Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-236 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-04/36-16
Karar Tarihi : 12.01.2010
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Özgür Can ÖZBEK, Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA : - Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş. 20
BULUNAN Salih Tozan Sokak Karamancılar İş Merkezi No:18
34394 Esentepe-Şişli / İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler / Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin kiralık devre ücretlerinde
perakende seviyede verdiği fiyatların toptan tarife fiyatlarının altında
olmasından dolayı rekabetin bozulduğu iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayetçi firma, Tellcom Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.
(Tellcom) tarafından gönderilen dilekçede;
Tellcom’un, kurumsal müşterilerine şirkete ait fiber optik altyapının olduğu
güzergahlarda fiziksel kazılar ve fiber kablolama yaparak, altyapılarının
olmadığı noktalarda ise mevcut Türk Telekom bakır/fiber altyapısını
kullanarak data ve telekomünikasyon hizmeti verdiği,
Fiber optik altyapılarının olduğu güzergahlarda, bu altyapılar üzerinden Metro
Ethernet ve Kiralık Devre hizmetleri sağlayabildiği,
Müşterileri Tellcom omurgasına bağlamak için kazı ve kablolama yapılması, 40
bunun için de büyükşehir, ilçe ve alt kademe belediyelerden gerekli izinlerin
alınmasının yanı sıra harç, teminat, irad ve geçiş hakkı bedellerinin ödenmesi
gerektiği ve bu nedenle mevcut kanalları kullanılabilen hakim operatör Türk
Telekom’a oranla firmanın metre başı maliyetinin 11 kat fazla olduğu,
Projelendirme, izin, kazı ve kablolama süreçleri neticesinde müşteri bağlantı
süresinin üç ayı bulabildiği ve bu toplam sürenin Türk Telekom için en fazla
bir ay olması sebebiyle maliyet dezavantajına bir de süre dezavantajının
10-04/36-16
2
eklendiği, mevcut kanalların diğer operatörler ile paylaşıma açılmamasının
Türk Telekom’un lehinde olduğu,
Tellcom tarafından kurumsal müşterilere en yoğun olarak önerilen hizmetlerin, 50
kiralık devre, noktadan noktaya Metro Ethernet ve noktadan noktaya
G.SHDSL ve MPLS VPN servisleri olduğu,
Bu hizmetlerden G.SHDSL ve kiralık devre servisleri için Türk Telekom’a ait
altyapının kullanılmasının bütün operatörler için bir zorunluluk olduğu,
Türkiye genelindeki onbinden fazla santralde bulunan Türk Telekom’a ait
TDM, PCM, G.SHDSL ve ADSL altyapılarını Türk Telekom toptan
tarifelerinden faydalanarak ek servisler ile beraber müşterilerine sağladıkları,
Tellcom’un da toptan tarifelerden faydalanarak, Veri Akış Erişimi (VAE) ve
Yerel Ağın Paylaşıma Açılması (YAPA) yöntemleriyle, müşterilerine G.SHDSL
üzerinden çeşitli VPN ve internet servisleri hizmeti sağladığı, 60
VAE üzerinden sağlanan G.SHDSL hizmeti önerilen ve Türk Telekom’un
toptan tarifelerinden faydalanamayan müşterilerinden, Türk Telekom’un aynı
ya da daha düşük fiyatlar ile G.SHDSL erişimi teklif ettiğine yönelik duyumlar
aldıkları,
Bu durumda, VAE’nin avantajının ortadan kalktığı ve Türk Telekom’un,
kendileri ile girdiği rekabette aynı teknoloji çözümü için perakende
müşterilerine kendilerine ve diğer yetkili işletmecilere verdiği toptan tarife
fiyatlarının da altında teklif vererek yıkıcı fiyat uyguladığı,
Türk Telekom’un bu uygulaması sonucunda, alternatif operatörlerin piyasadan
çıkmaya zorlandığı ve söz konusu uygulamanın halihazırda Türk Telekom’un 70
hakim konumda olduğu ve rekabet koşullarının olmadığı bir piyasada,
piyasaya girişi imkansız hale getirdiği
belirtilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına, 11.05.2009 tarih ve 3329 sayı ile intikal
eden başvuru ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu’nun konuya ilişkin 16.10.2009
tarih ve 7454 sayı ile intikal eden görüşü üzerine yapılan incelemeler neticesinde
hazırlanan 21.10.2009 tarih ve 2009–2-236/İİ–09-ÜNÖ sayılı İlk İnceleme Raporu ve
ekleri, 23.10.2009 tarih, REK.0.06.00.00-110/430 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-49
sayılı Kurul toplantısında ele alınmış ve önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. İlgili 80
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 05.01.2010 tarih ve 2009-2-
236/ÖA-10-AA sayılı Önaraştırma Raporu 06.01.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/7
sayılı Başkanlık önergesi ile 10-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuruda yer verilen iddialara
yönelik olarak, Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 90
Şikayet konusuna yönelik olarak Tellcom’dan gelen ek belgeler 25.12.2009 tarih ve
9267 sayıyla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
10-04/36-16
3
I.1. İlgili Ürün Pazarı
Yapılan başvuruda İnternet Servis Sağlayıcılar (İSS’ler) ve diğer altyapı İşletmecileri
tarafından kurumsal kullanıcılara (geniş bant) veri iletim hizmeti vermek üzere bakır
kablo üzerinden sunulan G.SHDSL (Simetrik Sayısal Abone Hattı) ve fiber optik
kablolar üzerinden sunulan Metro Ethernet, ATM, Frame Relay gibi hizmetlerdir.
Bu teknolojilerden hizmet verilebilmesi için İSS’ler ve diğer altyapı işletmecileri bu 100
teknolojilerin kullanımı için gerekli bakır kablo ya da fiber optik altyapıyı kendileri inşa
etmek ya da yukarıda zikredilen hizmetleri toptan seviyede Türk Telekom’dan almak
durumundadırlar. Başvuru konusu da, yukarıda belirtilen hizmetlerin (özellikle Metro
Ethernet ve G.SHDSL erişim hizmetinin) sunumunda BTK onayına tabi toptan erişim
hizmetlerinin fiyatları ile perakende seviyede sunulan (ve etkin piyasa gücüne sahip
işletmeci tarafından sunulmadığı sürece onaya tabi olmayan) hizmetlerin fiyatları
arasında etkin bir işletmecinin faaliyet göstermesine izin veren bir marj bulunmadığı
ve dolayısıyla fiyat sıkıştırması yapıldığı iddia edilmektedir.
Dolayısıyla, ilgili ürün pazarlarının toptan seviyede İSS’lere ve altyapı işletmecilerine
sunulan internet erişim hizmeti de dahil veri iletim hizmeti pazarı ile perakende 110
seviyede kurumsal kullanıcılara sunulan internet erişimi de dahil veri iletim hizmeti
pazarı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
I.2. İlgili Coğrafi Pazar
Başvuru konusu toptan ve perakende veri işletim hizmetlerinin yurt genelinde aynı
fiyatlara ve kullanım koşulları üzerinden verilmesi ve bu hizmetin verilebildiği yerlerde
rekabet koşullarının homojen olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak
belirlenmiştir.
I.3. Yapılan İnceleme ve Değerlendirme
I.3.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Görüşü
Dosya konusu şikayete ilişkin olarak 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 120
7. maddesi gereğince 27.5.2009 tarih, 2144 sayılı yazı ile Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurulu (BTK)’dan konuya ilişkin görüşü talep edilmiştir. Konuya ilişkin BTK
görüşünü ve talep edilen bilgileri içeren yazı 16.10.2009 tarih ve 7454 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
İlgili görüşte, şikayet konusuna ilişkin olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu
tarafından alınan 16.09.2009 tarih ve 2009/DH-10/475 sayılı kararda:
Türk Telekom’un perakende müşterilerine Kurum tarafından onaylanan
tarifeler ile fiyat teklifi sunduğu,
Mevcut yetkilendirmeler kapsamında Türk Telekom ve TTNET’in tarifelerinin
aynı teklif içinde sunulmasını engelleyici nitelikte bir hüküm bulunmadığı, 130
Türk Telekom ile TTNet arasında imzalanmış olan “Türk Telekomünikasyon
A.Ş. ile TTNet arasındaki “ATM, Frame Relay, G.SHDSL, Metro Ethernet”
İnternet Servislerine İlişkin Satış Sözleşmesi”ne istinaden Türk Telekom’un
TTNet’in ATM, Frame Relay, G.SHDSL ve Metro Ethernet erişimi servislerinin
satış ve pazarlamasını bireysel/kurumsal müşterilere yapıp yapamayacağı
hususunun ise Rekabet Kurulu tarafından Türk Telekom’un özelleştirilmesi
10-04/36-16
4
sürecinde alınan 2.9.2004 tarih ve 04-57/797-M sayılı karar çerçevesinde
değerlendirilmesinin yerinde olacağı
ifade edilmektedir.
I.3.2. Değerlendirme 140
Dosya konusu başvuruda özetle, Tellcom’un kendi fiber optik altyapısının bulunduğu
güzergahlarda müşterilerine hizmet sağlayabilmek için Türk Telekom’a oranla metre
başına 11 kat fazla maliyete katlandığı ve Türk Telekom’un perakende ve toptan
kiralık devre ücretleri arasındaki marjı yok ederek yıkıcı fiyatlamaya ve rakiplerin
pazar dışına itilmesine neden olduğu iddia edilmektedir.
Dosya konusu başvuru, iki temel husustan oluşmaktadır.
İlk husus Tellcom’un müşterilerine data ve telekomünikasyon hizmeti sağlarken
kendisine ait fiber-optik altyapının olduğu güzergahlarda fiziksel kazılar ve fiber
kablolama yaparak; altyapısının olmadığı güzergahlarda ise mevcut Türk Telekom’un
bakır/fiber altyapısını kullanarak hizmet sağladığı, fiber-optik altyapısının olduğu 150
güzergahlarda müşterilerini şirket omurgasına bağlamak için yapacağı kazı ve
kablolama için belediyelerden izinler alınarak harç, teminat, irad ve geçiş hakkı
bedellerinin belediyelere ödenmesi gerektiği ve bu nedenle de belediye masrafları,
kazı ve kablolama işçiliği gibi maliyetlerin Türk Telekom’a oranla metre başı
maliyetlerini 11 kat artırdığı ve bu süreçlerin müşteri bağlantı süresini uzattığıdır.
İkinci husus ise, Türk Telekom’un perakende ve toptan kiralık devre ücretleri
arasındaki marjı yok ederek yıkıcı fiyatlama yaptığı iddiasıdır. Bu kapsamda Tellcom,
VAE (Veri Akış Erişimi) ve YAPA (Yerel Ağın Paylaşıma Açılması) yöntemleri ile
müşterilerine G.SHDSL üzerinden çeşitli VPN ve internet hizmeti servislerini
sağladığını belirtmekte, VAE üzerinden sağlanan uygun fiyatlı noktadan noktaya 160
G.SHDSL hizmeti önerdikleri ve Türk Telekom’un toptan fiyatlarından
yararlanamayan bazı müşterilerinden, Türk Telekom’un aynı fiyat seviyesinde veya
daha düşük fiyatlar ile noktadan noktaya G.SHDSL erişimi teklif ettiğine dair
duyumlar aldıklarını ve bu şekilde rakiplerin piyasa dışına itilmeye çalışıldığını iddia
etmektedir.
Tellcom’un altyapı maliyetlerine yönelik ilk iddiasına ilişkin olarak raportörlerce Türk
Telekom’da yapılan yerinde inceleme ve müteakiben yetkililer ile yapılan görüşmede,
Türk Telekom’un halihazırda herhangi bir noktaya hizmet sunmak için ihtiyaç
duyacağı altyapının mevcut olmaması halinde, diğer altyapı işletmecileri gibi yeni
altyapı tesis etmesi gerektiği ve bu tesisat için katlanılan dışsal maliyetlerin (belediye 170
izni, kazı maliyeti, vb.) diğer altyapı işletmecilerinin katlandıkları maliyetlerle aynı
seviyede olduğu bilgisi edinilmiştir. Nitekim, Tellcom tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 25.12.2009 tarihinde giren belediye tarifelerini içeren belgelerde de
belediyelerin farklı teşebbüslere farklı tarifeler uyguladığına ve bu şekilde Tellcom’un
rakiplerine göre belediye ücretleri bakımından dezavantajlı duruma düştüğüne dair
herhangi bir bilgi yer almamaktadır. Dolayısıyla, Tellcom’un metre başı maliyetlerinin
ve müşteri bağlantı sürelerinin altyapı kurmasıyla ilişkili olduğu ve alt yapı kurmaya
çalışan diğer işletmecilerin katlanacağı maliyetlerden ve bu işletmelerin müşteri
bağlantı sürelerinden farklılaştıracak bir unsurun oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Türk Telekom’un yıkıcı fiyatlama yaptığına ilişkin ikinci iddiasına yönelik olarak 180
yapılan değerlendirmeler ise aşağıda sunulmaktadır.
10-04/36-16
5
Türk Telekom’un etkin piyasa gücüne (EPG)’ye sahip işletmeci ilan edildiği tüm
pazarlardaki tarifeleri, bu tarifeler üzerinden uygulanacak indirimler ve bu indirimlerin
uygulanacağı şartlar BTK tarafından onaylanmaktadır. Bunun yanı sıra, Türk
Telekom’un altyapı işletmecileri ile imzaladığı noktadan noktaya kiralık devre sunum
sözleşmelerinin meri mevzuat uyarınca BTK’ya sunulduğu, aynı zamanda perakende
kullanıcılar ile imzalanan kiralık devre tip sözleşmelerin de BTK’nın bilgisine
sunulduğu da Türk Telekom tarafından ifade edilmiştir.
BTK‘nın 17.03.2006 tarih ve 26111 sayılı Resmî Gazete’de ilan edilen 21/2/2006tarih
ve 2006/DK-10/142 sayılı kararı ile: 190
“……Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin perakende asgari kiralık hat grubuna ilişkin
ilgili piyasada; perakende seviyede sunulan 2 Mbit/sn üzeri kiralık devrelere,
uluslararası kiralık devrelere ve ulusal bazda kapasite sağlayan diğer kiralık devre
hizmetlerine (ATM, F/R, Metro Ethernet, G.SHDSL vb.) ilişkin ilgili piyasa(lar)da;
toptan kiralık hat omurga kısmına ilişkin ilgili piyasada; toptan kiralık hat sonlandırma
kısmına ilişkin ilgili piyasada; toptan seviyede sunulan uluslararası kiralık devrelere
ve ulusal bazda kapasite sağlayan diğer kiralık devre hizmetlerine ilişkin ilgili
piyasa(lar)da Etkin Piyasa Gücüne sahip işletmeci …”
olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla, dosya kapsamında değerlendirilen ve Türk
Telekom tarafından sunulan toptan ve perakende hizmetlerin tarifeleri ve bu 200
hizmetlerin uygulanma yöntemlerine ilişkin hususlar, BTK tarafından ilgili Kurul
kararları ile onaylanmıştır. Nitekim, BTK tarafından Türk Telekom’a gönderilen
15.02.2005 tarih ve B.61.TK.0.16.00.02/5304-3312 sayılı yazıda şikayet konusu
pazarlara ilişkin toptan ve perakende tarifeler, söz konusu toptan tarifelerden
faydalanma koşulları ve perakende satışlarda yapılacak indirim oranlarını BTK’nın
onayladığı görülmektedir.
Türk Telekom’un kiralık devre toptan ve perakende fiyatları arasındaki marjı yok
ederek yıkıcı fiyata yol açtığı iddiasına ilişkin Türk Telekom’un bu uygulamayı,
%99,96 oranında hisse sahibi olduğu TTNet A.Ş. (TTNet) vasıtasıyla yapması
ihtimaline karşın TTNet’te de raportörlerce yerinde inceleme yapılmıştır. Bilindiği 210
üzere, TTNet herhangi bir piyasada BTK tarafından EPG’ye sahip işletmeci olarak
belirlenmemiştir. Ayrıca, müşterilerine uyguladığı fiyatlar da onaylanmış tarifeye tabi
değildir. Fakat Türk Telekom’un söz konusu piyasalara ilişkin TTNet’e uygulaması
gereken toptan tarifeler, Türk Telekom’un diğer tüm işletmecilere sunduğu toptan
hizmet tarifeleri ile aynı olup BTK tarafından onaylanmaktadır. Bu çerçevede,
TTNet’in Türk Telekom’dan toptan alış tarifeleri değil, kendi perakende müşterilerine
uyguladığı fiyatlar önem arz etmektedir. Bu çerçevede, TTNet tarafından sunulan,
şirkete ait ATM, G.SHDSL, Metro Ethernet ve Frame Relay tarifeleri incelenmiştir.
TTNet, sundukları hizmetlerin fiyatının toptan seviyede Türk Telekom’dan alınan
hizmet fiyatına belirli bir kar marjının eklenmesiyle belirlendiğini, bu fiyat belirlenirken 220
müşterinin talep hacmine göre belli oranlarda indirim yapılmasını gündeme
getirebildiğini, fakat verilen hizmet türü ne olursa olsun, Türk Telekom toptan satış
fiyatının altında satış yapılmadığını ifade etmiştir. Bunun yanında, TTNet tarafından
örnek olarak sunulan G.SHDSL, Metro Ethernet ve ATM sözleşmelerinden hiçbirinde,
Türk Telekom toptan tarifelerinin altında kalan bir fiyat üzerinden perakende
müşteriler ile sözleşme imzalanmadığı görülmektedir. TTNet tarafından verilen
perakende hizmetlerin tarifelerinin, kendisinin Türk Telekom’dan toptan alış fiyatının
altında belirlendiği herhangi bir sözleşmenin varlığı da tespit edilmemiştir. Bunun
yanında, yapılan yerinde incelemelerde başvuru konusu iddiaları destekler nitelikte
10-04/36-16
6
herhangi bir belge veya bulgu elde edilememesi, şikayetçi tarafından şikayet 230
konusuna ilişkin bilgi ve belge sunulmaması ve şikayet konusu yapılan hususlara
ilişkin şikayetçinin kendisi tarafından verilen birtakım bilgilerin maddi hata ve yanlışlık
içerdiğini önaraştırma süreci devam ederken bildirmesi nedenleriyle, TTNet’in
perakende satış fiyatları ile, bu hizmetleri sunmak için gerekli altyapıları/devreleri
toptan bir şekilde Türk Telekom’dan alış fiyatları arasındaki marjın, TTNet kadar etkin
başka bir teşebbüsün (başka bir İSS’nin veya altyapı işletmecisinin) aynı pazarda kar
elde etmesi ve uzun dönemde pazarda kalması için yeterli olup olmadığının
analizinin yapılmasına gerek duyulmamıştır. Bu çerçevede; yukarıda yer verilen
tespitlerin birlikte mevcudiyeti ışığında, Türk Telekom’un dosya konusu ilgili
pazarlarda EPG olarak ilan edilmesi, toptan ve perakende seviyede uygulayacağı 240
tarifelerin BTK onayına tabii olması; TTNet’in müşterilerine uyguladığı fiyatların ise
Türk Telekom’dan alınan toptan tarifelerin altında kaldığına dair herhangi bir bulgu
bulunmaması nedenleriyle Türk Telekom’un yıkıcı fiyatlama yapmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
250
Full & Egal Universal Law Academy