Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-23 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-28/319-81
Karar Tarihi : 25.4.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Prof. Dr. Zühtü
AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN, Derya ASLAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş.
Temsilcisi: Av. Mehmet ÖZTUNA 20
Kemalpaşa Cad. No: 52
Işıkkent İzmir
D. TARAFLAR : - Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş.
Kemalpaşa Cad. No: 52
Işıkkent İzmir
- Yaşar Dış Ticaret A.Ş.
Gaziosmanpaşa Bulv. No: 10/1 İzmir
30
E. DOSYA KONUSU: Türk Tuborg Bira ve Malt A.Ş. ile Yaşar Dış Ticaret
A.Ş. arasında akdedilen “inhisari lisans sözleşmesi”ne menfi tespit
belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.2.2005 tarih ve 1238 sayı ile
giren başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
4., 5. ve 8. maddeleri ile 1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve
Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildiriminin Usul
ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebiği’nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 22.4.2005 tarih ve 2005-3-23/MM-05-40
AÇ sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 22.4.2005 tarih ve
REK.0.07.00.00/63 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-28 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1) Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayii A.Ş.’ye verilen lisans hakkının inhisari
olması nedeniyle bildirimde bulunulan lisans sözleşmesine menfi tespit
verilemeyeceği,
05-28/319-81
2
2) Anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde bireysel muafiyet için
aranan koşulları sağladığı, dolayısıyla anlaşmaya yürürlük tarihi olan 50
7.1.2005’den itibaren beş yıl süre ile bireysel muafiyet verilebileceği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
60
Marka kullanım haklarının devrine ilişkin olarak imzalanmış inhisari lisans
sözleşmesini, menfi tespit verilmesi veya muafiyet tanınması talebiyle
Kurumumuza bildiren Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. esas itibarıyla
bira ve malt üretimi ile iştigal etmektedir. Genel olarak bir pazar tanımı
yapmak gerekirse, Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayii A.Ş.’nin faaliyet
gösterdiği sektör, Türkiye içecek sektörü olarak tanımlanabilir. Ancak, Türkiye
içecek sektörü, bira ile birlikte diğer alkollü içecekler, gazlı meşrubatlar,
meyve suları, su, soda, sıcak içecekler, süt ve sütlü içecekler olmak üzere
birbirinden oldukça farklı özelliklere sahip içecek ürünlerinin tamamını
kapsamaktadır. 70
Süt ve sütlü ürünler hariç olmak üzere, içecek sektöründe yer alan ürünlerin
genel olarak susama hissinin giderilmesi ve serinleme amacıyla tüketildiğini
belirtmek mümkündür. Ancak, bu ürünlerin içerisinde bira, değişik oranlarda
alkol içerebilmesi, tüketici kitlesinin diğer içecek türlerini tüketen kitlelerden
farklı olması ve diğer alkollü içeceklerle karşılaştırıldığında yaygın olarak
tüketiliyor olması nedeniyle diğer içeceklerden önemli ölçüde
farklılaşmaktadır. Bu nedenle, yapılacak değerlendirmelerde ilgili ürün pazarı
“bira pazarı” olarak belirlenmiştir.
80
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Lisansa konu ürünlerin, Türkiye’nin her bölgesine ulaştırıldığı dikkate alınarak
ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahili” olarak tespit edilmiştir.
H.3. Taraflar
H.3.1. Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. (Türk Tuborg A.Ş.)
Lisans alan Türk Tuborg A.Ş., esas itibarıyla bira ve malt imal etmek, her 90
türlü meşrubat çeşitlerinin imali ve satışını yapmakla iştigal etmektedir.
Teşebbüsün ürünlerini Türkiye coğrafi piyasasında pazarlayan şirket Bimpaş
Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (Bimpaş A.Ş.)’dir. Teşebbüsün pazar payı
son üç yıl içerisinde %20 ile %22 arasında değişmektedir.
Şirketin 2003 yılı cirosu 88.769.477.032.000 TL olarak gerçekleşmiş olup,
ortaklık yapısı Tablo 1’de yer almaktadır.
05-28/319-81
3
Tablo 1- Türk Tuborg A.Ş. Ortaklık Yapısı
Unvanı Pay Oranı (%)
Carlsberg Breweries A/S 95,65
Halka Arz Edilen 4,35
Toplam 100,00
100
Türk Tuborg A.Ş.’nin Yönetim Kurulu üyeleri; Nils S. Andersen (Başkan), Paul
Assar Bergkvist (Bşk. Yrd.), Geir H. Nesheim ve Barry Connock Marshall’dan
oluşmaktadır.
Bimpaş A.Ş.’nin ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2- Bimpaş A.Ş. Ortaklık Yapısı
Unvanı Pay Oranı (%)
Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. 0,998
Carlsberg Breweries A/S 0,001
Diğer 0,001
Toplam 100,00
Bimpaş A.Ş.’nin Yönetim Kurulu üyeleri; Nils S. Andersen (Başkan), Paul
Assar Bergkvist (Bşk. Yrd.), Geir H. Nesheim ve Barry Connock Marshall’dan 110
oluşmaktadır.
H.3.2. Yaşar Dış Ticaret A.Ş. (Yaşar A.Ş.)
Lisans veren Yaşar A.Ş., ithalat, ihracat ve mal alım satımı ile iştigal
etmektedir. Lisans sözleşmesine konu teşkil eden markaların mülkiyetini
elinde bulunduran teşebbüs, bira pazarında herhangi bir ürün üretmemekte
ve pazarlamasını yapmamaktadır.
Şirketin 2003 yılı cirosu 364.994.174.000.000 TL olarak gerçekleşmiş olup, 120
ortaklık yapısı Tablo 3’te yer almaktadır.
Tablo 3- Yaşar A.Ş. Ortaklık Yapısı
Unvanı Pay Oranı (%)
Yapaş Tüketim Malları Paz. A.Ş. 43,85
Yaşar Holding A.Ş. 27,31
Yaşar Birleşik Paz., Dağ., T Tic. A.Ş. 16,76
Diğer 12,08
Toplam 100,00
Yaşar A.Ş.’nin Yönetim Kurulu üyeleri; Uray Ergun (Başkan), Yılmaz Gökoğlu
(Bşk. Yrd.), Mehmet Aktaş, Yıldırım Çullu ve Ali Cingöz’den oluşmaktadır.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. Sözleşmenin Niteliği ve Süresi İçinde Bildirilmesi 130
Türk Tuborg A.Ş. ile Yaşar A.Ş. arasında 28.1.2005 tarihinde imzalanan
anlaşmanın konusu; Yaşar A.Ş.’nin maliki olduğu iki grup altında belirtilen
05-28/319-81
4
Troy ve Venüs menşeli markalara ilişkin kullanım haklarının inhisari lisans
hakkı biçiminde 5 yıl süreyle Türk Tuborg A.Ş.’ye verilmesidir. Sözleşme
Kurum’a 24.2.2005 tarih ve 1238 sayı ile bildirildiğinden, süresi içinde
yapılmış bir bildirimdir.
Sözleşme’nin 4.1. maddesi uyarınca; Troy ve Venüs markaları ile ilgili olarak
Lisans Veren, Lisans Alan dışında herhangi bir üçüncü kişiye lisans 140
veremeyecek, Lisans konusu markaları sözleşme süresi boyunca bir üçüncü
kişiye devredemeyecektir. Dolayısıyla Sözleşme’de verilen marka lisansının
inhisari olduğu, herhangi bir know-how lisansının söz konusu olmadığı
anlaşılmıştır. İnhisari lisans hakkı, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname’nin (556 sayılı KHK) 21. maddesinde
düzenlenmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Sözleşme’nin süresinin 7.1.2005 tarihinden
itibaren 5 yıl olduğu, 5. yılın sona ermesinden en az iki ay önce, tarafların
biraraya gelerek yeni bir 5 yıllık sözleşmeyi iyiniyet esasları çerçevesinde 150
görüşecekleri anlaşılmaktadır.
H.4.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre menfi tespit belgesi verilebilmesi için
bildirilen anlaşmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı hükümler
taşımaması gerekmektedir.
Sözleşmenin Lisans Verenin Hak ve Borçları başlığı altında münhasırlığa
ilişkin 4.1. maddesi şu şekilde düzenlenmiştir: 160
“4.1. Lisans Veren işbu Markalar [Troy ve Venüs] ile ilgili olarak Lisans Alan
dışında her hangi bir üçüncü kişiye lisans veremez. Lisans konusu Markaları
sözleşme süresi boyunca bir üçüncü kişiye devredemez. İşbu sözleşmede
verilen lisans inhisari lisanstır.”
Daha önce de belirtildiği üzere, 556 sayılı KHK’nin 21. maddesinde, marka
sahibine inhisari lisans verme hakkı tanınmış ve bu durumda lisans verenin
başkasına lisans veremeyeceği ve hakkını açıkça saklı tutmadıkça kendisinin
de markayı kullanamayacağı düzenlenmiştir. Diğer yandan, 556 sayılı 170
KHK’nin 21.11. maddesinde, marka lisans sözleşmelerinde “... diğer kanun,
tüzük, yönetmelik ve tebliğlere aykırı hükümler bulunamaz. Bu tür
düzenlemeler lisans tarihinden sonra yapılsa dahi, lisans sözleşmelerindeki
aykırı hükümler geçersiz sayılır.” hükmü yer almaktadır. Dolayısıyla, Yaşar
A.Ş.’nin Türk Tuborg A.Ş.’ye inhisari lisans vereceği yönündeki düzenleme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal niteliğindedir.
İnhisari lisans hakkı devrine ilişkin Sözleşme’nin 4.1. maddesinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık oluşturduğu göz önünde
bulundurulduğunda, Sözleşme’ye menfi tespit belgesi verilmesi mümkün 180
değildir. Bu durumda Bildirim Formu’nda talep edildiği üzere bireysel muafiyet
değerlendirmesi yapılacaktır.
05-28/319-81
5
H.4.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen iki olumlu, iki olumsuz koşulun
birlikte karşılanması halinde Kurul’un teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu
eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin 190
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebileceği düzenlenmiştir. İlgili
başvurunun bireysel muafiyet talebi doğrultusunda anılan koşullar açısından
incelenmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi uyarınca, anlaşma ile malların
üretimi veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileştirmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması ilk
koşuldur. Yaşar A.Ş.’nin lisansı yenilememesi halinde teşebbüsün üretim
tesisinin olmaması nedeniyle, Venüs ve Troy markaları atıl duruma gelecektir.
Oysa lisans kullanım hakkının Türk Tuborg A.Ş.’ye devredilmesi durumunda 200
markalar piyasada yer almaya devam edecek, markalar atıl olmayacağı için
ekonomik gelişme sağlanacaktır. Bu nedenle ilk koşul sağlanmaktadır.
Sözleşme, lisans yoluyla pazara iki farklı marka altında ürün sunulmasına
olanak tanımakta, tüketiciye daha fazla tercih imkanı sunmaktadır. Halen
ekonomik segmentte satışa sunulan Venüs ve popüler segmentte yer alan
Troy marka ürünlerin pazarda kalmaya devam etmesi ürün çeşitliliği
açısından önem taşımaktadır. Bu nedenle, Kanun’un 5. maddesinin (b)
bendinde belirtilen tüketicinin anlaşmadan yarar sağlaması koşulu yerine
getirilmektedir. 210
Kanun’un 5. maddesindeki ilk olumsuz koşul, (c) bendindeki ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmamasıdır. Anadolu Efes
Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş.’nin %77,2 pazar payına sahip olduğu bira
pazarında yabancı firmalardan aldığı lisans haklarıyla hakim durumunu
güçlendirmesi olasılığı dikkate alındığında, Türk Tuborg A.Ş.’nin pazarda
rekabet edebilmesi için lisans anlaşmaları yapması yararlı olacaktır. Kaldı ki,
Türk Tuborg A.Ş.’nin halen Troy ve Venüs markalı biraları üretmesi
nedeniyle, başvuruya konu inhisari lisans sözleşmesi mevcut rekabeti
ortadan kaldırmamaktadır. Ayrıca Türk Tuborg A.Ş. veya Bimpaş A.Ş.’nin 220
sözleşme konusu ürünlerin satış fiyatını belirlemede serbest oldukları dikkate
alınmıştır. Sözleşme’nin 2.3. maddesinde Yaşar A.Ş.’nin, Türk Tuborg A.Ş.
veya Bimpaş A.Ş.’den Troy ve Venüs markaları ile üretilen ürünlerin satış
fiyatını belirleme konusunda hiçbir talepte bulunmayacağı düzenlenmiştir.
Öte yandan, Sözleşme’de know-how lisansı söz konusu olmadığı için buna
yönelik anlaşmalarda sıklıkla yer alan kısıtlamalar da bulunmamaktadır. Bu
itibarla 5. maddenin (c) bendindeki ilgili pazarın önemli bölümünde rekabetin
ortadan kalkmaması şartı sağlanmaktadır.
Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki son şart, (a) ve (b) bendlerindeki 230
amaçların elde edilmesi için, yani üretimin, dağıtımın gelişmesi ya da
05-28/319-81
6
ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin
yararlanabilmeleri için zorunlu olandan fazla oranda rekabetin
sınırlanmamasıdır. Sözleşme’de yer alan tek rekabet sınırlaması, inhisari
lisans hakkıdır. Lisans hakkının inhisari olması doğası gereğidir ve lisans
sözleşmesinden beklenen faydanın elde edilebilmesi için genellikle
zorunludur. Ayrıca yukarıda da belirtildiği gibi, Türk Tuborg A.Ş. veya Bimpaş
A.Ş. satış fiyatını belirleme konusunda serbest bırakılmıştır. Yukarıda yer
verilen açıklamalar ışığında, lisans anlaşması vasıtasıyla 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bendlerindeki amaçların elde edilmesi için 240
zorunlu olandan fazla oranda rekabet sınırlanmayacağı için Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendindeki şart da gerçekleşmektedir.
Sözleşme’ye, açıklanan nedenlerle menfi tespit verilemeyeceği, ancak
yürürlüğe girdiği 7.1.2005 tarihinden itibaren 5 yıl süre ile bireysel muafiyet
tanınabileceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 250
Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. ile Yaşar Dış Ticaret A.Ş. arasında
akdedilen başvuru konusu sözleşmeye
1. Türk Tuborg Bira ve Malt A.Ş.’ye verilen lisans hakkının inhisari olması
nedeniyle menfi tespit verilemeyeceğine,
2. Bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları
sağlaması nedeniyle yürürlük tarihi olan 7.1.2005 tarihinden itibaren 5 yıl
süreyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy