Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin sabit telefon hizmeti kapsamında telefon kartına ilişkin fiyatlandırmaları yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası - Karar Sayı 14-22/456-201

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2012-2-174 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 14-22/456-201
Karar Tarihi : 25.06.2014

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK (İkinci Başkan), Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ

B. RAPORTÖRLER : Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Beyza AĞVAZ, Cemile YÜKSEK

C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - İkon İletişim Telekomünikasyon A.Ş.
Temsilcisi:Av.Ayça Pınar EREN YAŞAR Cinnah Cad. No:29/A-4
Çankaya/ANKARA
- Cellfon Telekomünikasyon Ltd. Şti.
Halaskargazi Cad. No:169 Kat:4 Şişli/İstanbul
- Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği
Temsilcisi:Av.Gökhan CANDOĞAN Bestekar Sokak No:61/B-3;
Kavaklıdere/ANKARA”
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler /Ankara

(1) E. DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin sabit telefon hizmeti
kapsamında telefon kartına ilişkin fiyatlandırmaları yoluyla 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 20.11.2012 ve 03.12.2012 tarihlerinde giren
ve sırasıyla İkon İletişim Telekomünikasyon A.Ş. (İkon İletişim) ve Cellfon
Telekomünikasyon Ltd. Şti. (Cellfon) tarafından yapılan başvurularda özetle;
- İkon İletişim ve Cellfon’un Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)
tarafından verilmiş olan telekomünikasyon ruhsatı ile sabit telefon hizmeti
verdikleri, sabit telefon hizmeti kapsamında telefon kartı satışı yaptıkları ve
ihalelere katıldıkları,
- Elektronik haberleşme sektöründe piyasaya hâkim olan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin (Türk Telekom) 2012 yılının Ekim ayı itibarıyla sabit
telefon hizmeti kapsamında kullanılan “Şifreli Kart” isimli telefon kartı üretimine
başladığı ve anılan kartın Türkiye genelinde Jandarma birlik kantinlerine satış
yetkisinin Türk Telekom tarafından Javdes İç ve Dış Ticaret A.Ş.’ye (Javdes)
verildiği,
- Şifreli Kart ile her yöne 45 dakika görüşme yapabilme imkânının bulunduğu ve
kartların adet başına KDV dâhil 2,80 TL bedelle askeri birliklere satıldığı,
- Askeri birliklerdeki görüşmelerin büyük bölümünün yapıldığı Turkcell yönüne
kullanılan 45 dakikalık bir kartın maliyetinin, alan içinden çağrı başlatma ve
alan dışından çağrı başlatma özelliklerine bağlı olarak 3,36 TL ile 3,81 TL
arasında değiştiği
2/21

- Diğer taraftan Türk Telekom’un askeri birlikler içinde 20 dakika, askeri birlikler
dışında 10 dakika görüşme imkânı sağlayan “Smart Kart” isimli telefon
kartlarının adet başına 4,00 TL bedelle satıldığı, böylece Smart Kart satışından
yüksek gelir elde edildiği,
- Türk Telekom’un amacının Şifreli Kart’ın düşük satış bedellerinden uğradığı
zararı Smart Kart satışından elde ettiği yüksek gelirle telafi etmek olduğu,
- Askeri birliklerde telefon kartları satışının ihale veya teklif usulü ile her yılın
Aralık ayında yapıldığı, Türk Telekom’un ara bağlantı maliyetlerinin altındaki
fiyatlarla doğrudan veya başka şirketler aracılığıyla ihalelere katılması halinde,
telefon kartı pazarında faaliyet gösteren şirketlerin satış yapamaz duruma
geleceği,
- Türk Telekom’un eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine
aykırılık teşkil ettiği, yukarıda ifade edilen nedenlerle Türk Telekom’un ve
Javdes’in rekabete aykırı fiillerinin engellenmesine yönelik geçici tedbirlerin
alınması gerektiği
ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(3) Kurum kayıtlarına 19.12.2012 tarihinde giren, İkon İletişim tarafından gönderilen ek
beyan ve belge sunumu konulu dilekçede ise özetle;
- Türk Telekom tarafından ihalelerde verilen fiyat tekliflerinin BTK’nın belirlemiş
olduğu maliyetlerin altında olduğu, ayrıca Türk Telekom tarafından BTK’ya
onaylatılan son kullanıcı tarifelerinin 3,5 TL olmasına rağmen ihalelerde 3,5
TL’nin altında fiyat verildiği,
- Türk Telekom’un arama kartları (TT Kart) için 2,75 TL fiyat ileri sürerek ihaleleri
kazandığı, Jandarma Kantin Yönetmeliği’nin “Satış Fiyatlarının Belirlenmesi”
başlıklı 30. maddesi uyarınca kantinlerin sattıkları kartlara %10’dan fazla kar
koyamayacağı, dolayısıyla 2,75 TL’ye kart alan bir kantinin anılan kartı en çok
3,025 TL’ye satabileceği, böylece telefon kartlarının askeri kantinlerdeki satış
fiyatının BTK tarafından onaylanmış tarifenin altında kalacağı,
- Aralık ayının ilk haftalarında yapılan tüm ihalelerin Türk Telekom tarafından
kazanıldığı,
- Diğer taraftan, Türk Telekom’un askeri birlikler tarafından özendirme veya
promosyon olarak adlandırılan, yapılan satış üzerinden yüzdesel geri dönüş
gibi çeşitli uygulamalar aracılığıyla da dolaylı olarak fiyatlarını düşürdüğü ve
rekabet mevzuatına aykırı hareket ettiği,
- Yukarıda ifade edilen nedenlerle Türk Telekom ile Türk Telekom’un bayileri
Javdes, Unitel A.Ş. (Unitel) ve Nettel A.Ş. (Nettel) hakkında gerekli işlemlerin
yapılması ve geçici tedbirlerin alınması gerektiği
ifade edilmiştir.
(4) Yukarıda yer verilen başvurular üzerine başlatılan önaraştırma sürecinde Serbest
Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği (Telkoder) tarafından inceleme konusu
iddialara benzer iddiaları içeren şikâyet başvurusu yapılmış ve Kurum kayıtlarına
22.03.2013 tarihinde ilgili şikâyet değerlendirme kapsamına alınmıştır. Anılan
başvuruda özetle;
- “Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği”’nde iki
kademeli arama yönteminin, kullanıcıların arama kart ve benzeri araçlarla,
işletmecinin Kurumca tahsis edilen erişim numarasını çevirmek suretiyle,
3/21

işletmecinin platformuna eriştikten sonra aranan abone numarasını çevirdiği
arama yöntemini ifade ettiği,
- Söz konusu Yönetmeliğin “Sayısı Sınırlandırılmamış Kullanım Hakkı
Kapsamında Sunulan Kaynak Tahsisi İçeren Hizmetler” bölümünde “sabit
telefon hizmeti”ne ilişkin olarak,
- “İşletmeci, iki kademeli arama yöntemi ve taşıyıcı seçimi ile hizmet
sunabilir,
- İşletmeciye, talebi halinde, ilgili mevzuat hükümlerindeki yükümlülüklerini
yerine getirmesi kaydıyla, kullanıcılara iki kademeli arama yöntemi ile
hizmet sunabilmesine yönelik Kurum tarafından belirlenecek alan
kodundan erişim numarası tahsis edilir.”
hükümlerinin yer aldığı,
- Daha önceleri uzak mesafe arama (UMTH) C tipi hizmeti olarak adlandırılan iki
kademeli arama yönteminin çağrı başlatma koşullarındaki farklılık nedeniyle
diğer tüm telefon hizmetlerinden ayrıştığı, iki kademeli arama hizmeti sunan
işletmeciye BTK tarafından bir erişim numarası (0811) tahsis edildiği, abonenin
bu numarayı ve arkasında yer alan yedi haneli bir coğrafi veya coğrafi olmayan
numarayı çevirdiği, ardından da arama kartı üzerinde bulunan 12 haneli şifreyi
çevirdiği, bu işlemin her sabit telefondan yapılabildiği ancak genel uygulama ve
eğilimin bu çağrıların ankesörlü telefonlardan başlatılması şeklinde olduğu,
- Arama kartlarının günümüzde askeri birlik, hapishane, yurt gibi toplu olarak
bulunulan ve başka araç/yöntemlerle telefon görüşmesinin yapılamadığı
yerlerde yoğun olarak kullanıldığı, bu özelliği nedeniyle “arama kartı” pazarının
ayrı bir pazar olarak tanımlanması gerektiği,
- Türk Telekom’un ankesörlü telefon alanında tekel konumunda olduğu,
ankesörlü telefonlar üzerinden Türk Telekom telefon kartı ve kredi kartı ile
yapılan aramaların özellik ve şartlarının arama kartlarından farklı olduğu, bu
nedenle bu aramaların arama kartı pazarına dâhil edilmemesi gerektiği,
- Askeri arama kartı pazarının, arama kartı pazarının bir alt pazarı niteliğinde
olduğu, nitekim Türk Telekom tarafından düzenlenen yeni bir kampanya ile
hafta sonları ankesörlü telefonlardan görüşme yapmanın ücretsiz hale
getirildiği ancak askeri birlikler ve cezaevi konum gruplarındaki ankesörlü
telefonların bu kampanyanın dışında bırakıldığı,
- Askeri arama kartı pazarında askeri birlik ve kantinlerinin genellikle
yılsonlarında gelecek yılın arama kartı ihtiyaçlarını ihale ile toplu olarak satın
aldığı ve askeri birlik kantinlerinin bağlı oldukları yönetmeliklere uygun olarak
arama kartlarını ihalede elde ettikleri fiyatların üzerine en fazla %10 kar
ekleyerek perakende olarak sattıkları,
- Arama kartları ile ilgili olarak BTK ile yapılan görüşmelerde; Türk Telekom'un
2012 yılının Ekim ayında, 5,00 TL perakende ücreti olan ve her yöne 45 dakika
görüşme süresi içeren kartının fiyatının 3,50 TL'ye düşürmek üzere, bir yıl
sürecek bir kampanya başvurusu yaptığı ve BTK'nın bu kampanya
başvurusunu olumlu karşıladığı bilgisinin edinildiği,
- Bu arada Türk Telekom’un yukarıda sözü edilen bayileri aracılığıyla girdiği
askeri birlik kantinleri ihalelerinin çok büyük çoğunluğunu kazandığı, Türk
Telekom bayilerinin ihalelerde yukarıda sözü edilen kart için verdikleri tekliflerin
2,60 TL ile 2,80 TL arasında olduğunun gözlendiği, bu durumda Türk
4/21

Telekom'un bayileri için uyguladığı birim kart ücretinin 2,60 TL' den daha düşük
olduğunun anlaşıldığı, perakende olarak 3,50 TL'ye (etiket fiyatı) satılması
gereken TT Kartın daha düşük ücretlerle satıldığının tespit edilmesi üzerine
BTK'ya başvuru yapıldığı, BTK ile yapılan görüşmede, söz konusu TT Kartın
etiket fiyatının altında satılması nedeniyle inceleme başlatacakları bilgisinin
alındığı, ancak BTK'nın söz konusu kampanyayı durdurma yönünde bir
girişiminin olup olmayacağının bilinmediği,
- Askeri arama kartı pazarında Türk Telekom'un her yöne 45 dakika görüşme
süresi içeren ve perakende fiyatı (etiket fiyatı) 3,50 TL olan "TT Kart" isimli
kartının maliyetinin aynı pazarda faaliyette bulunan Türk Telekom dışındaki
işletmecilere göre çok daha düşük olduğu,
- Gerçek veriler kullanılarak yapılan hesaplamaların askeri arama kartları
pazarında yıkıcı fiyatlamanın varlığını ve Türk Telekom'un toptan ücreti olan
ara bağlantı ücretleri ve perakende ücretleri yoluyla fiyat (marj) sıkıştırması
uyguladığını gösterdiği,
- TT Kartların etiket fiyatı olan 3,50 TL’nin altında (3,00 TL ve 3,10 TL) fiyatlarla
satıldığının tespit edildiği; 3,50 TL fiyatı dahi rekabet ihlali oluşturmaktayken,
ilan edilen perakende satış fiyatının altında yapılan fiili satışlarla rekabet
ihlalinin bir başka boyuta taşındığı,
- Açık bir rekabet ihlali oluşturan bu sürecin devamı halinde, Telkoder üyesi
işletmeciler için giderilmesi mümkün olmayan, ciddi zararların doğmasının
kaçınılmaz olduğu; bu husus da gözetilerek 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin son fıkrası hükmü doğrultusunda, geçici tedbir kararı verilerek TT
Kart satışının ivedilikle durdurulmasını, benzeri sonuca yol açacak kampanya
/fiyatlama politikalarının engellenmesini, geçici tedbir kararının yerine
getirilmemesi halinde ise süreli para cezası uygulamasına gidilmesini talep
zorunluluğun doğduğu
iddia edilmiştir.
(5) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 20.11.2012 ve 03.12.2012
tarihlerinde giren başvurular üzerine hazırlanan, 18.02.2013 tarih ve 2012-2-174/İİ sayılı
İlk İnceleme Raporu, 07.03.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 13-12/189-M
sayı ile Türk Telekom’un sabit telefon hizmetleri piyasasındaki uygulamalarına yönelik
olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(6) Yapılan önaraştırma sonucunda düzenlenen 24.04.2013 tarih ve 2012-2-174/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu Kurulun 09.05.2013 tarihli toplantısında değerlendirilmiş ve 13-
27/370-M sayı ile Türk Telekom’un sabit telefon hizmeti kapsamında telefon kartına
ilişkin fiyatlandırmaları yoluyla 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal edip etmediğinin
tespitine yönelik olarak Türk Telekom hakkında, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir
(7) Başvuru konusuna ilişkin olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (EHK)
7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilk inceleme ve soruşturma sürecinde BTK’dan
görüş talep edilmiş, BTK tarafından hazırlanan görüş 21.01.2013, 07.10.2013 ve
07.02.2014 tarihlerinde Kurum kayıtlarına girmiştir.
(8) Türk Telekom hakkında soruşturma açıldığına ve 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca ilk yazılı savunmalarını göndermelerine dair bildirim, 24.05.2013
tarih ve 5791 sayılı yazı ile Türk Telekom’a yapılmış, Türk Telekom tarafından
gönderilen yazılı savunma 10.12.2013 tarihinde Kurum kayıtlarına girmiştir.
5/21

(9) Kurulun 03.10.2013 tarih ve 13-56/784-M sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca soruşturma süresinin 3 ay uzatılmasına karar verilmiştir.
(10) Soruşturma kapsamında hazırlanan 10.02.2014 tarih ve 2012-2-174/SR sayılı
Soruşturma Raporu, Türk Telekom’a 11.02.2014 tarihli yazının ekinde gönderilmiştir.
Kurum kayıtlarına 17.02.2014 tarihinde giren yazı ile Türk Telekom tarafından 4054
sayılı Kanun’un 44. maddesi uyarınca haklarında düzenlenmiş her türlü evraka ve delile
erişim talep edilmiştir. Türk Telekom’un bu talebi Kurul’un 07.03.2014 tarih ve 13-
12/189-M sayılı kararı ile kabul edilmiş ve 03.03.2014 tarihinde kendileri ile ilgili her türlü
bilgi ve delil Rekabet Kurumunda incelenmiştir.
(11) Türk Telekom’un Soruşturma Raporu’na karşı yazılı savunması 14.04.2014 tarihinde
kanuni süre içerisinde Kurum kayıtlarına girmiştir. Söz konusu savunmaya ilişkin
hazırlanan Ek Görüş Türk Telekom’a 29.04.2014 tarihli yazı ile tebliğ edilmiştir. Türk
Telekom tarafından Ek Görüş’e cevaben hazırlanan savunma 28.05.2014 tarihinde
Kurum kayıtlarına girmiştir. Türk Telekom tarafından daha önce sözlü savunma talep
edilmiş olmakla birlikte Ek Görüş’e karşı yazılı savunmada sözlü savunma talebinden
vazgeçildiği belirtilmiştir. Bu çerçevede, sözlü savunma toplantısı yapılmamış, Kurulun
25.06.2014 tarih ve 14-22/456-201 sayılı toplantısında nihai karara varılmıştır.
(12) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Raportörler tarafından;
- Türk Telekom’un “sabit şebekede çağrı başlatma”, “sabit şebekede çağrı taşıma”
ve “çağrı sonlandırma” pazarlarından oluşan toptan pazarın “sabit şebekede
çağrı başlatma” bölümde ve “sabit şebekede çağrı sonlandırma” bölümünün
kendi şebekesinde sonlanan çağrılar kısmında hâkim durumda bulunduğu,
- Türk Telekom’un yalnızca TT Kart sunan bir ekonomik birim olduğu kabulüyle
Türk Telekom’un perakende seviyedeki “arama kartları hizmetleri” pazarındaki
faaliyetlerini kârlı bir şekilde sürdürebildiği, bu çerçevede Türk Telekom’un toptan
pazarda sahip olduğu hâkim durumunu “arama kartları hizmetleri” pazarında fiyat
sıkıştırması yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye
kullandığının öne sürülemeyeceği
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(13) Soruşturma konusu başvurularda esas olarak, arama kartı alımına yönelik askeri
birliklerin kantinlerince düzenlenen ihalelerde Türk Telekom tarafından TT Kart için
sunulan satış fiyatının hizmetin sunumu için katlanılması gereken maliyetin altında
olduğu iddia edilmektedir. Yürütülen soruşturma kapsamında, iddia konusu Türk
Telekom’un fiyatlama davranışı fiyat sıkıştırması kapsamında değerlendirilmiştir.
Yapılan değerlendirmeye ilişkin hususlara aşağıda yer verilmiştir.
I.1. Fiyat Sıkıştırması Teorisi
(14) Fiyat (marj) sıkıştırması, dikey ilişkili pazarlarda faaliyet gösteren ve üst pazarda hâkim
durumda bulunan bir teşebbüsün üst pazar ürünü fiyatı ile alt pazar ürünü fiyatı
arasındaki marjı, alt pazarda eşit derecede etkin bir rakibin dahi kârlı bir şekilde kalıcı
olarak ticari faaliyette bulunmasına imkân vermeyecek şekilde belirlemesidir. Üst
pazarda hâkim durumda bulunan teşebbüs, üst pazar ürününün fiyatını yükselterek, alt
pazar ürününün fiyatını düşürerek veya her ikisini aynı anda uygulayarak marj
sıkıştırmasına yol açabilmektedir. Böylece, hâkim durumdaki teşebbüs üst pazardaki
ürün üzerinde sahip olduğu pazar gücünü alt pazara aktarabilmekte ve bu şekilde
rekabetin kısıtlanması sonucunu doğurabilmektedir.
6/21

(15) Nitekim “Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz”da da bir davranışın fiyat
sıkıştırmasına yol açıp açmasının muhtemel olup olmadığının tespitinde rekabet karşıtı
piyasa kapama analizi kapsamında dikkate alınan hususların1 yanı sıra
- Teşebbüsün yapısı
- Ürünün niteliği
- Teşebbüsün ilgili pazar(lar)daki konumu
- Fiyatlar arasındaki marj
hususlarının da dikkate alınacağı belirtilmektedir2.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Pazar Hakkında Genel Bilgiler
(16) Soruşturma konusunun kapsamında bulunduğu sabit telefon hizmetleri (STH) pazarında
perakende seviyede tüketicilere hizmet verilirken çağrının farklı şebekeler üzerinden
geçmesi gerekebilmektedir. Bunu sağlayabilmek için STH işletmecileri toptan seviyede
birbirlerine çeşitli hizmetler sağlamaktadır. Diğer bir değişle işletmeciler perakende
seviyede abonelerine arama hizmeti vermekte, toptan seviyede birbirlerinden erişim
hizmeti almaktadır. Toptan seviyede sağlanan hizmetler çağrı başlatma, çağrı taşıma
(transit) ve çağrı sonlandırma (arabağlantı) hizmetlerinden oluşmaktadır.
(17) Sabit şebekede çağrı başlatma hizmeti; yerleşik işletmecinin şebekesinde başlatılan
çağrının işletmeciler arasında daha önce belirlenmiş olan bir noktaya kadar
taşınmasıdır. Başlatılan çağrı aramayı yapan kullanıcının abonesi olduğu STH
işletmecisinin veya başka bir işletmecinin şebekesinde sonlanabileceği gibi, sabit veya
mobil şebekede de sonlanabilmektedir. Ülkemizde sabit şebekede çağrı başlatma
hizmeti sadece yerleşik işletmeci olan Türk Telekom tarafından verilmektedir.
(18) Sabit şebekede çağrı sonlandırma hizmeti, çağrının başladığı şebekenin türünden (sabit
veya mobil) ve taşındığı teknolojiden bağımsız olarak, çağrının
anahtarlama/yönlendirme noktasından teslim alınarak son kullanıcı yerleşim yerinde
bulunan şebeke sonlanma noktasına (müşteri ekipmanı) kadar taşınması ve çağrının
şebeke sonlanma noktasında sonlandırılmasıdır. Çağrıyı başlatan STH işletmecisi için
bir maliyet unsuru olan söz konusu hizmetin ücretlendirilmesinde “alan içi”, “alan dışı” ve
“yerel” çağrı sonlandırma ayrımı yapılmaktadır.
(19) Sabit şebekede çağrı taşıma hizmeti, çağrı başlatma veya çağrı sonlandırma hizmetini
tamamlayıcı şekilde sunmaktadır. Bahse konu hizmet mobil veya sabit şebekede
başlatılmış olan çağrının yerleşik işletmecinin veya alternatif STH işletmecilerinin
şebekesi üzerinden anahtarlama/yönlendirme noktasına kadar taşınmasından
oluşmaktadır. Çağrı ulusal veya uluslararası seviyede taşınabilmektedir.
(20) Perakende seviyede sabit ses hizmetleri verilirken aboneler üç şekilde işletmeci
tercihinde bulunabilmektedir:
- Taşıyıcı ön seçimi: Son kullanıcının telefon ağına erişimini sağlayan işletmeciden
bağımsız olarak arama hizmetlerini önceden belirleyeceği işletmeciden almasına
imkân vermektedir.
- Taşıyıcı seçimi: Son kullanıcının yukarıda anlatılan taşıyıcı ön seçimi ile
belirlediği işletmeciden farklı bir işletmeciyi arama bazında o işletmeciye ait kodu
kullanarak seçmesini mümkün kılmaktadır.

1 Para. 26.
2 Para. 62.
7/21

- İki kademeli arama yöntemi: Son kullanıcının aramak istediği numaradan önce
faydalanmak istediği işletmeciye tahsis edilmiş olan numarayı aradığı yöntemdir.
(21) Soruşturma konusu iki kademeli arama yöntemine ilişkindir. İki kademeli arama
yönteminde kullanıcı, işletmeciye BTK tarafından tahsis edilmiş olan ve 811 ile başlayan
on bir haneli telefon numarasını aramakta ve böylece işletmecinin platformuna
erişmektedir. Bu aşamada kart veya benzeri bir araçla otorizasyon alan kullanıcı
aramak istediği telefon numarasını girerek çağrı başlatmaktadır. Bu işlem ankesörlü
telefonlar başta olmak üzere bütün sabit telefonlar üzerinden gerçekleştirilebilmektedir.
Ön ödemeli olan bu hizmetten faydalanabilmek için arama kartına ihtiyaç vardır. Kazı-
konuş olarak da bilinen arama kartları üzerinde bulunan şifre ile belirli bir süre ile
görüşme yapılmasını sağlamaktadır.
(22) Diğer bir ön ödemeli yöntem ise kontörlü kartlar kullanarak ankesörlü telefonlardan
arama yapılmasıdır. Kart telefona takıldıktan sonra doğrudan aranmak istenen telefon
numarası çevrilmektedir. Diğer bir değişle kontörlü kartlar ile yapılan aramalar tek
kademelidir. Ankesörlü telefonlarla kontörlü kart yerine kredi kartı kullanarak da arama
yapmak mümkündür. Bir işletmeci tarafından arz edilen kontörlü kartlar ancak aynı
işletmeciye ait ankesörlü telefonlar aracılığıyla kullanılabilmektedir.
I.2.2 İlgili Ürün Pazarı
(23) Pazara ilişkin genel açıklamalarda belirtildiği üzere, herhangi bir sabit telefon hizmetinin
sağlanabilmesi için son kullanıcılara yönelik bir perakende pazar ile bu hizmeti sağlayan
STH işletmecilerinin erişim hizmetlerini temin ettiği bir toptan pazar ayrımı söz
konusudur. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı tanımlanırken toptan pazar ve perakende
pazar ayrımı dikkate alınmıştır.
I.2.2.1. Perakende Sabit Telefon Hizmetleri
(24) İlgili bölümde belirtildiği üzere soruşturma kapsamında incelenen başvuruların
konusunu askeri birliklerde satılan Türk Telekom’a ait arama kartı TT Kart
oluşturmaktadır. Bu bağlamda, ilgili pazarın tanımlanmasında askeri birliklerde satılan
ve iki kademeli arama yöntemiyle ön ödemeli görüşme sağlayan kartların yerine tüketici
tarafından alternatif kart ve yöntemlerin ikame olarak görülüp görülemeyeceği
değerlendirilmiştir.
(25) Sabit şebeke üzerinden kartla arama yapma yöntemi kullanıcıların toplu halde
bulunduğu hapishane, yurt, askeri birlik gibi yerlerde ve turistler gibi ülkemizde kısa
süreyle bulunan yabancılar tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır. Askeri birlik ve
hapishanelerde cep telefonu kullanımının yasak olması ve abonelik usulüyle STH
hizmeti alınan cihazların kullanımının çok kısıtlı tutulması, başta ankesörlü olmak üzere
toplu kullanıma açık sabit telefonlardan kartla arama yapılmasını tek seçenek
kılmaktadır.
(26) Dosya mevcudundan anlaşıldığı üzere, Türkiye genelinde Türk Telekom’a ait (…..) adet
ankesörlü telefon bulunmakta olup, bunlardan (…..)’i askeri bölgelerde yer almaktadır.
TT Kart, SmartKart ve kredi kartı ile yapılan aramaların yarısından fazlası ise askeri
bölgelerden yapılmaktadır.
(27) Askeri birlik kantinleri haricindeki perakende satış noktalarından temin edilen diğer
arama kartları da birlikler içindeki toplu kullanıma açık telefonlarda kullanılabildiği, söz
konusu kartların askeri birlik kantinlerinin ihale yoluyla temin ettiği kartlar ile fiyat, tarife
ve kullanım özellikleri açısından farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Bu kapsamda
pazar “arama kartları pazarı” olarak tanımlanmıştır.
8/21

(28) Bir sonraki adımda arama kartlarının, diğer bir ön ödemeli yöntem olan kontörlü kartlarla
ikame edilip edilemeyeceği incelenmiştir. Kullanım açısından iki kart arasındaki temel
fark çağrı başlatma yöntemleri ve kullanılabilecek cihazlardır. Arama kartlarıyla iki
kademeli olarak arama yapılabilirken kontörlü kartlarla kart sahibi STH işletmecisinin
platformuna bağlanmak ve şifre girmek ihtiyacı olmadığından doğrudan görüşme
yapılabilmektedir. Bu açıdan kontörlü kartlar son kullanıcı için daha pratik ve kullanışlı
niteliktedir.
(29) Kontörlü kartları arama kartlarından ayıran bir diğer özellik de sadece ankesörlü
telefonlarda kullanılabilmesidir. Bu açıdan arama kartları hem ankesörlü hem de diğer
sabit telefonlarda kullanılabildiğinden daha geniş bir kullanım imkânı sunmaktadır. Diğer
yandan tüm askeri birliklerde ankesörlü telefon bulunduğu düşünüldüğünde kullanıcı
açısından bu kullanım alanı genişliği talebin yönünü belirleyici nitelikte olmayacaktır.
(30) Talep ikamesi değerlendirmesinde ürünlerin tüketiciye olan maliyeti de incelenmiştir.
Türk Telekom’un kontörlü kartı SmartKart’ın “klasik” ve “askeri” olmak üzere iki çeşidi
bulunmaktadır. Askeri SmartKart birlikler içindeki ankesörlü telefonlardan kullanıldığında
mobil telefonlara daha avantajlı görüşme sağlayan tarife sunmaktadır. 4 TL perakende
fiyatla satılan SmartKart’ın ve 5 TL perakende fiyatla satılan TT Kart’ın tarifeleri
aşağıdaki tabloda sunulmaktadır:
Tablo 1: SmartKart ve TT Kart tarifesi (TL/dk)
SmartKart (Klasik) SmartKart (Askeri) TT Kart (5 TL)
Şehir içi 0,088 0,088 0,090
Şehirlerarası 0,105 0,105 0,090
GSM 0,370 0,200 0,355
Kaynak: Türk Telekom
(31) Türk Telekom’dan alınan bilgiye göre kampanyanın da uygulamada olduğu Mart – Ekim
2013 tarihleri arasında TT Kart ile yapılan görüşmelerin ortalama (…..)’ü mobil
işletmecilerin şebekelerine, (…..)’sı şehirlerarası sabit hatlara ve %1’i ise diğer
şebekelere yönelmiştir. Ekim 2012–Ekim 2013 döneminde askeri SmartKart ile yapılan
aramaların ortalama (…..)’i mobil şebekelere, (…..)’si şehirlerarası sabit şebekelere ve
(…..)’i ise diğer şebekelere yönelmiştir.
(32) Gerçekleşmiş olan bu oranlar ve dakika başı maliyetler ışığında SmartKart ile 17,9
dakikası mobil numaralarla olmak üzere ortalama toplam (…..) dakika görüşme
yapılabildiği tespit edilmiştir. Türk Telekom tarafından SmartKart kredisinin ortalama
(…..)’ünün kullanıldığı geriye kalan kredinin kartların üstündeki geçerlilik süresi
dolduğunda kullanılamaz hale geldiği ifade edilmiştir. Bu çerçevede, SmartKart ile
kullanılan kredinin yaklaşık (…..), gerçekleştirilen arama süresinin ise (…..) dakika
olduğu tespit edilmiştir.
(33) Öte yandan, Türk Telekom tarafından TT Kartla Mart – Temmuz 2013 döneminde
ortalama (…..) dakika görüşme gerçekleştirildiği ifade edilmiştir3. Türk Telekom
tarafından sunulan veri dikkate alındığında, her yöne 45 dakika görüşme imkânı sunan
TT Kart ile ortalama (…..) dakika mobil numaralarla görüşme yapıldığı sonucuna
varılmıştır. Bu veriler aşağıdaki tablo ile özetlenmektedir:

3 Ücretlendirilen süre ile gerçekleşen süre arasındaki bu fark ücretlendirme periyodunun 60 saniye olması
ancak kullanıcıların aramalarını 60 saniye ve katlarında sonlandırmamasından kaynaklanmaktadır. Diğer
bir değişle ücreti ödenmiş olan periyod tamamlanmadan arama bitirilmektedir.

9/21

Tablo 2: Smart Kart ve TT Kart karşılaştırması
(34)
















(34) TT Kart ve Smart Kart karşılaştırıldığında özellikle kampanyalı fiyatıyla TT Kart’ın daha
ucuza daha uzun süre görüşme yapma imkânı sunduğu, gerçekleşen verilerin son
kullanıcı açısından dakika başına maliyetin yaklaşık iki kat arttığı tespit edilmiştir. Bu
çerçevede, iki kartın tüketici gözünde birbirine ikame olmadığı sonucuna varılmıştır.
(35) İlgili ürün pazarı tespitinde arz ikamesi de ayrıca değerlendirilmiştir. Smart Kart benzeri
kontörlü kartlar ancak kartın arzını sağlayan işletmeciye ait ankesörlü telefonlarda
kullanılabilmektedir. Belirtildiği üzere Türk Telekom’un askeri bölgelerde 20 binden fazla
ankesörlü telefonu bulunmaktadır. BTK tarafından yetkilendirilen diğer STH
işletmecilerinin bu yetkilendirme kapsamında ankesörlü telefon hizmeti sunması
mümkündür. Öte yandan, Türk Telekom’un ankesörlü telefon ağının yaygınlığında bir
ağın tesisinin büyük finans ve zaman kaynağı gerektiren ve yüksek batık maliyet
doğuran bir yatırım olacağı, orta vadede STH işletmecilerinin bu yatırımı
gerçekleştirmesinin beklenemeyeceği açıktır. Ayrıca, askeri bölgelerde ankesörlü
telefon kurulması için gerekebilecek başka idari işlemlerin de dikkate alınması gereklidir.
Bu çerçevede ankesörlü telefon altyapısına sahip olmayan STH işletmecileri açısından
kontörlü kart arzının mümkün olmadığı, böylece arz ikamesinden bahsedilemeyeceği
kanaatine varılmıştır.
(36) Her iki kart da ön ödemeli arama yapma imkânı sağlamakta, kullanım amaç ve yerleri
bakımından benzerlik göstermektedir. Öte taraftan arama kartları ile kontörlü kartların;
sırasıyla iki kademeli ve tek kademeli arama başlatma yöntemleri kullanılması, son
kullanıcı açısından maliyetlerinin önemli oranda farklı olması ve arz ikamesinin
bulunmaması nedeniyle aynı ilgili ürün pazarında yer almadığı tespit edilmiştir.
(37) Bu kartların yanında ankesörlü telefonlardan Türk Telekom’un sunduğu bir hizmet olan
Aile Kart ve kredi kartı ile de arama yapmak mümkündür. Aile kart sabit telefon hattı
aboneliğinin ek bir hizmetidir. Aile Kart ile yapılan görüşmeler bağlı olduğu aboneliğin
tarifesi üzerinden ücretlendirilmekte ve faturaya yansıtılmaktadır. Sabit hat aboneliği ile
faydalanılabilecek tarifeler çeşitlilik göstermektedir. Ev Avantaj tarifelerinin mobil
telefonlarla yapılan görüşmeler için sunduğu fiyat dışında tarifelerin genel olarak arama
kartlarına kıyasla daha pahalı olduğu görülmektedir. Aşağıdaki tabloda bazı paket ve
tarifelere ilişkin bilgi sunulmaktadır.

TT Kart Smart Kart (Askeri)
Perakende Fiyatı (TL) (…..) (…..)
Yönelim (%) Mobil (…..) (…..)
Şehirlerarası (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..)
Gerçekleşen Süre (dk) Toplam (…..) (…..)
Mobil (…..) (…..)
Fiyat/Dakika (…..) (…..)
10/21

Tablo 3: Sabit Telefon Aboneliği İle Sunulan Türk Telekom Tarifeleri (TL/dk)
Standart Hat Klasik Hat Ev Avantaj Ev Avantaj Uzun/Akşam
İl içi 0,098 0,136 0,160 0,150 / 0,099
İller arası 0,115 0,136 0,160 0,150 / 0,099
GSM 0,370 0,370 0,160 0,200 / 0,370
Kaynak: Türk Telekom internet sitesi
(38) Türk Telekom’dan alınan bilgilere göre Aile Kart ile yapılan aramalar 2011 yılında
yaklaşık (…..) milyon dakika, 2011 yılında yaklaşık (…..) milyon dakikadır. Arama kartı,
kontörlü kartlar ve kredi kartları ile yapılan aramaların toplamının 2011 yılında yaklaşık
(…..) milyon dakika, 2012 yılında ise yaklaşık (…..) milyon dakika olduğu dikkate
alındığında Aile Kart’ın görece küçük bir paya sahip olduğu anlaşılmaktadır. Aile Kart’a
ait payın ilgili ürün pazarı tanımına bağlı olarak yapılacak değerlendirmeleri
değiştirmeyeceği de dikkate alınarak Aile Kart ile yapılan aramalar ilgili ürün pazarına
dâhil edilmemiştir.
(39) Daha önce bahsedildiği üzere kredi kartları ile de ankesörlü telefondan görüşme
yapılabilmekte, görüşme ücreti kart dökümüne yansıtılmaktadır. Kredi kartının temin şart
ve usulünün telefon kartlarından farklı olduğu, esasen bankalar tarafından arz edilebilen
kredi kartlarının telekomünikasyon şirketlerinde arz edilemeyecek olmasının arz
ikamesinin de bulunmadığı göz önüne alındığında kredi kartlarının ilgili ürün pazarı
içinde yer almadığı değerlendirilmiştir.
(40) Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı “arama kartları hizmetleri” pazarı olarak tanımlanmıştır.
I.2.2.2. Toptan Sabit Telefon Erişim Hizmetleri
(41) “Pazar Hakkındaki Genel Bilgiler” başlıklı bölümde de bahsedildiği üzere sabit şebekede
kartla arama hizmetleri de dâhil olmak üzere sabit telefon hizmetlerinin verilebilmesi için
toptan seviyede çağrı başlatma, çağrı taşıma ve çağrı sonlandırma hizmetlerine ihtiyaç
duyulmaktadır
(42) Sabit şebekede çağrı başlatma hizmetinin aşağıdaki yöntemlerle alınması mümkündür:
- Yerleşik işletmecinin sahip olduğu (bakır kablo) şebeke üzerinden
- Son kullanıcının ikametgâhına yeni bir erişim hattı kurulması
- Var olan erişim hattının paylaşıma açılması (YAPA)
- Internet protokolü üzerinden ses hizmeti verilmesiyle (VoIP)
(43) Son kullanıcının ikametgâhına yeni bir erişim altyapısı kurulması STH işletmecileri için
hukuken ve teknik olarak mümkünse de ekonomik açıdan aynı değerlendirmenin
yapılabilmesi mümkün değildir.
(44) Yerel ağın paylaşıma açılması (YAPA) santrallerden ikametgâhlar arasında bulunan ve
yerel ağ olarak adlandırılan kabloların tüm işletmecilerin ortak kullanımına açılmasıdır.
BTK tarafından 2012 yılında yapılan Sabit Şebekede Çağrı Başlatma Pazar Analizi’nde
YAPA yönteminin yaygınlık kazanmadığı, bu yöntemle hizmet alan abone sayısının
ihmal edilebilir düzeyde olduğu belirtilmektedir. Nitekim BTK tarafından hazırlanan 2013
yılı üçüncü çeyrek pazar verilerine göre 2013 Eylül itibarıyla YAPA abone sayısı sadece
3.388’dir.
(45) Bakır kablo üzerinden verilen çağrı başlatma hizmetinin VoIP teknolojisi Kablo TV ve
fiber kablo üzerinden verilmesi mümkündür. Diğer yandan Kablo TV ve fiber kablo
şebekelerinin erişim alanı bakır kablolara göre kısıtlıdır ve işletmecilerin son
kullanıcısının erişiminin bulunmadığı bir altyapıdan hizmet vermeleri imkânsızdır.
11/21

Yerleşik işletmecinin sahip olduğu şebeke üzerinden sağlanan çağrı başlatma
hizmetinin fiyatının yükselmesi karşısında alternatif işletmecilerin Kablo TV ve fiber
kablo şebekelerine kolaylıkla ve hızlı şekilde geçeceği söylenemez. Hepsinden öte
ankesörlü telefonlardan yapılan aranmaların, bu ankesörlü telefonların sahibi olan
yerleşik işletmecinin şebekesi üzerinden başlatılması mecburidir. Bir başka deyişle, bir
aramanın gerçekleştirilebilmesi için Türk Telekom’un ankesörlerinin kullanılması Türk
Telekom dâhil tüm işletmeciler için zaruridir.
(46) Bu çerçevede diğer yöntemlerin yerleşik işletmecinin şebekesi üzerinden alınacak
hizmete yakın ikame teşkil etmediği dikkate alınarak, toptan seviyedeki ilgili ürün pazarı
ilk olarak yerleşik işletmecinin şebekesi üzerinden alınacak “çağrı başlatma hizmeti”
pazarı olarak tespit edilmiştir.
(47) Bir STH işletmecisi kendi şebekesi dışındaki bir sabit şebekede sonlanacak her çağrı
için sabit şebekede çağrı sonlandırma hizmeti almak zorundadır. Mobil telefon
işletmecileri de sabit şebekede sonlanan çağrılar açısından sabit şebekede çağrı
sonlandırma hizmetinin alıcısı konumundadır.
(48) İşletmecilerin bu hizmeti, aramanın yöneldiği telefon numarasının bağlı olduğu hattın
şebekesi üzerinden alması zorunludur. Diğer bir değişle işletmeci çağrıyı aranan
numarayı tahsis etmiş olan işletmecinin şebekesinden başka bir şebekede sonlandırırsa
çağrı kurulamamaktadır. Söz konusu zorunluluk mevcut teknoloji ile işletmecilerin çağrı
sonlandırma hizmeti alımında ikame imkânını ortadan kaldırmaktadır. Bu çerçevede
toptan seviyedeki ilgili ürün pazarı “çağrı sonlandırma hizmeti” pazarını da içerecek
şekilde tanımlanmıştır.
(49) Çağrı taşıma hizmetinin temininde kullanılabilecek yöntemler ise aşağıdaki gibidir:
- Sabit telefon şebekeleri
o Altyapı yetkilendirmesi bulunması halinde kendi gerekli yatırımı yaparak
kendi şebekesi üzerinden,
o Gerekli altyapısı bulunan başka bir işletmecinin altyapısı üzerinden,
- Mobil telefon şebekeleri,
- Hat kiralama ve internet erişimi hizmetleri şebekeleri.
(50) Çağrı taşıma hizmetinin sabit telefon şebekesi üzerinden verilmesinde işletmecilerin
kendilerine ait bir altyapı kurarak bu hizmeti kendi kendilerine sağlamaları, işletmecilerin
mevcut altyapının yaygınlığında bir şebeke kurması yüksek batık maliyet ve
gerektireceği büyük zaman ve finans kaynağı nedeniyle uygulanabilir olmadığı
değerlendirilmiştir.
(51) BTK tarafından 2012 yılında hazırlanan Sabit Şebekede Ses Taşıma Pazar Analizi’nde
çağrı taşıma hizmetinin teknik olarak mümkün olmakla birlikte ülkemizde mobil telefon
işletmecileri tarafından verilmediği belirtilmektedir.
(52) İnternet şebekesi üzerinden ses taşınması yöntemi ise, özellikle mevzuat ile belirlenen
hizmet kalitesi standartlarını sağladığı durumda, sabit telefon şebekeleri üzerinden ses
taşınmasına alternatif olarak görülmektedir. BTK tarafından hazırlanan 2013 yılı üçüncü
çeyrek pazar verilerine göre 2013 Eylül itibarıyla STH işletmecilerinden giden çağrıların
toplam süresi içinde internet şebekesi üzerinden taşınan sesin payı %57,6’yı
bulmaktadır. Öte yandan ses taşıma hizmetinin internet üzerinden gerçekleşmesinde
Türk Telekom’a ait olan bakır kablo şebekesinin kullanılabileceği, Kablo TV ve fiber
kablo altyapılarının tüm illerde bulunmadığı veya Kablo TV altyapısının bulunduğu her
yerde ses taşıma hizmeti verilemediği de dikkate alınmıştır.
12/21

(53) Bu bilgiler ışığında, son olarak toptan seviyedeki ilgili ürün pazarının “sabit şebekede
çağrı taşıma hizmeti” pazarını da kapsayacak biçimde değerlendirilmiştir
(54) Sonuç olarak, toptan seviyedeki pazar “sabit şebekede çağrı başlatma”, “sabit
şebekede çağrı taşıma” ve “çağrı sonlandırma” pazarlarını kapsayacak şekilde tespit
edilmiştir.
I.2.3. Coğrafi Pazar
(55) Söz konusu hizmetler bakımından ülke çapında rekabet şartlarının homojen olması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak değerlendirilmiştir.
I.3. Hakim Durum Değerlendirmesi
(56) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlalinden söz edilebilmesi için öncelikle
teşebbüsün hakim durumda bulunması gerekmektedir. “Hâkim Durumdaki
Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Klavuz”un “2.2. Hâkim Durumun Tespiti” başlıklı bölümünde
belirtildiği üzere “hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel
unsurlar; incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve
pazarda büyüme engelleri, alıcıların pazarlık gücü olarak sınıflandırılabilir”4.
(57) Bu unsurlar çerçevesinde, perakende seviye için arama kartlarını ve kontörlü kartları
kapsayacak şekilde “arama kartı hizmetleri”, toptan seviye için de, “sabit şebekede çağrı
başlatma hizmeti” pazarını, çağrının yönlendiği şebeke işletmecisinden alınacak “çağrı
sonlandırma hizmeti” pazarını ve “sabit şebekede çağrı taşıma hizmeti” pazarını içeren
ilgili ürün pazarlarında Türk Telekom’un konumu değerlendirilmiştir.
I.3.1. Sabit Şebekede Çağrı Başlatma Hizmetleri Pazarı
(58) BTK tarafından yayınlanan 2013 yılı 3. çeyrek pazar analizinde Türk Telekom’un pazar
payının hafif bir düşüş eğiliminde olmakla birlikte uzun süredir yüksek seviyede
seyrettiği, STH işletmecileri arasında Türk Telekom ile aynı ekonomik bütünlük içinde
yer alan TTNET A.Ş.’ye ait pazar payının da bulunduğu dikkate alındığında alternatif
işletmecilerin pazar payının daha da düşük olduğu anlaşılmaktadır.
(59) Ayrıca Türk Telekom sabit şebekede çağrı başlatma pazarında BTK tarafından etkin
piyasa gücüne (EPG) sahip işletmeci olarak tanımlanmış ve coğrafi olmayan
numaralara yapılan aramalar ile mobile doğru yapılan aramalar dâhil olmak üzere il içi,
iller arası ve uluslararası arama hizmeti piyasasında yükümlülüklere tabi kılınmıştır.
Bununla birlikte, soruşturma konusunu oluşturan arama kartları ile yapılan aramaların
ağırlıkla ankesörlü telefonlardan yapıldığı ve bu aramalarda çağrı başlatma hizmetinin
yalnızca Türk Telekom’dan alınabildiği de hâkim durum analizinde değerlendirilmiştir.
(60) İlgili pazara giriş engellerinin bulunması nedeniyle Türk Telekom’un ilgili pazardaki
gücünün kısa vadede değişmeyeceği, sunulan değerlendirmeler çerçevesinde Türk
Telekom’un pazarın sabit şebekede çağrı başlatma hizmeti kısmında hâkim durumda
olduğu sonucuna varılmıştır.
I.3.2. Çağrı Sonlandırma Hizmeti Pazarı
(61) İlgili ürün pazarına ilişkin kısımda da beliritildiği üzere çağrı sonlandırma hizmeti ancak
çağrının yönlendiği numarayı tahsis etmiş olan şebeke tarafından verilebilmektedir.
Diğer bir ifadeyle her işletmeci kendi abonelerine doğru başlatılmış çağrıların
sonlandırılmasında tekel konumundadır. BTK tarafından tüm işletmeciler kendi
şebekelerinde sonlanan çağrılar bakımından EPG’ye sahip olduğuna karar verilmiş,

4 Para. 10.
13/21

Türk Telekom da EPG’ye sahip işletmeci olarak çağrı sonlandırma pazarında
yükümlülüklere tabi kılınmıştır.
(62) Bu çerçevede, Türk Telekom’un kendi şebekesine yönelen aramalarda çağrı
sonlandırma hizmeti pazarında hâkim durumda olduğu değerlendirilmiştir.
I.3.3. Sabit Şebekede Çağrı Taşıma Hizmeti Pazarı
(63) Bahse konu pazarda Türk Telekom ile diğer STH işletmecilerinin aldığı pay aşağıdaki
tabloda sunulmaktadır:
Tablo 4: Sabit şebekede çağrı taşıma pazar payları

2012 (İlk 9 ay) 2011 2010
Türk Telekom
%15,65 %18 %46
Diğer STH
İşletmecileri %84,35 %82 %54
Kaynak: BTK Sabit Şebekede Çağrı Başlatma Pazar Analizi, Aralık 2012

(64) BTK tarafından 2012 yılında yapılan Sabit Şebekede Çağrı Taşıma Hizmeti Pazar
Analizi sonucunda Türk Telekom’un söz konusu pazarda EPG’ye sahip işletmeci olarak
tanımlanmasına son verilmiş, 17.02.2010 tarih ve 2010/DK-10/103 sayılı Kurul kararı ile
getirilen yükümlülükler kaldırılmıştır.
(65) Bu bilgiler ışığında Türk Telekom’un sabit şebekede çağrı taşıma hizmeti pazarında
hâkim durumda olmadığı değerlendirilmiştir.
I.3.4. Arama Kartı Hizmetleri Pazarı
(66) Fiyat sıkıştırması teorisine ilişkin bölümde belirtildiği üzere, fiyat sıkıştırması yoluyla
hâkim durumun kötüye kullanılması ihlalinin tespitinde, teşebbüsün ilgili perakende
pazarda hâkim durumda bulunduğunu göstermek hukuki değerlendirme açısından
zorunluluk taşımamaktadır. Bununla birlikte, iddia edilen fiyatlama davranışının etkisinin
değerlendirilmesi bakımından, Türk Telekom’un arama kartı hizmetleri pazarındaki
konumu da incelenmiştir.
(67) Dosya mevcudunda yer alan, arama kartları hizmetleri pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin üç aylık dönemler itibarıyla kart satış adetlerine göre pazar payları dikkate
alındığında, dosya kapsamında incelenen kampanya öncesinde Türk Telekom arama
kartı pazarında hemen hemen hiç satış gerçekleştirmemişken 2013 yılının ilk
çeyreğinde Türk Telekom’un pazar payı bir önceki çeyreğe göre %(…..) artış
göstermiştir. Ancak, buna rağmen, Türk Telekom’un, hâkim durum nitelendirmesi için
gerekli pazar payına sahip olmadığı sonucuna varılmıştır.
I.4. Türk Telekom’un Fiyat Maliyet Analizi
(68) Bu bölümde Türk Telekom’un alt pazarda kârlı bir şekilde faaliyet gösterip
gösteremeyeceği analiz edilmiştir. Yapılan analizde Türk Telekom’un sadece ilgili pazar
kapsamında yer alan TT Kart faaliyetleri dikkate alınmıştır.
(69) Bu kapsamda öncelikle Türk Telekom’un tüketiciye 3,50 TL’ye satılması gereken bir
arama kartından ne kadarlık bir gelir elde ettiği tespit edilmiştir. Türk Telekom ürünün
satışını doğrudan gerçekleştirmemekte; askeri birliklere olan satışını bayileri aracılığıyla
gerçekleştirmekte ve bayilerine de bunun karşılığında bir indirim sunmaktadır.
Dolayısıyla, Türk Telekom tarafından bayilerine verilen indirimlerin, bayilerin satış
faaliyetlerini sürdürmesi için verilen “satış komisyonu”ndan bir farkı bulunmadığı
14/21

değerlendirilmiştir. Dosya mevcudundan, bayi satış fiyatının aşağıdaki tablodaki gibi
olduğu tespit edilmiştir:
Tablo 5: Türk Telekom'un bayilerine TT Kart satış fiyatları
2012 2013
Javdes (…..) (…..)
Unitel (…..) (…..)
Nettel5 (…..) (…..)

(70) Yukarıda yer verilen tablodaki fiyatlar %18 Katma Değer Vergisi ve %15 Özel İletişim
Vergisini içermektedir. Bu bağlamda, doğru değerlendirme yapılabilmesi için Türk
Telekom bayileri olan Nettel ve Unitel’den alınan birer örnek faturalardan Türk
Telekom’un bir adet TT Kart’ı vergiden arındırılmış fiyatlar üzerinden söz konusu
bayilere ne kadara sattığı hesaplanmıştır. Örnek olarak Unitel’den alınan 5.000 adet TT
Kart alımına ilişkin olarak düzenlenen fatura incelenmiştir. Söz konusu faturadan
hareketle yapılan hesaplamalar aşağıdaki gibidir:
Tablo 6: Türk Telekom'un 5.000 adet TT Kart satışına ilişkin vergi hariç fiyat hesaplaması
Perakende Satış Bedeli (…..) (…..)
Bayi Komisyon Ücreti (…..) (…..) (…..)
Türk Telekom Satış Geliri
(Vergi Dâhil)
(…..) (…..)
KDV (%18) (…..) (…..)
ÖİV (%15) (…..) (…..)
KDV (%18) + ÖİV (%15) (…..) (…..)
Türk Telekom Satış Geliri
(Vergiler Hariç)
(…..) (…..)
Bir Adet TT Kart Satış Fiyatı
(Vergiler Hariç)
(…..) (…..)

(71) 2012 yılının son çeyreği bakımından Javdes’e sunulan (…..) oranında indirim
nedeniyle, 2012’nin son çeyreğinde ortalama indirim oranı (…..) olmakta buna göre
hesaplanan gelir ise (…..) kuruşa düşmektedir.
(72) Analizin devamında Türk Telekom tarafından bir kart satışından elde edilen gelirin, söz
konusu kart kapsamında sunulan hizmet nedeniyle katlanılan maliyetleri karşılayıp
karşılamadığı incelenmiştir. Bu kapsamda, öncelikle toptan seviyede katlanılması
gereken maliyetler olan çağrı sonlandırma, çağrı başlatma ve çağrı taşıma maliyetleri
hesaplanmıştır.
(73) Çağrı sonlandırma maliyetlerinin hesaplanmasında üç temel veri kullanılmıştır. Bunların
ilki, başlatılan çağrıların hangi şebekede sonlandırıldığı, ikincisi sonlanan çağrıların
birim maliyeti, üçüncüsü ise her bir karttan ortalama ne kadar görüşme yapıldığıdır.
Aşağıdaki tabloda6, arama kartları ile başlatılan çağrıların hangi şebekede
sonlandırıldığı sunulmuştur:


5 Nettel 2012 yılı sonunda kurulmuş bir şirket olup satışlara 2013 yılı itibarıyla başlamıştır.
6 Ekim 2012-Ocak 2013 arasına ilişkin veri önaraştırma aşamasında kullanılan “Askeri Birliklerde yapılan
aramalar sonucunda oluşan trafik bilgileri” verisidir. Mart 2013-Ekim 2013 arasına ilişkin veri ise arama
kartlarına ilişkin genel sonuçları içermektedir. Türk Telekom tarafından Şubat 2013’e ilişkin veri
sunulamamıştır.
15/21

Tablo 7: Kampanya süresince arama kartları üzerinden gerçekleştirilen çağrılara ilişkin trafik
bilgileri (dk)
AVEA
ÜLKELER
ARASI ŞEHİR İÇİ
ŞEHİRLER
ARASI TURKCELL VODAFONE TOPLAM
Eki.12 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.12 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.12 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

(74) Yukarıdaki tabloya göre incelenen dönem boyunca başlatılan çağrıların (…..)’ü Turkcell,
(…..)’u Vodafone, (…..)’si Avea yönünde sonlandırılmakta; %(…..)’i şehirlerarası, %
(…..)’i şehir içi, %(…..)’ü ise ülkeler arası arama olarak gerçekleşmektedir.
(75) Çağrı sonlandırma ücretleri ise BTK tarafından belirlenmektedir. Söz konusu ücretlerde
01.07.2013 tarihinden geçerli olmak üzere indirime gidilmiştir. Aşağıda söz konusu
ücretlere yer verilmektedir:

Tablo 8: Arabağlantı ücretleri
Çağrının
Sonlandığı Şebeke
01.04.2010-
30.06.20137
(Kr./dk.)
01.07.2013
sonrası8
(Kr./dk.)
Turkcell 3,13 2,50
Vodafone 3,23 2,58
Avea 3,70 2,96
Yerel 1,39 1,39
Alan içi 1,71 1,71
Alan Dışı 2,24 2,24
Milletlerarası9 2,19 2,19

(76) Her bir karta ait ortalama çağrı sonlandırma ücretinin hesaplanabilmesi için son olarak,
kart başına ortalama görüşme süresi tespit edilmiştir. Zira her ne kadar kartlar
üzerinden 45 dakika görüşebilmek mümkünse de, gerçekleşen görüşme süresi daha

7 10.02.2010 tarih ve 2010/DK–07/88 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu kararı.

lanti_ucretleri.pdf.
8 17.06.2013 tarihli ve 2013/DK-ETD/359 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu kararı,
/elektronik_haberlesme_sektoru/tarifeler_ve_erisim/arabaglanti_ucretleri/2013_arabaglanti_
ucretleri.pdf.
9 Türk Telekom tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 07.02.2014 tarih ve 809 sayı ile giren yazıda
yer alan verilerin ağırlıklı ortalaması kullanılarak bulunmuştur.
16/21

kısa olmakta ve dolayısıyla katlanılacak maliyet de düşmektedir. Türk Telekom
tarafından Kuruma gönderilen yazıda gerçekleşen görüşme süresi (…..) dakika olarak
hesaplanmış ve yapılan analizde sunulan değer kullanılmıştır.
(77) Çağrı başlatma maliyetlerinin hesaplanmasında ise çağrıların hangi yöne doğru
başlatıldığına, ortalama çağrı başlatma maliyetine ve ortalama görüşme süresine ilişkin
veriler kullanılmıştır. Ancak Türk Telekom ile yapılan görüşmelerde soruşturma
kapsamında incelenen süre boyunca çağrı başlatma hizmetinin kullanıcılara indirimli bir
şekilde sunulduğu belirtilmiş ve bu kapsamda çağrı başlatma maliyetinin
hesaplanmasında belirtilen indirimler dikkate alınmıştır.
(78) Öte yandan, çağrı başlatma maliyeti ile yakın ilişkili olan bir diğer maliyet kalemi de A-
Leg maliyetidir. Arama kartları üzerinden sunulan ses hizmeti A-Leg olarak adlandırılan
çağrı başlatma hizmeti ve B-Leg olarak adlandırılan çağrı sonlandırma hizmeti olmak
üzere iki bölümden oluşmaktadır. Türk Telekom tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 04.02.2014 tarihinde giren yazıya göre bir kullanıcı ortalama olarak (…..)
saniyelik bir arama gerçekleştirmekte ancak bunun (…..) saniyelik bir kısmı görüşmede
geçmektedir. Bir başka deyişle, arama kartlarında her bir görüşmenin ortalama (…..)
saniyesi anonsta geçmektedir. Anonsta geçen süre zarfında, işletmeciler bir çağrı
sonlandırma hizmeti vermemekte, ancak Türk Telekom’dan çağrı başlatma hizmeti
almakta ve bunun karşılığında bir maliyete katlanmaktadır. Söz konusu maliyet Türk
Telekom tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 06.02.2014 tarihinde giren yazıda
anons süresinin toplam görüşmeye olan oranın ortalama çağrı sonlandırma ücreti ile
çarpılması suretiyle hesaplanmış, yapılan soruşturma kapsamında yapılan analizde söz
konusu hesaplama yöntemi aylık bazda uygulanarak aylık ortalama A leg maliyetleri
hesaplanmıştır.
(79) Toptan seviyede katlanılması gereken son maliyet kalemi çağrı taşıma (transmisyon)
maliyetleridir. Türk Telekom tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 06.02.2014
tarihinde giren yazıda Türk Telekom’un çağrı taşıma maliyeti dakika başına (…..) kuruş
olarak bildirilmiştir. Bildirilen rakamın aylık ortalama konuşma süresiyle çarpılmasıyla
aylık ortalama (…..) kuruşluk bir çağrı taşıma maliyeti hesaplanmıştır.
(80) Son olarak, Türk Telekom tarafından sunulan bilgilere göre her bir kartın basım maliyeti
(…..) kuruştur.
(81) Bu bilgiler kapsamında, Türk Telekom’un TT Kart satışı nedeniyle katlandığı maliyet
kalemlerinin değeri aşağıdaki gibi tespit edilmiştir:
Tablo 9: TT Kart Maliyet Kalemleri
Ay Çağrı başlatma
trafiği (dk)
Dakika başına
çağrı başlatma
ücreti (kr)
Toplam ortalama
çağrı başlatma
ücreti (kr)
Çağrı
sonlandırma
(kr)
Ekim 2012 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım 2012 (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 2012 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
17/21

Mayıs 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem. 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu. 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim 2013 (…..) (…..) (…..) (…..)

(82) Yukarıda ayrıntılarına yer verilen bilgiler dikkate alındığında, söz konusu dönemde Türk
Telekom’un TT Kart’a ilişkin faaliyetinden elde ettiği kâr oranının ay bazında (…..) ila
(…..) arasında değiştiği anlaşılmıştır.
I.5. Savunmalara Yönelik Değerlendirmeler
(83) - TT Kart’ın 3,5 TL olan son kullanıcı fiyatının BTK’nın Tarife Yönetmeliği’ne tabi olduğu,
Türk Telekom tarifelerinin BTK tarafından değerlendirilerek yürürlüğe girdiği, BTK’nın da
konuya ilişkin idari karar tesis ettiği, BTK’nın yetkili olması nedeniyle Rekabet Kurumu
tarafından Türk Telekom hakkında yürütülen mevcut soruşturmanın açılmaması
gerektiği iddiası.
(84) Soruşturma kapsamında incelenen husus, TT Kart’ın son kullanıcı fiyatı değil, TT Kart’ın
Türk Telekom adına hareket eden teşebbüslere, Türk Telekom tarafından sağlanan
satış komisyonu olarak nitelendirilebilecek indirimler sonucunda, maliyet altında sunulup
sunulmadığıdır. Ayrıca Danıştay 13. Dairesi tarafından verilen 13.02.2012 tarih,
2008/13184 E., 2012/359 K. sayılı Borusan ve 08.05.2012 tarih, 2008/14245 E.,
2012/960 K. sayılı Telkoder kararları, tarifelerin BTK tarafından değerlendirilerek
yürürlüğe girmiş olması halinde dahi elektronik haberleşme mevzuatı çerçevesinde
gerçekleşen uygulamaların rekabet hukuku kurallarından bağışık tutulamayacağını
açıkça ortaya koymaktadır.
- Soruşturmaya konu sorunun Türk Telekom’un değil askeri birlik kantinlerinin
uygulamalarından kaynaklandığı, Türk Telekom’un TT Kart’ı BTK tarafından onaylanmış
olan 3,5 TL fiyat ile sattığı, askeri kantin işletmecilerinin TT Kart’ı müşterilere son
kullanıcı fiyatının altında satmasının Türk Telekom’un sorumluluğu olmadığı iddiası.
(85) Şikâyet dilekçelerinde TT Kart’ın askeri birlik kantinlerinde BTK tarafından onaylanmış
olan perakende fiyatın altında satıldığı dile getirilmiş olsa da yürütülen soruşturmada bu
husus dikkate alınmamıştır. Soruşturma kapsamındaki incelemelerde Türk Telekom’un
TT Kart’tan elde ettiği gelir ve arama kartı ile yapılan aramalarla eşit etkinlikteki bir
rakibin katlanacağı maliyet yer almaktadır. Türk Telekom’un gelirini belirleyen unsur ise
askeri birlik kantinlerinin satış fiyatı değil, Türk Telekom’un TT Kart’ı acentelere satış
fiyatıdır.
- STH işletmecilerinin ankesörlü telefon hizmeti vermesinin önünde hukuki, ticari veya
teknik bir engel bulunmadığı, kart ile iki kademeli arama gerçekleştirmek için ankesörlü
telefon yerine diğer sabit telefon cihazının da kullanılabileceği, askeri bölgelerdeki
askerlerin birçoğunun cep telefonu ile de iletişim kurabildiği, Türk Telekom’a ait
ankesörlü telefonların zorunlu unsur niteliğinde olmadığı iddiası.
(86) İlgili pazara ilişkin bilgilerin verildiği bölümde askeri birlikler başta olmak üzere cep
telefonu ile görüşme yapılmasının yasaklandığı, abonelik ile alınan sabit telefon hizmeti
kullanımının kısıtlandığı ve ankesörlü telefonların erişilebilir tek cihaz olduğu, Türk
18/21

Telekom’un ankesörlü telefon altyapısına paralel bir yatırımın alternatif işletmecilerce
tekrarlanmasının makul olmadığı izah edilmiştir. Bu çerçevede Türk Telekom’un sabit
telefon hizmetlerine ilişkin altyapı hizmetlerinin ve ankesörlü telefonlarının zorunlu unsur
niteliğinde olduğu kanaatine varılmıştır.
I.6. BTK’dan Alınan Görüşler
(87) BTK’dan talep edilen ilk görüş 21.01.2013 tarihinde Kurum kayıtlarına girmiştir. Görüşte;
- Elektronik haberleşme mevzuatı çerçevesinde yapılan değerlendirmeler
sonucunda, sabit arama hizmetleri piyasasında, Türk Telekom’un -coğrafi
olmayan numaralara yapılan aramalar ile mobile doğru yapılan aramalar dâhil
olmak üzere- iliçi, illerarası ve uluslararası sabit arama hizmetleri piyasasında
etkin piyasa gücüne sahip işletmeci olduğu ve iliçi, illerarası ve uluslararası
arama hizmeti piyasasında yükümlülüklere tabi kılındığı,
- Ayrıca Türk Telekom ile BTK arasında akdedilen İmtiyaz Sözleşmesi’nin
"Tarife" başlıklı 9. maddesinde, BTK düzenlemelerinde açıkça belirtilmediği
müddetçe tarifelerin onaya tabi olduğu hükmünün bulunduğu,
- Rekabet Kurumuna yapılan başvuru kapsamındaki TT Kart hizmetine ilişkin
olarak, Türk Telekom tarafından ankesörlü telefonlardan 1 (bir) yıl boyunca,
hâlihazırda piyasada bulunan vergiler dâhil 5 TL değerindeki TT Kart bedelinin
3,5 TL’ye indirilerek, söz konusu kart ile Türk Telekom şebeke içi (şehiriçi,
şehirlerarası, 444), yurt içi, GSM ve uluslararası 1. kademe sabit telefon
yönlerine doğru yapılacak konuşma süresinin 45 dakika olacağının BTK’ya
bildirildiği ve anılan bildirimin BTK mevzuatına uygun olarak yürürlüğe girdiği,
- BTK tarafından onaylanan çağrı sonlandırma ücretleri çerçevesinde Rekabet
Kurumuna yapılan başvuruda yer verilen analizlerin mevcut durum itibariyle
abonelerin TT Kart kullanımına ilişkin gerçekleşen değerleri yansıtmadığının
görüldüğü ve söz konusu analizlerin abonelerin arama yönüne göre
gerçekleşen kullanım verileri üzerinden yapılması gerektiğinin değerlendirildiği,
- TT Kart hizmetinin BTK’ya bildirimi yapılan kampanya kapsamındaki ücretlerden
farklı ücretlerle sunulmaması gerektiği, bu doğrultuda anılan şikâyet
kapsamında Türk Telekom'a hitaben yazılan yazı ile 28.05.2009 tarih ve 27241
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektronik Haberleşme
Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği'nin "İşletmecilerin Hak
Yükümlülükleri" başlıklı 19. maddesinin birinci fıkrasının (ö) bendi, 12.11.2009
tarih ve 27404 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarife
Yönetmeliği'nin 8. maddesi ve 16. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
hükümleri hatırlatılarak, TT Kart'ların, Türk Telekom tarafından bayilik verilen
şirketler aracılığıyla BTK’ya yapılan bildirimdeki fiyatların altında son
kullanıcılara sunulabildiğinin anlaşıldığı ve bu uygulamanın ilgili mevzuata
aykırılık teşkil ettiğinden bahisle söz konusu aykırılıkların ivedilikle
giderilmesinin ve BTK’ya bilgi verilmesinin istendiği,
- BTK’nın Türk Telekom’a gönderdiği yazıya cevaben Türk Telekom tarafından
TT Kartların son kullanıcıya etiket fiyatı olan 3,5 TL’nin altında satılmadığının ve
Türk Telekom’un gerekli önlemleri alarak anılan kartların tüketicilere, BTK’ya
bildirilen ücretler üzerinden sunulmasının sağlandığının belirtildiği,
- Diğer taraftan Rekabet Kurumuna yapılan başvuruda Şifreli Kart olarak
nitelendirilen TT Kart’ın Türk Telekom tarafından Ekim 2012 tarihi itibarıyla
üretime başlandığının belirtilmesine karşılık, TT Kart uygulamasının Ekim
2012’den önce de mevcut olduğu ve BTK’ya konuya ilişkin bildirimlerin
19/21

yapıldığı, Ekim 2012 tarihi itibariyle ise Türk Telekom tarafından yukarıda
anlatılan kampanyanın sunumuna başlandığı
ifade edilmiştir.
(88) Soruşturma sürecinde talep edilen görüş 07.10.2013 tarihinde Kurum kayıtlarına
girmiştir. Görüşte;
- Kurumumuza iletilen şikâyetlere benzer nitelikteki şikâyetlerin BTK’ya da
yapıldığı, BTK tarafından ilgili şikâyetlere ilişkin Türk Telekom’dan bilgi talep
edildiği,
- BTK’ya gönderilen cevabi yazıda, Türk Telekom tarafından ilgili kantin
başkanlıklarına, TT Kart’ın son kullanıcılara 3,5 TL olan etiket fiyatı üzerinden
dağıtılması gerektiği yönünde uyarı yazısı gönderildiği, ancak Türk Telekom’un
ordu kantin başkanlıklarının uygulamalarını takip etmesinin mümkün
olmadığının belirtildiği,
- BTK tarafından Milli Savunma Bakanlığına gönderilen yazı ile askeri birlik
kantinlerinde TT Kart’ın satış fiyatının gönderilmesinin talep edildiği, bilgi
talebine cevaben Genelkurmay Başkanlığı tarafından gönderilen bilgiler
kapsamında, askeri birlik kantinlerinde 3,5 TL’nin altındaki ücretlerle de TT Kart
satışının yapıldığının anlaşıldığı,
- Arama kartı hizmeti sunan diğer işletmecilerden de, ilgili ihaleyi kazanarak kart
satışı yaptıkları askeri birlik kantinlerindeki arama kartlarının satış fiyatı bilgisi
talep edildiği, teşebbüslerce BTK’ya gönderilen bilgilerden arama kartlarının,
kartların üzerinde yazan fiyatlardan farklı fiyatlarla tüketicilere satışının
yapıldığının anlaşıldığı,
- Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, Türk Telekom ve diğer sabit telefon
işletmecilerinin arama kartlarının kantinlerdeki satış fiyatının, bazı yönetmelikler
dikkate alınarak ve kantin başkanlıklarının inisiyatifi ile belirlendiğinin
değerlendirildiği, bu nedenle kartların satış fiyatının üzerinde yazan fiyatlardan
farklılaşması hususunda BTK tarafından bir işlem tesis edilmediği,
- Türk Telekom arama kartları, Türk Telekom tarafından doğrudan tüketicilere
satılabildiği gibi Javdes A.Ş., Nettel, Unitel gibi şirketler aracılığıyla da son
kullanıcılara satıldığı, Türk Telekom ve ilgili şirketler arasındaki sözleşmeler
incelendiğinde, anılan şirketlerin arama kartlarının satışını kendi ad ve hesabına
yaptığının anlaşıldığı, bu bilgiler çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda, bundan sonraki dönemde Javdes , Nettel , Unitel ’e veya benzer
mahiyette faaliyet gösteren şirketlere uygulanacak tarifelerin de İmtiyaz
Sözleşmesi ve Tarife Yönetmeliği kapsamında Türk Telekom tarafından
BTK’ya sunulmasının kararlaştırıldığı
belirtilmiştir.
(89) 07.02.2014 tarihinde Kurum kayıtlarına ulaşan son görüşte ise, Türk Telekom’a ait ve
hali hazırda 5 TL perakende fiyatla satılan TT Kart’ın bedelinin 4 TL’ye indirilmesine
ilişkin kampanyanın 25.12.2013 tarihinde BTK’ya bildirildiği, ilgili mevzuat çerçevesinde
kampanyanın 07.01.2014 – 07.01.2015 tarihleri arasında uygulanmasının uygun
görüldüğü, söz konusu kampanya çerçevesinde distribütörlere uygulanacak fiyatın da
BTK’ya sunulduğu, böylece distribütöre satım fiyatının distribütör tarafından tek seferde
5 bin kart alınırsa 3,75 TL, 10 bin kart alınırsa 3,70 TL, 15 bin kart alınırsa 3,65 TL, 20
bin kart alınırsa 3,60TL, 30 bin kart alınırsa 3,55 TL ve 50 bin ve daha çok kart alınırsa
3,50 TL olarak belirlendiği ifade edilmiştir.
20/21

I.7. Gerekçe ve Hukuki Dayanak
(90) Soruşturma kapsamında incelenen davranış, Türk Telekom’un arama kartı alımına
yönelik askeri birliklerin kantinlerince düzenlenen ihalelerde Türk Telekom tarafından TT
Kart için sunulan satış fiyatının, hizmetin sunumu için katlanılması gereken maliyetin
altında olduğudur. Daha önce belirtildiği üzere, Türk Telekom söz konusu ihalelere
Javdes, Unitel ve Nettel adındaki bayileri aracılığıyla katılmakta ve söz konusu
bayilerine soruşturma kapsamında “satış komisyonu” niteliğinde olduğu tespit edilen
indirimler sunmaktadır. Bu bağlamda, Türk Telekom’un incelenen davranışının fiyat
sıkıştırmasına yol açarak 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediği
incelenmiştir.
(91) “Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz”a göre “[d]ışlayıcı davranışlara
yönelik olarak Kurul tarafından yapılan değerlendirmenin esasını, hâkim durumdaki
teşebbüs davranışının fiili veya muhtemel rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıp
açmadığının incelenmesi oluşturmaktadır”10. Bunun dışında, fiyat sıkıştırması ihlalinin
tespitinde dikkate alınan hususlar Türk Telekom için analiz edilmiştir.
(92) Bu bölüme kadar yapılan tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde Türk Telekom’un tek
bir ekonomik bütünlük olarak dikey bütünleşik bir yapıya sahip olduğu ve toptan pazarda
tekele yaklaşan pazar gücüne sahip olacak şekilde hâkim durumda bulunduğu tespit
edilmiştir.
(93) Öte yandan, üst pazardaki hizmetlerin sunulması için Türk Telekom’un altyapısının
yaygınlığında ve istikrarında aynı seviyede veya daha düşük maliyetlerle hizmet
alınabilen başka bir altyapı bulunmamakta ve yakın ikamesi bulunmayan bu altyapının
diğer işletmecilerce kısa sürede ve makul maliyetlerle yinelenmesi de mümkün
görünmemektedir. Ayrıca ilgili perakende ürün pazarına ilişkin açıklamalarda yer
verildiği üzere, Türk Telekom’un ankesörlü telefon hizmetinin diğer STH işletmecileri
tarafından kısa sürede verilemeyeceği, gerekli altyapının kurulmasına hukuki bir engel
bulunmasa da mevcut telefonların yaygınlığında bir altyapının kurulmasının yüksek
batık maliyet doğuracağı, makul yatırımların yüksek kapsam ve ölçek ekonomisi
gerektirdiği sektörde bu yatırımın diğer işletmecilerce tekrarlanmasının
beklenemeyeceği değerlendirilmiştir. Bu kapsamda arama kartı hizmeti verilebilmesi
için Türk Telekom’dan alınacak altyapı hizmetlerinin zorunlu unsur niteliğinde olduğu
kanaatine varılmıştır.
(94) Ancak, Türk Telekom’un kampanya döneminde ihale yoluyla askeri birliklere sattığı TT
Kart’a ilişkin nihai karlılık tablosu dikkate alındığında söz konusu dönemde Türk
Telekom’un TT Kart’a ilişkin faaliyetinden elde ettiği kar oranı ay bazında (…..) ila (…..)
arasında değişmektedir. Başka bir değişle, Türk Telekom’un TT Kart satışından elde
ettiği gelir, ilgili hizmetin sunumu nedeniyle katlandığı maliyetleri karşılamaktadır.
(95) “Hakim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz”un 28. paragrafında da belirtildiği
üzere,
“Kurul, bu verileri kullanarak eşit etkinlikteki bir rakibin hâkim durumdaki bir
teşebbüsün fiyatlama davranışları ile etkin bir şekilde rekabet edebileceğini tespit
ederse, prensip olarak, söz konusu davranışın etkin rekabet ve dolayısıyla
tüketiciler üzerinde olumsuz bir etkide bulunmasının söz konusu olmadığı
kabulüyle müdahalede bulunmamaktadır.”

10 Para. 25.
21/21

(96) Bu çerçevede, Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin incelenen davranışı ile 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilmediği, ayrıca etkin rekabet ve dolayısıyla tüketiciler
üzerinde olumsuz bir etkinin ortaya çıkmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(97) 09.05.2013 tarih, 13-27/370-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili
olarak düzenlenen Rapor’a, Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara ve
incelenen dosyanın kapsamına göre;
1. Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin “sabit şebekede çağrı başlatma”, “sabit
şebekede çağrı taşıma” ve “çağrı sonlandırma” pazarlarından oluşan toptan
pazarın “sabit şebekede çağrı başlatma” bölümünde ve “sabit şebekede çağrı
sonlandırma” bölümünün kendi şebekesinde sonlanan çağrılar kısmında hakim
durumda olduğuna,
2. Bununla birlikte Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin söz konusu toptan pazardaki
hakim durumunu, perakende seviyedeki “arama kartları hizmetleri” pazarında
fiyat sıkıştırması suretiyle kötüye kullanmadığına, dolayısıyla 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediğine ve bu nedenle adı geçen teşebbüse
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine yer
olmadığına
OYBİRLİĞİ ile Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere karar
verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy