Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-49 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-24/328-116
Karar Tarihi : 18.3.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Ayşe Özlem UZUN, Mücteba ALTUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Ticaret A.Ş.
Güvercin yolu No: 111/112 06560 Gazi-Ankara
D. TARAFLAR : - Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Ticaret A.Ş. ile Bayileri 20
Güvercin yolu No: 111/112 06560 Gazi-Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Tic. A.Ş.’nin tarımsal
traktörler bayilik sözleşmelerine 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
muafiyet verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.2.2010 tarih ve 1584 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 Sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri çerçevesinde
hazırlanan 10.3.2010 tarih ve 2010-2-49/MM–10–İA sayılı Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 12.3.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-130/115 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-30
24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.
(Türk Traktör)’nin, dosya kapsamındaki ilgili pazarlardaki paylarının %40’ın üzerinde
olması nedeniyle New Holland ve Case bayilik sözleşmelerinin 2003/3 ve 2007/2 sayılı
Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında olmadığı, bununla birlikte, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi kapsamında bu sözleşmelere bireysel
muafiyet verilebileceği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar 40
H.1.1. Türk Traktör
Türk Traktör, traktörler, hasat makineleri ve toprak işleme makineleri gibi tarım
aletlerinin ve bunların dişli kutuları, transmisyon kutuları gibi parçalarının üretimini
yapmaktadır. Şirket aynı zamanda bayileri aracılığıyla bu ürünlerin satışını ve satış
sonrası servisini yapmaktadır.
Türk Traktör, Koç Holding A.Ş. (Koç Holding) ile CNH Global N.V.’nin ortak girişimidir.
Şirket ilk olarak 1954 yılında MKE, TZDK, Ziraat Bankası, Tariş, Çukobirlik,
10-24/328-116
2
Minneapolis-Moline arasında yapılan bir ön protokol ile Ankara’da kurulmuş, 8 Mart
1955 yılında Türkiye’nin ilk traktörünü üretmiştir. Türk Traktör, New Holland (NH) ve
Case markaları ile üretim yapmaktadır. Şirketin ortaklık yapısı Tablo 1’de 50
sunulmaktadır.
Tablo 1: Türk Traktör’ün Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Koç Holding A.Ş. 37,5
CNH Global N.V. 37,50
Temel Ticaret A.Ş.1 2,3
Halka Açık Hisseler 22,0
Diğer 0,7
Öte yandan CNH Global NV, yukarıda da belirtildiği gibi Fiat S.p.A.’nın kontrolünde
olan bir şirkettir. Dolayısıyla Türk Traktör, Koç Holding ile Fiat S.p.A. tarafından ortak
kontrol edilmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Türk Traktör ile bayileri arasında akdedilen sözleşmelerden NH bayilik sözleşmesinin
konusunu oluşturan ürünler “muhtelif modelde NH marka traktörler”, Case bayilik
sözleşmesinin konusunu oluşturan ürünler ise “Case-IH marka muhtelif cins ve 60
modelde traktörler, zirai ekipmanlar2 ile bunların muhtelif cins ve evsaftaki orijinal
yedek parçaları” dır.
Rekabet Kurulunun 11.9.2008 tarih ve 08-52/789-318 sayılı kararında, sağlayıcının
pazar paylarının sadece biçerdöver ve pamuk toplama makineleri pazarlarında %40
eşiğini aştığı bilgisinden hareketle muafiyet değerlendirmesi biçerdöver ve pamuk
toplama makineleri pazarları ile bunlara ait servis pazarları açısından yapılmış ve ilgili
pazar bakımından söz konusu sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmıştır.
Case sözleşmesine tanınan muafiyetin 5 yıl süre için geçerli olması ve henüz bu
sürenin tamamlanmamış olması göz önüne alınarak dosya kapsamında biçerdöver ve
pamuk toplama makineleri pazarları açısından değerlendirme yapılmamış, sadece, 70
2008 yılından itibaren %40 eşiğini aşan tarımsal traktör pazarı açısından
değerlendirmeye gidilmiştir. Bu çerçevede dosya kapsamında ilgili ürün pazarı
“tarımsal traktörler pazarı ve bunlara ait servis pazarları” olarak belirlenmiştir.
Tarımsal traktörler, yüksek çekici güç sağlamak için özel olarak tasarlanmış araçlardır
ve bu gücü ile tarımsal makineleri çekebilme ve itebilme özelliğini taşımaktadır. Ayrıca,
tarımsal traktörler, güçlendirilmiş tarımsal makineler ile dış rotasyonel mekanik, hidrolik
ve elektrik güç kaynakları temin etmektedir. Bir traktör, arka iki tekerleği veya her iki
aksı yoluyla bütün dört tekerlekler için çekişe sahip olabilir.
1 Temel Ticaret A.Ş., Koç Ailesinin hissedar olduğu bir şirkettir. Bu sebeple Türk Traktör’ün hissedarlık
yapısında Koç Holding A.Ş.’nin oranı daha fazla olsa da yönetim kurulunda Türk Traktör’ün Koç Holding
ile CNH Global A.Ş. tarafından ortak kontrol edileceği kararlaştırılmıştır. (7.2.2008 tarih ve 08-12/124-41
sayılı Rekabet Kurulu kararı)
2 Sözleşmeye konu mallar listesi şu şekildedir:
- Tarım traktörleri
- Biçerdöver
- Kendi yürür pamuk toplama makinaları
- Kendi yürür ilaçlama makinaları
- Diğer tarımsal alet ve ekipmanlar
- Bu ürünlere ait yedek parça ve sarf malzemeleri.
10-24/328-116
3
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu sözleşmelerde tespit edilen “Alan”, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarını 80
kapsamaktadır. Bu sebeple dosya kapsamındaki ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. Bildirim Konusu İşlemin Niteliği
Bildirim, Türk Traktör’ün bayileri ile yaptığı New Holland ve Case-IH sözleşmelerine
ilişkindir.
Türk Traktör, ortaklarından CNH Global N.V.’ye ait NH ve Case-IH markaları için iki
ayrı dağıtım ağına sahiptir. İki markaya ait dağıtım ağlarının özellikleri ve buna paralel
olarak da sözleşmeleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle, NH ve Case sözleşmeleri ayrı
ayrı değerlendirilmektedir. 90
Türk Traktör ve NH Türk Traktör dağıtım sisteminin üyeleri arasında yürürlükte olan
NH Traktör Bayilik Sözleşmelerine göre, Türk Traktör Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içerisinde NH marka traktörleri satma konusunda kendi NH yetkili traktör bayilerini
yetkilendirmiştir.
NH markası altında, tüketici ile birebir ilişkide bulunan ve traktör satışı faaliyetinde
bulunan bayiler, yedek parça satışı faaliyetinde bulunan bayiler ve servisler olmak
üzere üç ana ağ mevcuttur. Bazı NH bayileri bu faaliyetlerin ikisini hatta üçünü birlikte
üstlenmektedir. Ancak uygulamada genellikle bu üç faaliyetten yalnızca birisi ile iştigal
edilmektedir.
Türk Traktör ve Case-IH Türk Traktör dağıtım sisteminin üyeleri arasında yürürlükte 100
olan Case bayilik sözleşmelerine göre, Türk Traktör belirtilen bölge içerisinde Case-IH
marka pamuk toplama makineleri, traktörler ve bunların yedek parçalarını satmak,
satış sonrası hizmetler sağlamak üzere bayilerini münhasır bir şekilde yetkilendirmiştir.
Case-IH bayilik ağı Türkiye’de 2007 yılında kurulmuştur ve tarımsal traktör pazarında
beygir gücü yüksek traktörlerin satışı ile ilgili olarak faaliyet göstermektedir. Case-IH
bayilik ağına mensup her bayi satış ve satış sonrası hizmetlere ilişkin faaliyetlerin
gerçekleştirileceği 3S bayi merkezi kurmaktadır. Bunun anlamı bayiinin satış, servis ve
yedek parça hizmetlerinin tamamını verecek olmasıdır.
H.3.2. Sözleşmelerdeki Rekabet Yasaklarına İlişkin Maddelerin Değerlendirilmesi
NH ve Case sözleşmelerinde bayilere aktif satış yasağı3, rekabet yasağı4 ve asgari 110
alım ve asgari satış yükümlülüğü5 getirilmektedir. Söz konusu sözleşmelerden NH
sözleşmesinin süresi bir yıl, kapsamı daha geniş ve bayiinin yükümlülüğünün daha
fazla olduğu Case-IH sözleşmelerinin süresi ise üç yıldır.
H.3.3. 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Açısından
Yapılan Değerlendirme
Bir anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten yararlanabilmesi için,
anlaşmanın taraflarının ilgili pazardaki payları belirleyici bir rol oynamaktadır. 2002/2
sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nin, 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2. maddesine göre
kural olarak; “[…]Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal
3 NH Bayilik Sözleşmesi 9.1; Case bayilik sözleşmesi, madde 9.6.
4 NH Bayilik Sözleşmesi Madde 9.3; Case bayilik sözleşmesi, madde 9.8.
5 NH Bayilik Sözleşmesi Madde 9.10; Case bayilik sözleşmesi, madde 9.5.
10-24/328-116
4
veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki payının %40’ı aşmaması durumunda” 120
uygulanmaktadır.
Bildirim formundan elde edilen bilgilere göre, Türk Traktör’ün tarımsal traktörler
pazarındaki son dört yıla ait pazar payları Tablo 2’de yer almaktadır.
Tablo 2: Türk Traktör’ün Türkiye Tarımsal Traktör Pazarındaki Payı
Pazar Payı 2006 2007 2008 2009/6
NH (….) (….) (….) (….)
Case IH (….) (….) (….) (….)
Toplam (….) (….) (….) (….)
İlgili pazarlarda Türk Traktör’ün Tebliğ’de öngörülen %40 pazar payı eşiğini aşması
sebebiyle Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı görülmüştür.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılırken öncelikle oyuncuların hâlihazırdaki pazar
payları ve pazarın yapısı belirtilecektir. Bu bağlamda, dosya mevcudu bilgilere göre
Türkiye tarımsal traktörler pazar payları Tablo 3’te yer almaktadır. 130
Tablo 3: Tarımsal Traktörler Pazar Payları
Teşebbüs Pazar payı (%)
Türk Traktör (….)
Alçelik A.Ş. (….)
John Deere Makinaları Ltd. Şti. (….)
Erkunt Traktör Sanayi A.Ş. (….)
Hattat Tarım Makinaları San. ve Tic. A.Ş. (….)
Başak Traktör iş ve Tarım Makinaları A.Ş. (….)
Diğer (….)
Toplam 100
Tablo 3’te görüldüğü gibi en büyük paya Türk Traktör’ün sahip olduğu tarımsal
traktörler pazarında üretim yapan firmalar kendi bayilik ağlarını kurarak satışlarını
gerçekleştirmektedir. Avrupa ülkelerinde de yaygın uygulamanın bu şekilde olduğu
ifade edilmektedir. Söz konusu makineler karmaşık yapılı, hem kullanım hem de bakım
konusunda eğitim gerektiren ve servis desteğinin son kullanıcı açısından çok önemli
olduğu ürünler olduğundan, üretici firmalar kendi bayilik sistemlerine sahip olmayı ve
onlarla yakın temas içinde çalışmayı önemsemektedirler. Bu sektörde pazarda
tutunabilme ve pazar payını arttırabilme de önemli ölçüde bu konudaki başarıya
endekslidir. Bu çerçevede yapılacak bireysel muafiyet değerlendirmesine aşağıda yer 140
verilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu aşağıdaki şartların
tamamının varlığı halinde bir anlaşmanın Kanun’un 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilmektedir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
10-24/328-116
5
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması. 150
a) Malların Üretimi, Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme,
İyileşme veya Teknik Gelişme Sağlanması
Türkiye’nin coğrafi yapısındaki farklılıklar ve ülkenin sahip olduğu tarımsal çeşitlilik,
traktör üreticileri açısından değişik iklim ve toprak koşullarında kullanılabilecek traktör
modellerini geliştirmeyi ve üretmeyi gerektirmektedir. Bu bakımdan, yenilik, iyileşme ve
teknik gelişmenin sağlanması için ar-ge faaliyetleri önem taşımaktadır. Bu doğrultuda,
Türk Traktör ar-ge merkezi olmak için Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na başvurmuş ve
başvurusu 02.07.2009 tarihinde kabul edilmiştir.
Sağlanan ürün ve hizmetlerin kaliteli olması için ürün geliştirme ve kalite ile birlikte
ürün bilgisi ile donatılmış satış süreçleri, teknik servis ve yedek parça konularında iyi 160
organize olmuş bir bayilik ağına sahip olmak gerekmektedir. Bu bayilik ağının düzenli
işleyebilmesi açısından muafiyet konusu olan ilgili sözleşmelerin yürütülmesinin gerekli
olduğu sonucuna varılmıştır.
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Traktörler yapıları gereği karayollarında ve otobanlarda uzun mesafeler kat etmeye
uygun araçlar değildir. Bu nedenle, çiftçilerin satış ve satış sonrası hizmetleri
bulundukları yerde alabilmeleri çok önemlidir. Bu da her bölgedeki bayinin gerekli
desteği verecek biçimde donatılmasına ve yetiştirilmesine bağlıdır. Sözleşme konusu
araçlar oldukça spesifik, servisi yalnızca Türk Traktör tarafından yetiştirilmiş bayilerce
verilebilen araçlardır, dolayısıyla kullanıcılara gerek garanti kapsamında gerekse 170
garanti sonrası teknik destek verilebilmesi ve CASE bayileri için yedek parçanın
sağlanması için bayi ağının yeterince güçlü olması ve Türk Traktör ile tam bir
koordinasyon halinde çalışabilmesi önemlidir. Netice olarak çiftçiler, bu bayiler
vasıtasıyla taşra bölgelerinde bu hizmetlerden bulundukları yerde
faydalanabilmektedir.
c) ve d) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
ve Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
New Holland ve Case marka traktörlerin hâlihazırda satışını yapan bayiler daha önce
de faaliyet gösteren bayilerdir. Ayrıca, Rekabet Kurulunun 11.9.2008 tarih ve 08-180
52/789-318 sayılı kararına esas teşkil eden sözleşmeler çerçevesinde biçerdöver ve
pamuk toplama makineleri pazarları ile bunlara ait servis pazarları açısından bireysel
muafiyet verilmiştir. Dosya kapsamında incelenmekte olan mevcut sözleşmeler aslen
Rekabet Kurulunun muafiyet tanımış olduğu sözleşmelere benzer içerikli
sözleşmelerdir. Dolayısıyla ilgili teşebbüsün tarımsal traktör pazarındaki payının
artması dışında, dosya konusu sözleşmelerle ilgili Kurul kararında muafiyet tanınmış
olan sözleşmeler arasında bir fark bulunmamaktadır.
Tarımsal traktör pazarının hem Türkiye hem de dünya genelinde çok sayıda
oyuncunun faaliyet gösterdiği bir pazar olması gerçeği de dikkate alındığında, ilgili
pazarda rekabetin önemli ölçüde kısıtlanmadığı sonucuna varılmıştır. 190
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.’nin, dosya kapsamında ilgili pazarlardaki
paylarının %40’ın üzerinde olması nedeniyle New Holland ve Case bayilik
sözleşmelerinin 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2
10-24/328-116
6
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyetten
yararlanamayacağına,
2. Bununla birlikte, bahse konu sözleşmelere 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
kapsamında bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 200
Full & Egal Universal Law Academy