Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin internet erişim hizmetleri piyasasındaki faaliyetlerinin rekabet koşullarını bozduğu iddiası - Karar Sayı 04-01/27-9

REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-2-16 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-01/27-9
Karar Tarihi : 8.1.2004
Dosya Konusu : Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin internet erişim hizmetleri
piyasasındaki faaliyetlerinin rekabet koşullarını bozduğu iddiası.
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER: İlmutluhan SELÇUK, Derya YENİŞEN,
Ali ARIÖZ, Adnan AKGÜN
C. ŞİKAYET
EDEN : Yeşil Ege Bilişim ve İnternet Hizmetleri A.Ş.
Atatürk Cad. No:184 D:2 35210 Alsancak/İzmir

D. HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı Aydınlıkevler/Ankara
E. İDDİALARIN ÖZETİ :
Yeşil Ege Bilişim ve İnternet Hizmetleri A.Ş. (Efes Net)'nin Kurum kayıtlarına
27.3.2003 tarih ve 1292 sayı ile intikal eden başvurusunda özetle;
- Rekabet Kurulunun 28.3.2001 tarih ve 01-03/123-M sayılı kararı ile Türk
Telekomünikasyon A.Ş. (TTAŞ) hakkında başlatılan soruşturmada nihai
kararın 4.10.2002 tarihinde tefhim edildiği,
- rekabetin tesis edilememesi neticesinde "etkin maliyet esasları" işler hale
getirilemediği için rekabet ihlallerinin daha da kötüleşerek devam etme
eğiliminde olduğu,
- söz konusu durumun Efes Net'in öz sermayesini tüketerek zararlarını
arttırdığı, bu yüzden bir an önce gerekli tedbirlerin alınmasını talep ettikleri,
- rekabet ihlalleri neticesinde kaybedilen aboneler ile TTAŞ tarafından internet
servis sağlayıcıların erişimine açılmayan altyapılar üzerinden TTNet
tarafından sunulan hizmetler için yeni aboneler kaydedilmesi sonucu, TTNet
abone sayısının sürekli arttığı,
- Efes Net ile TTNet şebekeleri arasında irtibatı sağlayan bağlantının TTAŞ'dan
kiralandığı ve bu hattın aynı zamanda Efes Net şebekesinin internete
bağlantısı için kullanıldığı,
04-01/27-9
2
- TTNet şebekesinin büyümesi sonucu artan trafiği nedeniyle iki şebeke
arasındaki bağlantının kapasitesinin yetersiz kaldığı ve bu nedenle müşteri
şikayetlerinin arttığı,
- kapasite artışı nedeniyle oluşan maliyetlere Efes Net'in katlanmak zorunda
kaldığı,
- arabağlantının TTNet ile Efes Net arasındaki kısmının ücretsiz olmasının
hakkaniyet gereği olduğu
ifade edilmektedir.

F. DOSYA EVRELERİ

Konuya ilişkin olarak Kurum kayıtlarına 4.7.2003 tarih, 3036 sayı ile giren
Telekomünikasyon Kurumu görüşü çerçevesinde söz konusu başvuruyu
inceleyen Raportör tarafından düzenlenen 4.7.2003 tarih, 2003-2-16/BN-04-
Ş.A. sayılı Bilgi Notu, 7.7.2003 tarih, REK.0.06.00.00/77 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10.7.2003 tarihli Kurul gündeminde ele alınarak 03-50/560-M sayı
ile dosya konusuna yönelik olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 15.8.2003 tarih, 2003-2-16/ÖA-03-İS
sayılı Önaraştırma Raporu, 18.8.2003 tarih ve REK.0.06.00.00/103 sayılı
Başkanlık önergesi ile 03-58 sayılı Kurul gündeminde ele alınmıştır. Bu
toplantıda yapılan görüşmeler sonucunda; internete toptan erişim ve uluslararası
karasal kiralık devre uygulamaları bakımından TTAŞ hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılması yönünde oylara karşılık,
tarafların öncelikle 4054 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca uyarılmaları
yönünde kullanılan oylar sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un 51. maddesinde
öngörülen karar yeter sayısının oluşmadığı anlaşılarak, anılan maddenin ikinci
fıkrasında öngörülen yöntem izlenmek üzere dosya konusunun Kurul
gündeminde incelemede kalmasına 03-58/ 676-M sayı ile karar verilmiştir.

Bu defa 28.8.2003 tarihli toplantıda 4054 sayılı Kanun’un 51. maddesi uyarınca
yapılan oylama sonucunda;

1- internete toptan erişim ve uluslararası karasal kiralık devre uygulamalarına
ilişkin olarak TTAŞ’ye 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca ihlale son verilmesi yönünde yazılı görüş bildirilmesine,

2- a) hazırlanacak Kurul görüşü doğrultusunda işlem yapılmaya
başlandığının TTAŞ tarafından 30 gün içinde Rekabet Kurumuna
bildirilmesi gerektiğine,
b) aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca haklarında
soruşturma açılacağının TTAŞ’ye bildirilmesine
03-59/711-332 sayı ile karar verilmiştir.

04-01/27-9
3
Rekabet Kurulunca alınan bu karar çerçevesinde 28.10.2003 tarihli ve 2996 sayılı
Başkanlık yazısı ile,
a.
- TTAŞ’nin kendi son kullanıcılarından;
o Diğer İnternet Servis Sağlayıcı (İSS)’lara kapalı olan ve servis
sağlayıcı olarak yalnız TTAŞ tarafından kullanılabilen Kablo, DSL
veya 146 üzerinden bağlanan bireysel son kullanıcılardan ve
o TTAŞ’nin sunduğu web sitelerinden (bazı kamu kurumları ile İhlas,
Yimpaş gibi özel kuruluşların web sayfaları) (kurumsal son
kullanıcılardan)
kaynaklanan trafik ile TTAŞ’nin toptan sağlayıcı olarak hizmet verdiği
yurtiçi diğer İSS’lerden kaynaklanan (TTAŞ’nin arkasında yer alan) trafiğin,
yurtdışına gidiş ve geliş yönünde taşınan trafikten ayrılması,
- yurtdışına gidiş ve geliş yönünde taşıdığı trafiğin tek başına
fiyatlandırılması
b. uluslararası karasal kiralık devre fiyatlarının maliyetler ile ilişkili olarak
yeniden düzenlenmesi yönünde uygulamalara başlandığını teyit eden
yazılı cevabın ve
c. uluslararası karasal kiralık devre tarifeleri ile maliyetlerin ilişkisini
[TTAŞ’nin fiber optik kablolar üzerinden sahip olduğu tüm yurtdışı çıkış
kapasitesi ve bunlara kaç yıllığına sahip olduğu (yapılan anlaşmaların
süresi), bunlara ilişkin (toplu ödeme miktarları, yıllık bakım vd. adlar
altında) yapılan ödemeleri],
d. uluslararası karasal kiralık devre satışında diğer İSS’lere yönelik ayrımcı
bir uygulama olmadığını [bu çerçevede diğer İSS’lere yönelik (doğrudan
internete erişim vb. adlar altında) TTAŞ tarafından sunulan toptan hizmete
ilişkin ücretlendirmenin hangi maliyet kalemleri (örneğin; uluslararası
karasal kiralık devreler gibi altyapı, işletme gideri vb.) esas alınarak
oluştuğunu]
gösterir yazının, tebliğ tarihini müteakip 30 gün içerisinde Kuruma gönderilmesi
hususlarını içeren yazılı görüş tebliğ edilmiş, aksi durumda 4054 sayılı Kanun’un
41. vd. hükümleri uyarınca soruşturma açılacağı bildirilmiştir.

1.12.2003 tarih ve 5865 sayı ile TTAŞ'ın cevabı Kurum kayıtlarına intikal etmiş,
bunu müteakip TTAŞ tarafından yazılı cevabı açıklayıcı mahiyette, ilki
15.12.2003 tarih ve 6118 sayılı, ikincisi 2.1.2004 tarihli ve 003 sayılı olmak üzere
iki ek yazılı beyanda bulunulmuştur.

TTAŞ tarafından cevap yazısında, internet toptan erişim hizmetlerine ilişkin
olarak IP-VPN adı altında yeni bir hizmet sunulacağı ifade edilmiş ve
i. IP-VPN tarifelerinin maliyete dayalı olacağı,
ii. bu hizmetin verileceğine dair çalışmaların başlatıldığı, bu çalışmaların 3 ila 6
ay arası bir sürede tamamlanacağı,
04-01/27-9
4
uluslararası karasal kiralık devre tarifelerine ilişkin olarak ise, “Uluslararası Kiralık
Data devre tarifelerinde maliyetler çıkıncaya kadar %20 oranında indirim
yapılacağı, maliyetlerin belirlenmesinin 2 ay içinde bitirilmesinin hedeflendiği yeni
TTAŞ tariflerinin Şubat ayı sonuna kadar Telekomünikasyon Kurumuna
gönderileceği” ifade edilmiştir.

Konu 8.1.2004 tarihli ve 04-01 sayılı Kurul toplantısında, bu gelişmeleri Kurul
gündemine intikal ettiren 6.1.2004 tarih, REK.0.06.00.00/2 sayılı başkanlık yazısı
ve ekinde yer alan 5.1.2004 tarihli Bilgi Notu çerçevesinde görüşülmüş ve karara
bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
İlgili Raportörler tarafından Önaraştırma Raporu'nda;
1. TTNet’in diğer İSS’lere toptan hizmet sağlanması konusunda rakipleri ve
müşterileri karşısında çok güçlü bir konuma sahip olduğu,
2. TTNet tarafından diğer İSS’lere yönelik arz edilen doğrudan internet erişim
paketinin İSS’leri, maliyetlerini artırmak suretiyle rakipleri olan TTNet’e karşı
yalnız dezavantajlı konuma düşürmekle kalmadığı, bunun yanı sıra TTNet
maliyetlerini de düşürmek suretiyle rakip TTNet karşısında bir kez daha
dezavantajlı konumda bıraktığı,
3. yapay olarak yüksek tutulan uluslararası kiralık devre fiyatları dolayısıyla
esasen İSS’lerin TTNet’e bağımlı olmaksızın hızlı ve verimli bir şekilde
yurtdışına çıkmalarını sağlayacak şebeke kurmalarının önüne geçildiği,
4. dolayısıyla yurtdışı çıkışları yüksek fiyatlandırma nedeniyle engellenen
İSS’lerin TTNet ile arabağlantılarında kendilerini dezavantajlı konuma sokan
“internete doğrudan erişim paketini” satın almak zorunda bırakıldıkları,
5. internete toptan erişim ve uluslararası karasal kiralık devre uygulamalarının
4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil edip etmediği değerlendirmesinin
yapılabilmesi amacıyla, TTAŞ hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılması gerektiği,
6. ancak, soruşturmanın usul ekonomisi bakımından kamu kaynakları üzerinde
ağır bir yük getirdiği göz önünde bulundurulduğunda, TTAŞ’nin soruşturma
açılması kararı alınmadan önce Kanun’un 9/3. maddesi hükmü uyarınca
gönderilebilecek “ihlallere son verilmesi yönünde Kurul Görüşü”ne uymayı
taahhüt etmesi durumunda, ayrıca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
7. 5.1.2004 tarihli Bilgi Notu'nda ise; TTAŞ’nin, Rekabet Kurulunun 28.8.2003
tarihli ve 03-59/711-332 sayılı kararında belirtildiği şekilde uygulamaya
başladıklarını Kuruma bildirdikleri anlaşıldığından, anılan Kurul kararı
uyarınca ilgili teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
ifade edilmiştir.


04-01/27-9
5
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. TTAŞ İnternet Erişim Hizmetleri Toptan Satış Uygulamaları- İnternete
Doğrudan Erişim Paketi

TTAŞ halihazırda internet erişim hizmetlerini TTNet omurgası üzerinden
vermektedir. İnternete doğrudan erişim ile kastedilen, bu hizmeti satın alan bir
İSS veya kurumsal son kullanıcı ile TTNet omurgası arasında doğrudan bir
bağlantı kurulmasıdır.

İnternete doğrudan erişim hizmet paketi (TTNet İnternete doğrudan erişim hizmet
paketi);

- kendisi de aynı zamanda İSS faaliyetlerinde bulunan TTAŞ’nin son
kullanıcılarından kaynaklanan trafik
 İSS’lere kapalı olan ve servis sağlayıcı olarak yalnız TTAŞ tarafından
kullanılabilen "Kablo", "DSL" veya "146" aracılığıyla TTNet omurgası
üzerinden bağlanan son kullanıcıların yurtiçi diğer İSS’lerin sunduğu web
sitelerini talep etmeleri nedeniyle oluşan trafik,
 Benzer şekilde TTAŞ’nin hizmet verdiği bazı kamu kurumları ile İhlas,
Yimpaş gibi özel kuruluşlardan kaynaklanan trafik,
- TTAŞ’nin arkasında yer alan, TTAŞ’nin toptan sağlayıcı olarak hizmet verdiği
yurtiçi diğer İSS’lerden kaynaklanan trafik,
- Yine toptan sağlayıcı olarak hareket etmek suretiyle TTAŞ’nin yurtdışına gidiş
ve geliş yönünde taşıdığı trafik
türlerinin taşınması amacıyla kullanılmaktadır. Bu trafiklerden ilk ikisini “yurtiçi
trafik”, sonuncusunu ise “yurtdışı trafik” olarak adlandırmak mümkündür. Bu
çerçevede TTAŞ tarafından sunulan bu hizmet “yurtiçi bir İSS’nin yine yurtiçi
diğer bir İSS’ye erişimini içeren transit hizmet” ve “yurtiçi bir İSS’nin yurtdışına
gidiş ve geliş yönünde erişimi içeren transit hizmet” olarak ele alınabilecektir.

Aynı zamanda hem toptan hem perakende internet erişim hizmeti sağlayan TTAŞ
diğer İSS’lere yönelik olarak, halihazırdaki toptan hizmet paketi olan “doğrudan
internete erişim hizmeti” dışında trafik türlerine göre ayrılan bir hizmet
sunmamaktadır. Buna paralel olarak TTAŞ tarafından diğer İSS’lere yönelik
sunulan bu toptan hizmetin (bağlantı kapasitesinin)

- ne kadarının iki İSS arası karşılıklı son kullanıcı merkezli bir trafik için
kullanıldığına (örneğin, trafiğin ne kadarının TTAŞ’nin son kullanıcıları
tarafından talep edilen ve İSS tarafından taşınan trafikten oluştuğuna) veya
- ne kadarının İSS’lerin internet bulutuna, yurtdışına taşınan trafiği için
kullanıldığına
dayalı bir ayrım yapılmamaktadır.
Dosya konusu şikayetin temelini de bu husus oluşturmaktadır.
04-01/27-9
6
H.2. TTAŞ’nin İSS’ler Karşısında Toptan Hizmet Satışından Kaynaklanan
Konumu
H.2.1.Bir İSS’nin Diğer Bir İSS’ye Erişimini İçeren Yurtiçi Transit Hizmet
Halihazırda yurtiçi trafik akışını sağlayabilmek için bir İSS’nin;
- bağlantı kurmak istediği diğer İSS(ler) ile arasında, bir hat çekmek suretiyle
doğrudan1 veya bir merkez aracılığıyla2 bir bağlantı kurmak (peering) veya
- başka bir İSS’den diğer İSS’lere erişim amacıyla transit hizmet satın almak
şeklinde iki seçeneği bulunmaktadır.
Uygulamada belirli ölçeğin üstündeki İSS’lerin yurtiçi trafik alışveriş ihtiyaçlarını
aralarında yoğun trafik akışı bulunan İSS’ler ile peering yapmak, hem son
kullanıcılarından kaynaklanan trafiği hem de arkalarında bulunan (kendilerinden
hizmet satın alan) İSS’lerin son kullanıcılarından kaynaklanan trafiği maliyetini
paylaşmak suretiyle karşılıklı taşıyabildikleri, diğer bir İSS’den transit hizmet satın
alma ihtiyacında bulunmadıkları; daha küçük ölçekte İSS’lerin ise yurtiçi trafiğine
erişim amacıyla kendilerinden daha büyük ölçekli bir İSS’den transit hizmeti satın
aldıkları görülmektedir3.
Dolayısıyla,
- yurtiçi bir İSS’nin yurtiçi diğer İSS’lere erişimini içeren transit hizmete, ağırlıklı
olarak diğer İSS’ler ile arasında peering ilişkisi olmayan İSS’lerin ihtiyaç
duyduğu,
- yurtiçi diğer İSS’lere erişim isteyen bir İSS’nin bu ihtiyacını yalnız ulusal
omurga olan TTNet üzerinden TTAŞ’dan değil, aynı zamanda erişim sağladığı
kullanıcı sayısı ve içerik bakımından güçlü peering ilişkileri bulunan diğer
İSS’lerden de transit hizmet satın almak suretiyle de karşılayabileceği,
- transit hizmet alınacak İSS’nin sahip olduğu son kullanıcı sayısı ya da içeriğin
de kimden transit hizmet alınacağı konusunda etken bir unsur olduğu
söylenebilecektir.
Bu çerçevede bir İSS’nin kendisinden transit hizmet satın almak isteyen diğer
İSS’lere göre güçlü bir konuma sahip olduğundan bahsedilebilmesi için
kendisinden hizmet alan İSS’lerin başkaca bir kaynaktan aynı nitelikte/ikame
olabilecek hizmet temin etmelerinin zor olması gerekmektedir. Buna göre bir
transit hizmet sağlayıcısının güçlü bir konuma sahip olduğundan
bahsedilebilmesi öncelikle bu sağlayıcının sunduğu hizmete ikame olabilecek
nitelikte hizmet sunan diğer sağlayıcıların (fiili veya potansiyel) varlığına ve
bunların pazardaki konumlarına bağlıdır.

1 iki İSS arasında noktadan noktaya hat çekilmesi suretiyle bağlantı sağlanması
2 birden fazla İSS’nin tek bir merkeze hat çekmek suretiyle o merkeze bağlı diğer tüm İSS’ler ile.
Örn. TIX (Türkiye İnternet değişim Noktası)
3 Peering anlaşmalarının tarafların kendi ve arkalarında yer alan İSS’lerin son kullanıcılarından
kaynaklanan trafiği karşılıklı olarak ücretsiz sonlandırmaları anlamına geldiği hatırlandığında
Türkiye’de yerleşik İSS’ler arasında yapılacak peering anlaşmaları da doğal olarak tarafların
bireysel veya kurumsal Türkiye’de yerleşik son kullanıcılarından kaynaklanan trafiği işaret
etmektedir.
04-01/27-9
7
H.2.1.1. Türk Telekomünikasyon A.Ş. (TTAŞ)
TTNet, yukarıda da bahsedildiği üzere Türkiye’nin ilk ulusal internet omurgasıdır
ve halihazırda talep eden tüm İSS’lere transit hizmet sunabilecek kapasitededir.
TTAŞ’nin TTNet altyapısından kaynaklanan gücü dışında, sahibi olduğu tekel
hakları dolayısıyla da altyapı hizmetleri temininde4 doğal olarak diğer İSS’lere
göre yadsınamayacak nitelikte güçlü bir konumu bulunmaktadır.
Bununla birlikte halihazırda TTAŞ’nin tekelinde bulunan Kablo5 ve DSL altyapıları
üzerinden hizmetlerin sunumunda diğer İSS’lerin internet servis sağlayıcı olarak
faaliyet gösterememeleri, başka bir ifade ile Kablo ve DSL altyapılarının rakip
İSS’lerin erişimine kapalı oluşu, veri akışının çok ve hızlı olduğu bir erişim türü
olan geniş bant internet erişiminden kaynaklanan yoğun bir trafiğin TTNet
omurgası üzerinden geçmesini sağlamaktadır. Kablo, DSL ve 146 hatlarının diğer
İSS’lere kapalı oluşu nedeniyle TTAŞ aynı zamanda önemli sayıda bir son
kullanıcıya sahip bulunmaktadır.
Bu nedenle TTAŞ, sahip olduğu son kullanıcı sayısı bakımından özellikle içerik
sağlayıcı6 İSS’ler karşısında çok güçlü bir konumdadır ve arabağlantı kurulmak
suretiyle ciddi bir sayıda son kullanıcıya erişim sağlayacak olması nedeniyle
diğer İSS’ler için arabağlantı sağlanması zorunlu denilebilecek bir İSS teşkil
etmektedir. Bunun yanında, Türkiye içinde yalnız TTNet omurgası üzerinden
çıkış alan ve önemli miktarda bir son kullanıcı talebi çeken UlakNet’in yanı sıra
kamu kurumları web siteleri gibi içerikler de transit hizmet satın almak isteyecek
bir İSS açısından TTAŞ’nin konumunu güçlendirmektedir.
H.2.1.2. Diğer İSS’ler
Mevcut yasal çerçeve dahilinde İSS’ler arası bağlantılar üzerinde bir sınırlama
bulunmamaktadır. Halihazırda İSS’ler arasında, TTNet omurgası üzerinden
gerçekleştirilebilecek transit bağlantı maliyetlerinin azaltılması ve trafiğin
taşınması maliyetinin paylaşılması amacıyla yapılmış bir çok peering anlaşması
mevcuttur. Yalnız iki İSS arasında yapılanlar harici Türkiye’de gerçekleşen dikkat
çekici diğer peering tiplerine örnek olarak;
- TIX (Turkish Internet Exchange-Türkiye İnternet Değişim Noktası) ve
- Tier-1 programı
gösterilebilecektir. Bu peering tiplerinden özellikle Tier-1 programına dahil
İSS’lerin erişim olanağı sağladıkları içerik ile birlikte vaad ettikleri son kullanıcı
sayısının da ciddi bir büyüklükte olması ve sonuç olarak bu yapının halihazırda
trafik akışı bakımından TTAŞ harici en faal İSS’lerden oluşması; bu yapıyı
oluşturan İSS’leri yurtiçi transit hizmetin sağlanması bakımından TTAŞ’ye
alternatif bir konuma getirebilecek nitelikte görünmektedir.

4 özellikle İSS’lerin önemli girdilerinden başlıcasını teşkil eden ulusal ve uluslararası kiralık
devrelerde
5 TTAŞ yasal tekeli, kablo altyapısının kurulması ve işletilmesini kapsamamaktadır. Ancak
halihazırda bu faaliyetler, Telekomünikasyon Kurumu’nca ruhsat veya genel izne konu edilmemiş
olmaları nedeniyle tekel kapsamında ele alınmaktadır.
6 yerli bankalar gibi web sitelerini sunmaları nedeniyle içeriklerini son kullanıcıya sunmak isteyen
04-01/27-9
8
Bu durum, İSS’lere yurtiçi transit hizmet sağlanması konusunda güçlü bir konumu
olduğu belirtilen TTAŞ’nin konumunu sarsıcı görünmekle beraber, böyle bir
sonuca varılmasının doğru olup olmayacağına ancak detaylı bir inceleme
sonucunda karar verilebilecektir.

H.2.2. İSS’lerin Yurtdışı İnternete Erişimini İçeren Yurtdışı Transit Hizmet

TTAŞ, yurtdışı internet trafiğine erişim sağlanabilmesi amacıyla TTNet omurgası
ile yabancı İSS’ler arasında “uluslararası karasal kiralık hatlar” veya “uydu
çıkışları” üzerinden bağlantılar gerçekleştirmektedir. TTAŞ Türkiye’de yerleşik
diğer İSS’lere ise, doğrudan internet erişim paketi altında, bu arabağlantı ilişkisi
çerçevesinde kullandığı kapasiteyi yeniden satmaktadır. Sonuç olarak Türkiye’de
yerleşik bir İSS’nin önünde yurtdışı internet trafiğine erişim açısından,

- aynı TTAŞ tarafından gerçekleştirildiği üzere gerekli uluslararası karasal hat
ya da uydu bağlantısı kiralandıktan sonra kendi omurgaları ile doğrudan
yurtdışında bulunan bir İSS ile arabağlantı yapmak7 ya da
- böyle bir altyapı yatırımı yapmaksızın doğrudan TTAŞ ile anlaşmak ve
TTAŞ’dan TTNet internete doğrudan erişim paketi satın almak
şeklinde iki seçenek bulunmaktadır.

Yurtiçinde yerleşik bir İSS, yurtdışı internet erişimini TTAŞ ile benzer şekilde
gerçekleştirebilen başka bir İSS’den de temin edebilecektir. Bu nedenle İSS’lerin
yurtdışı erişimi için TTAŞ yerine doğrudan yurtdışında yerleşik servis sağlayıcıları
ile arabağlantı yapabilmelerine ilişkin koşulların incelenmesi suretiyle TTAŞ’nin
yurtdışı internet bulutuna erişim konusunda kendisine rakip olabilecek
veya kendisinden hizmet temin edebilecek İSS’lere karşı konumu
değerlendirilebilecektir.

Ancak, kuşkusuz bir İSS’nin TTAŞ harici diğer bir İSS’den yurtdışı (transit) erişim
hizmeti alabilmesi öncelikle hizmet sağlayacak bu ikinci İSS’nin yurtdışında
yerleşik servis sağlayıcıya8 ulaşabiliyor olmasına bağlıdır. Bu nedenle önce
İSS’lerin TTAŞ (TTNet omurgası üzerinden geçen trafiğin çıkış olanakları) ile
benzer koşullarda yurtdışı trafiğine erişim olanakları, hatta böyle bir olanağın
bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede ilk
olarak aşağıda İSS’lerin uluslararası karasal hatlar ile yurtdışı trafiğine erişim
olanakları değerlendirilmektedir.


7Söz konusu transit arabağlantı ilişkisi, yurtdışı erişimini sağlayan uydu bağlantısı sağlayıcısı
tarafından uydu bağlantısı ile birlikte paket olarak da verilebilmektedir.
8 Burada, uydu bağlantısı ile birlikte paket halinde transit bağlantı satan kuruluşların faaliyetleri ile
yurtdışında yerleşik servis sağlayıcıya erişim arasında bir ayrım yapılması gerekmekte; uydu
servis sağlayıcısının transit hizmet veren servis sağlayıcılarının hizmetini paket halinde
sunabilmesi, karasal uluslararsı hatlar ile uydu arası bir karşılaştırma yapılmasını
engellememelidir.
04-01/27-9
9
H.2.2.1. Uluslararası Karasal Kiralık Hat Temini

Önaraştırma esnasında raportörlerce yapılan görüşmelerde de Superonline,
NetOne ve Efes Net tarafından hiçbir İSS’nin mevcut koşullar altında 2 mb/sn
üstü kapasite olan bu hizmeti temin edemediği ifade edilmiştir. 14.10.2002
tarihinde Tüm İnternet Servis Sağlayıcıları Derneği (TİSSAD) tarafından
Telekomünikasyon Kurumuna yapılan başvuruda TTAŞ fiyatlandırma politikası
çerçevesinde “bu hizmetin kullanmasının imkansız olduğu” belirtilmek suretiyle
de dile getirilen bu husus, dosya mevcudunda yer alan TTAŞ fiyat tablosundan
ve yurtiçi ile yurtdışında uygulanan uluslararası kiralık devre ücretleri arasında
TİSSAD tarafından 14.10.2002 tarihi itibarıyla yapılan karşılaştırmadan da
anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede yine dosya mevcudu bilgilerden, TTAŞ’dan hizmet satın alma
hakkına sahip olunsa da, TTAŞ uluslararası kiralık devre fiyatlarının yüksekliği ve
özellikle emsal yurtdışı fiyatları ile farkı göz önünde bulundurulduğunda, İSS’lerce
TTAŞ’dan uluslararası karasal kiralık hat alınarak internete erişim sağlanmasının
tercih edilmesi çok güç görünmektedir.

Önaraştırma esnasında raportörlerce, TTAŞ’ye “İSS’lerin TTAŞ’dan uluslararası
karasal kiralık hat alıp almadıkları” sorulmuş, TTAŞ tarafından gönderilen bilgi
çerçevesinde halihazırda TTAŞ’dan 2 mb/sn’nin üstünde uluslararası karasal
kiralık hat alan hiçbir İSS’nin bulunmadığı anlaşılmıştır. Buna göre uluslararası
karasal kiralık hatlar, internet hizmeti kapsamında halihazırda yalnızca TTAŞ
tarafından TTNet omurgası üzerinden geçen trafiğin taşınması amacıyla
kullanılmaktadır.

H.2.2.2. Uydu Bağlantısı Kanalıyla Yurtdışına Erişim

Halihazırda “uluslararası karasal hatların” temin edilebileceği tek kaynak TTAŞ
iken aynı amaçla uydu bağlantısı TTAŞ da dahil olmak üzere birçok kuruluşca
sağlanmakta ve söz konusu hizmet birçok İSS tarafından satın alınmaktadır.

Ne var ki, yapılan görüşmelerde uydu bağlantısının karasal bağlantıya nazaran
birçok dezavantajının bulunduğu, özellikle fiberoptik kablolara nazaran yaşanan
gecikme ve hava muhalefetinden kaynaklanan kesintiler dolayısıyla güvenilirlik
sorunu nedenleriyle, fiber kablonun hız ve verimlilik açısından uydu bağlantısı ile
arasında küçümsenemeyecek, önemli bir farkın bulunduğu; uydu bağlantısının
performansı çok değişken, servis kalitesi teminatı olmayan bir hizmet teşkil ettiği
TTAŞ ve diğer İSS’lerin yetkilileri tarafından ifade edilmiştir.

Bununla beraber, halihazırda kullanılan 34 mb/sn gibi bağlantıların artırılması
(örneğin 155-622 mb/sn’lik bir bağlantı) halinde; böyle bir bağlantı için uydu
üzerinde bulunan birkaç transponder’ın kiralanmasının gerekeceği ve bu
durumda ise maliyetlerin çok yükseleceği ifade edilmiştir.

04-01/27-9
10
Bu nedenle, her ne kadar yurtdışına erişim, uluslararası karasal hatlar ile birlikte
uydu bağlantıları üzerinden de gerçekleşmesi mümkün olsa da, hız ve verimlilik
açısından bir karşılaştırma yapıldığında bir İSS’nin karasal fiber hatları tercih
edeceği anlaşılmaktadır. Nitekim TTAŞ’nin sahibi olduğu TTNet omurgasının
yurtdışı bağlantıları incelendiğinde, bunların %75’inin uluslararası karasal kiralık
hatlar üzerinden gerçekleşmesinin de bu durumu teyit ettiği görülmektedir9.

Dolayısıyla, halihazırda İSS’lerin TTAŞ’dan uluslararası karasal kiralık hat temin
edemedikleri, bunun yerine temin edilen uydu bağlantısının ise istenen hız ve
kalite bakımından karasal hatlara nazaran yetersiz bir hizmet olduğu dikkate
alındığında, İSS’lerin tüm yurtdışı bağlantılarını pahalı ve istenen garantilerin
olmadığı uydu üzerinden gerçekleştirdikleri ve bu nedenle yurtdışı erişimini
karasal kiralık hatlar üzerinden sağlayan TTAŞ’dan “TTNet doğrudan internet
erişimi” adı altında yurtdışı transit hizmet almak zorunda kaldıkları görülmektedir.

H.2.3. TTAŞ’nin Yurtiçi ve Yurtdışı Çıkışlarındaki Konumuna İlişkin
Değerlendirme

Önaraştırma çerçevesinde yapılan incelemeler neticesinde;

- “bir İSS’nin diğer bir İSS’ye erişimini içeren yurtiçi transit hizmet”e ilişkin
olarak; talep eden tüm İSS’lere hizmet verebilme özelliği dikkate alındığında
sahip olduğu altyapı, yüklü miktarda kullanıcı trafiği doğuran Kablo, DSL gibi
mecralarda İSS’lere erişim olanağı tanınmaması nedeniyle kullanıcı sayısı,
kamu kurumları ile birlikte münhasıran hizmet sunduğu UlakNet nedeniyle
içerik bakımından, TTAŞ’nin çok güçlü bir konumu olduğu,

- diğer yandan İSS’lerin aralarında gerçekleştirdiği peering veya transit
ilişkilerin, TTAŞ’nin yurtiçi transit hizmet sağlanmasına ilişkin konumunu
bertaraf edecek güçte olup olmadığına ancak detaylı bir inceleme ertesinde
karar verilebileceği,

- “İSS’lerin Yurtdışı İnternete Erişimini İçeren Yurtdışı Transit Hizmet”e ilişkin
olarak ise;

1. İSS’lerin uluslararası karasal kiralık hat ücret tarifesinin yüksekliği
nedeniyle yurtdışı transit ihtiyaçlarını bu yolla kuracakları bağlantılar
aracılığı ile temin edemedikleri,

9 Bu noktada, yurtdışı uygulamalarında İSS’lerin ağırlıklı olarak karasal hatları kullandığı, uydu
bağlantısını kalite ve verimlililik nedenleriyle karasal hatlara tercih etmedikleri, ancak Türkiye’de
mevcut durumda karasal hatların pahalı olması nedeniyle uydunun, irrasyonel olmasına karşın,
karasal bağlantının önüne geçtiği, buna karşılık yurtdışı uygulamalarında ucuz olan erişim
türünün karasal fiber hatlar, pahalı olanın ise uydu bağlantısı olduğu, ne var ki mevcut durumda
Türkiye’de, olması gerekenin tam tersi bir durumun söz konusu olduğu belirtilmelidir.
04-01/27-9
11
2. uydu bağlantısının kullanılmasının ise gecikme ve güvenilirlik sorunu
nedenleriyle uluslararası karasal hat kiralamak yoluyla yurtdışı çıkış
almaya alternatif teşkil etmediği,
3. karasal tarifelerdeki yükseklik nedeniyle uydu aracılığıyla yurtdışına
çıkan İSS’lerin de TTAŞ’dan (daha hızlı ve verimli olan karasal hatlar
üzerinden çıkış alan TTNet omurgası üzerinden) erişim hizmeti satın
alma ihtiyacı hissettikleri,
4. bu çerçevede, her ne kadar diğer İSS’lerce uydu aracılığıyla yurtdışı
erişimi sağlansa da TTAŞ’nin “yurtdışı internete erişimini içeren yurtdışı
transit hizmette” tartışmasız çok güçlü bir konuma sahip olduğu
tüm bunlar göz önüne alındığında ise, TTAŞ’nin genel olarak diğer İSS’lere
toptan hizmet sağlanması konusunda çok güçlü bir konuma sahip olduğu
sonucuna ulaşılmaktadır.

Ayrıca TTNet omurgasının yurtdışı bağlantıları ile ilgili TTAŞ tarafından
gönderilen bilgiler ve bunların TTAŞ uluslararası kiralık devre tarifesinde yer alan
hızlar ile karşılaştırılması sonucunda TTAŞ’nin TTNet omurgası üzerinden diğer
İSS’lere sunulan tarifelerde bulunmayan hızlarda yurtdışı çıkışlarına sahip
olduğu; dolayısıyla mevcut durumda zaten hiçbir İSS’ce temin edilemeyen
hizmetlere, tarifelerde yer alan hızlardan daha yüksek hızlarda erişen TTAŞ’nin
konumunun çok güçlü olduğu görülmektedir.

İnternet hizmetinin sunumunda diğer İSS’lerce eşit olanaklara sahip olması
gereken TTAŞ’nin esasen diğer İSS’ler ile eşit koşullarda faaliyet göstermediğine
ilişkin bu tespit, “Yapay olarak yüksek tutulan uluslararası kiralık devre fiyatları
dolayısıyla esasen İSS’lerin TTNet omurgasına bağımlı olmaksızın hızlı ve
verimli bir şekilde yurtdışına çıkmalarını sağlayacak şebeke kurmalarının önüne
geçildiği,” gerekçesi ile TTAŞ uluslararası kiralık devre hizmetine ilişkin
uygulamaları hakkında bir inceleme başlatılması gerekliliğini doğurmaktadır.

Bunun yanı sıra, uluslararası karasal kiralık devrelere ilişkin TTAŞ fiyatlandırma
politikası hakkında aşağıda yer verilen açıklamaların da konu hakkında bir
inceleme başlatılması gerekliliğini teyit ettiği görülmektedir.

TTAŞ fiyatlarının yüksekliği, TTNet'in internete doğrudan erişim tarifesi
incelendiğinde de daha açık bir şekilde görülebilmektedir. TTAŞ, uluslararası
karasal kiralık hatlar veya uydu bağlantısı aracılığıyla yurtdışında (örneğin
Amerika veya Avrupa’da) yerleşik bir İSS ile TTNet omurgası arasında
arabağlantı gerçekleştirmekte; Türkiye’de yerleşik diğer İSS’lere ise, TTNet
doğrudan internet erişim paketi altında, bu arabağlantı ilişkisi çerçevesinde
kullandığı kapasiteyi yeniden satmaktadır.

Bir an için TTNet omurgasının düzenleyici otorite ya da yasa koyucu tarafından
TTAŞ bünyesinden ayrılmasına karar verildiği düşünüldüğünde, varsayımsal
TTNet A.Ş.’ce yurtdışı trafiğine erişim, TTAŞ’dan uluslararası karasal kiralık hat
satın alınması suretiyle gerçekleşecektir. Buna göre internet hizmetinin
04-01/27-9
12
sunumunda diğer İSS’lerce eşit olanaklara sahip olması gereken TTAŞ’nin diğer
İSS’ler ile eşit koşullarda faaliyet gösterip göstermediğine ilişkin yapılacak bir
değerlendirmede TTAŞ’nin diğer İSS’lere sunduğu TTNet doğrudan erişim
hizmetinin fiyatlandırılmasında da kağıt üzerinde bu görülmese de TTAŞ
uluslararası kiralık devrelerin bir maliyet kalemi olarak yer alması gerekmektedir.

Buna göre örneğin TTAŞ tarafından Amerika’ya yönelik kullanılan 34 mb/sn’lik
hattın maliyeti 455 milyar TL.’dir.10 Ne var ki, bu kapasitenin yeniden satış
fiyatlarına bakıldığında 34 mb/sn’lik “internete doğrudan erişim hizmeti” nin 14
milyar TL. olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre TTAŞ’da alınan uluslararası kiralık
devre ücreti ile yeniden satış fiyatı karşılaştırıldığında arada, 455/14 = 32 kat fark
olduğu görülmektedir.

TTAŞ tarafından konuya ilişkin yapılan açıklamada, TTAŞ kiralık devrelerinin
tahsisli hat teşkil ettiği,11 oysa TTNet internete doğrudan erişim hizmetinin
paylaşımlı bir hat teşkil ettiği,12 dolayısıyla arada bir farklılığın bulunmasının haklı
gerekçelere dayandığı ifade edilmiştir. Ancak konuya ilişkin yapılan görüşmelerde
diğer İSS’lerce,

- kiralanan tahsisli kapasitenin (örneğin 34 mb/sn’lik bir karasal fiber hattın)
birden fazla kişiye, aynı kapasiteli (örneğin 34 mb/sn) ancak paylaşımlı olarak
yeniden satılması anlamına gelecek şekilde gerçekleştirilen overbooking
uygulamasının rasyonel gerekçeleri olduğu,
- bununla birlikte yurtdışı uygulamalarına bakıldığında overbooking faktörü’nün
1-4 arasında gerçekleştiği,
- buna göre örneğin 34 mb/s bağlantı alan bir yeniden satıcının bu hat
üzerinden 1-4 arasında kişiye aynı (34 mb/s) hızda paylaşımlı bağlantı
satabileceği,
- buna karşılık TTNet doğrudan internete erişim tarifelerine bakıldığında ise 34
mpbs’lik bir tahsisli hattın mevcut fiyatlandırma çerçevesinde 32 kişiye
satılması anlamına gelen uygulamanın kabili infaz olmadığı,
buna göre;
- TTAŞ’dan satın alındığı varsayılan hattın ya çok daha ucuza temin edilmiş
olunması gerektiği (örneğin ¼ bir oran düşünüldüğünde satış fiyatı 14 milyar
TL ise yaklaşık 14 milyar x 4: 56 milyar TL ), ya da
- doğrudan internete erişim hizmetinin çok daha yüksek bir fiyata (¼ bir oran
düşünüldüğünde TTAŞ kiralık devre satış fiyatı 455 milyar TL / 4 ~=100 milyar
TL) satılması gerektiği
ifade edilmiştir.

10 34 Mb/sn’lik bir bağlantı ücreti olarak TTAŞ tarifelerinde 250.000 (SDR) belirtilmekte, bu rakam
(ISDR=1.3 ABD$=1.400.000 TL.)‘a tekabül etmektedir.
11 başka bir ifade ile kiralanan kapasitede bir kanalın kullanımının yalnız kiralayana ait olduğu
12 hatların kapasitesinin paylaşımlı bir şekilde kullanılmasını öngören, kullanıcılara belirli bir kanal
tahsis etmeyen bir hizmet olduğu
04-01/27-9
13
H.3. Trafik Analizleri
H.3.1. İSS’lerin TTNet İle Olan Trafiklerinin Analizi13
H.3.1.1. Superonline Uluslararası Elektronik Bilgilendirme ve Haberleşme
Hizmetleri A.Ş. (Superonline)
Superonline ile TTAŞ arasında gerçekleşen trafik verilerinden, karşılıklı geçen
trafikten ne kadarının Superonline tarafından yurtiçinde sonlandırıldığı kesin
olarak görülebilmektedir. Buna göre;
- Superonline “Doğrudan internete erişim amaçlı olarak” kullanılan İstanbul
çıkışlı 46 mb/s’lik hatlardan birini yalnız yurtiçi, diğerini ise yurtdışı çıkış
amaçlı olarak kullanmaktadır.
- Superonline’ın Tier-1 çerçevesinde beş, Tier-1 dışında beş olmak üzere
toplam on İSS ile peering ilişkisi içinde olduğu dikkate alındığında, yurtiçi çıkış
amaçlı olarak kullanılan hattın neredeyse tamamının TTAŞ son kullanıcıları
tarafından (kurumsal ya da bireysel) talep edilen trafiğin taşınması amacıyla
kullanıldığı söylenebilecektir..14
- Superonline tarafından gönderilen trafik yurtiçi ve yurtdışı olarak ayrılmasına
karşın, bu hatlar üzerinden kendisine gelen trafiğin ne kadarının yurtdışı
kaynaklı sitelerden (yurtdışındaki İSS’lerin sunduğu içeriğin Superonline’a
taşınması) kaynaklandığı belli değildir.
- Superonline kendisinde başlatılıp TTNet’te sonlanan ve TTNet’ten başlatılıp
kendisinde sonlanan, ortak paylaşıma konu olabilecek trafiği tüm maliyeti
kendisi katlanmak suretiyle taşımakta, bu nedenle esasen rakip teşebbüse
(TTAŞ) fayda sağlayan bir trafik akışının tüm maliyetini karşılamış olmaktadır.

H.3.1.2. BNet İletişim Hizmetleri A.Ş. (Bnet)

BNet ile TTAŞ arasındaki trafiğe ilişkin verilerden ise; BNet ile TTNet arasında
haftalık ve yıllık bazlarda yoğun bir trafik akışının olduğu, ne var ki, bu İSS’den
elde edilen verilerin, Superonline gibi yurtiçi ve yurtdışı giden trafik ayrımını
içermemesi nedeniyle, BNet-TTNet arası ilişkide Supeonline örneğindeki açıklıkta
bir tespitin yapılamadığı, ancak BNet’in,
- Tier-1 çerçevesinde beş İSS ile peering ilişki içinde olduğu, bununla beraber,
- Tier-1 dışında kalan oniki İSS ile daha peering ilişkisinin bulunduğu
dikkate alındığında, BNet tarafından hem yurtiçi hem yurtdışını kapsayacak
surette kullanılan TTNet doğrudan erişim hizmetinin yurtiçine ilişkin kullanılan
kısmının büyük ölçüde TTAŞ son kullanıcılarından (kurumsal ya da bireysel)
kaynaklanan trafiğin taşınması amacıyla kullanıldığı söylenebilecektir.



13 Bu başlık altında yer verilen trafik bilgileri Ağustos, 2003, ilk hafta verileridir.
14 Bu husus yapılan görüşmelerde taraflarca da ifade edilmiştir.
04-01/27-9
14
H.3.1.3. NetOne Bilgi ve İletişim Hizmetleri A.Ş. (NetOne) - Yeşil Ege
Telekomünikasyon ve İnternet Hizmetleri A.Ş. (Efes Net)
NetOne ve Efes Net Tier-1 çatısı altında bulunmamaktadırlar. Bununla birlikte;
- NetOne’ın Superonline, BNet, Efes Net dahil olmak üzere toplam yedi İSS ile
peering ilişkisi bulunmaktadır.
- Efes Net ise Bnet ve NetOne ile peering ilişkisi içinde bulunmakta, Tier-1
çerçevesinde yer alan BNet ile yapmış olduğu peering çerevesinde Tier-1’a
dahil diğer İSS’lere ulaşabilmektedir.
Yukarıda ifade edilen durumlar da gözönüne alındığında TTNet harici yurtiçi
trafiklerinin taşınması ihtiyaçlarını büyük ölçüde peering ilişkileri aracılığı ile
karşılayan bu İSS’lerin; TTAŞ’dan kiraladıkları bu kapasite üzerinden büyük
ölçüde TTAŞ son kullanıcılarından (kurumsal ya da bireysel) kaynaklanan yurtiçi
trafiği taşıdıkları söylenebilecektir.

H.3.1.4. İSS’lerin TTAŞ ile Aralarındaki Trafiğe İlişkin Değerlendirme
Yukarıda yer verilen tespitler çerçevesinde;
- İSS’lerin TTAŞ’ye gönderdikleri (TTNet omurgası ile değiştirdikleri) trafiğin;
- ne kadarının yurtdışında,
- ne kadarının ise yurt içinde sonlandığının
Superonline haricindeki İSS trafiklerinden kesin olarak anlaşılmadığı, ancak
bunların peering ilişkileri dikkate alındığında trafiğin yurtiçinde sonlanan
kısmının neredeyse tamamının TTAŞ son kullanıcılarının talep ettiği ve
İSS’lerin taşıdığı trafikten oluştuğunun söylenebileceği,
- bu nedenle taraflararası karşılıklı denk olarak görülen bu trafiğin
1. hem gerçek anlamda bir transit ilişkisine konu olabilecek15 dolayısıyla da
ücrete tabi bir trafiği kapsadığı;
2. hem de tarafların birbirlerinde sonlandırdıkları peering’e konu (TTAŞ’nin
bireysel ve kurumsal son kullanıcılarından oluşan ve TTAŞ’nin arkasında
bulunan diğer İSS’lerden kaynaklanan) olabilecek trafiği kapsadığı,
- İSS’lerin;
- kendilerinde başlatılan ve TTAŞ’da sonlanan (TTAŞ son kullanıcılarını ve
TTAŞ’nin arkasında bulunan diğer İSS’leri de kapsayan) ve,
- TTAŞ’de başlatılan (TTAŞ son kullanıcılarını ve TTAŞ’nin arkasında
bulunan diğer İSS’leri de kapsayan) ve kendilerinde sonlanan
trafiği, tüm maliyeti kendileri karşılamak suretiyle taşıdıkları, diğer bir ifadeyle
maliyetlerin ortak paylaşılmasına konu olabilecek trafiğin maliyetinin
tamamının diğer İSS’ler üzerinde olduğu, bu çerçevede diğer İSS’lerin esasen
kendilerine rakip bir teşebbüsün maliyetlerini karşıladıkları,
sonucuna ulaşılmaktadır.

15 İSS’lerin TTNet dışında 3. kişilerde sonlanmak üzere gönderdikleri ve 3. kişilerin İSS’de
sonlandırma üzere gönderdiği
04-01/27-9
15
H.3.2. İSS’ler Arasında Gerçekleşen Trafiğe İlişkin Değerlendirme

İSS’lerin kendi aralarında yapmış oldukları peering anlaşmalarına ilişkin trafik
akışı incelendiğinde, peering yapan İSS’lerin karşılıklı sonlandırdıkları trafik
miktarının birbirine eşit olmamakla birlikte yakın gerçekleştiği görülmektedir.

Esasen peering anlaşmasının yapılabilmesi için taraflar arası trafiğin tam olarak
aynı oranda gerçekleşmesi zorunluluk teşkil etmemektedir. Taraflar arası peering
ilişkisinin kurulabilmesi için trafik bilgileri, “karşılıklı algılanan değer”in birbirine
yakın olup olmadığı konusunda bir gösterge teşkil etmekte, taraflar birbirlerine
sağlayacakları faydanın yakın oranlarda gerçekleşeceği sonucuna varmaları
durumunda peering anlaşmaları akdetmektedirler.

Taraflarca, yapılan görüşmelerde birbirlerine yakın trafik ilişkisinin söz konusu
olduğu bu durumlarda iki İSS arasında kurulan bağlantının maliyetinin ortak
paylaşıldığı ve bu surette üçüncü bir İSS’den (TTAŞ’den) transit hizmet
(doğrudan internet erişim hizmeti) alınmayarak maliyet tasarrufunda bulunulduğu
ifade edilmiştir.

I. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. İSS’ler Arası İlişki ile İSS’lerin TTAŞ ile Olan İlişkilerinin Mukayesesi

Karşılıklı sonlandırılan trafikler bazında yukarıda “İSS’lerin TTAŞ ile Olan
Trafiklerinin Analizi” ve “İSS’lerin Kendi Aralarında Gerçekleşen Trafiğin Analizi”
başlıkları altında yapılan inceleme sonucunda, bahsi geçen İSS’lerin TTAŞ ile,
TTAŞ son kullanıcılarından kaynaklanan trafik de dahil olmak üzere yurtiçi ve
yurtdışı çıkışlardan oluşan yoğun bir trafik alışverişi içinde oldukları
anlaşılmaktadır.

İSS’lerin kendi aralarındaki ilişkilere dikkat edildiğinde, bu ilişkilerin temel olarak
peering ve transit olmak üzere iki temel formda gerçekleştiği, bu çerçevede
örneğin trafik bilgileri başta olmak üzere tarafların karşılıklı konumlarını
değerlendirmeleri ve ancak birbirlerine sağlayacakları faydanın yakın oranlarda
gerçekleşeceği sonucuna varmaları durumunda peering ilişkisi içine girdikleri
görülmektedir.

Ne var ki, TTAŞ ile İSS’ler arasında peering veya transit diye ayrılabilecek türde
bir ilişkinin bulunmadığı görülmektedir.

TTAŞ ile arabağlantı yapmak isteyen bir İSS’nin, karşılıklı olarak yoğun bir trafik
alışverişi olmasına karşın “İnternete Doğrudan Erişim” adındaki paketi satın
almak, karşılıklı trafik akışının maliyetinin tamamını karşılamak dışında bir
alternatifinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.

İSS’ler ile TTAŞ arasında gerçekleşen trafiğe ilişkin değerlendirmelerden de
görüleceği üzere, TTAŞ tarafından diğer İSS’lere arz edilen bu paketin esasen;
04-01/27-9
16
- kendisi de internet servis sağlayıcılığı hizmeti veren TTAŞ’nin,
- İSS’lere kapalı olan ve servis sağlayıcı olarak yalnız TTAŞ tarafından
kullanılabilen Kablo, DSL veya 146 aracılığıyla TTNet omurgası üzerinden
bağlanan bireysel son kullanıcılarından16ve
- hizmet verdiği bazı kamu kurumları ile İhlas, Yimpaş gibi özel kuruluşların
web sayfalarından
kaynaklanan trafik,
- TTAŞ’nin toptan sağlayıcı olarak, hizmet verdiği yurtiçi diğer İSS’lerden
kaynaklanan, başka bir ifade ile TTAŞ’nin arkasında yer alan trafik
- yine toptan sağlayıcı olarak hareket etmek suretiyle TTAŞ’nin TTNet
omurgası üzerinden yurtdışına gidiş ve geliş yönünde taşıdığı trafikten
oluştuğu, İSS’lerin bu üç tür trafiğin taşınmasından kaynaklanan tüm maliyeti
karşıladıkları görülmektedir. Ne var ki, diğer İSS’ler arasında halihazırda bu üç tür
trafikten ilk ikisinin (İSS’lerin kendi son kullanıcılarından ve arkalarında yer alan
İSS’lerden kaynaklanan trafiğin) peering ilişkileri çerçevesinde maliyeti ortak
paylaşılmak suretiye taşındığı anlaşılmaktadır.
Önaraştırma yapılmasını gerektiren şikayet de bu konuya yönelik olup, yukarıda
ilk iki başlık altında yer alan trafiğin maliyetinin TTAŞ ve İSS'ler arasında
paylaşılması gerekirken TTAŞ tarafından “TTNet internete doğrudan erişim
paketi” adı altında sunulan ve esasen bir arabağlantı türü olan bu hizmetin satış
şeklinin, maliyetin tamamını İSS’lere yüklediği, bu durumda TTAŞ’ye rakip
İSS’lerin maliyetini artırıcı olduğu iddia edilmektedir.
Önceki bölümlerde de yer verildiği üzere, arabağlantının İSS maliyetlerinin önemli
bir kalemini oluşturması, her durumda, transit veya peering dahilinde,
arabağlantının son derece iyi kullanılmasını ve bu ilişkiden azami
yararlanılmasını gerektirmekte; bir İSS için hangi tip arabağlantının en etkin
olacağına karar verilmesi en önemli ticari kararlardan birini oluşturmaktadır.
İSS’lerin, birbirlerinin veya arkalarında yer alan İSS’lerin son kullanıcılarından
kaynaklanan trafiğin eşit olması durumunda, kurulacak arabağlantının maliyetinin
ortak karşılanmasını istemeleri, arabağlantının en önemli maliyet kalemlerinden
birini oluşturduğu dikkate alındığında kuşkusuz rasyonel ekonomik bir davranış
teşkil etmektedir.
Nitekim, tarafların birbirlerine sağlayacakları faydaların benzer seviyelerde
gerçekleşeceğinin varsayılabileceği böyle bir durumda, maliyetin tamamını
karşılamak suretiyle bir tarafın ücretsiz olarak rakibine fayda sağlamak
istemeyecek olması da yine rasyonel bir ticari karar teşkil edecektir. Dolayısıyla
mevcut durumda da, aralarında miktarı kesin surette bu aşamada tespit
edilememekle beraber, karşılıklı olarak yoğun bir yurtiçi trafik alışverişinde
olmaları nedeniyle maliyetin ortak paylaşılmasını gerektirebilecek nitelikte bir
trafik bulunan İSS’lerin, rakip kuruluş TTAŞ’nin maliyetlerini üstlenmek
istemeyecekleri de açıktır.

16 yurtiçi diğer İSS’lerin sunduğu web sitelerini talep etmeleri nedeniyle oluşan
04-01/27-9
17

Ne var ki, halihazırda İSS’lerin bu anlatılanlar ve trafik bilgileri çerçevesinde
rasyonel olmayan bir ticari davranışta bulundukları,17 rakip bir kuruluşun maliyet
kalemine katlanmak suretiyle kendi maliyetlerini artırıcı bir davranış içinde
oldukları görülmektedir. Özellikle (satın alınan kapasite büyüklüğüne göre) küçük
ölçekli İSS’ler düşünüldüğünde, ölçek ekonomilerinden kaynaklanan nedenler ile
satın aldıkları kapasite bakımından halihazırda daha büyük ölçekli İSS’lere göre
dezavantajlı konumda olan İSS’lerin,18 zaten daha pahalıya satın aldıkları bu
kapasiteler üzerinden rakip TTAŞ trafiğini taşımak suretiyle daha dezavantajlı bir
hale sahip oldukları söylenebilecektir.
Bununla beraber yukarıda da belirtildiği gibi, yalnız hangi tip değil, seçilen tipte
arabağlantıdan da en fazla verimin alınması maliyetler açısından önem
arzetmekte, her durumda, ister transit ister peering dahilinde, arabağlantının son
derece iyi kullanılması, bu ilişkiden azami yararlanılması gerekmektedir. Bir
paralellik kurulacak olursa, İSS’ler arası sağlanan arabağlantının bir üretici
firmanın/ fabrikanın kullandığı hammaddeden bir farkı bulunmamaktadır. Buna
göre nasıl üreticiler, en kaliteli ve en düşük fiyatlı hammaddeyi temin etmek
suretiyle girdi maliyetlerini düşürmek ve temin edilen bu hammaddeyi en iyi
şekilde kullanmak güdüsü içinde bulunuyorlarsa, İSS’lerin de kendilerine en
uygun arabağlantı türünü seçme ve temin ettikleri bu arabağlantıyı en etkin
şekilde kullanma güdüsü altında bulunduklarını söylemek mümkündür.
Ancak halihazırdaki uygulama çerçevesinde, satın alınan bu
hammaddenin/kiralanan kapasitenin hangi amaçla ne kadar kullanılacağı
konusunda İSS’lerin tasarruf yetkisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır. Buna göre
İSS’lerin transit amaçlı olarak satın aldıkları (TTNet şebekesi dışında 3. kişilerde
trafik sonlandırmak ve bu kişilerden trafik almak için ücret ödedikleri) kapasitenin
yönetiminde söz haklarının bulunmadığı ve bu kapasitenin, peering’e konu
olması gereken, hizmet satın alınan İSS’de (TTAŞ’da) sonlandırılan trafiğin
taşınması amacıyla kullanıldığı görülmektedir.
Mevcut durum maliyet yönetiminde (kaynakların kullanımında) bir sorun teşkil
etmekle beraber iki taraf bağlantı kapasitelerinin etkin yönetilememesi nedeniyle

17örneğin Superonline’nın kiraladığı iki hattan birini neredeyse yalnız TTAŞ son kullanıcılarına
yönelik trafiğin taşınması için kullandığı ve bunun maliyetinin tamamını kendisinin karşıladığı
dikkate alındığında
18 İSS’lerin bağlantı ücretleri / port başına ödedikleri ücret veya aylık ücretler, TTNet doğrudan
internete erişim tarifelerinden anlaşılacağı üzere, bağlantı kapasitesi (mb/sn) arttıkça azalan bir
hal sergilemektedir. Bağlantı kapasitesinin miktarı arttıkça maliyetlerin düşmesi, ölçek ekonomileri
gereği olmakta, küçük ölçekli, yerel veya bölgesel İSS’ler tarafından ağırlıklı olarak düşük hızda
bağlantılar temin edilmektedir.Ne var ki, kiralanan bu kapasitelerde bağlantılar için özellikle TTAŞ
son kullacılarına ait trafiğin de taşınmasının söz konusu olduğu bu durumda, halihazırda zaten
küçük İSS’lerin mb/sn başına büyük ölçekli İSS’lerden daha fazla bir maliyet altına girdikleri göz
önüne alındığında küçük ölçekli İSS’lerin mb/sn başına zararlarının büyük ölçekli İSS’lerden daha
fazla gerçekleştiği görülmektedir.
04-01/27-9
18
gecikme gibi hizmet kalitesine ilişkin önemli bir hususta da olumsuz sonuçlar
doğurma ihtimali barındırmaktadır.19
Önaraştırma esnasında taraflardan bahsi geçen bu uygulamaya yönelik TTAŞ’ye
başvuruda bulunup bulunmadıkları sorulmuş; taraflarca bu kapsamda
başvuruların yapıldığı, ancak herhangi bir sonuç alınamadığı ifade edilmiştir. Bu
çerçevede, yukarıda yer verilen değerlendirmeler göz önünde bulundurularak
mevcut sistemin yalnız maliyetlerini artırmak suretiyle İSS’leri rakipleri olan
TTAŞ’ye karşı dezavantajlı konuma düşürmekle kalmadığı, bunun yanı sıra
rakipleri olan TTAŞ’nin maliyetlerinin de düşürülmesi suretiyle de İSS’leri
dezavantajlı hale getirdiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Önaraştırma kapsamında yapılan inceleme, tespit ve değerlendirmeler
neticesinde;
- TTAŞ’nin diğer İSS’lere toptan hizmet sağlanmasına ilişkin rakipleri ve
müşterileri karşısında çok güçlü bir konuma sahip olduğu,
- TTAŞ tarafından diğer İSS’lere yönelik arz edilen doğrudan internet erişim
paketinin İSS’leri yalnız maliyetlerini artırmak suretiyle rakipleri olan TTAŞ’ye
karşı dezavantajlı konuma düşürmekle kalmadığı, bunun yanı sıra rakibin
maliyetlerini de düşürmek suretiyle TTAŞ karşısında ikinci bir defa
dezavantajlı konuma soktuğu,
- yapay olarak yüksek tutulan uluslararası kiralık devre fiyatları dolayısıyla
esasen İSS’lerin TTAŞ’ye (TTNet omurgasına) bağımlı olmaksızın hızlı ve
verimli bir şekilde yurtdışına çıkmalarını sağlayacak şebeke kurmalarının
önüne geçildiği,
- dolayısıyla yurtdışı çıkışları yüksek fiyatlandırma nedeniyle engellenen
İSS’lerin TTAŞ ile arabağlantılarında kendilerini dezavantajlı konuma sokan
“TTNet internete doğrudan erişim paketini” satın almak zorunda bırakıldıkları
ve yukarıda yer verilen hallerin 4054 sayılı Kanun anlamında rekabet kısıtlaması
oluşturabileceği kanaati doğmuştur.

Yapılan bu değerlendirmeler neticesinde internete toptan erişim ve uluslararası
karasal kiralık devre uygulamalarının Kanun’a aykırılık teşkil edip etmediği
değerlendirmesinin yapılabilmesi amacıyla TTAŞ hakkında Kanun’un 43. madde
vd. hükümleri uyarınca soruşturma açılabileceği sonucuna ulaşılmış; ancak
açılması olası bir soruşturma sonunda alınacak kararın etkileri, usul ekonomisi,
ihlal teşkil edebilecek eylemlere derhal son verilmesi halinde elde edilecek
faydalar dikkate alınarak TTAŞ'ye 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası
uyarınca bahsi geçen uygulamalara son verilmesi yönünde görüş yazısı
gönderilmesine karar verilmiştir.


19 Kuşkusuz burada İSS’lerin TTAŞ ile arabağlantı kurmak istemedikleri ifade edilmemekte, ancak
iki tarafın da benzer oranlarda fayda sağladığı mevcut trafik akışının maliyetlerinin alternatifi
mümkün olmayan bir surette tek bir taraf (İSS’ler) üzerinde yüklendiğine ve bu durumun
sonuçlarına işaret edilmektedir.
04-01/27-9
19
Rekabet Kurulunca alınan bu karar çerçevesinde 28.10.2003 tarihli ve 2996 sayılı
Başkanlık yazısı ile,

a.
- TTAŞ’nin kendi son kullanıcılarından;
o diğer İSS’lere kapalı olan ve servis sağlayıcı olarak yalnız TTAŞ
tarafından kullanılabilen Kablo, DSL veya 146 üzerinden bağlanan
bireysel son kullanıcılardan ve
o TTAŞ’nin sunduğu web sitelerinden (bazı kamu kurumları ile İhlas,
Yimpaş gibi özel kuruluşların web sayfaları) (kurumsal son
kullanıcılardan)
kaynaklanan trafik ile TTAŞ’nin toptan sağlayıcı olarak hizmet verdiği
yurtiçi diğer İSS’lerden kaynaklanan (TTAŞ’nin arkasında yer alan) trafiğin,
yurtdışına gidiş ve geliş yönünde taşınan trafikten ayrılması,

- yurtdışına gidiş ve geliş yönünde taşıdığı trafiğin tek başına
fiyatlandırılması

b. uluslararası karasal kiralık devre fiyatlarının maliyetler ile ilişkili olarak
yeniden düzenlenmesi yönünde uygulamalara başlandığını teyit eden
yazılı cevabın ve

c. uluslararası karasal kiralık devre tarifeleri ile maliyetlerin ilişkisini
[TTAŞ’nin fiber optik kablolar üzerinden sahip olduğu tüm yurtdışı çıkış
kapasitesi ve bunlara kaç yıllığına sahip olduğu (yapılan anlaşmaların
süresi), bunlara ilişkin (toplu ödeme miktarları, yıllık bakım vd. adlar
altında) yapılan ödemeleri],

d. uluslararası karasal kiralık devre satışında diğer İSS’lere yönelik ayrımcı
bir uygulama olmadığını [bu çerçevede diğer İSS’lere yönelik (doğrudan
internete erişim vb. adlar altında) TTAŞ tarafından sunulan toptan hizmete
ilişkin ücretlendirmenin hangi maliyet kalemleri (örneğin uluslararası
karasal kiralık devreler gibi altyapı, işletme gideri vb.) esas alınarak
oluştuğunu]

gösterir yazının, tebliğ tarihini müteakip 30 gün içerisinde Kuruma gönderilmesi
hususlarını içeren görüş yazısı tebliğ edilmiş, aksi durumda 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi vd. hükümleri uyarınca soruşturma açılacağı bildirilmiştir.

Görüş yazısının 28.10.2003 tarihinde tebliği ertesinde, TTAŞ'nin cevap yazısı
Kurum kayıtlarına 1.12.2003 tarih ve 5865 sayı ile intikal etmiş, bunu müteakiben
TTAŞ tarafından cevap yazısını açıklayıcı mahiyette, ilki 15.12.2003 tarih ve
6118 sayı, ikincisi 2.1.2004 tarih ve 003 sayı ile Kurum kayıtlarına giren iki ek
yazılı beyanda bulunulmuştur.


04-01/27-9
20
I.2. TTAŞ Yazılı Cevabı
I. 2.1. İnternet Toptan Erişimi
Rekabet Kurulu görüş yazısına binaen TTAŞ tarafından gönderilen cevapta
internet toptan erişimine ilişkin olarak;
- TTAŞ’nin toptan sağlayıcı olarak hizmet verdiği yurtiçi diğer İSS’lerden
kaynaklanan (TTAŞ’nin arkasında yer alan) trafiğin, yurtdışına gidiş ve geliş
yönünde taşınan trafikten iki şekilde ayrılabileceğinin,
- bunlardan ilkinin çeşitli sakıncalar içerdiği, ikincisinin ise tercih edilmesi
gereken bir çözüm teşkil ettiğinin
ifade edildiği görülmektedir. Bu teknik hususlara ilişkin olarak Tüm İnternet
Derneği (TİD) ile yapılan görüşme neticesinde ise;
- önerilen ilk çözüme karşı ileri sürülen teknik sakıncaların haklı olmadığı, bu
yöntemin uygulamaya konulması ile görüş yazısının yerine getirilmiş
sayılacağının açık olduğu,
- ikinci önerinin de Rekabet Kurulu görüşüne dayanak oluşturan çekincelerin
giderilmesine olanak tanıyacak bir çözüm olduğu, ancak bu yönde
uygulamaya geçilmesine ilişkin teknik ve tarifeler başlıkları altında
toplanabilecek bazı endişelerin bulunduğu
anlaşılmıştır.

Bu iki görüş ve yukarıda “olası çözümler arası tercih” konusundaki açıklamalar
dikkate alınarak,
1. TTAŞ tarafından sunulan çözümlerin ikisinin de prensip olarak Rekabet
Kurulu görüşüne dayanak oluşturan çekincelerin giderilmesine olanak
tanıdığı,
2. bunlardan hangisinin uygulamaya sokulması konusunda tercihin TTAŞ’ye
bırakılması gerektiği,
3. bu konuda TTAŞ tercihinin ikinci çözümden yana oluştuğu dikkate
alındığında, yapılan bu çözüm önerisinin TİD tarafından iddia edilen
endişelerin oluşmasına neden olup olmadığı incelemesinin yapılması
gerektiği,
4. bu endişelerin oluşmasına neden olacak bir tereddütün bulunmadığına kanaat
getirilmesi veya bu tereddütlerin oluşmasına engel olunmasını teminen
birtakım şartlar getirilmesi mümkün ise görüşün yerine getirildiği sonucuna
ulaşılması gerektiği
kanaatine varılmıştır. Aşağıda bu çerçevede yapılan değerlendirmelere yer
verilmiştir.

TİD tarafından Rekabet Kurumu dikkatine sunulan endişeler;
1. Bu tür bir serviste eğer TTNET’in yurtdışındaki servis sağlayıcılarından birisi
kullanılırsa bu durumda İSS sadece TTNET İnternet çıkışlarından bir tanesini
kullanmak zorunda kalabilir. Bu durumda bu hatta bir arıza olduğunda diğer
04-01/27-9
21
hatlardan yararlanamayacaktır. Bu aslında tam olarak TTNET’in yurtdışı
çıkışlarını değil TTNET’in kullandığı o hattı paylaşmak olacaktır. Bu da çok
istenen bir durum değildir.
2. Bu serviste servisin içinde üçüncü bir servis sağlayıcı olacağından ve İSS bu
servis arızalarında veya servis ile ilgili bir değişiklikte kime başvuracağını
bilemeyecek, TTNET, İSS ve üçüncü servis sağlayıcı arasında sorunun
belirlenmesi ve çözülmesi süreci uzayacaktır.
3. Uluslararası Transit hizmeti almak isteyen bir ISS, eğer yurtiçine ulaşabilmek
için yeterli peeringleri yok ise aynı zamanda şu anda var olan “Doğrudan
İnternet Hizmeti”ni de alır. Bu durumda iki kez aynı yurtdışı internet hizmetini
alıyor olacak[tır].
4. TTNET’in şu anda internet erişim hizmeti üç bileşenden oluşuyor: uluslararası
transit, ulusal transit ve peering. Bu üç bileşen ayrı maliyetlidir. Yeni
oluşturulacak hizmet bu hizmetin üç bileşeninden birisidir. Bu üç bileşenden
birisinin ayrı fiyatlandırılması mevcut internet erişim tarifesi ile tutarlı olması
gerekir. Bu yeni hizmet için Türk Telekom’un çok yüksek fiyat talep etmesi
tutarsızlığı hemen ortaya çıkartacaktır. IP-VPN ayrı bir ürün olduğunda
TTNET’in çok yüksek, şu andaki hizmet ile tutarsız bir fiyat uygulayacağından
korkmaktayız. Böyle bir durumda olası yüksek tarifesi mevcut TTNET tarifesi
ile karşılaştırılarak tutarsız fiyatlandırmaya izin verilmemelidir. Aksi durumda
TTNET bu hizmetin fiyatını şu anda mevcut “Doğrudan İnternet Erişimi”
hizmetinden çok çok pahalı tutacaktır ve bu fiyatı neye göre belirlediği yine
belirlenemeyecek ve yine İSS’ler zararda olacaklardır.
şeklinde ifade edilmiştir. İleri sürülen hususlara ilişkin TTAŞ, cevabına ek ikinci
yazıda yer verilen;
"
1. IP VPN teknolojisi ile isteyen ISP veya kurumsal kullanıcı isterse bir üst
taşıyıcıya isterse birden fazla taşıyıcıya IP VPN teknolojisi ile istediği hız ve
istediği kadar lokasyona bağlanabilme imkanına sahip olmaktadır.
Örneğin ... şekilde ISP-1 [toptan internet erişimi sağlayan uluslararası bir
şirket olan] Sprint üzerinden aynı anda hem Paris hemde Roma’ya iki farklı
tünel ile ulaşabilmektedir. İsterse bu ISP aynı anda diğer taşıyıcılar üzerinden
de global internete ulaşabilmektedir. Bu tercih tamamen ISP nin seçimine
bağlı olabilmektedir.
Bununla birlikte aynı ISP aynı anda hem yurtdışına birden fazla taşıyıcı ve
aynı taşıyıcının birden fazla lokasyonuna gidebildiği gibi aynı anda isterse
aynı fiziksel bağlantı ile yurt içi bağlantısı sağlaması da mümkün olmaktadır.
Bu durum maliyetleri azaltırken aynı zamanda esnek servis imkanları da
sağlamaktadır.
Tüm bu anlatılanlar Türk Telekom tarafından yönetilebildiği gibi isterse ISP
lerde kendi bağlantılarını ve sonlanma lokasyonlarını uluslararası taşıyıcılarla
yapılan anlaşmalara da bağlı olarak yönetme imkanına sahip olabileceklerdir."
beyanları; bunun yanı sıra TTAŞ cevabında yer alan,

04-01/27-9
22
"
2. Yurtdışı IPVPN servisini vermek üzere, dünyada sınırlı sayıda bu hizmeti
veren firmalar nezdinde gerekli girişimler başlatılmış olup şartnamenin20
hazırlanmasını müteakip uluslararası ihaleye çıkılacaktır. İhale sonucunda
alınan teklif fiyatlar baz alınarak21 maliyete dayalı ve Telekomünikasyon
Kurumu’nun belirlediği prensipler dahilinde tarifeler hazırlanacak ve
Telekomünikasyon Kurumu’nun onayını müteakip yürürlüğe girecektir."
beyanı dikkate alındığında, yukarıda 1 ve 4 numaralı başlıklar altında ifade edilen
endişelerin yersiz olduğu, 2 ve 3 numaralı bentler altında ifade edilen hususların
ise önem arz ettiği görülmektedir.
Bu kapsamda 3 numaralı başlığa ilişkin olarak TTAŞ yetkilisinin,
3. bu nitelikte yeni bir hizmet verilmesinin doğal bir sonucu olarak halihazırda
toptan internet erişimi konusunda sunulan tek paket olan “Doğrudan İnternet
Hizmeti” dışında, yurtdışı internet erişiminin ayrı bir ürün olarak sunulacağı
dikkate alındığında yeni bir paketi dışında sadece “TTAŞ’nin toptan sağlayıcı
olarak hizmet verdiği yurtiçi diğer İSS’lerden kaynaklanan (TTAŞ’nin
arkasında yer alan) trafiği” kapsayacak yeni bir ürünün sunulması gerektiği
şeklindeki ifadeleri yapılan değerlendirmelerde göz önüne alınmıştır.
Bu çerçevede, gerek TTAŞ'nin cevabı ve TİD'in görüşü gerek yapılan teknik
araştırmalar neticesinde konu hakkında;
i. IP-VPN tarifelerinin maliyete dayalı olacağı,
ii. bu hizmetin verileceğine dair çalışmaların başlatıldığı, (bu çalışmaların 3 ila
6 ay arası bir sürede tamamlanacağının ifade edildiği 21.11.2003 tarihli
yazının tarihi ve ayrıca eğer bir maksimum süre belirlenecekse beyan edilen
bu sürelerin 3 ila 6 ay ortalamasının alınabileceği açıklaması dikkate
alınarak) TTAŞ tarafından bu hizmetin 4 ay içinde tamamlanacağı,20
iii. her ne kadar bu nitelikte yeni bir hizmet verilmesinin doğal bir sonucu
olduğu sözlü olarak ifade edilmiş olsa da IP-VPN hizmeti sunulması ile
beraber TTAŞ’nin arkasında yer alan trafiği kapsayacak yeni bir ürünün
sunulacağı,
iv. IP- VPN hizmet tarifeleri ile birlikte “bu hizmetin sunumu esnasında çıkacak
sorunların halline ilişkin mekanizmalara ihtiyaç duyulduğu"

20 Yapılan görüşmelerde hazırlanacak şartnamenin halihazırda hizmet temin edilen 5 (beş) adet
yurtdışı sağlayıcıdan değil, bu hizmetin yeni temin edileceği diğer servis sağlayıcılara yönelik
olduğu ifade edilmiştir. Halihazırda hizmet temin edilen sağlayıcılar ile olan ilişki, bu servis
sağlayıcılar ile yapılacak görüşmeler neticesinde mevcut anlaşmaların bu hizmetin de temin
edilmesine olanak verecek surette değiştirilmesi şeklinde gerçekleşecektir.
21 Yapılan görüşmelerde konuyla ilgili teknik ve idari personelce verilecek bu hizmetin “teklif
fiyatlar baz alınarak hesaplanacak” olması nedeniyle oluşacak tarifelerin, halihazırda “doğrudan
internet erişim paketi içinde yer alan yurtdışı erişim hizmeti fiyatından / maliyetinden” çok daha
düşük olacağı ifade edilmiştir.

04-01/27-9
23
yönündeki taahhüt ve beyanlar dikkate alınarak IP-VPN ve bunu takiben22 MPLS
VPN teknolojisi ile güvenli ve bant genişliği garantili bir hizmet sağlanarak,
yurtdışı internet çıkışlarının ayrılması suretiyle TTAŞ’nin Rekabet Kurulu
görüşüne uymuş sayılması gerektiği kanaatine varılmıştır.

I.2.2. Uluslararası Karasal Kiralık Devre Tarifeleri

TTAŞ tarafından uluslararası karasal kiralık devre tarifelerine ilişkin olarak
“Uluslararası Kiralık Data devre tarifelerinde maliyetler çıkıncaya kadar %20
oranında indirim yapılacağı", 12.11.2003 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal eden
yazıda, "maliyetlerin belirlenmesinin 2 ay içinde bitirilmesinin hedeflendiği" ve
yapılan görüşmeler ertesinde gönderilen 2.1.2004 tarih ve 003 sayılı yazıda ise
yeni TTAŞ tarifelerinin Şubat ayı sonuna kadar Telekomünikasyon Kurumuna
gönderileceği ifade edilmiştir.

“Uluslararası karasal kiralık devre tarifelerinin maliyetler ile ilişkili olarak yeniden
düzenlenmesi” önünde sıkça en büyük engel olarak gösterilen “maliyet bazlı
yurtiçi kiralık devre tarifesinin tamamlanmamış olması” gerekçesinin, açıklayıcı
mahiyetteki ikinci ek yazının Kurum kayıtlarına intikal tarihi itibarıyla ortadan
kalktığı, başka bir ifade ile maliyet bazlı yurtiçi kiralık devre tarife çalışmasının
Telekomünikasyon Kurumunun onayına sunulmak üzere tamamlandığı dikkate
alındığında23, TTAŞ tarafından bu süre içinde tarifelerin maliyetler ile ilişkili olarak
yeniden düzenlenmesinin mümkün olduğu kanaatine varılmıştır. Nitekim “yeni
TTAŞ tariflerinin Şubat ayı sonuna kadar Telekomünikasyon Kurumuna
gönderileceği” şeklindeki 2.1.2004 tarih ve 003 sayılı TTAŞ yazısı da bu hususu
teyit etmektedir.
Bu çerçevede,
1. Rekabet Kurulunun konuya ilişkin incelemesi dikkate alınmak suretiyle
tarifelerin maliyetler ile ilişkili olarak belirlenmesine kadar %20 indirime
gidilmesi,
2. tarifelerin maliyetler ile ilişkili olarak belirlenmesinin sınırlı süreye tabi
kılınması
yönünde TTAŞ tarafından taahhütte bulunulması ve tarifelerin maliyetler ile ilişkili
olarak belirlenmesi ertesinde %20 indirime ek olarak yeni indirimler yapılacağının
ifade edilmiş olması,
3. bu sürenin 2004 Şubat ayı sonunda sona erecek olması,
4. cevap tarihi itibarıyla maliyetler ile ilişkili tarifler yürürlüğe konulmuş olmasa
da, henüz yurtiçi kiralık devre tarifesinin Telekomünikasyon Kurumu
onayından geçmemiş olmasının söz konusu tarifelerin belirlenmesi önünde
yapılacak değerlendirmede dikkate alınması gereken bir engel teşkil ettiği

22 TTAŞ yetkilisi Necati DEMİR ile bu konuda yapılan görüşmede MPLS’in esesen IP VPN
hizmetini takiben gündeme gelecek bir hizmet olduğu, ilk olarak IP VPN hizmetinin verileceği
ifade edilmiştir.
23 Söz konusu tarifeler 5.1.2004 tarihinde Telekomünikasyon Kurumu’na onay için sunulmuştur.
04-01/27-9
24
göz önünde bulundurularak, uluslararası karasal kiralık devre tarifelerine ilişkin,
a. %20 indirimin Telekomünikasyon Kurulu onayını müteakip hemen
uygulamaya konulacağı,
b. uluslararası karasal kiralık devrelere ait oluşturulacak yeni TTAŞ tarifesinin
Şubat 2004 sonuna kadar Telekomünikasyon Kurumunun onayına
sunulacağı
dikkate alınmış ve TTAŞ tarafından Rekabet Kurulu görüşünün yerine getirilmiş
sayılması gerektiği kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ

Yukarıda yer verilen açıklama ve değerlendirmeler neticesinde, Rekabet
Kurulunun 28.8.2003 tarihli ve 03-59/711-332 sayılı kararı çerçevesinde toptan
internet erişimi ve uluslararası karasal kiralık devre uygulamalarına yönelik olarak
TTAŞ’ye 4054 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca gönderilen görüş yazısına
ilişkin Kurum kayıtlarına 1.12.2003 tarih ve 5865 sayı ile intikal eden ve açıklayıcı
mahiyette ilki 15.12.2003 tarih ve 6118 sayılı, ikincisi 2.1.2004 tarih ve 003 sayılı
yazıları da içerecek şekilde bir bütün olarak değerlendirilen TTAŞ'ın beyan ve
taahhütleri çerçevesinde,

a. internet toptan erişim hizmetlerine ilişkin olarak;
1. TTAŞ tarafından gönderilen cevap yazısında:
i. yeni bir ürün olarak sunulacağı taahhüt edilen IP-VPN hizmetinin
tarifelerinin maliyete dayalı olacağı,
ii. bu hizmetin verileceğine dair çalışmaların başlatıldığı, bu çalışmaların
3 ila 6 ay arası bir sürede tamamlanacağı,
2. ve sözlü olarak ifade edilen,
iii. IP-VPN hizmetinin sunumuna ilişkin sürenin 4 ay olarak ele
alınabileceği, dolayısıyla da çalışmaların 4 ay içinde tamamlanacağı,
iv. bu hizmetin sunumu ile beraber eş zamanlı olarak “toptan internet
erişimi konusunda IP-VPN hizmeti dışında kalacak surette yurtiçi diğer
erişim hizmetlerini [TTAŞ’nin kendi (bireysel ve kurumsal) son
kullanıcılarını] kapsayacak” yeni bir ürünün sunulacağı,
v. TTAŞ şartnamesi veya tarifelerinde yeni sunulacak IP-VPN hizmetine
yönelik olarak ortaya çıkması teknik muhtemel sorunların belirlenmesi
ve çözülmesine (halline) yönelik hükümler getirileceği,
yönündeki taahhüt ve beyanlar dikkate alınmak suretiyle;

b. uluslararası karasal kiralık devre tarifelerine ilişkin olarak ise;
1. tarifelerin maliyetler ile ilişkili olarak belirlenmesine kadar %20 indirime
gidileceği,
2. %20 indirimin Telekomünikasyon Kurulu onayını müteakip hemen
uygulamaya konulacağı,
04-01/27-9
25
3. uluslararası karasal kiralık devrelere ait oluşturulacak yeni TTAŞ tarifesinin
Şubat 2004 sonuna kadar Telekomünikasyon Kurumu'nun onayına
sunulacağı
yönündeki beyan ve taahhütler dikkate alınmak suretiyle, TTAŞ hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.








































04-01/27-9
26


(Rekabet Kurulu’nun 08.01.2004 tarih ve 04-01/27-9 sayılı Kararı)


KARŞI OY GEREKÇESİ


Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin internet erişim hizmetleri piyasasındaki
faaliyetlerinin rekabet koşullarını bozduğuna dair Karar’a aşağıdaki gerekçelerle
katılmamaktayım.

Şikayet sebebiyle Kurum’ca yapılan önaraştırma dosyasının
muhtevasından da görüleceği üzere konu;

- İnternet toptan erişim hizmetlerine ilişkin olarak, hizmet tarifelerinin
maliyetlere dayalı olarak tesbit edilmesi,

- Uluslararası karasal kiralık devre tarifelerine ilişkin olarak, tarifelerin
maliyetlere dayalı olarak tespit edilmesi ve

- Belirlenecek TTAŞ tarifelerinin Telekomünikasyon Kurumu’nun onayına
sunulması olarak özetlenebilir.

Dosya konusunun kapsamı ve yetki sahipliği bakımından ilgili kurumun
belirlenmesi incelemesi yapıldığında; esasen, tarife ve fiyat düzenlemelerinin ve
onama işleminin yasası ile Telekomünikasyon Kurumu’na verilmiş olduğu açıktır.
Ayrıca ilgili teşebbüslerce yapılan müracaatlar üzerine Telekomünikasyon
Kurumu’nun aynı konularda tarifeleri onaylamak veya değiştirmek üzere
incelemeler yaptığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, Rekabet Kurumu’nun bu
konuda bir karar oluşturmasına gerek ve olanak yoktur.






Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy