Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-129 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-52/789-318
Karar Tarihi : 11.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler :Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Ayşe Özlem UZUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.
Güvercin yolu No: 111/112 06560 Gazi-Ankara
D. TARAFLAR : - Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş. ve bayileri 20
Güvercin yolu No: 111/112 06560 Gazi-Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.’nin biçerdöver ve
pamuk toplama bayilik ve yetkili servislik sözleşmelerine 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.06.2008 tarih ve 4132 sayı ile intikal eden
ve i eksiklikleri en son 09.07.2008 tarihinde tamamlanan başvuru üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 1.9.2008 tarih ve 2008-2-129/MM-08-İA sayılı Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 2.9.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-130/275 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-52 30
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Türk Traktör ve Ziraat Makineleri
A.Ş.’nin biçerdöver ve pamuk toplama bayilik ve yetkili servislik sözleşmelerine ilişkin
olarak; Sözleşmelerde münhasırlık, tek elden alım, rekabet etmeme yükümlülüğü ve
aktif satış yasağı gibi hükümler yer alması nedeniyle sözleşmelere menfi tespit belgesi
verilemeyeceği; ilgili pazarlardaki pazar paylarının % 40’ın üzerinde olması nedeniyle
2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyetten
yararlanamayacağı, bununla birlikte, Türk Traktör Yetkili Servislik Sözleşmesi’nin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel 40
muafiyetten yararlanabileceği, New Holland Trakmak Ekipman Bayilik Sözleşmesi’nin
9.3 ve CASE Pamuk Toplama Bayilik Sözleşmesi’nin 9.8 maddelerinde yer alan
sözleşmeler sona erdikten sonraki döneme ait rekabet yasağının tesis ve arazilerle
ilgili kısmının yalnızca sağlayıcı tarafından temin edilen tesis ve araziyle sınırlı olacak
şekilde değiştirilmesi koşuluyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet verilebileceği ifade edilmiştir.
08-52/789-318
2
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Ticaret A.Ş. (Türk Traktör)
Türk Traktör traktörler, hasat makineleri ve toprak işleme makineleri gibi tarım
aletlerinin ve bunların dişli kutuları, transmisyon kutuları gibi parçalarının üretimini
yapmaktadır. Bu şirket aynı zamanda bayileri aracılığıyla bu ürünlerin satışını ve satış
sonrası servisini yapmaktadır.
Türk Traktör, Koç Holding A.Ş. (Koç Holding) ile CNH Global N.V.’nin ortak girişimidir.
Şirket ilk olarak 1954 yılında MKE, TZDK, Ziraat Bankası, Tariş, Çukobirlik,
Minneapolis-Moline arasında yapılan bir ön protokol ile Ankara’da kurulmuş, 8 Mart
1955 yılında Türkiye’nin ilk traktörünü üretmiştir. Türk Traktör, New Holland ve Case 60
markaları ile üretim yapmaktadır. Şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda
sunulmaktadır.
Tablo 1: Türk Traktör Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Koç Holding A.Ş. 37.72
CNH Global N.V. 37.50
Temel Ticaret A.Ş.1 2.09
Halka Açık Hisseler 22.69
Öte yandan CNH Global NV ise Fiat S.p.A.’nın kontrolünde olan bir şirkettir. Bu
sebeple Türk Traktör, esasen Koç Holding ile Fiat S.p.A. tarafından ortak kontrol
edilmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Türk Traktör ile bayileri arasında yapılan sözleşmeler biçerdöver makineleri ve pamuk 70
toplama makinelerinin satışı ve satış sonrası servisine ilişkindir. Tarım makineleri genel
olarak “kendi yürür makineler” ve “traktöre bağlı makineler” olarak ikiye ayrılabilir.
Birinci gruptakilerin hareketini sağlayan motorları vardır. İkinci gruptakiler ise gücünü
traktörden almaktadır. Başvuru konusu biçerdöver ve pamuk toplama makineleri kendi
yürür makineler sınıfında yer almaktadır. Fakat her iki makine grubu da hasadını
yaptıkları ürünlere has özel fonksiyonlarla donatılmış olduğundan ikameleri yoktur. Bu
sebeple inceleme konusu dosya kapsamında ilgili ürün pazarlarının “biçerdöver ve
pamuk toplama makineleri pazarları ile bunlara ait servis pazarları” olduğu sonucuna
ulaşılmıştır.
Başvuru dosyasında verilen bilgiler esas alınarak bu pazarlara ilişkin detaylı bilgiye 80
aşağıda yer verilmektedir.
Biçerdöver
Kendi yürür biçerdöver, küçük daneli ürünler (buğday, arpa, çeltik, pirinç, mısır),
baklagiller (fasulye, bezelye), yağlı tohumlar (ayçiçeği, kolza) gibi tarımsal ürünlerin
toplanması ve danelerin sap, saman ve benzeri tarımsal ürünlerden ayrılması
işleminde kullanılan bir hasat-harman makinesidir. Biçerdöver, ürünün biçilmesi ve
1 Temel Ticaret A.Ş., Koç Ailesinin hissedar olduğu bir şirkettir. Bu sebeple Türk Traktör’ün hissedarlık
yapısında Koç Holding A.Ş.’nin oranı daha fazla olsa da yönetim kurulunda Türk Traktör’ün Koç Holding
ile CNH Global A.Ş. tarafından ortak kontrol edileceği kararlaştırılmıştır (7.2.2008 tarih ve 08-12/124-41
sayılı Rekabet Kurulu kararı).
08-52/789-318
3
toplanmasını sağlayan “tabla”, daneyi saptan ayıran batör ve ayırma organları, temiz
bir ürün örneği elde etmek amacıyla istenmeyen parçaların uzaklaştırılmasını sağlayan
bir temizleme sistemi, ürünün depolanmasını sağlayan bir dane deposu, bir motor ve
tahrik sistemi, tüm ana fonksiyonları ayarlamayı ve tüm sistemleri kontrol etmeyi 90
olanaklı kılan bir elektrik sistemi ve konforlu bir operatör kabinden oluşur. Bu sistemler,
operatör tarafından tüm ürün koşullarında verimliği ve performansı en üst düzeye
taşıyacak şekilde tamamıyla ayarlanabilir özellikte olmalı ve uzun saatler boyu
çalışmaya olanak tanımalıdır.
Pamuk Toplama Makineleri
Kendi yürür pamuk toplama makineleri, yalnızca pamuğu toplama amacıyla kullanılır.
Bir pamuk toplama makinesi şu ana parçalardan oluşmaktadır: Pamuk kütlülerini
pamuk bitkisi üzerinden mekanik olarak almaya, toplamaya yarayan tamburlar,
toplanan pamuğu tamburlardan sepete taşıyan bir iletim sistemi, hasat edilen pamuğu
depolayan bir sepet, pamuğu boşaltan bir boşaltıcı sistem, bir motor ve tahrik sistemi, 100
tüm sistemleri kontrol eden bir elektrik sistemi ve operatör kabini.
Pamuk üretiminde maliyet düşüşü sağlayan pamuk kütlülerinin etkin bir şekilde
mekanik olarak toplanması, geniş araştırma ve geliştirme fonları gerektiren çok
karmaşık bir olgudur. Nitekim Türkiye’de pamuk üretimi %100 mekanize değildir.
Biçerdöver ve Pamuk Toplama Yetkili Servis Pazarları
Biçerdöver yetkili servisleri kendi bölgelerinde New Holland marka biçerdöverlerin
garanti süresi boyunca servisliğini yapmakla yetkilendirilmektedir. Servisi yapılacak
ürünler özellikli ve teknik detayı yüksek olduğundan yetkili servis teknisyenleri teorik,
uygulamalı ve sürekli olarak eğitime tabi tutulmaktadır. Servis çağrı merkezi ile yetkili
servislerin koordinasyonu, sorunların daha hızlı çözümü ve servisler arası bilgi ve 110
tecrübe aktarımı sağlanmaktadır. Garanti kapsamındaki ürünlere ait yedek parçalar
ürün güvenliği ve kalite garantisini teminen Türk Traktör tarafından sağlanmaktadır.
CASE-IH markalı pamuk toplama makinelerinin servisi bakımından da aynı
değerlendirmeler geçerlidir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu sözleşmelerde tespit edilen “Alan”, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarını
kapsamaktadır. Bu sebeple dosya kapsamındaki ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği 120
Bildirim, Türk Traktör’ün bayileri ile yaptığı üç adet sözleşmeye ilişkindir:
1- Türk Traktör ile yetkili ekipman bayileri arasında yapılan New Holland marka
biçerdöverlerin yetkili satışı sözleşmesi: Bu sözleşmeye göre bayiler New Holland
biçerdöverleri seçici dağıtım sistemi çerçevesinde satacaklardır. Bayinin yetkili olduğu
bölgede rakip malları satışı ve rakiplerle işbirliğine gitmesi yasaklanmaktadır. Seçici
dağıtım sistemi kapsamında asgari alım, bölge dışına aktif satış yasağı ve ortak
pazarlama stratejileri doğrultusunda faaliyette bulunma yükümlülüğü getirilmektedir.
Bayilere getirilen rekabet yasağı ile ilgili olarak sözleşmede aşağıdaki hüküm yer
almaktadır:
Madde 9.3 “…İşbu maddede düzenlenen rekabet yasağı Sözleşme konusu mallarla 130
rekabet halindeki mallara ilişkin olmak, Sözleşme süresince bayinin faaliyette
bulunduğu tesis ve araziyle sınırlı olmak ve New Holland Trakmak tarafından Bayi’ye
08-52/789-318
4
know-how devredilecek olursa bu know-how ı korumak için zorunlu olmak koşullarıyla
Sözleşme sona erdikten sonraki bir yıl süresince; eğer know-how kamuya mal olmamış
ise bunun kullanılması ve açıklanması bakımından süresiz olarak geçerliliğini korur.”
2- Türk Traktör ile yetkili bayiler arasında yapılan CASE-IH markalı pamuk toplama
makineleri satış sözleşmesi: Sözleşmeye göre bayiler yetkili oldukları bölgede rakip
ürünleri satmama yükümlülüğü altına girmektedir. Bölge dışında aktif satış yapmaları
da yasaklanmaktadır. Asgari alım yükümlülüğü, yetki bölgesi dışına aktif satış yasağı
ve ortak pazarlama stratejilerine uyum yükümlülüğü getirilmektedir. Rekabet yasağının 140
süresine ilişkin biçerdöver sözleşmesinde yer alan hükmün aynısı bu sözleşmede de
mevcuttur.
3- Servis Sözleşmeleri: Yetkili servislere bölge bazında münhasırlık verilmektedir.
Fakat rakip markaların yetkili servisliğini de yapabileceklerdir. Yetkili servisler kendi
bölgeleri dışına da pasif hizmet ve yedek parça satışı yapabileceklerdir. Sözleşmeyle
yetkili servislere ticari sırları ve işletme politikalarını sözleşme sona erdikten sonra
açıklama bakımından süresiz yasak getirilmektedir.
Muafiyet başvurusuna konu olan yukarıdaki üç sözleşmeden biçerdöver sözleşmesinin
süresi bir yıl, pamuk toplama sözleşmesi ve servis sözleşmelerinin süreleri üç yıldır.
Biçerdöver için ayrı servis sözleşmesi yapılmış, fakat pamuk toplama makineleri için 150
yapılmamıştır. Pamuk toplama sözleşmesi bayilerle 3s esasına göre yapılmıştır. Bunun
anlamı bayiinin satış, servis ve yedek parça hizmetlerinin tamamını verecek olmasıdır.
Biçerdöver bayilik sözleşmesi seçici dağıtım sistemi esasına göre yapılmıştır.
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Sözleşmelerde bayilere tek elden alım yükümlülüğü, aktif satış yasağı, rekabet yasağı
ve asgari alım ve asgari satış yükümlülüğü getirilmektedir. Bu hususlar açıkça rekabeti
kısıtlayıcı olduğundan başvuru konusu sözleşmeye menfi tespit verilemeyeceği
sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.3. 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Açısından
Yapılan Değerlendirme 160
Bilindiği üzere, bir anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten
yararlanabilmesi için, anlaşmanın taraflarının ilgili pazardaki payları belirleyici bir rol
oynamaktadır. 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nin, 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik
2. maddesine göre kural olarak; “…Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey
anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki payının %40’ı aşmaması
durumunda” uygulanmaktadır.
Dosya mevcudundan elde edilen bilgilere göre, Türk Traktör’ün biçerdöver ve pamuk
toplama pazarlarındaki son iki yıla ait pazar payları aşağıdaki tablolarda yer
almaktadır:
Tablo 2: Türkiye’de Biçerdöver Makineleri Pazarındaki Pazar Payları 170
Şirket/Yıllar 2006 Pazar Payları (%) 2007 Pazar Payları (%)
Türk Traktör (….) (….)
Tablo 3: Türkiye’de Pamuk Toplama Makineleri Pazarındaki Pazar Payları
Şirket/Yıllar 2006 Pazar Payları (%) 2007 Pazar Payları (%)
Türk Traktör (….) (….)
08-52/789-318
5
İlgili pazarlarda Türk Traktör’ün Tebliğ’de öngörülen %40 pazar payı eşiğini aşması
sebebiyle Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı görülmektedir.
Dolayısıyla, sözleşmedeki rekabet açısından önem arz eden diğer koşullar bireysel
muafiyet değerlendirmesi esnasında ele alınacaktır.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Dosya mevcudu bilgilere göre biçerdöver ve pamuk toplama makinesi pazarlarına ait
Türkiye’deki pazar payları aşağıdaki tablolarda gösterilmektedir.
Tablo 4: Türkiye Biçerdöver Pazarı 180
Şirket 2007 Yılı Pazar Payı (%)
Türk Traktör (….)
Harman Traktör ve Biçerdöver San. Ve Tic. A.Ş. (….)
Ertuğrullar Tarım Makinaları San. Tic. A.Ş. (….)
Laverda Tarım Makinaları A.Ş. (….)
Claas Mega Ziraat Makinaları San. Ve Tic. Ltd. Şti. (….)
Uzel Makine San. Tic. A.Ş. (….)
John Deere Makineleri Ltd.Şti. (….)
TOPLAM 100
Tablo 5: Türkiye Pamuk Toplama Makineleri Pazarı
Rakip Şirket Pazar Payı (%)
John Deere Makineleri Ltd. Şti. (….)
Türk Traktör (….)
TOPLAM 100
Tablo 4’de görüldüğü gibi Türkiye’de biçerdöver makineleri pazarında Türk Traktör en
büyük paya sahiptir. Pamuk toplama makineleri pazarında ise John Deere Makineleri
ile birlikte iki firmadan biridir. Pazarlardaki oyuncu sayısının diğer pazarlara göreli
olarak az olmasının nedeninin ilgili ürünlerin niteliği olduğu düşünülmektedir.
Biçerdöver ve pamuk toplama makinelerinin karmaşık, sofistike makineler olmaları
sebebiyle araştırılmaları ve geliştirilmeleri uzun yıllar almaktadır. Bu pazarlara
girebilmek yatırım, masraf ve teknik bilgi gerektirmesi bakımından zordur. Bu
sebeplerle bu makinelerin dünyada da üretici sayısı azdır. Dosya mevcudundan 190
dünyada biçerdöver makinesi üretenlerin çoğunluğunun halihazırda Türkiye’de de
faaliyet göstermekte olduğu anlaşılmıştır. Bunun gibi, dünyada pamuk toplama
makineleri pazarında iki adet üretici firma olup bunlar da Türkiye’de faaliyette
bulunmaktadır.
Bu firmalar kendi bayilik ağlarını kurarak satışlarını gerçekleştirmektedir. Avrupa
ülkelerinde de yaygın uygulama bu şekildedir. Söz konusu makineler karmaşık yapılı,
hem kullanım hem de bakım konusunda eğitim gerektiren ve servis desteğinin son
kullanıcı açısından çok önemli olduğu ürünler olduğundan, üretici firmalar kendi bayilik
sistemlerine sahip olmayı ve onlarla yakın temas içinde çalışmayı önemsemektedirler.
Bu sektörde pazarda tutunabilme ve pazar payını arttırabilme de önemli ölçüde bu 200
konudaki başarıya endekslidir. Bu çerçevede yapılacak bireysel muafiyet
değerlendirmesine aşağıda yer verilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu aşağıdaki şartların
tamamının varlığı halinde bir anlaşmanın Kanun’un 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir:
08-52/789-318
6
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu 210
olandan fazla sınırlanmaması.
H.3.4.1. Malların Üretimi, Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme,
İyileşme veya Teknik Gelişme Sağlanması
Biçerdöver ve pamuk toplama makineleri, tasarımı karmaşık ve yapımı uzun zaman
alan, maliyetli makineler olmaları sebebiyle sağlam ve üstün dayanıklılık
standartlarında tasarlanması ve yapılması gereken makinelerdir.
Biçerdöver makinelerinin müşterileri, çoğunlukla sezonluk iş yapmayı sürdüren
Türkiye’nin bir ucundan diğer ucuna kadar, genelde güneyden kuzeye çalışan 220
yüklenicilerden oluşmaktadır. Makinelerin sezon boyunca devamlı dolaşımı sebebiyle
uygun parça ve yedek destek hizmeti sağlayabilecek geniş dağıtım ağına ihtiyaç
duyulmaktadır. Ayrıca, Türkiye pazarının farklı iklim ve coğrafi koşullara ayrılması ve
çok çeşitli mahsulleri barındırma sebebiyle biçerdöver makinelerinin maksimum
performans gösterebilmeleri için değişken koşullara adapte olabilmeleri gereklidir. Bu
nedenlerden dolayı, sürekli teknik destek hizmetlerini sağlayabilmek için bayi
geliştirmeye odaklı, ürüne yönelik bilgi desteği ve satış sonrası yedek parça ve teknik
yardım sağlamak açısından önemli olan güçlü bir dağıtım ağı kurulması gerekmektedir.
Bu makinelerin satış sonrası garanti süresince ve daha sonra bakım ve onarım
servislerinin yapılması da aynı şekilde nitelikli bir servis ağına sahip olmayı gerekli 230
kılmaktadır. Bayilerin ihtiyaç duyduğu teknik donanımı edinmesi, yeni gelişmelerden
haberdar olması, reklam ve tanıtımın yapılması ve merkezi koordinasyonun
sağlanması büyük ölçüde ana şirket tarafından üstlenilmektedir. Münhasırlık ve
rekabet yasağı içeren bir sözleşme olmaksızın ana şirketin bu olanakları sağlamaktan
kaçınacağı göz önüne alındığında, bu şartın yerine geldiği kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Biçerdöver ve pamuk toplama makineleri, daha önce de değinildiği gibi kompleks
yapıya sahip ve teknik özellikleri fazla olan aletlerdir. Özellikle biçerdöverlerin
kullanıldıkları ürüne göre modifiye edilmeleri gereklidir. Buna karşın bunların
kullanıcılarının makineler hakkındaki teknik bilgi donanımları oldukça azdır. Bu 240
makinelerin bakım ve onarım servisleri de ciddi bir eğitim gerektirmektedir. Söz konusu
makinelerin fiyatları da tarım kesiminin gelir düzeyi ile karşılaştırıldığında yüksektir.
Biçerdöver ve pamuk toplama makinesi satın alan tüketiciler yüksek miktarlı yatırım
yaparak bir risk altına gitmektedir. Bu nedenlerle, tüketicilerin makineyi kendi
bölgelerinden satın alabilmeleri, kullanım konusunda bayiden destek almaları, servisi
güvenilir ve sağlayıcı firmanın teminatı altındaki yetkili servislerden almaları oldukça
önemlidir. Bu sebeplerle tüketicilerin başvuru konusu sözleşmelerden doğan bayilik
ilişkisinden yarar sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
250
08-52/789-318
7
H.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
ve Rekabetin a ve b Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan
Fazla Sınırlanmaması
Biçerdöver pazarında Türk Traktör %40’ın biraz üzerinde pazar payına sahiptir. Dosya
mevcudunda yer alan diğer altı rakip pazarın geri kalanını paylaşmaktadır. Türk
Traktörle birlikte Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic. A.Ş.’nin de New Holland
marka biçerdöver satışı yaptığı dikkate alındığında marka içi rekabetin de mevcut
olduğu söylenebilir. Pamuk toplama makinelerinde ise dünyada iki üretici
bulunmaktadır ve her ikisi de Türkiye pazarında faaldir.
Türk Traktör hem makinelerin yerel koşullara uyumunu sağlamak hem de standarda 260
uygun bakımını gerçekleştirebilmek için bayilerle yakın bir işbirliği içinde olmak ve
bayilere eğitim, destek ve pazarlama yatırımı yapmak durumundadır. Biçerdöver ve
pamuk toplama makinesi üreticilerinin AB ülkelerinde de tipik olarak kendi bayi ağlarını
kurarak çalışma yoluna gittikleri ve bayilerin rakip markaları aynı anda satmadıkları
gerçeği de göz önüne alındığında, başvuru konusu anlaşmalarla getirilen
münhasırlığın, asgari alım ve satış miktarı yükümlülüğünün ve makul süreli rekabet
yasağının kabul edilebilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu kısıtlamaların yokluğunda
ana firmanın bayi ağını kurmada isteksiz olacağı hususu yukarıda da açıklanmıştır.
Servis anlaşmaları bakımından ise münhasırlık söz konusu değildir.
Özetle, başvuru konusu sözleşmelerin başlıkta yer verilen iki koşulu da taşıdığı 270
kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.5. Sözleşmelerdeki Rekabet Yasaklarına İlişkin Maddelerin Değerlendirilmesi
Biçerdöver bayilik ve pamuk toplama makineleri bayilik sözleşmelerindeki rekabet
yasağı şu şekilde düzenlenmektedir: “İşbu maddede düzenlenen rekabet yasağı
Sözleşme konusu mallarla rekabet halindeki mallara ilişkin olmak, Sözleşme süresince
bayinin faaliyette bulunduğu tesis ve araziyle sınırlı olmak ve New Holland Trakmak
tarafından Bayi’ye know-how devredilecek olursa bu know-how ı korumak için zorunlu
olmak koşullarıyla Sözleşme sona erdikten sonraki bir yıl süresince; eğer know-how
kamuya mal olmamış ise bunun kullanılması ve açıklanması bakımından süresiz
olarak geçerliliğini korur.” 280
Bu hüküm 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nin Rekabet Yasağı başlıklı 5.
maddesinin b) bendinin ikinci fıkrasında getirilen ve muafiyet kapsamında
değerlendirilen istisna ile aynı ifadeyi içermektedir. Fakat burada sözü edilen tesis ve
araziye atıfla bu bağlamda rekabet yasağı getirilmesinin meşruiyeti söz konusu tesis
ve arazinin sağlayıcı tarafından alıcıya temin edilmesi ile mümkündür. Halbuki Türk
Traktör ile sözleşme imzalayan biçerdöver bayileri faaliyette bulundukları arazi ve
tesisleri kendileri edinmektedir. Dolayısıyla bu hüküm kapsamında getirilen rekabet
yasağının yalnızca üretici tarafından sağlanan tesis ve araziyle sınırlanacak şekilde
değiştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ 290
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.’nin biçerdöver ve pamuk toplama bayilik ve
yetkili servislik sözleşmelerine;
1. Sözleşmelerde münhasırlık, tek elden alım, rekabet etmeme yükümlülüğü ve aktif
satış yasağı gibi hükümler yer alması nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
08-52/789-318
8
2. İlgili pazarlardaki pazar paylarının %40’ın üzerinde olması nedeniyle 2003/3 ve
2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyet tanınamayacağına,
3. Bununla birlikte, New Holland Trakmak Ekipman Bayilik Sözleşmesi’nin 9.3 ve 300
CASE Pamuk Toplama Bayilik Sözleşmesi’nin 9.8 maddelerinde düzenlenen,
sözleşmelerin sona ermesini takip eden döneme ait rekabet yasağının tesis ve
arazilerle ilgili kısmının yalnızca sağlayıcı tarafından temin edilen tesis ve araziyle
sınırlı olacak şekilde değiştirilmesi koşuluyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy