arasındaki bağlantının
sağlanması, yine Türk Telekom'un transmisyon hatları vasıtasıyla, yani Telekom'un
tekel hakkına sahip olduğu bir alanda gerçekleşecektir.
Türk Telekom'un, altyapı hizmetlerinden yararlanılmasına ilişkin olarak
20.6.2001 tarih ve 714 sayı ile yayınladığı, ancak henüz yürürlüğe girmemiş olan
yönetmeliğin dağıtımına ilişkin genelgede, Turkcell, Telsim, İŞ-TİM ve Aycell
firmalarının adı yer almaktadır. Bu aşamada, Turkcell ve Telsim'den Şebekeler Arası
İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin ilave 3.A.1. maddesi uyarınca kira bedeli talep
edilmektedir. Bunun yanısıra Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği
Sözleşmesi'nin ilave 3.A.1. maddesindekine benzer hükümleri içeren bir
protokol de Aycell'in imzasına sunulmak üzere hazırlanmıştır. Bu çerçevede, altyapı
tesis kirası ve enerji bedelleri açısından Aycell lehine ve diğer GSM operatörleri
aleyhine ayrımcılık yapıldığına dair herhangi bir kanıt elde edilememiştir.
2.2.2.Türk Telekom'un Özel Devre Kiralama Sözleşmelerinin Süreleri İle Yasal
Tekel Süresini Fiili Olarak Uzatmak İstemesi
Turkcell tarafından 1.8.2001 tarih ve 3249 sayı ile gönderilen yazıda, Türk
Telekom'un işletmeleri 7 yıllık sözleşmeler yapmaya zorlayarak, 31.12.2003
tarihinden sonra da transmisyon tekelini fiilen elinde bulundurmak istediği iddia
edilmektedir.
Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin, Çizelge 2, 4.1. maddesinde,
Türk Telekom'un mevcut tarifesinin uygulanacağının ve mevcut tarifenin aynen
yansıtılacağının belirtilmesine rağmen, GSM operatörlerine 18.12.1998 tarihine
kadar %70 indirim yapıldığı anlaşılmıştır.
Türk Telekom tarafından yayımlanan 16.5.2000 tarih ve 5202 sayılı Genelge
ile özel devrelere uygulanan indirim oranları kiralanan devre sayısı ve sözleşme
süresine göre yeniden düzenlenmiştir. Bu genelge uyarınca, indirim oranları
aşağıdaki tabloda yer aldığı şekildedir:
2 Mb/s ve üzeri devreler için Sözleşme Süreleri
Toplam Devre Sayısı: 3 yıl 5 yıl 7 yıl
0-99 5% 10% 15%
100-499 10% 15% 20%
500 ve üzeri 15% 20% 25%
Genelgede bu indirim oranlarının 1.7.2000 tarihinden itibaren uygulanacağı,
bu tarihe kadar eski uygulamaya devam edileceği belirtilmektedir. Bunun yanı sıra,
11 REKABET KURUMU
Tarafların sözleşmeyi süresinden önce feshetmeleri halinde, cezai şart olarak verilen
indirimin geri alınması hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede, 500 devreden fazlasını
kiralayan GSM operatörleri yaptıkları sözleşmenin süresine göre %15 ila %25
arasında bir indirim alma hakkı kazanacaklardır.
Türk Telekom A.Ş. yetkililerince de, Avrupa Topluluğu'nda en fazla indirimin
% 20 seviyesinde olduğu, kiralık hat ücretlerinde son on yılda ABD Doları bazında
değişim dikkate alındığında Türkiye'deki ücretlerin Avrupa'nın gerisinde kaldığı ve
indirimlerin tüm aboneler için geçerli olduğu ifade edilmiştir.
2.2.2.1. Değerlendirme
Hakim durumda olan bir firmanın ürün veya hizmetlerinin bedelinde süreye
bağlı olarak indirim yapması, mevcut rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırma veya
potansiyel rakiplerin pazara girişlerini engelleme amacını taşıyabilir. Bu çerçevede,
Türk Telekom'un 2004 yılı başına kadar ses iletiminde tekel hakkına sahip olacağı,
ancak 4673 sayılı Kanun uyarınca, Türk Telekom'un sermayesindeki kamu payının
%50'nin altına düşmesinden itibaren tekel hakkının ortadan kalkacağı dikkate
alınmalıdır.
Dosya mevcudunda yapılan incelemeler sonucunda, 3, 5 ve 7 yıllık
sözleşmelere uygulanan ve %5 ila %25 arasında değişen indirim oranlarının ve
işletmeleri sözleşmelere bağlı kılmak amacıyla uygulanan cezai şartın, piyasaya
girmek isteyecek rakipleri caydıracak nitelikte olduğuna dair herhangi bir bulguya
rastlanmamıştır. İlgili pazarda, teknolojinin hızla değişmesi nedeniyle devrelerin
taşıma kapasitelerinin sürekli olarak arttığı, mevcut devrelerin kısa sürede atıl kalma
riski ile karşı karşıya bulunduğu ve piyasanın bu özelliğine rağmen GSM
operatörlerinin halihazırda sözleşmelerini 7 yıl üzerinden yaptıkları ve kapasite
artırımları söz konusu olduğunda, daha yüksek kapasiteli bir devre kiralayarak, cezai
şart ödemek pahasına daha düşük kapasiteli devreleri iptal ettikleri dikkate
alındığında, sözleşme sürelerinin uzun olmasının piyasada etkin bir şekilde faaliyet
gösterebilecek teşebbüsler açısından caydırıcı olmadığı anlaşılmaktadır. Bu
durumun aynı zamanda, Türk Telekom'un, süreye bağlı indirimlerin "yapılan
yatırımın maliyetlerini karşılamadan devre dışı kalmasını önleme amacı" taşıdığı
şeklindeki açıklaması ile de uygunluk arzettiği görülmektedir. Dolayısıyla, özel devre
kiralarında sözleşme süresine bağlı olarak indirim yapılmasının piyasaya girişi
engelleyeceğine dair herhangi bir kanaat oluşmamıştır.
2.2.3. Türk Telekom'un Santrallerinden Bir Kısmındaki GSM Operatörlerine Ait
Cihazların Tahliyesi Vasıtasıyla GSM Operatörlerinin Faaliyetlerinin
Zorlaştırılması
Türk Telekom'un, 11.7.2001 tarih ve 1258 sayılı yazısı ile Turkcell'den,
İzmir'de 14, Ankara'da 15, İstanbul'da 17, Denizli'de 4, Gaziantep'te 6, Kırklareli'nde
2, Eskişehir'de 1, Kocaeli'de 2, Muğla'da 3, Antalya'da 4, Adana'da 1 olmak üzere
toplam 69 Türk Telekom binasında bulunan cihazlarını, Türk Telekom'un ihtiyacına
binaen Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin "Türk Telekom'ca tahsis
edilen gayri menkule ihtiyaç duyulması halinde tahliye için işletmeciye altı aydan az
olmamak üzere makul bir süre verilir. İşletmeci bu süre içinde gayrimenkulu tahliye
12 REKABET KURUMU
edecektir" hükmünü taşıyan EK-D İlave 3.A.1. maddesi uyarınca, 2.1.2002 tarihine
kadar tahliye etmesi talep edilmiştir.
Bunun yanı sıra, Türk Telekom'un 12.7.2001 tarih ve 1264 sayılı yazısı ile,
Telsim'den İzmir'de 14, İstanbul'da 19, Ankara'da 17, Denizli'de 5, Gaziantep'de 6,
Kırklareli'de 1, Kocaeli'de 4, Muğla'da 3, Antalya'da 6 olmak üzere toplam 75 Türk
Telekom binasında bulunan BTS, BSC, PCU ve minilink cihazlarını çıkarması
istenmiştir.
Turkcell ve Telsim'den boşaltılması istenen 144 adet Türk Telekom
santralinde yer alan cihazlardan İstanbul -Acıbadem ve Adana- Mahfesığmaz
santralindekiler GSM operatörleri açısından önem taşımaktadır (MSC). Bunların
haricindekiler ise, radyolink ve baz istasyonlarıdır.
Türk Telekom tarafından gönderilen 9.8.2001 tarih ve 1373 sayılı yazıda,
sadece bir işletmecinin kesin olmamakla birlikte 7000-10000 civarında yurt
genelinde istasyonu bulunduğu, dolayısıyla boşaltılması istenen yer sayısının toplam
rakam içinde küçük bir oran oluşturduğu belirtilmiştir.
Raportörlerce konuya ilişkin olarak Ankara'da bulunan Çayyolu, Ümitköy ve
Balgat santrallerinde 10.8.2001 tarihinde yapılan yerinde incelemelerde, her üç
santralin amiri de Turkcell ve Telsim'e ait radyo baz istasyonlarının boşaltılması
yönünde kendilerine bir talimat gelmediğini, kendilerinin de bu yönde bir talepleri
olmadığını ifade etmişlerdir. Her üç santralde de Aycell'e ait baz istasyonlarının
yerleştirilmesine dönük ön çalışmaların tamamlandığı, Çayyolu ve Balgat
santrallerinde yerleştirme işleminin tamamlanmış olduğu, ancak bunların henüz
faaliyete geçmediği ifade edilmiştir. İncelemede bulunulan Türk Telekom Ümitköy ve
Balgat santrallerinde yer sıkışıklığı bulunduğu, Çayyolu santral binasında ise böyle
bir sıkışıklığın olmadığı belirtilmiştir.
2.2.3.1. Değerlendirme
Türk Telekom'un kendi santrallerinde GSM operatörlerine yer tahsis etme
zorunluluğu yoktur. Ancak, PSTN şebekesine erişimin kolay ve daha ucuz olması
nedeniyle GSM operatörleri Türk Telekom santrallerinden yararlanmayı tercih
etmektedirler.
Türk Telekom'un transmisyon hatlarında yasal tekel olduğu anlaşılmakla
beraber, santrallerde techizat için yer sağlama hususunda zorunluluğu
bulunmamaktadır. GSM operatörlerinin tahliye talep edilenlerin dışındaki birçok
santralde ve özel mülkte faaliyet gösterdikleri, Türk Telekom'un Ağustos 2001 tarihi
itibarıyla santrallerinden bazılarında GSM operatörlerinin yer ve enerji taleplerine
olumlu cevap verdiği, tahliye edilmesi istenilen yerlerin üçünde yapılan
incelemelerde, bu bölgelerin gelişmeye, şehirleşmeye açık olduğu, Türk Telekom'un
bu bölgelerde kendi hizmetlerini gerçekleştirmek için alana ihtiyaç duyduğu
görülmektedir. Bunların yanısıra, Türk Telekom'un söz konusu davranışının GSM
operatörlerinin faaliyetlerini kesintiye uğratmak amacıyla veya Aycell'e avantaj
sağlamak amacıyla yapıldığına dair somut bir delile ulaşılmamıştır.


13 REKABET KURUMU
2.2.4. Turkcell'in Özel Devre ve Diğer Altyapı Taleplerinin Karşılanmaması
Türk Telekom'un GSM işletmecilerince talep edilen, arabağlantının
sağlanmasında kullanılan özel devrelerin temini dışında işletmecilerin diğer
taleplerini karşılaması zorunluluğu bulunmamaktadır. Nitekim Türk Telekom A.Ş.
Genel Müdürlüğü tarafından 25.10.2000 ve 210 sayı ile Türk Telekom İI
Müdürlüklerine Türk Telekom binalarında, yabancı kurum ve kuruluşlara yer tahsis
edilmemesini isteyen bir yazı gönderilmiştir. Bu yazıda aynen, "Şirketimizde ileride
yapılacak olan yatırımlar gözönünde bulundurularak, yer sıkıntısı olan ve olabilecek
Şirketimize ait binalarda, kulelerde ve Şirketimize tahsis edilmiş Posta binalarında
bulunan salonlarda ileride montajı yapılacak olan teçhizat ve ekipmanlar için
gereksinim duyulacak yerlerin ve tüketilecek enerjinin şimdiden tahsis edilmesi ve
yabancı kurum ve kuruluşlara (GSM işletmecileri dahil) yer tahsis edilmemesi
hususunda gereğini rica ederiz." denilmektedir.
28.1.2001 ve 12.6.2001 tarihli yazılarda Telsim'in enerji ve yer talepleri Türk
Telekom tarafından reddedilmiştir.
Van Telekom İI Müdürlüğü, 13.11.2000 tarihli bir yazıyla, ve 25.10.2000 tarihli
ve 210 sayılı emre istinaden, Turkcell'in Telekom binalarındaki yerlerde enerji, kule
ve yer gibi ihtiyaçlarının artık karşılanmayacağını belirtmiştir.
Ancak Türk Telekom bu Genelge'nin yayımlandığı tarihten sonra 20.7.2001
tarihine kadar Turkcell'e 19 BTS onayı, 185 radyolink(R/L) onayı verilmiştir. Söz
konusu emirden sonra Türk Telekom tarafından onay verilmeyen -BTS değişikliği,
M/L montajı, cabinet ilavesi ve ilave anten montajı ile ilgili olarak - yer sayısı ondur.
Bu taleplere Türk Telekom tarafından onay verilmeme gerekçesi taleplerin ilgili
prosedürlerin takip edilerek yapılmaması olarak gösterilmiştir.
Türk Telekom tarafından ihtiyaç duyulacak yerlerde diğer kuruluşlara yer
tahsis edilmemesini isteyen 25.10.2000 tarihli ve 210 sayılı Genelgeden sonra,
19.7.2001 tarihine kadar Türk Telekom tarafından Telsim firmasına 146 R/L, 22
PCU, 5 BSC montaj, 15 BTS montaj ve 25 R/L değişim onayı verilmiştir.
2.2.4.1. Değerlendirme
Özel devre ve diğer altyapı taleplerinin karşılanmamasına ilişkin olarak öne
sürülen 25.10.2000 ve 210 sayılı Genelge, yer sıkıntısı olan ve olabilecek Türk
Telekom binalarında, yabancı kurum ve kuruluşlara yer tahsis edilmemesini
emretmektedir. Söz konusu Genelge'de GSM operatörleri ile özel devre ve enerji
talep eden diğer kurum ve kuruluşları arasında ayrım yapılmamaktadır. Dolayısıyla,
Genelge'nin yalnızca Aycell'e rakip olan GSM işletmecilerini hedef aldığı ve onların
faaliyetlerini zorlaştırma amacı taşıdığını ileri sürmek mümkün görünmemektedir.
Nitekim, Van İI Müdürlüğü'nün uygulaması haricinde, Genelge'nin uygulandığına
ilişkin herhangi bir belge mevcut değildir. 210 sayılı Genelge'den sonra Türk
Telekom'un farklı gerekçelerle yer, devre veya enerji tahsis etmediği durumlar
olmakla beraber, Genelge'nin yayımlandığı tarihten 20.7.2001 tarihine kadar
Turkcell'e 19 BTS onayı, 185 radyolink(R/L) onayı, Telsim'e de 146 R/L, 22 PCU, 5
BSC montaj, 15 BTS montaj ve 25 R/L değişim onayı verilmiştir. Daha önce de
belirtildiği üzere, Türk Telekom'un özel devre sağlama yükümlülüğü vardır, ancak
yer, enerji vb. talepleri karşılamakla yükümlü değildir. Bu açıdan bakıldığında, Türk
14 REKABET KURUMU
Telekom'un Aycell'in rakiplerini zor durumda bırakmak amacıyla özel devre ve diğer
altyapı taleplerini karşılamamak suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığına ilişkin
iddianın gerçeği yansıtmadığı anlaşılmaktadır.
J- SONUÇ
Yukarıda verilen bilgiler ve yapılan değerlendirmelerin doğrultusunda, Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'nin;
- Özel devre kira bedellerine ve altyapı ve tesislerden kullanılmasından alınan kira
bedellerine yüksek oranlarda zam yaparak hakim durumunu kötüye kullandığına
ve GSM operatörleri arasında"Aycell" lehine ayrımcılık yaptığı,
- Özel devrelerin kira bedellerine sözleşme süresinin uzunluğuna göre indirim
yaparak, yasal tekel süresinin bitiminden sonra da tekel konumunu fiilen
sürdürmeyi hedeflediği,
- Sahip olduğu santraller ve gayrimenkullerin bir kısmında, GSM operatörlerine ait
cihazların tahliyesi vasıtasıyla GSM operatörlerinin faaliyetlerini zorlaştırmak
suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı,
- GSM operatörlerini özel devre ve enerji vb. diğer altyapı taleplerini
karşılamayarak GSM operatörlerinin faaliyetlerini zorlaştırmak yoluyla hakim
durumunu kötüye kullandığı,
dolayısıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesini ihlal
ettiği iddiatarına yönelik herhangi bir tespite ulaşılamaması nedeniyle, anılan
teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve her iki şikayetin
reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy