Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş'nin 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği iddiası - Karar Sayı 09-60/1490-379

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-2-151 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 09-60/1490-379
Karar Tarihi : 23.12.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Adnan AKGÜN, Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Sinan ÇÖRÜŞ

C. ŞİKAYET EDEN : - Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
Temsilcisi:Av. Cem AKOYMAK
Abdi İpekçi Cad. No:75 34367 Maçka/İstanbul
20
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Metin KANMAZ
Rekabet Danışmanlık Merkezi Ltd. Şti.
Barbaros Mah. Dereboyu Cad. Fesleğen Sokak Uphill
Court Sitesi A1-B Blok Kat: 6 Daire 36
34746 Ataşehir/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş’nin 4054 sayılı Kanun’u
ihlal ettiği iddiası. 30

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (Avea) tarafından Turkcell’in
kampanya düzenlediği firmalarla münhasırlık ilişkilerini sona erdirdiğini beyan
etmesine rağmen, kendi kontörlerinin hediye edildiği kampanyalarda, münhasırlık
ilişkisini devam ettirdiği, bu kapsamda Pepsi ve Garanti Bankası’nın mobil pazarlama
ajansları aracılığıyla düzenlediği kampanyalar çerçevesinde kendileriyle yapılan
görüşmelerin Turkcell’in münhasırlık yorumu üzerine sonlandırıldığı, bu durumun
Rekabet Kurulu’nun 27.12.2007 tarih ve 07-92/1191-461 sayılı kararı uyarınca bir
hukuka aykırılık teşkil ettiği iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: 40
Kurum kayıtlarına 6.6.2008 tarihli ve 3548 sayı ile intikal eden başvuru üzerine
düzenlenen 29.7.2008 tarih ve 2008-2-151/İİ-08-AA sayılı ilk inceleme raporu
14.8.2008 tarih ve 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, 08-50/756-M sayılı
karar ile Turkcell hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. 26.9.2008 tarih
ve 2008-2-151/ÖA-08-AA sayılı Önaraştırma Raporu 6.10.2008 tarih ve
REK.0.06.00.00-110/311 sayılı Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu’na sunulmuş,
Kurul’un 9.10.2008 tarih ve 08-57/915-M sayılı kararı ile Turkcell’in 4054 sayılı

Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediğinin tespit edilmesi amacıyla soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.
Turkcell hakkında soruşturma açıldığına ve 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi 50
uyarınca ilk yazılı savunmanın gönderilmesine dair bildirim, 22.10.2008 tarih ve 3812
sayılı yazı ile yapılmış, Turkcell tarafından gönderilen “Birinci Yazılı Savunma” ise
24.11.2008 tarih ve 7745 sayı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 5.3.2009 tarih ve 09-09/190-M sayılı kararıyla 4054 sayılı
Kanun’un 43. maddesinin 1. fıkrası uyarınca soruşturma süresi, bitiminden itibaren 3
ay uzatılmıştır.
5809 Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 7. maddesi ikinci fıkrasında yer alan
"Rekabet Kurulu, telekomünikasyon sektörüne ilişkin olarak yapacağı inceleme ve
tetkiklerde ve birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği kararlar da dahil olmak
üzere telekomünikasyon sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda, öncelikle 60
Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu genel düzenleyici işlemleri dikkate
alır."
hükmü uyarınca 27.10.2008 tarih ve 3858 sayılı ve 20.8.2009 tarih ve 3548 sayılı
yazı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)’ndan görüş talep edilmiştir. Söz
konusu görüşler 12.1.2009 tarih ve 291 sayı ve 16.9.2009 tarih ve 6711 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma heyeti tarafından hazırlanan 9.7.2009 tarih ve SR/09-04 sayılı
soruşturma raporu Turkcell’e ve Kurul üyelerine tebliğ edilmiştir.
Turkcell tarafından Kurum kayıtlarına 31.7.2009 tarih ve 5469 sayı ile intikal eden
yazı aracılığıyla ikinci yazılı savunmanın sunulması için 30 günlük ek süre talep 70
edilmiştir. Rekabet Kurulu’nun 6.8.2009 tarih ve 09-35/886-M sayılı kararıyla bu talep
kabul edilmiş, Kurul Kararı Turkcell’e 11.8.2009 tarih ve 3319 sayılı yazı ile tebliğ
edilmiştir.
Turkcell’in ikinci yazılı savunması 11.9.2009 tarih ve 6628 sayı ile Kurum kayıtlarına
girmiş, raportörlerce hazırlanan “Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin İkinci Yazılı
Savunmasına Karşı Ek Görüş” 30.9.2008 tarihinde Turkcell’e tebliğ edilmiştir.
Turkcell’in üçüncü yazılı savunması 30.10.2009 tarih ve 7784 sayı ile Kurum
kayıtlarına girmiştir.
Turkcell’in yazılı savunmalarında yer alan sözlü savunma toplantısı yapılması
yönündeki talep, Rekabet Kurulu tarafından değerlendirilmiş, Kurul’un 11.11.2009 80
tarih ve 09-54/1287-M sayılı kararı uyarınca sözlü savunma toplantısının 22.12.2009
tarihinde yapılması kararlaştırılmıştır. Sözlü savunma toplantısı davetiyeleri,
Kanun'un 46. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgililere gönderilmiştir. Belirtilen
tarihte yapılan sözlü savunma toplantısının ardından, Rekabet Kurulu tarafından,
23.12.2009 tarihinde 09-60/1480-379 sayılı nihai karar alınmış, söz konusu karar
30.12.2009 tarihinde tefhim edilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ:
İlgili Rapor’da
1. Turkcell’in, GSM hizmetleri ve mobil pazarlama hizmetleri pazarlarında hakim
durumda bulunduğu, 90

2. Turkcell’in, ilgili pazarlardaki hakim durumunu,
a. Kontör/dakika hediye edilen kampanyalara diğer operatörlerin
katılımının reddedilmesi,
b. Kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda rakip GSM operatörlerin
başta kontör/dakika olmak üzere GSM faydası hediye etmesinin
engellenmesi,
c. Turkcell tarafından kontör/dakika hediye edilecek kampanyalarda alıcı
firmalara münhasır çalışılmaması durumunda mecra ve barem
indirimlerinin uygulanmaması
yollarıyla fiili münhasırlık yaratmak suretiyle mobil pazarlama hizmetleri pazarında; 100
d. “Turkcell’liler Kazanır” logosunun tanıtım görsellerinde kullanılması
karşılığında indirim sağlanması
yoluyla GSM hizmetleri pazarında kötüye kullandığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (e) bentlerini ihlal ettiği,
3. Turkcell’in rapor kapsamında ihlal oluşturduğu tespit edilen uygulamalarla aynı
sonucu doğuran ya da doğurabilecek niteliğe sahip uygulamalardan kaçınarak
ihlale son vermesi gerektiğine yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde karar alınması ve bu kararın ilgili
teşebbüse bildirilmesi gerektiği,
4. 2. maddede belirtilen 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine aykırı uygulamaları 110
nedeniyle, aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik uyarınca
Turkcell’e idari para cezası verilmesi gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Taraf – Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
5 Ekim 1993 tarihinde İstanbul’da kurulan Turkcell’in faaliyet konuları, T.C. Ulaştırma
Bakanlığı ile imzalanmış bulunan GSM (Global System for Mobile Communications)
Pan Avrupa Mobil Telefon Sistemi ihalesinde öngörülen iş ve hizmetler ile PTT 120
Kanunu’na aykırı olmamak üzere, her türlü telefon, telekomünikasyon ve benzeri
hizmetler olarak belirlenmiştir.
1993’te Türk Telekomünikasyon A.Ş. ile gelir paylaşımı sözleşmesi imzalayan
Turkcell, 27 Nisan 1998'den itibaren T.C. Ulaştırma Bakanlığı ile imzaladığı 25 yıllık
GSM lisans anlaşması çerçevesinde hizmet sunmaktadır.
Halka açık bir şirket olan Turkcell’in hisseleri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
(İMKB) ve New York Stock Exchange'de (NYSE) işlem görmektedir. Şirketin mevcut
ortaklık yapısı şu şekildedir;
Tablo 1: Turkcell Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Turkcell Holding A.Ş. 51,00
M. V. Holding A.Ş. 2,32

T. Genel Sigorta A.Ş. 0,07
Çukurova Holding A.Ş. 0,05
Sonera Holding B.V. 13,07
Müflis Bilka Bilgi Kaynak ve İletişim San. ve Tic. A.Ş. 0,01
Halka Açık 33,48
Toplam 100,00
Turkcell iştirakleri aracılığıyla Azerbaycan, Kazakistan, Gürcistan, Moldova ve Kuzey 130
Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde de faaliyette bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektör Hakkında Genel Bilgiler
5.11.2008 tarih ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’na dayanılarak
çıkarılan Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği’nin 4(ö).
maddesinde katma değerli elektronik haberleşme hizmetleri;
“İçeriği, kodu, protokolü veya benzer hususları üzerinde bilgisayar işlemleriyle veya
başka surette işlem yaparak aboneye/kullanıcıya ek, farklı ya da yeniden
yapılandırılmış bir ses veya veri ileten ya da eğlence, oylama, yarışma, katılım, bilgi
verme veya benzeri amaçlı içeriklere erişimi sağlayan elektronik haberleşme 140
hizmetlerini”
kapsayacak şekilde tanımlanmıştır.
GSM üzerinden verilen katma değerli hizmetler, teknolojiden ve kullanım amacından
kaynaklanan farklılıklar barındırmakla beraber, bu hizmetlerin sunulduğu pazarın
yapısı, görsel ve işitsel medya alanlarındaki pazar yapısına benzemektedir. Bilindiği
üzere görsel ve işitsel medya hizmetleri için de “reklam (mecra) yeri pazarlama
hizmetleri” ve “içerik hizmetleri” ayrı pazarlar olarak değerlendirilmektedir1. Bu
kapsamda değerlendirildiğinde katma değerli hizmetlerin de pazarın kendine has
özellikleri de dikkate alınarak;
- Reklam/tanıtım amacıyla mobil telefonları mecra olarak değerlendirmek isteyen 150
firmalara yönelik hizmet veren firmaların faaliyet gösterdiği mobil pazarlama
hizmetleri,
- Oyun, logo, melodi gibi eğlence amaçlı servislerle, haberler, hava durumu gibi
bilgilendirme amaçlı servislerin yer aldığı içerik hizmetleri,
- Araç/stok takip, müşteri hizmetleri gibi servisleri içeren kurumsal hizmetler
olarak üç ayrı kategoriye ayrılması mümkündür.
Mobil pazarlama hizmetleri, firmaların, marka/ürün tanıtımlarını yapmak, marka/ürün
hakkında bilgi vermek, satışlarını artırmak, tüketicilerin marka/ürün üzerindeki
tutumları üzerinde etkili olmak vb. amaçlarla mobil/cep telefonları üzerinden son
kullanıcılara ulaşmak yoluyla gerçekleştirdikleri bir pazarlama çeşididir. Gelişen 160
teknoloji, mobil telefonların da TV, radyo, gazete vb. pazarlama mecraları arasında
yerini almasını sağlamıştır. Mobil telefon mecrası, gelenekselleşen reklam mecraları
olan TV, radyo vb. mecralara kıyasla;

1 Teknolojinin gelişmesiyle birlikte, mobil telefonlar, verilen ses hizmetlerinin yanı sıra görsel ve
işitsel medyanın sağladığı hemen hemen tüm avantajları da katma değerli hizmet olarak sunabilecek
noktaya gelmiştir.

- Hedef kitleye doğrudan, garantili erişim sağlaması,
- Ölçülebilir olması,
- Mobilite özelliği sebebiyle istenilen her an hızlı bir şekilde tüketiciye ulaşılabiliyor
olması,
- Katıl kazan türü uygulamalarda, ürün paketi üzerinde yer alan şifrenin gönderimi
şeklinde tasarlanan pazarlama yöntemi ile ürünün satın alındığına yönelik ispat
kabiliyeti sağlaması 170
gibi özellikleriyle gelecek dönemin en önemli pazarlama mecralarından birisi olmaya
adaydır. Özellikle üçüncü nesil mobil telefon hizmetinin sunulmaya/yaygınlaşmaya
başlamasıyla birlikte, hâlihazırda hızla büyümekte olan mobil pazarlama hizmetleri
pazarının ivmesinin artması, bu pazarın altyapısını oluşturan GSM operatörlerinin
pazara olan ilgisini de artırmaktadır.
Turkcell’de yapılan yerinde incelemede alınan “Mobil Pazarlama” başlıklı sunum,
mobil pazarlama uygulamalarının gelişimini ve giderek artan önemini göstermesi
bakımından önemlidir. Sunumda Turkcell’in 2002 yılında Lipton Ice Tea Kampanyası
ile mobil pazarlama kampanyaları, 2004 yılında kontör/dakika içeren
kampanyalarına, 2005 yılında anında kazan kampanyalarına, 2006 yılında izinli veri 180
tabanı hedefli mesaj hizmeti uygulamalarına başladığı görülmektedir. Yine aynı
sunumda Turkcell tarafından 2004’te (….) mobil pazarlama ajansı ile (….) kampanya
düzenlenirken 2007’de (….) mobil pazarlama ajansı ile (….) kampanya düzenlendiği
görülmektedir. Pazarın bu denli büyümesi ciroya da yansımış 2005’te (….) milyon
ABD Doları olan pazarın büyüklüğü 2008’de (….) milyon ABD Doları’na yükselmiştir.
Bunun arkasında yatan nedenler arasında “pazarın; yeni, alternatif, geri dönüşü
yüksek, ölçülebilir, interaktif bir mecra sunması” sayılmaktadır.
Mobil pazarlama hizmetleri pazarının işleyişine bakıldığında; hizmetin içeriği ve/veya
mobil şebekelerde kullanımı için gerekli yazılımın üçüncü kişiler olarak nitelenen
hizmet sağlayıcı firmalardan alındığı, erişim altyapısının ise GSM operatörü 190
tarafından sağlandığı ve bu ilişki sonucunda hizmetten elde edilen gelirlerin GSM
işletmecisi ve hizmet sağlayıcısı teşebbüs ile belli oranlarda paylaşıldığı ya da hizmet
sağlayıcısı teşebbüse prim ödendiği iş modellerinin uygulandığı görülmektedir.
Soruşturma kapsamında Turkcell’den mobil pazarlama ajanslarıyla çalışma yöntemi
hakkında bilgi talep edilmiş, Turkcell’den gelen ve Kurum kayıtlarına 29.5.2009 tarih
ve 3781 sayı ile giren cevap yazısında sistemin işleyişi hakkında aşağıdaki bilgilere
yer verilmiştir;
“Şirketimizin birlikte çalıştığı mobil pazarlama ajanslarına,
i) Kampanyalardan elde edilen SMS2 gelirleri,
ii) İzinli veri tabanı uygulamalarından elde edilen gelirler, 200
iii) Diğer uygulamalardan (tonla kazan, banner uygulamaları, sponsorluklar) elde
edilen gelirler üzerinden şirketimizce prim ödemesi yapılmaktadır.
Kampanyalardan elde edilen SMS gelirleri üzerinden ödenecek primlerin hesabında,
mobil pazarlama ajansları "yetkili" ve "yetkisiz" mobil pazarlama ajansı olarak ikiye

2 Short Message Service (Kısa Mesaj Servisi)

ayrılmaktadır. Yetkili mobil pazarlama ajansları, en az 3 yıldır şirketimizle mobil
pazarlama alanında çalışmakta olan, çalışma süresince şirketimizle herhangi bir
hukuki ihtilaf yaşamamış olan ve yıllık performans değerlendirme ölçümlerinde
minimum 3,5 not ortalaması alan firmalardan; yetkisiz mobil pazarlama ajansları ise
yetkili mobil pazarlama ajansları dışında kalan ajanslardan oluşmaktadır. Dolayısıyla
yetkili ve yetkisiz mobil pazarlama ajansları, Rekabet mevzuatı çerçevesinde, ilgili 210
pazardaki faaliyet süreleri, performansları ve şirketimizle hukuki ihtilaf yaşamış olup
olmamaları bakımından şirketimiz nezdinde birbirinden farklı teşebbüsler
konumundadır.
Yetkili-yetkisiz mobil pazarlama ajansı ayrımı sadece kampanyalardan elde edilen
SMS gelirleri üzerinden ödenecek primlerin hesabında ve ajanslara verilecek
eğitimlerin belirlenmesi esnasında dikkate alınmakta, ajansların iş modellerinde veya
yaptıkları işin türünde bir farklılık yaratmamaktadır. Tüm ajanslar her türlü kampanya,
izinli veri tabanı uygulaması ve diğer mobil pazarlama uygulamaları (tonla kazan,
banner uygulamaları, sponsorluklar) konusunda şirketimizle çalışabilmektedir.”
Mobil telefonlar üzerinden tanıtım yapmak isteyen firmalar, değer zincirinin ortasında 220
yer alan mobil pazarlama firmalarıyla ya da doğrudan GSM operatörleri ile
çalışabilmektedirler. Mobil pazarlama hizmeti veren firmalar, müşterilerine yönelik
olarak;
- Katıl kazan,
- Kampanya kurgulama,
- Tanıtım/reklam için toplu SMS, MMS3 gönderimi,
- Profilleme (veri tabanı sorgulama)
ve benzeri kampanyalar/uygulamalar hazırlamaktadırlar.
Ürünün tanıtım faaliyetleri için gerekli çalışmaları yapan mobil pazarlama firmaları,
mecra olarak tanımladıkları GSM operatörlerinin altyapılarını kullanarak abonelere 230
ulaşmakta ve yukarıda da ifade edildiği üzere hizmetten elde edilen gelirler GSM
işletmecisi ve mobil pazarlama firmaları arasında belli oranlarda paylaşılmaktadır.
Aşağıda yer verilen şekilde pazarların işleyişi ve ilişkileri grafik olarak
görülebilmektedir4.
Mobil pazarlama hizmetleri genellikle SMS yoluyla kullanıcılara sunulmaktadır. Bu
kapsamdaki hizmetlerden aboneler faydalanmak istediklerinde genellikle abonesi
bulunulan GSM operatörü tarafından ilgili katma değerli hizmet için adanmış 4 haneli
servis numarasına SMS göndermekte ve ilgili hizmetin niteliğine ve belirlenen hizmet
tarifesine göre faturalandırılmaktadır. Mobil pazarlama hizmetleri genellikle
abonelerin kısa mesaj yoluyla katılımını gerektirse de belirli bir veri tabanına kayıtlı 240
kullanıcılara reklâm amaçlı toplu SMS gönderimi uygulamalarında olduğu üzere
mutlaka bu şekilde gerçekleşmek zorunda değildir. Son belirtilen uygulama ve diğer
benzeri uygulamalarda GSM abonesi herhangi bir katılım gerçekleştirmediği için
herhangi bir ücret de ödememekte, bunun yerine hizmetin sunulmasını talep eden
teşebbüs tarafından GSM operatörlerine ya da mobil pazarlama şirketlerine ödeme
yapılmaktadır.

3 Multimedia Messaging Service (Çoklu Ortam Mesaj Servisi)
4 Şekilde, adresinden faydalanılarak hazırlanmıştır.




250





Şekil 1: Mobil Pazarlama Faaliyetlerinin İşleyişi

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
Soruşturma kapsamında incelenmekte olan mobil pazarlama hizmetlerinin
tüketicilere sunumu, teknik olarak altyapısı üzerinden hizmeti sunan GSM 260
işletmecilerinin ve söz konusu hizmetlerin oluşturulmasını sağlayan mobil pazarlama
firmalarının katılımını içeren bir süreç sonunda gerçekleşmektedir.
Mobil pazarlama hizmetlerinin niteliği/amacı itibarıyla diğer katma değerli
hizmetlerden farklılaştığı görülmüş ve bu hizmetler ile diğer katma değerli hizmetler
arasında herhangi bir ikame olanağının bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu farklılaşma
temel olarak mobil pazarlama hizmetinin tanımından/amacından ve bu hizmetin

içeriğini sunan teşebbüslerin niteliklerinden kaynaklanmaktadır. Mobil pazarlamanın,
aslen bir reklam/tanıtım ve pazarlama faaliyeti olduğu ve gerçekleştirilebilmesi için bu
alanda bir uzmanlık gerektiği açıktır. Yapılan pazar araştırmasında da mobil
pazarlama faaliyetlerinde bulunan teşebbüslerin bu alanda uzmanlaşmış profesyonel 270
teşebbüsler oldukları görülmüştür. Bu nedenle eğlence ve bilgi edinme gibi içerik
hizmetleri sunan teşebbüsler (logo, melodi, haber, hava durumu servisleri) ile mobil
pazarlama faaliyetlerinde bulunan teşebbüsler arasında arz ikamesi seviyesinin de
düşük olduğu söylenebilecektir. Her ne kadar “Sektör Hakkında Genel Bilgiler”
kısmında ifade edildiği üzere, müşterilere sunulan mobil pazarlama hizmetleri
bakımından (Katıl kazan, tanıtım/reklam için toplu SMS, MMS gönderimi, profilleme
vb.) farklı uzmanlıklara sahip işletmeciler bulunsa dahi yürütülmekte olan incelemenin
sonucunu değiştirmeyeceğinden bu aşamada bahsedilen ayrıma bağlı olarak daha
dar bir pazar tanımına gidilmesi ihtiyacı görülmemiştir.
Bu açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarlarından birinin, hem ürünlerin nitelik olarak 280
farklılaşması hem de arz ikamesinin sınırlı olması nedeniyle katma değerli hizmetler
pazarının bir alt pazarı olarak mobil pazarlama hizmetleri pazarı olduğu
anlaşılmıştır.
Mobil pazarlama hizmetlerinin sunulması için gerekli olan altyapı GSM operatörleri
tarafından sağlanmaktadır. Düzenleyici yapının izah edildiği bölümde değinildiği
üzere ülkemizde henüz mobil pazarlama hizmetlerine yönelik bir yetkilendirme
yapılmamıştır. Bu nedenle mobil pazarlama hizmetleri gelir paylaşımı iş modeli
kullanılarak GSM lisans sözleşmeleri kapsamında sadece GSM operatörleri
tarafından sunulmaktadır.
GSM firmalarının temel faaliyet alanı ise GSM hizmetleridir. Bu bağlamda, 290
teşebbüslerin mobil pazarlama hizmetlerini sunarken elde edebileceği pazar gücü
esas olarak GSM hizmetleri pazarındaki güçleriyle orantılı olacaktır. Diğer yandan,
mobil pazarlama hizmetlerinin GSM kullanıcılarına sağlanan bir fayda olduğu
düşünüldüğünde mobil pazarlama hizmetleriyle GSM hizmetlerinin yakın ilişkili
pazarlar olduğu görülmektedir. Bu açıklama çerçevesinde Turkcell’in temel faaliyet
konusunu teşkil eden GSM hizmetleri pazarının da ayrı bir pazar olarak belirlenmesi
gerektiği sonucuna varılmıştır.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
GSM hizmetlerinin ve dolayısıyla GSM şebekesi üzerinden sunulan mobil pazarlama
hizmetlerinin tüm Türkiye’de sunuluyor olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye 300
olarak alınmıştır.
I.3. Katma Değerli Hizmetlere İlişkin Düzenleyici Yapı ve BTK Görüşü
Bilindiği üzere soruşturma kapsamında olarak Turkcell’in kontör/dakika hediye edilen
kampanyalarda reklam veren firmalarla fiilen münhasır çalışmaya yönelik geçmişe
ilişkin çeşitli uygulamaları incelenmektedir. Bu inceleme döneminde 5809 sayılı
Elektronik Haberleşme Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle Turkcell’in ilgili faaliyetlerine
ilişkin mevzuatta değişikliğe gidilmiştir. Bu bakımdan katma değerli hizmetlere ilişkin
düzenleyici yapı önce 406 sayılı, sonrasında 5809 sayılı Kanun bakımından
açıklanacaktır.

Katma değerli hizmetler 406 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (a) bendi uyarınca ancak 310
bir görev sözleşmesi, imtiyaz sözleşmesi, telekomünikasyon ruhsatı veya genel izin
kapsamında yürütülebilir. 406 sayılı Kanun’un ilgili bendi aşağıda sunulmaktadır;
“Katma değerli telekomünikasyon hizmetleri, ek 18 inci madde kapsamında sayılan
hizmetler ve 2 nci maddenin (c) fıkrasında belirtilen tekel süresinin sonundan itibaren
olmak üzere tekel kapsamındaki telekomünikasyon hizmetleri de dâhil tüm
telekomünikasyon hizmetleri, ilgili hizmetin türüne göre ancak bir görev sözleşmesi,
imtiyaz sözleşmesi, telekomünikasyon ruhsatı veya genel izin kapsamında
yürütülebilir. Ek 18 inci madde kapsamında sayılan hizmetler, ancak bir imtiyaz
sözleşmesi veya telekomünikasyon ruhsatı ile yürütülebilir.”
406 sayılı Kanun’un Ek 18. maddesi hükmü ise; 320
“Bakanlık, mobil telefon, çağrı cihazı, data şebekesi, akıllı şebeke, kablo TV,
ankesörlü telefon, uydu sistemleri, rehber basım ve benzeri katma değerli hizmetler
konularında sermaye şirketlerine tekel oluşturmayacak koşulları da dikkate almak
suretiyle işletme lisans ve ruhsatı (sermaye şirketlerinin devralacakları ve bizzat
kuracakları tesislerin işletilmesine yönelik olarak) verebilir.”
şeklindedir. Bu doğrultuda BTK tarafından katma değerli telekomünikasyon
hizmetlerinin sunumu, “Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına İlişkin
Yetkilendirme Yönetmeliği” ile bir yetki belgesine bağlanmıştır5.
Buna karşın 5809 sayılı Kanun’da katma değerli hizmetlere ilişkin spesifik bir
tanımlamaya ya da düzenlemeye gidilmemiş; bunun yerine elektronik haberleşme 330
hizmetleri kavramı katma değerli hizmetleri de kapsayacak şekilde tanımlanmıştır.
Anılan Kanun’un 3(j). maddesinde elektronik haberleşme hizmeti “Elektronik
haberleşme tanımına giren faaliyetlerin bir kısmının veya tamamının hizmet olarak
sunulması” olarak tanımlanmıştır. Yine aynı Kanun’un 3(h). maddesinde ise
elektronik haberleşme “Elektriksel işaretlere dönüştürülebilen her türlü işaret, sembol,
ses, görüntü ve verinin kablo, telsiz, optik, elektrik, manyetik, elektromanyetik,
elektrokimyasal, elektromekanik ve diğer iletim sistemleri vasıtasıyla iletilmesini,
gönderilmesini ve alınmasını” kapsayacak biçimde tarif edilmiştir.
5809 sayılı Kanun’un 8(1). maddesinde “Bakanlığın strateji ve politikaları da dikkate
alınarak Kurumca yapılacak yetkilendirmeyi müteakip, elektronik haberleşme hizmeti 340
verilebilir ve/veya elektronik haberleşme şebekesi veya alt yapısı kurulup işletilebilir.”
hükmüne yer verilmiştir. Bu maddeye dayanılarak çıkarılan ve 28.05.2009 tarih ve
27241 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Haberleşme Sektörüne Yönelik
Yetkilendirme Yönetmeliği’nin 5(3). maddesinde;
“Şirketler, sunmak istedikleri elektronik haberleşme hizmeti ve/veya kurup işletmek
istedikleri elektronik haberleşme şebekesi veya altyapısı için numara, frekans, uydu
pozisyonu gibi kaynak tahsisine ihtiyaç duymuyorlar ise bu Yönetmelikte belirtilen
usul ve esaslara uygun bildirim ile; kaynak tahsisine ihtiyaç duyuyorlar ise, bildirimi
müteakip Kurumdan kullanım hakkı alınması kaydıyla yetkilendirilirler.”
hükmü bulunmaktadır. Buna göre, bir kıt kaynak olarak numara tahsisi gerektiren 350
katma değerli hizmetler BTK’ya yapılacak bildirimi müteakip yine bu Kurum’dan

5 28.05.2009 tarih ve 27241 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Haberleşme
Sektörüne Yönelik Yetkilendirme Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmıştır.

kullanım hakkı alınması kaydıyla yetkilendirilecektir. Halihazırda katma değerli mobil
hizmetler ancak GSM lisans ya da görev sözleşmesi sahibi işletmeciler tarafından
sağlanabilmektedir6.
Rekabet Kurulu’nun soruşturma açılmasına ilişkin kararını takiben BTK’dan görüş
talep edilmiştir. BTK tarafından gönderilen görüşte;
“Kurumumuz tarafından 28.12.2005 tarih ve 27037 sayılı Resmi Gazete ile ilan
edildiği üzere Turkcell’in mobil şirketlere erişim, çağrı başlatma ve çağrı sonlandırma
pazarlarında etkin piyasa gücüne (EPG) sahip olduğu göz önüne alındığında,
Turkcell’in uygulamış olduğu kampanyalara sadece kendisinden katılım sağlanması 360
şartını getirmiş olup olmadığının incelenmesinin önem arz ettiği
değerlendirilmektedir. Zira AB rekabet hukuku kapsamında loyalty rebate başlığı
altında incelenmekte olan sadakat indirimi uygulaması, komisyon, ilk derece
mahkemesi (CFI), ve Avrupa Adalet Divanı (ECJ) tarafından detaylı bir analize tabi
tutulmaksızın yasaklanmaktadır. Bununla birlikte kurumumuz tarafından hazırlanan
konuya ilişkin rapordan anlaşıldığı üzere:
1. Söz konusu kampanyaların rekabet açısından mobil haberleşme hizmetleri
pazarında Turkcell’in konumunu güçlendirebileceği ve
2. Tüketici mağduriyetlerine yol açabileceği
değerlendirilmektedir.” 370
ifadeleri yer almaktadır. BTK tarafından gönderilen 16.9.2009 tarih ve 6711 sayılı
ikinci görüşte ise aşağıdaki ifadeler kullanılmıştır:
“1. Şikayet kapsamında belirtilen kampanyaların rekabet açısından perakende
seviyede mobil pazarlama hizmetleri piyasasında Turkcell’in konumunu
güçlendirebileceği,
2. Tüketici mağduriyetine yol açabileceği ve
3. AB rekabet hukuku kapsamında “loyalty rebate” başlığı altında incelenmekte olan
sadakat indirimi uygulamasının, Komisyon, ilk derece mahkemesi (CFI) ve Avrupa
Adalet Divanı (ECJ) tarafından detaylı bir analize tabi tutulmaksızın yasaklandığı
dikkate alınarak; 380
Şikayet konusu kampanyaların rekabet açısından perakende seviyede mobil
haberleşme hizmetleri piyasasında Turkcell’in konumunu güçlendirdiği ile tüketici
mağduriyetlerine yol açtığının anlaşılması durumunda Rekabet Kurumu tarafından
hazırlanan 09.07.2009 tarih ve SR/09-04 sayılı Soruşturma raporu kapsamında
ulaşılan ve yapılması düşünülen idari işlem ile mutabık kalındığına ilişkin görüşün
tarafınıza iletilmesi gerektiğine karar verilmiştir.”

6 Elektronik Haberleşme Sektörüne Yönelik Yetkilendirme Yönetmeliği’nin Geçici 4(d)(5).
maddesinde
“Kurumla imtiyaz sözleşmesi imzalamış olan GSM ve IMT–2000/UMTS hizmeti sunan
işletmeciler, imtiyaz sözleşmelerine ek olarak, sunmakta oldukları hizmete ilişkin Elektronik
Haberleşme Hizmet, Şebeke ve Altyapılarının Tanım, Kapsam ve Sürelerinin, Sayısı Sınırlandırılmış
Kullanım Hakkı Kapsamında Kaynak Tahsisi İçeren Hizmetler bölümünde yer alan hak ve
yükümlülüklere tabidirler.”
hükmü yer almaktadır.

I.5. Turkcell’in İndirim Uygulaması
Turkcell tarafından Kurum kayıtlarına 25.9.2008 tarih ve 6415 sayı ile giren yazıda
kontör ve dakika hediye edilen kampanyalarda 2 tür indirimin bulunduğu; bunlardan
ilkinin, firmaların satın almayı taahhüt ettikleri kontör miktarına göre yapılan indirim 390
(Taahhüt/Barem İndirimi), ikincisinin ise, “Reklam Masrafı Katılım Payı” indirimi
olduğu ifade edilmektedir.
Yazıda taahhüt indirimi aşağıdaki şekilde açıklanmaktadır;
“Şirketimizin kontör ve dakikalarının hediye edildiği kampanyalarda, firmalara
uygulanan ilk indirim, Şirketimizden almayı taahhüt ettikleri kontör miktarına göre
belirlenen indirimler olup, bu indirimler, kampanyanın bir başka operatörün katılımıyla
yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın uygulanmaktadır. Bu kapsamda,
(i) firmanın kendi çalışanlarına ya da bayilerine uyguladığı kampanyalarda, ki
bu kapmayalar B2B kampanyalar olarak adlandırılmaktadır, (örneğin
Arçelik firmasının, bayilerine, yaptıkları satış miktarı doğrultusunda, 400
yapılacak çekilişle kontör/dakika hediye etmesi) uygulanan kontör birim
fiyatları aşağıdaki tabloda sunulmaktadır;


Kontör trafiği Birim kontör fiyatı (tüm vergiler dahil) Taahhüt Miktarı
(….)–(….) (….) YTL (….) kontör taahhüt verilmesi durumunda uygulanacak birim fiyat
(….)-(….) (….)YTL (….) kontör taahhüt verilmesi durumunda uygulanacak birim fiyat
(….) (….)YTL (….) kontör taahhüt verilmesi durumunda uygulanacak birim fiyat
(ii) Firmaların tüm Turkcell abonelerine yönelik olarak düzenledikleri kampanyalarda
ise, ki bu kampanyalar B2C kampanya olarak adlandırılmaktadır, (örneğin, ürün
ambalajındaki şifreyi belirlenen kısa numaraya kısa mesaj yoluyla gönderen
abonelere 10 kontör hediye edilmesi) uygulanan kontör birim fiyatları aşağıdaki
tabloda sunulmaktadır; ”
Kontör trafiği Birim kontör fiyatı (tüm vergiler dahil) Taahhüt Miktarı
(….)–(….) (….)YTL (….) kontör taahhüt verilmesi durumunda uygulanacak birim fiyat
(….) – (….) (….)YTL (….) kontör taahhüt verilmesi durumunda uygulanacak birim fiyat

(….) (….)YTL (….) kontör taahhüt verilmesi durumunda uygulanacak birim fiyat
Reklam masrafı katılım payı ile ilgili olarak ise aşağıdaki açıklamalar yapılmaktadır; 410
“Şirketimizin kontör ve dakikalarının hediye edildiği kampanyalarda, firmalara
uygulanan ikinci tür indirim ise “Reklam Masrafı Katılım Payı” olarak adlandırılan,
kampanya sahibi markanın “Turkcell’liler Kazanır” logosunu, ulusal bir televizyon
kanalında yapılacak kampanya tanıtımlarında kullanması halinde, konuşma süresi ve
kontör bedellerinin (vergiler hariç olmak üzere) %(….)’unun, söz konusu logonun
televizyon dışındaki mecralardaki tanıtımlarda kullanılması halinde ise %(….)’inin
firma tarafından “Reklam Masrafı Katılım Payı” adı altında Şirketimize fatura edilmesi
şeklinde uygulanmaktadır.”
Yine aynı evrakta “yapılacak indirimlerde, Turkcell’liler kazanır logosunun dışında,
diğer operatörlerin logolarının kullanılması halinde indirimlerin geçerli olup olmadığı” 420
hakkında istenen bilgiye;
“…“Reklam Masrafı Katılım Payı” da yukarıda izah ettiğimiz gibi şimdiye kadar
düzenlenen tüm kampanyalarda, başka bir operatörün katılımı olup olmamasına
bakılmaksızın uygulanmış bir indirim olup, bu indirimin uygulanmasının tek şartı
[daha önceki bir yazımızda] da belirttiğimiz gibi firmanın kampanya kapsamında
yapacağı reklamlarda “Turkcell’liler Kazanır” veya “Turkcell” logosunu kullanmasıdır.”
cevabı verilmiştir.
Cevapta referans verilen ilgili belgede ise “Yalnızca Turkcell ile yapılan
kampanyalarda markalara sağlanan indirimlerin içeriği ve gerekçeleri hakkında bilgi”
talebine karşılık Turkcell tarafından; 430
“Yalnızca Turkcell’le yapılan kampanyalarda markalara sağlanan iki tür indirim
bulunmaktadır. Birincisi, kampanya tanıtımlarında “Turkcell’liler Kazanır” logosu
kullanılması halinde verilen ve “Reklam Masrafı Katılım Payı” olarak tanımlanan
indirim, ikincisi kontör birim fiyatlarında yapılan indirimdir.”
açıklaması yapılmaktadır.
Benzer şekilde Turkcell tarafından gönderilen 25.9.2008 tarih ve 6415 sayılı yazıda
konuyla ilgili aşağıdaki bilgilendirme yapılmaktadır;
“Öncelikli olarak belirtmek isteriz ki, aşağıda belirtilen indirimler, kampanyanın başka
bir operatörün katılımıyla yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, sadece firmaların
taahhüt ettikleri kontör miktarlarına ve/veya kampanya tanıtımlarında “Turkcell’liler 440
Kazanır” logosunun kullanılmasına bağlı olarak uygulanmaktadır. İlgi (a)’da kayıtlı
Şirketimiz yazısında yapılan açıklamaların ve aşağıda verilen indirimlerin, sadece
Şirketimizle yapılan (ve Şirketimiz ürünlerinin hediye edildiği) kampanyalara ilişkin
olmasının sebebi, Şirketimize son dönemlere kadar, diğer operatörlerin de katılımıyla
bir kampanya yapılması talebinin gelmemiş ve bu nedenle tüm operatörlerin
katılımıyla kontör/dakika hediye edilen bir kampanya düzenlenmemiş olmasıdır. İlgi
(a) da kayıtlı yazımızda aşağıda detayları verilen indirimlerin sadece Turkcell’le
yapılan kampanyalarda uygulandığının belirtilmiş olmasının nedeni de aynıdır.”
8.5.2009 tarih ve 1883 sayılı bilgi isteme yazısına cevaben gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 29.5.2009 tarih ve 3781 sayı ile giren yazıda ise aynı konuyla ilgili olarak; 450

"Mecra indirimi uygulaması" ifadesi birinci yazılı savunmamızda da bildirdiğimiz gibi,
ilgili markaların kontör dakika hediye edilen kampanyalara ilişkin olarak yaptığı
reklamlarda, tek ve standart, marka bakımından değişmeyen, başka bir operatörün
aynı reklama katılımına bakılmaksızın ve sadece reklamlarda "Turkcell'liler kazanır"
veya "Turkcell" logosunun bulunması şartıyla verilen "Reklam masraf katılım payı"
isimli finansal katkıyı ifade etmektedir.
Bu uygulamanın tek amacı, Şirketimizin tanıtımının yapılmasıdır ve tek şartı
markanın kampanya kapsamında yapacağı reklamlarda "Turkcell'liler kazanır" veya
"Turkcell" logosuna yer vermesidir. Nitekim 24.09.2008 gün ve ÜAK/63277 sayılı
yazımızda da belirttiğimiz gibi, kampanyalara ilişkin sözleşmelerde de, anılan 460
indirimin sadece Şirketimiz logosunun kullanıldığı kampanyalarda uygulanacağını
düzenleyen bir hüküm de bulunmamaktadır. Görüleceği üzere bu uygulama
markaların münhasıran Şirketimizle çalışmaları sonucunu doğuran bir nitelik
taşımamaktadır. Üstelik Şirketimiz, kampanyası yapılan markalara, satın alınan
kontör ve/veya dakika miktarına bağlı olarak değişen çeşitli indirimler de
sağlamaktadır ve bu indirimlerin uygulanmasının, satın alman kontörün veya
dakikanın miktarı dışında bir ölçütü bulunmamakta; bu ölçüt de tüm markalara eşit
olarak uygulanmaktadır.
"Mecra indirimi uygulaması", 2007 yılının Ocak ayı ile 2009 yılının Ocak ayı
arasındaki dönemde uygulanmıştır. Başka bir anlatımla 2009 yılının Ocak ayından 470
sonra imzalanan sözleşmelerde mecra indirimine ilişkin bir hükme yer verilmemiştir.
Bununla birlikte, 2009 yılının Ocak ayından önce imzalanmış ve halen yürürlükte olan
sözleşmeler kapsamında düzenlenen kampanyalarda mecra indirimi uygulamasına
devam edilmektedir.”
hususları beyan edilmiştir. Turkcell’in 2009 yılı başına kadar taahhüt indirimi ve
reklam masrafı katılım payı olmak üzere iki ayrı indirim uygulaması bulunduğu fakat
2009 yılından itibaren reklam masrafı katılım payı yürürlükten kaldırılarak yalnızca
taahhüt indiriminin uygulandığı görülmektedir.
I.6. Avea ve Vodafone’un Kontör/Dakika Kampanyalarının Gerçekleştirmesi
Bakımından Teknik Kapasiteleri 480
Rekabet Kurumu kayıtlarına Avea tarafından gönderilen 30.6.2009 tarih ve 4506
sayılı evrakta, Avea’nın 2001 yılından bu yana mobil pazarlama hizmetlerinin
sunulması için gerekli olan teknik altyapıya sahip olduğu bilgisine ve bu teknik
yeterliliğe ilişkin faturasız hatlar için halihazırda kullanılmakta olan iki adet promosyon
sistemine ilişkin teknik bilgilere yer verilmektedir. Buna göre; ATOS Origin firmasının
bir ürünü olan PPM’nin, Avea Aria’nın kurulduğu dönemde GSM altyapı sisteminde
sorunsuzca kullanıldığı, bu sistemin fonksiyonlarının, “bonus basketlerine bonus
yükleme”, “ana baskete kontör yükleme” olduğu, bu teknik kapasite doğrultusunda
Avea’nın faturasız hatlar ücretlendirme sistemi (OPSC-Orga Prepaid Service Center)
üzerindeki sabit Bonus Kontör, Bedava SMS, Bedava Dakika, Bedava Data şeklinde 490
tanımlanan basketlerin tümü üzerinden abone hattına doğru ücretsiz
kontör/dakika/SMS vb. promosyonların Aria’nın faaliyet gösterdiği 2001 yılından beri
abone hatlarına yüklenebildiği ifade edilmektedir. Buna ek olarak Avea’nın Ekim 2008
ayında gerçekleştirmiş olduğu ilave yatırımla ORGA Systems’ın bir ürünü olan OBMS
(orga Bonus Management Systems) sisteminin PPM sistemine ilaveten OPSC
üzerinden devreye sokularak var olan sisteme entegre edilmiş olduğu, bu sistemin

temel özelliğinin daha esnek ve daha dinamik bir basket mantığı içinde çalışarak
farklı tipte basket tanımlama olanağı olduğu, bu durumun abonelere daha zengin
promosyonlu hizmetlerin sunulabilmesine olanak sağladığı, 5-10 dakika gibi uzunca
süreler alan bonus/promosyon yükleme işlemlerinin bu sistem ile 5-10 saniye gibi 500
kısa sürelerde abone hesabına yüklenmesinin sağlandığı belirtilmektedir. Evrakta
verilen bu bilgileri tevsik etmek amacıyla 2001 yılından bu yana her iki sistem
üzerinden sunulan promosyonların listesine yer verilmektedir. Buna ek olarak ilgili
dokümanda Avea’nın bu faaliyetleri gerçekleştirebileceğinin ve gerçekleştirme
isteğinin bir göstergesi olarak Mayıs 2008 tarihinde Pepsi’nin düzenlediği bir
kampanyada kontör /dakika hediye talep edilmesi talebini içeren ve mobil pazarlama
ajansı ile Avea arasında gerçekleştirilen bir yazışmaya yer verilmektedir.
Rekabet Kurumu kayıtlarına 18.5.2009 tarih ve 3501 sayı ile giren Vodafone
tarafından gönderilen belgede, Vodafone tarafından mobil pazarlama aktivitelerine
Nisan 2008 itibarıyla başlanmış bulunulduğu, bu tarihten sonra altyapı çalışmalarının 510
devam ettiği ve ilk olarak Pepsi-Vodafone Ramazan Bereketi kampanyasının
15.8.2008 tarihinde gerçekleştirildiği ifade edilmektedir.
I.7. Turkcell’in Soruşturma Konusu Uygulamalarına İlişkin Değerlendirmeler
Bu bölümde Turkcell’in “Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Deliller” başlıklı bölümde
belirlenen ilgili pazardaki davranışlarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında bir ihlal oluşturup oluşturmadığı incelenmiştir. Bu bağlamda, öncelikle
Turkcell’in ilgili pazarlarda hakim durumda olup olmadığı belirlenerek, inceleme
konusu hakkında teorik bir çerçeve oluşturulmuş, devamında Turkcell’in tespit edilen
uygulamalarının çizilen teorik çerçevedeki yeri tespit edilmiş ve son olarak Turkcell’in
uygulamalarının pazardaki etkisi ortaya konulmuştur. 520

I.7.1. Hakim Durum Analizi
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un üçüncü maddesinde hakim
durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve
müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi
ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak ifade edilmiştir.
Yukarıda da belirtildiği gibi, GSM operatörleri, nihai kullanıcılara erişim olanağı
sağlayan erişim mecrası ya da altyapı sağlayıcısı olarak GSM hizmetleri ve mobil
pazarlama hizmetleri pazarlarında rekabet halinde bulunmaktadır. Bu bilgi
doğrultusunda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında yapılacak 530
değerlendirme açısından Turkcell’in bu pazarda hakim durumda bulunup
bulunmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
Bir GSM operatörünün yukarıda belirtilen ilgili pazarda faaliyette bulunabilmesi için
öncelikle nihai kullanıcıya erişebilecek altyapıya sahip olması gerekmektedir. Bu
gereklilik açısından değerlendirildiğinde her üç GSM operatörünün de birbirine
benzer özelliklere sahip olduğu ortaya konabilir ancak, altyapıya sahip olmak rekabet
gücü açısından tek başına yeterli değildir. Altyapı üzerinden sağlanan hizmetin
rakiplere karşı bir üstünlük sağlayabilmesi için olabildiğince fazla nihai kullanıcıya
ulaşması gerekmektedir. Bu bağlamda, mobil pazarlama hizmetleri pazarında da
faaliyet gösteren GSM operatörlerinin GSM hizmetleri pazarındaki gücü önem 540
kazanmaktadır.

Tek başına yeterli olmamakla birlikte, bir teşebbüsün hakim durumda bulunup
bulunmadığının tespit edilmesinde en önemli unsurlarından biri pazar payıdır. Ancak,
uygulamada hangi büyüklükteki pazar payının hakim durum oluşturabilecek bir pazar
gücü olarak değerlendirileceğine ilişkin rekabet hukuku doktrini ve içtihadında
yeknesaklık bulunmamaktadır. Örneğin, AB uygulamalarında, %40-50 oranındaki
pazar payı hâkim durum tespitinde yeterli görülmekte, hatta %25-%40 aralığındaki bir
pazar payında dahi, diğer pazar gücü koşullarının gerçekleşmesi halinde, hakim
durum tespiti yapılabilmektedir7. Ayrıca pazar paylarına ilişkin değerlendirmelerde,
pazar paylarının sürekliliği de önem kazanabilmektedir. Teşebbüslerin GSM 550
sektöründeki pazar paylarının belirlenmesinde ciroları ve abone sayıları dikkate
alınmış olup, elde edilen pazar payı verilerine aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 2: GSM Hizmetleri Pazarında Ciro Üzerinden Hesaplanmış Pazar Payları
2007 2008 2009 (Ocak-Mart)
Teşebbüs Ciro (TL) Pazar
Payı
(%)
Ciro (TL) Pazar
Payı
(%)
Ciro (TL) Pazar
Payı
(%)
Turkcell 7.483.035.848,69 (….) 8.016.051.327,94 (….) (……….) (….)
Vodafone (……….) (….) (……….) (….) (……….) (….)
Avea (……….) (….) (……….) (….) (……….) (….)

Tablo 3: GSM Hizmetleri Pazarında Abone Sayısı Üzerinden Hesaplanmış Pazar Payları
2007 2008 2009 (Ocak-Mart)
Teşebbüs Abone
Sayısı
Pazar
Payı
(%)
Abone
Sayısı
Pazar
Payı
(%)
Abone
Sayısı
Pazar
Payı
(%)
Turkcell (……….) (….) (……….) (….) (……….) (….)
Vodafone (……….) (….) (……….) (….) (……….) (….)
Avea (……….) (….) (……….) (….) (……….) (….)
Tablolardan 2007 yılından itibaren Turkcell’in ciro bazında %(….), abone sayısı
bazında ise %(….) seviyesinde yatay seyir izleyen bir pazar payına sahip olduğu
görülmektedir. Turkcell ile pazardaki en yakın rakibi konumundaki Vodafone’un pazar
payları arasındaki fark 2009 yılı verilerine göre %(….)-(….) civarındadır.
Hakim durum değerlendirmesinde, pazar payı dışında, yasal düzenlemeler ve fikri ve 560
sınai mülkiyet hakları; üstün teknoloji ve etkinlik; dikey bütünleşme; ölçek
ekonomileri; finansal kaynaklara erişim ve yatırım gereksinimi; reklâm, tanınırlık ve
ürün farklılaştırması; firmanın büyüklüğü, gücü ve sunduğu ürünlerin çeşitliliği ve giriş
engelleri8 gibi unsurlarda dikkate alınmaktadır. Sayılan unsurlar arasında GSM
hizmetleri pazarı bakımından yasal düzenlemelerin, yatırım gereksiniminin ve giriş
engellerinin ayırt edici özellik taşıdığı dikkat çekmektedir.
Bilindiği gibi GSM hizmetleri 5809 sayılı Kanun’a göre elektronik haberleşme
hizmetleri kapsamında yer almaktadır. Aynı Kanun’un 6(a) maddesinde ise elektronik
haberleşme sektöründe düzenlemeleri yapmak BTK’nın görevleri arasında
sayılmaktadır. Dolayısıyla, GSM hizmetleri pazarının düzenlemeye tabi bir pazar 570
olduğu görülmektedir. GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösterebilmek için kıt

7 DG Competition Discussion Paper on the Application of Article 82 to Exlusionary Abuses Dec.
2005, para. 31.
8 Jones, A & Sufrin, B.: EC Competition Law, 2nd Edition, sayfa 355-363, Oxford University
Press, 2004.

kaynak tahsisinin yapılması zorunlu olduğundan bu hizmetin sunulabilmesi için bir
imtiyaz sözleşmesinin imzalanması gerekmektedir. Halihazırda, Turkcell, Vodafone
ve Avea dışında imtiyaz sözleşmesi imzalamış bir işletmeci bulunmamaktadır.
Pazarın bir diğer özelliği de çok yüksek düzeyde lisans bedeli ve alt yapı yatırım
gereksiniminin olmasıdır. Örneğin, 28.11.2008 tarihinde yapılan Üçüncü nesil (3G)
mobil haberleşme sistemi kurulmasına ilişkin ihalede A tipi lisans kullanma hakkını
Turkcell 358 milyon Avro karşılığında, B tipi lisans kullanma hakkını Vodafone 250
milyon Avro karşılığında, C tipi lisans kullanma hakkını da Avea 214 milyon Avro
karşılığında elde etmiştir9. Bunun yanında, pazarda faaliyet gösterebilmek için çok 580
yüksek maliyetli altyapı yatırımları ve müşteri edinme faaliyetlerinin10 de
gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Pazara ilişkin bu özellikler pazarda yüksek giriş
engellerine yol açmaktadır. Nitekim yukarıda bahsedilen 3G ihalesinde 4 lisans için
ihaleye çıkılmasına rağmen mevcut GSM işletmecileri dışında herhangi bir katılım
olmamış ve 4. lisans satılamamıştır.
Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde Turkcell’in GSM hizmetleri pazarında
hakim durumda olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
GSM operatörlerinin mobil pazarlama hizmetleri pazarındaki ciro ve pazar payı
rakamları aşağıdaki tabloda özetlenmektedir.11
Tablo 4: Mobil Pazarlama Hizmetleri Pazarındaki Pazar Payları 590
2007 2008
Teşebbüs Ciro (TL) Pazar Payı (%) Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Turkcell (….) (….) (….) (….)
Vodafone (….) (….) (….) (….)
Avea (….) (….) (….) (….)
Turkcell’in mobil pazarlama hizmetleri pazarındaki pazar payı tek başına Turkcell’in
anılan pazarda hakim durumda olduğunu ortaya koyabilecek niteliktedir. Bununla
birlikte, ilgili ürün pazarına ilişkin değerlendirmeler kısmında da ifade edildiği üzere
GSM hizmetleri pazarı ve mobil pazarlama hizmetleri pazarları ilişkili pazarlardır.
Mobil pazarlama hizmetleri pazarında elde edilecek pazar gücünün temel
belirleyicilerinden birisi GSM hizmetleri pazarındaki pazar gücü olacaktır. Bu
bağlamda, bu iki pazar arasındaki yakın ilişkinin Turkcell’in mobil pazarlama
pazarında halihazırda sahip olduğu yüksek pazar payından kaynaklı gücünü
kuvvetlendirici bir unsur olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu noktadan
hareketle Turkcell’in mobil pazarlama hizmetleri pazarında da hakim durumda olduğu 600
sonucuna ulaşılmaktadır.

9 Tutarlara KDV dahil değildir.
10 Telekomünikasyon endüstrisinde geçerli olan şebeke dışsallıkları müşteri edinme maliyetlerini
diğer endüstrilere nazaran daha fazla artırmaktadır.
11 Tablonun oluşturulmasında altyapının kullandırılması neticesinde elde edilen kontör, dakika,
SMS satışından elde edilen gelirler ve diğer gelirler dikkate alınmıştır.

I.7.2. Turkcell’in Uygulamalarına İlişkin Teorik Çerçeve
I.7.2.1. Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Kavramı
Hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin yasaklama Kanun’un 6. maddesiyle
düzenlenmektedir.
Kanun’un 6. maddesinin 1. fıkrasında “bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu
tek başına yahut başkalarıyla yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlarla kötüye
kullanması” yasaklanırken, devam eden fıkrada yine tahdidi olmayan bir şekilde,
kötüye kullanma örnekleri verilmektedir. 610
4054 sayılı Kanun’un 6(a) maddesinde “ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün
girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki
faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” hakim durumun kötüye
kullanılması olarak kabul edilmiştir. Bu bağlamda madde metninde yer verilen
“kötüye kullanma” kavramı üzerinde durulması, soruşturma konusu Turkcell
uygulamalarının değerlendirilmesi bakımından önem arz etmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde, kötüye kullanma halleri sayılmakla birlikte, ilgili
madde kötüye kullanmanın ne anlama geldiği konusunda bir açıklamaya gitmemiştir.
Diğer yandan kötüye kullanma kavramı Karbogaz kararında aşağıdaki şekilde
tanımlanmıştır12; 620
“… teşebbüsün varlığı ile doğrudan ilişkili olan ve piyasa yapısına normal rekabetin
isleyişindeki şartlardan farklı metotlarla etkide bulunmak suretiyle rekabetin devamını
veya büyümesini engelleyen ve bu nedenle rekabetin zayıflamasına yol açan her
türlü davranış…”
Rekabet Kurulu’nun 06-24//304-71 sayılı Frito Lay kararında ise;
“Rekabet, rakip teşebbüsleri zor durumda bıraktığı için onları yeni teknolojiler
bulmaya, maliyetleri minimize etmeye ve böylece ilerlemeye ve rekabette avantajlar
yakalamaya itecek olup rekabetin istenme ve korunma nedenleri arasında bu sayılan
unsurlar gösterilebilecektir. Dolayısıyla anılan ifadenin iktisadi gerçeklere uygun
olarak dar yorumlanması ve ancak rakiplerin fiilen rekabet edebilme imkanını büyük 630
ölçüde azaltan veya tamamen ortadan kaldıran durumların bu çerçevede
değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
(…)
4054 sayılı Kanun tarafından yasaklanan; hakim durumda olmak değil, ancak bu
hakim durumun kötüye kullanılmasıdır. Bu ayrımın temel amacı, teşebbüslerin kendi
iç etkinlikleri sonucu başarılı bir şekilde pazar paylarını artırmalarına imkan tanınması
ihtiyacıdır. Rekabet teşebbüsler arası bir yarış ise, teşebbüslere bu yarış ortamında
kendi iç etkinlikleri ve dinamiklerinden kaynaklanan imkanlarını pazarda diğer
rakiplerinin önüne geçmek üzere kullanma imkanı tanınmalıdır. Zaten hiçbir ayrıma
gidilmeksizin teşebbüslerin hakim durumlarını sürdürmelerinin ve hatta 640
güçlendirmelerinin “per se” bir yaklaşım içerisinde yasaklanması yerinde bir
uygulama olmayacaktır. Aksi takdirde rekabetten beklenen yararların elde edilmesi

12 23.8.2002 tarih ve 02-49/634-257 sayılı Karar, 24.4.2004 tarih ve 25442 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanmıştır.

mümkün değildir. Diğer yandan teşebbüs, eğer bu iç etkinliğini sürdüremezse, zaman
içerisinde rekabet ortamında gerçek ya da potansiyel rakiplerin, pazar gücüne sahip
olan teşebbüsün bu gücünü önemli ölçüde sınırlandırması beklenebilir. Bunun en
temel ön koşulu ise pazara girişin önünde yapısal ya da davranışsal bir giriş engeli
bulunmamasıdır.”
ifadelerine yer verilmektedir.
Hakim durumda bulunan teşebbüslerin diğer teşebbüslerle karşılaştırıldığında
niyetlerinden bağımsız olarak rekabetin sınırlandırılması sonucunu doğuran 650
eylemlerinin bilincinde olma ve bu davranışlardan kaçınma yükümlülüğü
bulunmaktadır. Diğer bir ifade ile, hakim durumdaki bir teşebbüsün kötüye kullanma
niyeti olmasa bile, eylemleri pazardaki rekabeti sınırlandırıyorsa, bu durumda söz
konusu eylemlerin kötüye kullanma olarak kabul edilip rekabet kuralları çerçevesinde
yasaklanması gerekmektedir.
Hakim durumdaki firmalarca gerçekleştirilebilecek kötüye kullanma davranışları genel
olarak “dışlayıcı” ve “sömürücü” nitelikte davranışlar olarak iki başlık altında
toplanmaktadır.
Dışlayıcı karakterdeki bir eylemin varlığından bahsedilmesi hakim durumdaki
teşebbüsün incelemeye konu davranışının pazarda yaratacağı etkilerin 660
değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu etki fiilen gerçekleşmiş olabileceği gibi, bu
davranışın piyasada rekabeti engelleyici bir sonuç doğurmasının kuvvetle muhtemel
olduğunun veya rekabetin engellenmesi riski yarattığının ortaya konulması da bu
davranışın kötüye kullanma olarak nitelendirilmesi için yeterli görülebilmektedir.
Nitekim ATAD, yıkıcı fiyatın piyasadaki etkisine ilişkin unsurlardan biri olan hasada
yönelik görüşünü Tetra Pak II kararında13 açıklığa kavuşturarak, rakiplerin bertaraf
edilmesi olasılığının bulunması durumunda dahi yıkıcı fiyatın cezalandırılması
gerektiğini belirtmiş ve bu tutumuyla, rekabetin bozulmaması amacı doğrultusunda,
rakibin gerçekten bertaraf edilmesine kadar beklemenin kabul edilemeyeceğini
vurgulamıştır. Olası piyasa etkilerinin kanıtlanmasının gerekli olmadığı, İlk Derece 670
Mahkemesi’nin (İDM) yakın zamanlı Wanadoo kararında14 da teyit edilmiştir. Aksi
takdirde kanun tarafından yasaklanan fiillerin etkilerini doğurması, dolayısıyla
kanunun amaçladığı rekabet düzeninin ortadan kalkması yapılan düzenlemenin özü
ile bağdaşmayacaktır.
Bunlara ek olarak kötüye kullanma teşkil eden bir dışlayıcı davranışın ihlal olarak
belirlenmesinde, bu davranışın salt bir hakkın kullanılması dolayısıyla rakiplerin
engellenmesine yol açmasının değil ancak;
 Hakim durumun yaratılması ya da pazar gücünün korunmasına önemli ölçüde
katkı sağlaması,
 Rekabetin ortadan kaldırılması ya da sınırlandırılmasına yol açmaktan başka 680
ekonomik bir anlamı ve diğer bir gerekçesi olmaması
hususlarının önem arz ettiğinin belirtilmesi gerekmektedir.

13 Tetra Pak International v. Commission [1996] ECR I-5951, para. 44.
14 France Télécom SA v. Commission, T-340/03, para. 195-196. Karar, daha sonra temyiz için
ATAD’a taşınmış, ATAD, 2.4.2009 tarihli France Télécom SA v. Commission C-202/07 kararıyla
temyiz talebini reddetmiştir.

Bu bakımdan hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin yapılacak
değerlendirmelerde göz önünde bulundurulması gerekli unsurlar, inceleme konusu
eylem ya da sonuçların objektif ya da haklı ticari, ekonomik (etkinlik, üstün ürün) ve
teknik (teknik imkansızlık) sonuçlara bağlı olup olmamasıdır. Bu bağlamda inceleme
kapsamında soruşturma konusu Turkcell uygulamalarının objektif unsurlara dayanıp
dayanmadığı da değerlendirilmiştir.
Rekabet hukuku doktrininde dışlayıcı bir eylem olarak pazar kapama (market
foreclosure) “potansiyel ya da mevcut rakiplerin alt veya üst pazarlara girişinin bir 690
veya birden fazla teşebbüs tarafından bir dizi eylemle engellendiği stratejik
davranış15” olarak tanımlanmaktadır. Münhasır satın alma sözleşmelerinin ya da fiili
olarak bu sonucu doğuracak uygulamaların pazarda rekabeti ortadan kaldırabilecek
etkileri olabilmektedir. Tek elden satın alma yükümlülüğünün öngörüldüğü hallerde,
bu yükümlülük altına giren alıcıların, başka teşebbüslerden de mal satın alabilme
özgürlüğünün tamamen ortadan kaldırıldığı ve dolayısıyla pazardaki diğer
teşebbüsler açısından da rekabetin ya tamamen ortadan kalktığı ya da önemli ölçüde
azaldığı durumlarda, kötüye kullanmadan söz edilebilmektedir.16 Bunun ötesinde tek
elden satın alma yükümlülüğünün öngörülmediği hallerde bağlılık (sadakat) indirimleri
(loyalty rebates) veya işletmelerin münhasıran hakim durumda olan işletmeden alım 700
yapmaları ve rakiplerin piyasaya girişinin zorlaştırılması amacına yönelik olan veya
bu etkiyi gösteren uygulamaları da kötüye kullanma olarak nitelendirilebilmektedir.
Turkcell’in soruşturma konusu uygulamaları rekabet hukuku doktrini, AB mahkeme
ve yüksek mahkeme içtihatları ile rekabet otoritelerinin kılavuz niteliğindeki ikincil
mevzuatları ve Rekabet Kurulu’nun içtihatları çerçevesinde değerlendirilecektir. Bu
bağlamda sonraki bölümlerde rekabet mevzuatı ve içtihadı bakımından soruşturma
konusunu oluşturan münhasırlık ve indirim sistemleri kavramları hakkında
detaylandırılmış açıklamalara yer verilecektir.
I.7.2.2. Tek Firma ile Çalışma Yükümlülükleri (Tek Marka Anlaşmaları) / İndirim
Sistemleri 710
Fiyat dışı rekabet kısıtlamalarının konu olduğu anlaşmalardan biri olan tek marka
anlaşmaları temel olarak, alıcının alımlarını belirli bir üreticiden temin etmesini
gerektiren yükümlülükler olarak tanımlanabilir17. Anlaşmanın doğal sonucu, üst
piyasadaki bir sağlayıcının, alt piyasada faaliyet gösteren alıcı için, mal ya da hizmet
tedarik edilmesi konusunda tek yetkili kılınmasıdır.
Tek marka anlaşmasının yalnızca taraflar arasında akdedilen sözleşmede yer alan
münhasır çalışma yükümlülüğü yükleyen bir maddenin ötesinde; fiili olarak
teşebbüsleri bu şekilde davranmaya iten yükümlülükler bütünü olarak tanımlanması

15 Rekabet Terimleri Sözlüğü, s. 150.

16 Turkcell’in münhasır ilişkiler yoluyla pazarı kapattığı ve 4054 sayılı Kanunu ihlal ettiğinin tespit
edildiği 29.12.2005 tarih ve 05-88/1221-353 sayılı Rekabet Kurulu Kararı bu bağlamda bir örnek
niteliği taşımaktadır. Kurul kararında, GSM hizmetleri piyasasında hakim durumda bulunan Turkcell’in,
GSM cep telefonu distribütörleri ile münhasır çalışarak veya bunları kendisine bağımlı konuma
getirerek, anılan distribütörlerin rakip operatörlerle kampanya yapmasını ve bu distribütörlere ait
cihazların rakip operatör hattı ile satılmasını engellediği belirtilmektedir. Aynı zamanda distribütörlerin
bayileri olan aktivasyon merkezleri ile de münhasır temelde iş yapılması, rakip operatörün piyasadaki
faaliyetlerini zorlaştırıcı unsurlar olarak değerlendirilmiştir.
17 Elhauge & Geradin (2007) “Global Competition Law and Economics” s.494

gerekliliği AB Komisyonu (Komisyon) tarafından da belirtilmiştir. Komisyon tarafından
yayınlanan “Dikey Sınırlamalara İlişkin Kılavuz18”da tek marka zorunluluğu sağlayıcı 720
tarafından “alıcıya yönelik tasarlanan ve belirli bir piyasada alımların tamamının
kendisinden temin edilmesi sonucunu doğuran tüm yükümlülükler ve teşvik
şemaları19” olarak tanımlanmıştır. Komisyon tarafından da belirtildiği üzere bu gibi
uygulamaların temel risklerinden birisi piyasanın rekabete kapatılmasıdır.
Tek marka anlaşmalarının belirleyici özelliği, alıcının ihtiyacının tamamını tek bir
sağlayıcıdan temin etmesi sonucunu doğuran yükümlülük ve teşvik planlarını
içermesidir. Bu yükümlülük, ihtiyacın tamamının tek bir sağlayıcıdan temin
edilmesine yönelik olabileceği gibi, alıcının rakip sağlayıcılardan mal ve hizmet temin
etmesini engellemek amacıyla da tasarlanmış olabilir. Anlaşma aracılığıyla alıcı
üzerine getirilen bu türden bir sınırlama olmasa dahi, sağlayıcının uyguladığı sadakat 730
indirimi, hedef indirimi gibi bir takım teşvik planları da alıcının ihtiyacını münhasıran
tek bir sağlayıcıdan temin etmesi sonucunu doğuruyorsa, anlaşma bu kapsamda
değerlendirilecektir20. Bu bağlamda Turkcell’in pazardaki konumu ve soruşturma
konusu bakımından fiyat indirimleri ve indirim sistemleri hakkında detaylı bilgi
verilmesi gerekmektedir.
I.7.2.3. İndirim Sistemleri
Satışa sunulan mal veya hizmetlerin fiyatlarının, doğrudan ya da dolaylı yollarla
düşürülmesine “fiyat indirimi” denilmektedir. Bu yolla, sağlayıcılar fiyat üzerinden
rekabet ederek müşterilerinin rakipleri yerine kendilerini tercih etmesini sağlamaya
çalışmaktadır. 740
Fiyat indirimleri, tüm müşteriler için geçerli olan liste fiyatlarının aşağı çekilmesi
şeklinde ortaya çıkabileceği gibi, alıcıların belirli özelliklerine bağlı olarak verilen
“seçici fiyat indirimleri” ya da alıcıların belirli şekilde davranması karşılığında verilen
“indirim sistemleri” şeklinde de ortaya çıkabilir.
İndirim uygulamaları; dikey bir üretim zincirinde, ya sağlayıcının tek taraflı iradesinin
bir yansıması (tek taraflı davranış) olarak, ya da sağlayıcı ile alıcı arasındaki bir irade
uyuşmasının (anlaşmanın) sonucu olarak ortaya çıkabilmektedir.
İndirim sistemlerinin belirgin özelliği, pazardaki müşterilerin bir kısmı indirimden
faydalanırken diğer bir kısmının faydalanamıyor olmasıdır. İndirimler, genellikle
sağlayıcının koyduğu bir yükümlülüğün alıcı tarafından yerine getirilmesine bağlı 750
olarak verilmekte ve böylece alıcıların, belirli bir şekilde davranması
amaçlanmaktadır. İndirim uygulamalarında alıcılara getirilen yükümlülük; herhangi bir
ürüne ilişkin belirli bir miktarın satıcıdan alınması şeklinde objektif bir koşul
olabileceği gibi, belirli bir referans dönem içerisinde alıcının ihtiyaçlarının önemli bir
kısmını satıcıdan temin etmesini öngören bir miktar, ciro ya da pazar payı hedefi,
alıcının, satıcı dışındaki hiçbir sağlayıcıdan ürün almamasını öngören bir münhasırlık
şartı ya da alıcının satış faaliyetlerine veya satış sonrası faaliyetlere katkı sağlaması
gibi başka koşullar da olabilmektedir.
I.7.2.3.1. İndirim Sistemlerinin Sınıflandırılması

18 Commision Notice “Guideline on vertical Restraints” 2000/C 291/01
19 Prg. 138
20 Karakurt A. (2005) s. 36

Doktrinde,21 indirim sistemleri dört kategori altında sınıflandırılmaktadır: “miktar 760
indirimleri”, “satış hedefi indirimleri”, “münhasırlık karşılığı verilen indirimler” ve “rakip
sağlayıcıları hedef alan indirimler”.
Miktar indirimleri, indirim sistemleri içinde belki de en basit olanıdır. Bu indirim
sisteminde, belirli orandaki bir indirim alım miktarı belirli bir eşiği geçen müşterilerin
tamamına uygulanır.
Satış hedefi indirimleri de yaygın olarak karşılaşılan bir indirim sistemidir. Herhangi
bir müşteriye bir önceki yıl alım miktarını belirli bir oranda aşması halinde verilen
küçük bir indirim, satış hedefi indirimlerine örnek olarak gösterilebilir.
Sağlayıcının, alıcının tüm gereksinimlerini kendisinden sağlaması halinde alıcıya
fazladan bir indirim sağlaması halinde münhasırlık karşılığı verilen indirimlerden söz 770
edilebilir. Hakim durumdaki firmanın münhasırlık karşılığı verilen indiriminden
yararlanan müşteri, tanım gereği, kendi alımlarını rakip sağlayıcılara kapatmaktadır.
Komisyon tarafından yapılan incelemelerde münhasırlık karşılığı verilen indirimler
sadakat indirimleri başlığı altında değerlendirilmektedir.
Son olarak, rakip sağlayıcıları hedef alan indirimlerde, hakim durumdaki firma, rakip
sağlayıcılar üzerinden ürün temin etmeye başlama olasılığı bulunan müşteriler için
özel indirimler önerebilmektedir.
Münhasırlık Karşılığı Verilen İndirimler
Yerleşik içtihatta, hakim durumdaki firmanın indirim politikalarının ciddi bir biçimde
sınırlandırıldığı görülmektedir. Komisyon ve ATAD tarafından indirim sistemlerine 780
ilişkin yapılan incelemelerde pazarın kapatılması ve küçük rakiplerin rekabet
yeteneğinin kısıtlanması üzerinde özellikle durulmuştur.
AB rekabet hukuku uygulamasında, hakim durumdaki teşebbüs tarafından müşteriye
bir ürüne yönelik tüm gereksinimlerinin kendisinden temin edilmesi yönünde bir
yükümlülük getirilmesi uzun bir süre hakim durumun kötüye kullanılması bağlamında
per se ihlal olarak kabul edilmiştir. Bu durum, Komisyon’un Dikey Sınırlamalara İlişkin
Kılavuz’unda22 açıkça “82. madde, hakim durumdaki firmaların sadakat indirimleri
uygulamasına özellikle izin vermez.” ifadeleriyle de ortaya konmuştur. Bu safhada,
AB rekabet mevzuatı bakımından per se ihlal olarak değerlendirilmiş bu durumun
gelişimi için önem arz eden çeşitli davalar hakkında bilgi verilmesi faydalı olacaktır. 790
Öncelikle belirtilmesi gereken husus, yapılan incelemelerde bir ayrım yapılmadan
tüm müşterilere eşit koşullarda önerilen objektif miktarlara ilişkin indirimlerle, sadakat
indirimleri arasında bir ayrıma gidildiğidir.
Avrupa Şeker Karteli davasında23, Komisyon tarafından temel olarak Avrupa şeker
üreticileri arasındaki kartel ele alınmakla birlikte, bu dava kapsamında hakim
durumdaki SZV’nin indirim sisteminin de bir ihlal oluşturduğu tespit edilmiştir. İhlal
olduğu tespit edilen indirim sisteminde, yıllık gereksinimlerinin tamamını anılan
firmadan sağlayan müşterilere “yıllık miktar indirimi” sağlanmıştır. Müşteri, başka bir

21 Ridyard, D. (2002), “Exclusionary Pricing and Price Discrimination Abuses Under Article 82 -
An Economic Analysis”, ECLR, Vol: 23, No:6, s. 286, 288-290.
22 Guidelines on Vertical Restraints, (2000/C 291/01)
23 European Sugar Cartel (1973), OJ L 140/17.

firmadan alım gerçekleştirmesi halinde yıllık alımlarının tümü için elde edeceği
indirimi tamamen kaybetmektedir. 800
ATAD’ın Komisyonun aldığı bu kararı onadığı kararında24 söz konusu indirim
politikasının diğer kaynaklardan da şeker temin eden müşterileri meşrulaştırılması
mümkün olmayan bir dezavantaj içerisinde bıraktığı ve SZV’ye yabancı üreticilerin
kendi müşterilerine yönelik tedarik hacimlerini “kontrol etme” imkanı tanıdığı
sonucuna varılmıştır.
Bu kararda ATAD tarafından ilk kez miktar indirimleriyle sadakat indirimleri arasında
bir ayrıma gidildiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, ilgili kararda ATAD tarafından
sadakat indirimlerine ilişkin:
“...söz konusu indirim yalnızca anılan üreticiden yapılan alımın miktarı ile bağlantılı
bir miktar indirimi olarak değerlendirilmemeli aksine Komisyon tarafından da doğru bir 810
biçimde tanımlandığı gibi finansal bir avantaj sağlayarak müşterilerin alımlarını rakip
üreticilerden gerçekleştirmesini engelleyen bir sadakat indirimi olarak
değerlendirilmelidir.25”
değerlendirmesi yapılmaktadır
Sadakat indirimlerinin hem Komisyon hem de ATAD tarafından, alımlarını hakim
durumdaki firmadan münhasıran gerçekleştirmeyen müşterilere karşı bir ayrımcılığa
ve rakiplerin dışlanmasına neden olması nedenleriyle ihlal olarak değerlendirilmiş
olduğu görülmektedir26.
Bu açıklamalar ertesinde Turkcell’in savunmasında yer verdiği soruşturmaya konu
uygulamaların önceki Rekabet Kurulu kararları (06-204/304-71 ve 05-38/487-116 820
sayılı) ışığında sadakat indirimi olarak değerlendirilebilmesi için müşterinin ihtiyacının
tamamının veya en azından önemli bir kısmının kendisinden karşılanması gerektiği,
Turkcell’in soruşturmaya konu uygulamalarının bu şartı yerine getirmediği, zira bu tür
bir uygulamanın müşteri bazında yapılması ve müşterinin toplam alım miktarı dikkate
alınarak müşteriye özgü düzenlenmesi gerektiği yönündeki iddialar
değerlendirmelidir.
Savunmada, Turkcell’in uygulamış olduğu indirim politikasının sadakat indirimi
olmadığı, bu tür bir uygulamanın müşteri bazında yapılması ve müşterinin toplam
alım miktarı dikkate alınarak müşteriye özgü düzenlenmesi gerektiği yönündeki
standarda, Rekabet Kurulu’nun 05-38/487-116 sayılı kararında yer bulan; 830
“Atlas Pazarlama tarafından dağıtımı yapılan ürünlere ilişkin verilen indirim, tüm
ÖSM’ler için aynı oranda tespit edilmiştir. Diğer bir ifade ile her bir ÖSM’nin ihtiyacına
göre yapılandırılmış farklı farklı indirim sistemleri mevcut değildir. Bu yönüyle ilk
bakışta söz konusu sistemin alıcıların ihtiyacının önemli bir kısmının Ülker’den temin
edilmesine yönelik olarak düzenlendiğini söylemek zordur.“
ifadeleri örnek gösterilmektedir. Yukarıda “İndirim Sistemlerinin Sınıflandırılması”
başlığı altında yer verilen değerlendirmelerde görüleceği üzere indirim sistemleri

24 Judgment of the Court of 16 December 1975. - Coöperatieve Vereniging "Suiker Unie" UA
and others v Commission of the European Communities. - Joined cases 40 to 48, 50, 54 to 56, 111,
113 and 114-73.
25 Para. 513.
26 Karakurt, 2005, 115-6.

kendi içinde farklı alt başlıklar altında incelenebilmektedir. Savunmada öne sürülen
ve Rekabet Kurulu kararında yer verilen indirim sistemi münhasırlık sonucu doğuran
hedef indirimleri başlığı altında değerlendirilmesi gerekli bir indirim şeklidir. Bu husus 840
savunma tarafından yer verilen aynı Rekabet Kurulu kararında aşağıdaki şekilde
ifade edilmektedir;
“Bu çerçevede, Ülker Grubu’nun portföy gücü de dikkate alındığında, inceleme
konusu ÖSM anlaşmalarında yer alan hedef indirimi sisteminin hacim etkinliğine
yönelik bir indirim olma niteliğini kaybederek ÖSM’leri ihtiyaçlarının önemli bir
bölümünü Atlas’tan satın almaya zorlayacak bir sadakat indirimi haline dönüşme
olasılığı son derece yüksektir.”
Soruşturma kapsamında incelenen Turkcell uygulamaları ise, savunmada bahsedilen
münhasır etkiye sahip hedef indirimleri değil, bu indirim sistemine göre pazarın
yapısal özelliklerine bağlı olarak, pazarın rakiplere kapatılması bakımından daha 850
vahim ve etkili sonuçlar doğurabilecek münhasırlık karşılığı verilen indirimlerdir.
Dolayısıyla savunmanın öne sürdüğü üzere indirim uygulamasının “müşteri bazında
yapılması ve müşterinin toplam alım miktarı dikkate alınarak müşteriye özgü
düzenlenmesi gerektiği yönündeki” iddianın geçerli olmadığı anlaşılmıştır.
I.7.3. Genel Değerlendirme
Bu aşamada Turkcell tarafından uygulandığı tespit edilen fiillerin yukarıda çizilen
teorik çerçevede rakiplerin pazara girişini doğrudan ya da dolaylı olarak engelleyip
engellemediği değerlendirilecektir. Bu bakımdan ihlal dört başlık altında
sınıflandırılacaktır;
 Kontör/dakika hediye edilen kampanyalara diğer operatörlerin katılımının 860
reddedilmesi yoluyla fiili münhasırlık yaratılması,
 Kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda rakip GSM operatörlerin başta
kontör/dakika olmak üzere GSM faydası hediye etmesinin engellenmesi
yoluyla fiili münhasırlık yaratılması,
 Turkcell tarafından kontör/dakika hediye edilecek kampanyalarda alıcı
firmalara uygulanan mecra ve barem indirimlerinin münhasır çalışılmaması
durumunda uygulanmaması yoluyla fiili münhasırlık yaratılması,
 “Turkcell’liler Kazanır” logosunun tanıtım görsellerinde kullanılması
karşılığında indirim sağlanması.
Bu başlıklar altında temel olarak yukarıda yer verilen uygulamaların 4054 sayılı 870
Kanun’un 6. maddesi kapsamında olup olmadığı belirlenecektir.
I.7.3.1. Kontör/Dakika Hediye Edilen Kampanyalara Diğer Operatörlerin
Katılımının Reddedilmesi Yoluyla Fiili Münhasırlık Yaratılması
Turkcell tarafından, hem önaraştırma hem de soruşturma dönemlerinde, kendilerinin
kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda ya da bu kampanyalarda uygulanacak
indirimlerin sağlanmasında rakiplerini dışlayıcı hiçbir uygulamalarının bulunmadığı
belirtilmekle beraber yapılan yerinde incelemelerde, durumun Turkcell’in iddia ettiği
gibi gerçekleşmediği yönünde ciddi emare, bilgi ve belgelere ulaşılmıştır. Aşağıda
ilgili belgelerin içeriklerine değinilerek rekabetin ne şekilde sınırlandırıldığına ilişkin
açıklamalara yer verilecektir. 880

Soruşturma raporunda 1. belge olarak yer alan 27.10-5.11.2004 tarihlerinde Turkcell
çalışanları arasında gerçekleşen yazışma şu şekildedir:
Turkcell çalışanı 1:
“(…) Turkcell markasının önerilen kampanya içindeki sunumunun uygunluğu
soru işaretim aslında burada çünkü daha önce belirttiğim gibi27 Avea ile de çalışmak
istiyorlar. Ya senin daha önce önermiş olduğun yöntem ile, reklam ve
duyurular sırasında Turkcell ismi ve OMO [Other Mobile Operators-Diğer GSM
operatörleri] isimleri hiç geçmeyecek, ya da biz bunu kabul etmiyoruz deyip
başka seçenek vermeyeceğiz.(…)”
Turkcell çalışanı 1: 890
“Arkadaşlar merhaba,
Aşağıda ayrıntıları bulacağınız gibi bir projesi var Akbank'ın; bankacılık alanında
Akbank'ın öne çıkarmak istediği kanaldan işlem yapan müşterilere
kontör/dakika hediye etmek isterler. YKB [Yapı Kredi Bankası] gibi kredi kartı
kullanımı için değil, uzun dönemli bir kampanya da değil, en azından şimdilik. Akbank
hazırlık açısından 2004 yılında projeyi hayata geçirebilir gibi görünüyor. Diğer
alternatif 2005'de hayata geçirmek.
Bizim açımızdan uygun, bir sektörde birden fazla marka ile işbirliği yapmakta sorun
yok diye konuşmuştuk daha önce de.
Tek sorun Akbank'ın Avea'yı da kampanyaya dahil etmek istemesi, buna 900
yanıtımız olumsuz olacaktır.
Ancak Avea’sız olması durumunda bizim görüşümüz olumludur.
Sizin de görüşlerinizi rica ederiz, toparlayıp müşteriye geri döneceğiz.”
Turkcell çalışanı 2:
“Akbank öne çıkarmak istediği kanaldan işlem yapan müşterilere kontör/dakika
hediye etmek ister.
(YKB gibi Kredi Kartı ile değil) Akbank Avea'yı da kampanyaya dahil etme istiyor,
buna yanıtımız olumsuz olacaktır. Ancak Avea'sız olma durumunda görüşünüz
ne olur?”
Turkcell çalışanı 3: 910
“Kampanyanın boyutu, Akbank kaçıncı banka vs. olduğunu bilmiyorum ancak YKB'ye
exclusivite [münhasırlık] sözümüz yoksa Avea'sız durumda bence satabiliriz.”
Turkcell’in mobil pazarlama alanında faaliyet gösteren çalışanlarının Akbank’ın
kontör/dakika hediye etmeyi planladığı bir kampanyası hakkında birbirlerini
bilgilendirdikleri, bu bağlamda, kampanyaya Avea’nın da katılımının istendiği
bilgisinin paylaşıldığı, Avea’nın katılımı konusundaki fikirlerin soruşturulduğu, Turkcell
çalışanları tarafından Avea’nın katılımının olmaması durumunda kampanyaya yönelik
olumlu görüş bildirileceğinin ifade edildiği görülmektedir.

27 Kararda vurgulanmak amacıyla belgelerde geçen bazı ifadeler koyulaştırılmıştır.

Soruşturma raporunda 2. belge olarak yer alan 20.2.2006 tarihinde Ülker çalışanı,
mobil pazarlama ajansı Mobilera çalışanı ve Turkcell çalışanları arasında 920
gerçekleşen yazışma şu şekildedir:
Ülker çalışanı:
“Geçmiş Coca-Cola kampanyalarında Turkcell hattı olmayanlar internet sitesinden
katılım yapabilmişler. Biz de Turkcell hattı olmayanları dışlamamak ve onların
tepkisini azaltmak için internetten katılımı seçenek olarak görüyoruz. Rica etsem
konuyu araştırıp bize geri döner misiniz?”
Mobilera çalışanı:
“…Cola Turka, mevcut Dikkat Ev Çıkabilir kampanyasında, bildiğin gibi kontör/dakika
ücretlendirmesi yapıyor. Bu kampanyaya, web'den katılımı da entegre etmek
istiyorlar ve burdan da AVEA ve TELSİM katılımları da almayı hedefliyorlar. 930
Ben kontör/dakika ödüllendirmesinde bunun mümkün olmadığını söyledim,
onlar da diğer operatör abonelerini sadece büyük hediye çekilişine katılmaya hak
kazanmalarını istediklerini söylediler. Ve alttaki mailde de göreceğin gibi, bu tarz bir
uygulamayı Coca-Cola'nın, daha önce yaptığını iddia ettiler. Bu konudaki kararınızı
bana bildirebilirseniz sevinirim.”
Turkcell çalışanı:
“Kontör dakika hediyesi haricindeki hediyeler için, uzatılan süre için
hazırlayacağımız ek protokolde de belirtilmesi koşullarıyla, Web'den katılım
uygundur. Bilgine, kolay gelsin.”
Yukarıdaki elektronik postaların içeriğinden, başlangıç noktasının 2004 yılı Kasım ayı 940
olduğu tespit edilen, Ülker çalışanı tarafından da diğer GSM operatörlerinin
abonelerini dışlayıcı olduğu ifade edilen uygulamanın 2006 yılında da devam ettiği
görülmektedir. Ayrıca, yazışmalardan, benzer bir uygulamanın geçmişte Coca-Cola
için de yapıldığı anlaşılmıştır.
Ülker çalışanı tarafından, Cola Turka markası için hazırlanacak promosyon
kampanyasında Turkcell hattı olmayan tüketicileri dışlamanın önüne geçilmesi için
diğer operatörlerin aboneleri için internetten katılımın28 sağlanması talep
edilmektedir. Belgenin devamında Mobilera çalışanı tarafından kontör/dakika
ödülünün bu kapsamda verilemeyeceğinin Ülker çalışanına iletildiği anlaşılmaktadır.
Mobilera uzun süredir Turkcell ile çalışan ve Turkcell’in iş ortağı konumunda bulunan, 950
pazarlama ajanslarından biridir. Bu ajansın Turkcell ile olan uzun süreli iş ilişkisi
dikkate alındığında Turkcell adına kontör/dakika verilemeyeceğini ifade etmesi büyük
önem taşımaktadır.
Soruşturma raporunda 5. belge olarak yer alan, Avea tarafından gönderilen ve
Kurum kayıtlarına 3.12.2008 tarih ve 7980 sayı ile giren yazının ekinde bulunan
30.1.2008 tarihinde mobil pazarlama ajansı Pharos çalışanı tarafından Avea mobil
pazarlama bölümü çalışanına gönderilen elektronik posta şu şekildedir:
Pharos çalışanı:

28 Web üzerinden katılımın söz konusu olduğu kampanyalarda Turkcell abonesi olmayan GSM
aboneleri kampanyaya internetten gönderecekleri şifreler ile kampanya kapsamında bulunan çeşitli
hediyeleri kazanabilmektedirler.

“(…)
Bugün sizlerle toplantımız sonrasında Turkcell İş Ortaklığı programının detaylarının 960
konuşulduğu toplantıda ‘Exclusivite’mizin [Münhasırlık] kalktığını öğrendik. Sadece
kontör/dakika kampanyalarında Turkcell ortak projelerde yer almayacak.
Bu önemli gelişmeyi sizlerle de sıcağı sıcağına paylaşmak istedik. (…)”
Yukarıdaki yazışmadan, Pharos mobil pazarlama ajansı çalışanı tarafından Avea
çalışanına, Turkcell tarafından münhasır çalışma yükümlülüklerinin kaldırıldığı ve
fakat Turkcell’in kontör/dakika kampanyalarında diğer GSM operatörlerinin katıldığı
ortak projelerde yer almayacağı bilgisinin verildiği görülmektedir.
Pharos, yine Mobilera gibi, Turkcell’in mobil pazarlama iş ortağı konumunda bulunan,
Turkcell ile uzun süreli ve devamlı bir iş ilişkisi içinde olan ve bu teşebbüs tarafından
sertifikalandırılmış bir mobil pazarlama ajansıdır. Bu nedenle, Pharos’un Avea 970
çalışanlarına verdiği bilgi, bu şirketin konumu itibarıyla, Turkcell’in mobil pazarlama
alanındaki yaklaşımını doğru bir şekilde yansıtması adına büyük önem teşkil
etmektedir. Her ne kadar soruşturma konusu bakımından, Pharos yetkililerinin 3.
kişilere vermiş oldukları beyanların Turkcell’i doğrudan bağlamayacağı kabul edilse
dahi, destekleyici bir unsur olarak soruşturma muhatabı teşebbüsün mobil pazarlama
ajansları nezdinde böyle bir bilgilendirmede bulunduğu ve rakipleri ile mobil
pazarlama kampanyası düzenleyecek markaların kontör/dakika hediye edilecek
kampanyaları düzenlemesinin önüne geçildiği kanaatine varılmaktadır.
Soruşturma raporunda 3. belge olarak yer alan, 25.1.2007 tarihinde mobil pazarlama
ajansı Aerodeon çalışanı tarafından Turkcell çalışanına gönderilen elektronik posta 980
şu şekildedir:
Aeredeon çalışanı:
“2) K/D talebi yapılacak numara Logizmo'nun 3131 numarası olabilir mi? Logo,
melodi, oyun, vb için 3131'i kullanmayı düşünüyoruz. 3131 tüm operatörlere açık,
ama k/dyi [kontör/dakikayı] sadece Turkcell’liler alacak, içerikleri herkes.”
Soruşturma raporunda 6. belge olarak yer alan, 3.4.2008 tarihinde Avea çalışanı ile
Mobilera çalışanı arasında gerçekleşen yazışma şu şekildedir:
Avea çalışanı:
“Markalara hala uzun numara veya sadece Turkcell alternatifiyle sunduğunuz
kampanyaları görüyoruz. 990
Pazardaki münhasırlığın kalktığı bir ortamda, işbirliğimiz için de adım da attığımız
bugünlerde bu kampanyaları kısa numara üzerinden hayata geçirmek istiyoruz.
Size bu konuda destek olmak için hazırız.”
Mobilera çalışanı:
“Uzun numarada şu anda devam eden 2 kampanyamız var ve izinleri ve hazırlıkları,
1 Mart miladından önce tamamlanmıştı. Dolayısıyla o milattan itibaren uzun numara
önerisiyle hiçbir müşteriye yaklaşmıyoruz. (……….TİCARİ SIR……….), Turkcell only
[sadece Turkcell] gördüğünüz tüm kurgular da ya yine milattan önce alınmıştır ya da
kontör hediyesi barındıran kampanyalardır (Turkcell kontör ödüllendirmeli
kampanyalarda 3 operatör kullanımına izin vermiyor bildiğiniz gibi). 1000

Yani müsterih olun, 3 operatör kampanya çıkmak için sabırsızlanıyoruz ve
müjdeyi verelim çok yakında bir iki tane getiriyor olacağız.”
Bu yazışmada Turkcell’in kampanyalara 3 operatörün katılımına izin vermediğinin ve
firmalar tarafından 3 operatörün katılımıyla düzenlenen kampanyalara talep
olduğunun mobil pazarlama ajansı çalışanı tarafından Avea çalışanına ifade edildiği
görülmektedir.
Her iki belgede de mobil pazarlama ajansı tarafından, kampanyanın sadece Turkcell
tarafından GSM faydası verilecek şekilde kurgulandığı bilgisinin paylaşıldığı
görülmektedir.
Soruşturma raporunda 7. belge olarak yer alan 8.5.2008 tarihli belgede ise Turkcell’in 1010
kontör/dakika hediye edilen kampanyalara yönelik olarak kurumsal duruşunu ortaya
koyan elektronik ortamda hazırlanmış “Kontör Dakika Kampanyaları Kriter
Revizyonu” başlıklı bir sunum bulunmaktadır. Bu sunumda;
“Kontör ve Dakika kampanyaları yalnızca Faturalı/Hazır Kart aboneleri için
kurgulanabilir. Diğer operatörlere açık kurgular içinde yer alınmaz”
ifadesine yer verilmektedir.
Yukarıda yer verilen sunumun ilgili maddesinden de anlaşılacağı üzere Turkcell’in
kurumsal politikasının belirlenmesi bakımından açık ve net bir şekilde kontör/dakika
hediye edilen mobil pazarlama kampanyalarında diğer operatörlere açık kurgular
içinde yer alınmayacağı ifade edilmektedir. 1020
Soruşturma raporunda 15. belge olarak yer alan 15.06.2008 tarihinde Turkcell
çalışanları arasında gerçekleştirilen yazışmalar şu şekildedir:
Turkcell çalışanı 1:
TV'de abone cep yaz 5151'e gönder tüm operatorler'den 100 kontör kazan şeklinde
bir kampanya yayınlanıyor. Bu Kampanya ile ilgili bilginiz var mı acaba?”
Turkcell çalışanı 2:
“Bizim bilgimiz dahilinde olan bir kampanya değil. Emptor’dan baktık, Cep Master
Logomelodi’nin numarasıymış. Şimdi sorumlu PM ile konuştum: (……….TİCARİ
SIR……….). Kontör kartları alıp kampanya yapıyormuş taşıyıcılar. Sizin taşıyıcı k&d
[kontör/dakika] kampanyalarına istinaden müdahaleniz oluyor muydu şu ana kadar?” 1030
Turkcell çalışanı 1:
“Bilgilendirme için teşekkür ederiz, bizim taşıyıcıların kampanyaları ile ilgili bir
müdahalemiz olmadı hiç.
Ancak; daha önce TV'de bu tür bir kampanyaya da rastlamamıştım. Fiziksel kart alıp
kontör dağıttıkları için, herhangi bir müdahale durumumuz yok.”
Turkcell çalışanı 3:
“Daha önce bir iki ajanstan all [tüm] operatör kontör dakika için "kontör kart"
vermeli çözümüne "hayır" demiştik Burcu ile de teyitleşerek, bu durumda bu
kapıyı açıyor muyuz artık?”
Turkcell çalışanı 3; 1040

“3 operatör kampanyalar bizim için tabu, Turkcell 3rd partisinin tv'de bu şekilde
duyuru yapması bizi kurumsal müşterilerimize karşı zor durumda bırakabilir, hiç
kontrolümüz olmayan bu alternatife yöneltebilir.
KKK [kazı konuş kartı] ile yaptıkları için engelleme imkanımız yok ancak en azından
duyuru öncesi bunu yapacaklarını bilmemizde fayda olurdu. TV + çok dikkat çekici.
Kaldı ki Esen’in bir çalışması var bu işi formal yoldan yapabilmek için onda da 3
operatör değil sadece Turkcell olacak.”
Bu ifadelerden birkaç mobil pazarlama ajansı yoluyla diğer operatörlerin katılımının
olduğu kurgularda normal kanallardan normal süreçler takip edilerek yapılan
kampanyalar bir yana üçüncü kişiler tarafından düzenlenen kampanyaların dahi 1050
önüne geçilmeye çalışıldığı görülmektedir. 3 operatör kampanyaların Turkcell için
tabu olarak nitelendirilecek şekilde önem arz etmekte olduğu ve Turkcell
çalışanlarının 3 operatörün de katılımının gerçekleşeceği kampanyaları engelleme
yönünde çaba sarf ettikleri anlaşılmaktadır.
Soruşturma raporunda 21. belge olarak yer alan bir mobil pazarlama ajansı ile Avea
çalışanı arasında geçen yazışmalar sırasında mobil pazarlama ajansı çalışanı
tarafından kullanılan ifadeler şu şekildedir:
“Henüz Turkcell’den kontör dakika konusunda net bir dönüş alamadığımız için
veremiyoruz”
Bu ifadeden, mobil pazarlama ajanslarının kendilerini Turkcell’den onay alma ihtiyacı 1060
içinde hissettikleri ve yazışmada yer alan mobil pazarlama ajansının, Turkcell ile olan
ilişkisinden kaynaklanan bilgisi doğrultusunda, kontör/dakika hediye edilen
kampanyalara diğer GSM operatörlerinin katılamayacağı bilgisini paylaştığı
anlaşılmaktadır.
Soruşturma raporunda 22. belge olarak yer alan mobil pazarlama ajansı Aerodeon
çalışanı ile Turkcell çalışanı arasında geçen yazışmalar sırasında kullanılan ifadeler
şu şekildedir:
Aerodeon çalışanı:
“Kritik bir sorum var, istersen telefonda cevap ver. Turkcell ne zaman 3 operatör
kontör dakika kampanyalarına izin vermeyi planlıyor, yol haritanızda var mı?” 1070
Turkcell çalışanı:
“Tarih olarak belirlenmiş bir başlangıç tarihimiz bulunmuyor, ama durum
değerlendirmesi yapmamız için en azından önümüzdeki haftayı beklememiz
gerekiyor. Değerlendirme sorumlusu bizim ekip olduğundan eş zamanlı diğer
kontaklarla şu an bir değerlendirme yapmana gerek yok”
Bu ifadeden de, Turkcell’in kendisini kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda
kampanyaların diğer operatörlere açılması için bir onay makamı olarak gördüğü,
mobil pazarlama ajanslarının ise kendilerini Turkcell’den onay alma ihtiyacı içinde
hissettikleri anlaşılmaktadır. Bu duruma ek olarak Turkcell çalışanının “Tarih olarak
belirlenmiş bir başlangıç tarihimiz bulunmuyor” ifadesinin e-postanın gönderildiği 1080
tarih itibarıyla Turkcell’in 3 operatör kampanyalara izin vermediği yönünde kuvvetli bir
emare olarak yorumlanması gerekmektedir.

Yukarıda yer verilen belgeler ışığında, Turkcell’in kontör/dakika hediye edilen
kampanyalara rakiplerinin dahil olmasını engellemesinin pazarda doğurduğu etkiler
bakımından rekabet hukuku mevzuat ve içtihadı çerçevesinde değerlendirmesine
aşağıda yer verilmektedir.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (a) bendinde “...rakiplerin
faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler...” kötüye kullanma olarak
değerlendirilmekte ve hakim durumdaki teşebbüslerin bu türde eylemlerde bulunması
yasaklanmaktadır. Bu maddede yer alan “faaliyetlerin zorlaştırılması” ihlal olarak 1090
değerlendirilen fiili ifade etmesi nedeniyle üzerinde önemle durulması gerekli bir
kavram olarak ortaya çıkmaktadır. Hakim durumun kötüye kullanılması fiilinin genel
değerlendirmesinin yapıldığı bölümde de açıklandığı üzere literatürde bir
uygulamanın ihlal olarak değerlendirilebilmesi için söz konusu uygulamanın rekabetin
ortadan kaldırılması ya da sınırlandırılmasına yol açmaktan başka ekonomik bir
anlamının ve başkaca haklı bir gerekçesinin olmaması aranabilmektedir. Bu durum,
davranışın ardında haklı bir ticari gerekçe bulunmadığının veya varsa bu gerekçe ve
eylemin sonuçları mukayese edildiğinde gerekçenin eylemi haklı kılacak ağırlığının
olmadığının ortaya konmasını gerektirmektedir. Bu gereklilik, rakip faaliyetlerinin
pazarda olması beklenen olağan ve adil rekabetten kaynaklanan şekilde zorlaşması 1100
ile hakim durumdaki teşebbüsün rekabetçi olmayan bir takım eylemlerinden
kaynaklanan şekilde zorlaşması arasında bir ayrıma gidilmesi zorunluluğunu da
beraberinde getirmektedir.
Zorlaştırma fiilen gerçekleşmiş olabileceği gibi, davranışın piyasada rekabeti
engelleyici bir etki doğurmasının kuvvetle muhtemel olduğu veya rekabetin
engellenmesi riski yarattığı ortaya konulduğu takdirde de bu davranış bir kötüye
kullanma olarak da nitelendirilebilmektedir.
Bu açıklama doğrultusunda Turkcell’in kurumsal bir politika olarak benimsediği
anlaşılan, rakiplerin var olduğu kontör/dakika kampanyaları içinde yer almama
şeklinde gerçekleşen eyleminin ihlalin gerçekleştiğinin tespiti bakımından, ilgili tarih 1110
ve öncesi itibarıyla rakipler tarafından bu hizmetin teknik olarak sunulabiliyor ya da
sunulamıyor olmasından bağımsız olarak da değerlendirilmesi gerekmektedir.
Her ne kadar kararda Turkcell dışındaki GSM operatörlerinin teknik kapasiteleri
hakkında tespitlere yer veriliyor olsa da, bu tespitlerden bağımsız olarak, Turkcell
tarafından uygulanan protestonun rakiplerinin potansiyel müşterileri dolayısıyla
pazardaki talep doğrultusunda bu teşebbüslerin yatırım yapma güdülerini, iş planı
oluşturma, yeni hizmetler sunma imkanlarını ortadan kaldırdığı görülmektedir.
Hakim durumdaki bir teşebbüsün sahip olduğu markanın ya da sunduğu mal ve
hizmetlerin tüketicilerin çoğunluğu tarafından “olmazsa olmaz ürün29” olarak
değerlendirilmesi, alıcının alımlarının çoğunluğunu hatta tamamına yakın bir 1120
bölümünü, sadakati artırıcı önlemler olmadan da, hakim durumdaki sağlayıcıdan
tedarik etmesi ile sonuçlanabilmektedir.
Bilindiği üzere soruşturma kapsamında belirlenen ilgili ürün pazarlarından biri mobil
pazarlama hizmetleri pazarıdır. Bu pazarda GSM operatörleri tarafından sunulan
hizmetler kontör/dakika hediye etmek isteyen işletmeciler için rakip değil fakat

29 “Must stock item”

tamamlayıcı nitelikte ürünlerdir30. Kontör/dakika hediye etmek isteyen bir marka için
bu pazarlama kanalıyla mümkün olduğu kadar çok tüketiciye erişim temel amaç
olduğundan abone bazında %(….)’lık pazar payına sahip olan Turkcell şebekesinin
durumu özellikli bir nitelik sergilemektedir. Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi 2008 yılı
verilerine göre ülkemizde potansiyel olarak cep telefonu kullanıcısı olabileceği 1130
öngörülen 15 yaş üstü nüfus sayısı (……….)’tür. Turkcell 2008 yılı itibarıyla (……….)
abonesiyle bu nüfusun kabaca %70’ine erişim sağlayabilmektedir31. Pazar payı ve
buna bağlı olarak Turkcell’in markalara sağladığı erişim olanağı nedeniyle, yürütülen
kampanyalarda Turkcell’in bulunması kampanyanın başarısı açısından son derece
önemlidir. Zira Turkcell’in abone sayısının diğer operatörlerin toplamından fazla
olduğu göz önüne alındığında, Turkcell’in dahil olmadığı bir kampanyada
kampanyanın ulaşabileceği tüketici sayısı sınırlı kalacak ve ilgili kampanya marjinal
bir nitelik sergileyecektir. Bu durumu kampanya geri dönüş ölçümleri de
onaylamaktadır. 16.3.2009 tarihinde Aerodeon çalışanı tarafından Turkcell
çalışanlarına gönderilen e-postada POAŞ tarafından üç operatörün de katılımıyla 1140
düzenlenen kontör/dakika kampanyasının dağılımına yer verilmektedir. Buna göre
kampanyaya katılanların %(….)’sını Turkcell aboneleri, %(….)’ini Vodafone aboneleri
ve %(….)’unu da Avea aboneleri oluşturmaktadır. Bu bağlamda Turkcell alt yapısının
“olmazsa olmaz ürün” niteliğine sahip olduğu görülmektedir.
Yukarıda yer verilen belgelerden de anlaşıldığı üzere hem mobil pazarlama ajansları
hem de kampanya düzenleyen firmalar nezdinde Turkcell’in kendi hedef ve istekleri
doğrultusunda kampanya kurgularına müdahale etmesi, bu kampanyalara kimlerin
katılabileceğine karar vermesi piyasa aktörleri bakımından kanıksanmış bir davranış
şekli olarak ortaya çıkmaktadır. Varoluş sebebi gelir elde etme olan ekonomik bir
birimin hizmetlerine talip olan müşterilerine rakiplerinden hizmet alınmaması 1150
koşulunu getirmesinin objektif bir gerekçesi görülememektedir. Buna karşın bu
uygulamanın ticari hayatın teamüllerine uymayan sıra dışı, haksız ve rakipleri pazar
dışına iten bir uygulama olduğu kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla, Turkcell’in anılan
uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6 (a) maddesi olduğu anlaşılmıştır.
I.7.3.2. Kontör/Dakika Hediye Edilen Kampanyalarda Rakip GSM Operatörlerin
Başta Kontör/Dakika Olmak Üzere GSM Faydası Hediye Etmesini Engellemek
Yoluyla Fiili Münhasırlık Yaratılması
Soruşturma kapsamında Turkcell’in, kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda fiili
olarak münhasır çalışılmasıyla sonuçlanan diğer bir uygulamasının, rakip GSM
operatörlerin başta kontör/dakika olmak üzere GSM faydası hediye etmesini 1160
engellemek olduğu tespit edilmiştir. Bu kapsamda aşağıda ilgili belgelerin içerikleri
dikkate alınarak rekabetin ne şekilde sınırlandırıldığına ilişkin açıklamalara yer
verilmektedir.
Soruşturma raporunda 3. belge olarak yer alan yazışmada şu ifadelerin kullanıldığı
görülmektedir:

30 Ülkemizde farklı tarife seçeneklerinden yararlanmak amacıyla tüketicilerin birden fazla GSM
operatörünün aboneliğinin olabildiği bilinen bir gerçektir. GSM operatörlerinin sunmuş oldukları mobil
pazarlama hizmetlerine yönelik altyapı hizmetlerinin birbirinin ikamesi olabilmesi ancak kritik
büyüklükteki kullanıcıların birden fazla GSM operatörünün abonesi olması ile mümkündür. Ancak bu
halde, kontör/dakika hediye etmek isteyen markalar ya da mobil pazarlama ajansları kampanya
düzenlerken rakip operatörler arasında tercih yapabileceklerdir.
31 Her bir kişinin tek bir aboneliği olduğu varsayımı bulunmaktadır.

“K/D [kontör/dakika] talebi yapılacak numara Logizmo'nun 3131 numarası olabilir mi?
Logo, melodi, oyun, vb için 3131'i kullanmayı düşünüyoruz. 3131 tüm operatörlere
açık, ama k/dyi sadece Turkcell’liler alacak, içerikleri herkes.”
Esas olarak düzenlenecek bir kampanya için numara tahsisini konu alan yukarıdaki
yazışmadan, mobil pazarlama ajansı yetkilisinin Turkcell çalışanlarını tüm 1170
operatörlerin katılımının talep edildiği bir kampanyada kontör/dakikanın sadece
Turkcell tarafından diğer içeriklerin ise tüm operatörler tarafından verileceği
konusunda bilgilendirdiği görülmektedir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, belgenin oluşturulduğu tarih olan 25.1.2007 tarihinde
diğer operatörlerin GSM faydası verdiği bir kampanyaya rastlanamamıştır. Yukarıda
yer verilen belgenin soruşturma bakımından önemli olarak değerlendirilmesinin iki
sebebi vardır. İlk olarak, belge ile kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda ilgili
dönemde 3 operatörün katılımının talep edildiği ortaya konmaktadır. Bunun dışında,
belgeden kontör/ dakika faydasının yalnızca Turkcell tarafından sağlanabileceği,
rakip GSM operatörleri tarafından ise ancak diğer faydaların verilebileceği 1180
anlaşılmaktadır. Bu belge tek başına Turkcell’in rekabeti ihlal ettiğini ortaya koyan bir
belge olarak değerlendirilmemekle birlikte belgenin aşağıda yer verilecek diğer
unsurlarla birlikte değerlendirilmesi halinde, Turkcell’in ilgili ürün pazarlarında
uyguladığı stratejinin anlaşılması bakımından anlamlı bir bütünü tamamlayıcı nitelikte
olduğu anlaşılmıştır.
Soruşturma raporunda 8. belge olarak yer alan 14.5.2008 tarihinde mobil pazarlama
ajansı Aerodeon çalışanı ile Turkcell çalışanları arasında geçen yazışmalar sırasında
kullanılan ifadeler şu şekildedir:
Aerodeon çalışanı:
“(…) 1190
3 operatör kontör problemi Eti'de de karşımıza çıktı.
Yeni bir portal üzerinde çalışıyorlar, (………..TİCARİ SIR……….)
Onlar 3 operatörden de yapabileceklerini düşünüyorlar, SMS göndermek yok, TV
iletişiminde kontör/dakika yok sadece bize MSISDN gelecek ve biz de yükleme
yapacağız.
(………..TİCARİ SIR……….) Kontöre çok inanıyorlar ve denemek istiyorlar.
Yorumlarınızı bekliyoruz.”
Turkcell çalışanı 1:
“3 operatör kontör dakika kampanya isteği sayısı hızlıca artış gösteriyor. Şu
anda elimizde bekleyen case'ler 1200
1. Pepsi: 3 operatör kampanya çıkmak istiyor; K&d [kontör/dakika] sadece Turkcell,
diğer operatörlerde non-kontör ürün - Aerodeon-
2. Eti: 3 operatör kontör&dakika kampanyası çıkmak istiyor. - Aerodeon-
3. Ülker: 3 operatör kontör&dakika kampanyası çıkmak istiyor. - Mobilera-
Pepsi modeline ok vereceğiz diye düşünüyorum? Bu durumda diğer firmalara da
aynı modeli sunacak mıyız? Nasıl aksiyon alalım?

Acil geri dönüşünüzü rica ediyoruz.”
Turkcell çalışanı 2:
“Çok tercih etmesek de Pepsi'nin istediği tüm operatörler olsun ama sadece
Tcell'liler hem kd [kontör/dakika] hem diğer hediyeleri kazanabilsin, OMO 1210
[Other Mobile Operators-Diğer GSM operatörleri] aboneleri sadece diğer
hediyeleri kazanabilsin daha önce de müşteri talebi üzerine yapılmış bir kampanya
kurgusudur…”
Turkcell çalışanı 3:
“Sadece Turkcell kontör verildiği ve diğer operatörlere verilen hediyelerin
Turkcell'lilere de verildiği sürece ok’dir. TURKCELL her zaman bir çıta yukarıda
olur böylece.”
Yukarıdaki yazışmalardan, üç operatör katılımının istendiği mobil pazarlama
kampanyalarının sayısının artmakta olduğu, tarih itibarıyla gelinen aşamada Pepsi,
Eti ve Ülker markaları tarafından somutlaşmış taleplerin ve projelerin var olduğu ve 1220
Turkcell çalışanları tarafından bu projeler ile ilgili olarak çalışma modelinin ancak
Turkcell abonelerinin hem kontör/dakika hem de diğer hediyeleri, rakip operatör
kullanıcılarının ise sadece diğer hediyeleri kazanabilecekleri şekilde tasarlanması
konusunda görüş paylaşıldığı görülmektedir. Böylelikle, Turkcell tarafından tüketicinin
gözünde Turkcell markasının her zaman “bir çıta yukarıda” olması amaçlanmaktadır.
Nitekim ilgili dönemde Pepsi tarafından gerçekleştirilen kampanyalarda yalnızca
Turkcell aboneleri kontör/dakika faydası kazanabilmiştir.
Soruşturma raporunda 9. belge olarak yer alan 15.5.2008 tarihinde Turkcell
çalışanları arasında geçen yazışmalar sırasında kullanılan bazı ifadeler şu şekildedir
Turkcell çalışanı 1: 1230
“Pepsi’ye ek olarak Eti’ye de konuyla ilgili bilgilendirme yapmak gerekiyor.
1 Haziran'da all-operator [tüm operatörler] k&d [kontör/dakika] çıkmak
istiyorlarmış.”
(…)
Turkcell çalışanı 1:
“Eti ile Aerodeon konuşmuş; 3 operatör kampanyalarına yaklaşımımızı geçmiş
ılımlı yaklaşmışlar.”
Bu ifadelerden ise Turkcell’in diğer operatörlerin kontör/dakika hediye etmesini
engellemek için oluşturduğu iş modeli hakkında kampanya düzenleyen firmaları
mobil pazarlama ajansı kanalıyla bilgilendirdiği görülmektedir. Turkcell’in pazardaki 1240
konumu ve mobil pazarlama ajanslarıyla yukarıda örneklenen iş ilişkisi göz önünde
bulundurularak 3. belgede yer alan yazışmanın içeriğinin birlikte değerlendirilmesi
konunun doğru anlaşılması bakımından önemlidir. Bu bağlamda önceki başlık altında
yer verildiği üzere, dosya kapsamında yer alan birçok belgede (soruşturma raporu
10, 11, 12, 13, 14, 18, 21 ve 22 numaralı belgeler) Turkcell’in kontör/dakika hediye
edilecek kampanyalarda mobil pazarlama ajanslarıyla ve kendi içinde yaptığı
yazışmalardan diğer operatörlerin kampanyaya katılımı konusundaki onay ilişkisinin
görülmesi mümkündür.

Üç operatör katılımının istendiği kampanya konusuyla ilişkili olarak ihlalin ne şekilde
gerçekleştiğini gösteren unsurları içeren ve tespitler kısmında tamamına yer verilen 1250
belgelerin önemli kısımlarına aşağıda yer verilmektedir.
Soruşturma raporu 10. belgede yer alan 21.5.2008 tarihinde Turkcell çalışanları
arasında gerçekleştirilen yazışmalarda şu ifadeler kullanılmıştır:
Turkcell çalışanı 1:
“Bu kurguya ok dedik mi?”
"Mobil oyun, duvar kağıdı, melodi, Avea'dan Gole Kontörlü Futbol Paketleri,
Turkcell'den milyonlarca kontör ve Vodafone'dan milyonlarca bedava SMS "”
Soruşturma raporu 11. belgede yer alan 22.5.2008 tarihinde Turkcell çalışanları
arasında gerçekleştirilen yazışmalarda şu ifadeler kullanılmıştır:
Turkcell çalışanı 1: 1260
“…Bu durumda rakibe içerik vermesini onaylıyoruz, sizlerin nihai görüşleri nedir?”
Turkcell çalışanı 2:
“Rakibe mobil içerik verilmesi ise bir dönüm noktası olacak, şu ana kadar
direndiğimiz tüm tabuları yıkmış oluyoruz. Sektörde talepler zaten mevcuttu
…
Ancak bu kurguyla birlikte bireyselin "Turkcell aboneleri her durumda daha
avantajlı" söylemi geçerliliğini yitiriyor gibi görünüyor.”
Turkcell çalışanı 3:
“Rakibe içerik vermek ne demek?
Logo-melodi mi? Onun gibi bir hediye mi?” 1270
Turkcell çalışanı 2:
“Mobil oyun, duvar kağıdı, melodi, Avea'dan Gole Kontörlü Futbol Paketleri,
Turkcell'den milyonlarca kontör ve Vodafone'dan milyonlarca bedava SMS”
Yazışmalar incelendiğinde, Turkcell’in kendisini, onayladığı ya da onaylamadığı
kurgular aracılığıyla piyasayı yönlendirecek güce sahip bir konumda gördüğü
anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra, piyasada bir süredir 3 operatörün
kontör/dakikalarının hediye edildiği kampanyaların düzenlenmesi yönünde talepler
olduğu, bu tip kampanyaların Turkcell nezdinde tabu olarak değerlendirildiği ve bir
süredir var olan bu yöndeki taleplere Turkcell tarafından direnildiği görülmektedir.
Bunlara ek olarak, piyasadaki mevcut talep yönünde kampanyalar hazırlanması 1280
halinde Turkcell’in yaratmaya çalıştığı “Turkcell müşterilerinin daha avantajlı olduğu”
imajının zedeleneceği ifadesine yer verilmektedir.
Soruşturma raporu 12. belgede yer alan 22.5.2008 tarihinde Turkcell çalışanları
arasında gerçekleştirilen yazışmalarda şu ifadeler kullanılmıştır:
Turkcell çalışanı 1:
Diğer op [operatör] abonelerine KD [kontör/dakika] verilmese de Pepsi'nin onaylanan
bu kurgusunda Tcell'li olmanın pek de bir ayrıcalığı ya da avantajı kalmış gibi
görünmüyor.

…
Pepsi kampanyasını duyan gören diğer müşteriler de benzer kurguları 1290
isteyeceklerdir, bu da istemediğimiz bir yolun başlangıcındayız demektir.
Turkcell çalışanı 2:
“Concernlerinize [Kaygılarınıza] biz de katılıyoruz, bizim Bireysel Pazarlama ile el
sıkıştığımız ve müşteriye ilettiği[miz] kurgu tüm operatörlere aynı kurgu sunulacağı ve
ek olarak Turkcell kontör verileceği idi, ancak Pepsi bizim belirttiğimiz kurgunun
dışına çıkmış”
Turkcell çalışanı 3:
“Biraz önce yaptığımız toplantı neticesinde; müşterilerin kampanyalarında
diğer operatörlerden GSM faydası verdiği durumda Tcell olarak o kampanya
içinde yer almamayı tercih edeceğiz.” 1300
Soruşturma raporu 13. belgede yer alan 27.5.2008 tarihinde Turkcell çalışanları
arasında gerçekleştirilen yazışmalarda şu ifadeler kullanılmıştır:
Turkcell çalışanı 1:
Biraz önce (…) konuştuğumuz üzere aşağıda toplantı notlarımızı görebilirsiniz,
eklemeniz, yorumunuz varsa acil iletmenizi rica ederiz, bu şekilde (…) (genel
müdür yardımcıları) ile iletişime geçilecektir.
Pepsi, Garanti, Eti ve Ülker kısa numara üzerinden 3 operatör GSM faydalı
(kontör&dakika, SMS paketi, bilgilendirme paketi, mobil oyun vb dijital içerikler)
kampanya çıkmak istemektedirler. Turkcell olarak Mart 2008 itibari ile kısa numara
kampanyaları tüm operatörlere açılmış ve şu ana kadar farklı markalar için 1310
çekilişli/instant win [anında kazan] kurgular düzenlenmiştir.
Turkcell'in 3 operatör k&d vb kampanyalara katılmayı tercih etmemesine
istinaden regülasyondan gelen yorum; herhangi bir kişi ya da kurumdan
şikayet olması durumunda soruşturma açılacağı yönündedir.
Turkcell'in rekabetten dolayı mercek altında olmasının da etkisi ile ceza alınması
durumda (……….)$ ile (……….) $'lık (gelirin %3 ile %0,5) ceza ödenmesi riski
doğmaktadır.
Özellikle Pepsi tarafında çok kısa zamanda kampanya çıkılması istendiğinden
Turkcell tarafından acil geri dönüş beklenmektedir.
Konuştuğumuz üzere aşağıda 3 senaryoyu görebilirsiniz. 1320
1. Senaryo: Turkcell çekilişli kurgular haricinde 3 operatör kampanyalarda
kontör&dakika, SMS paketi, MMS paketi vb içerik kurgularında yer almaz.
Fayda: Turkcell'liler kazanır kurgusu, ve rekabet avantajını Turkcell saklı tutar.
Çekince: Şikayetin onaylanması durumunda ceza
2. Senaryo: Kontör&dakika haricindeki kurgular için Turkcell özelinde
değerlendirme yapılabilinir. Turkcell only [sadece Turkcell] kontör
uygulamaları, diğer operatörlerden de farklı GSM faydaları değerlendirilebilinir.
Fayda: Pepsi case'inin hızını kesmiş oluruz, kontör&dakika tarafını belirli bir
dönem daha Turkcell özelinde konumlandırabiliriz.

Çekince: Hibrid model, case bazında değerlendirme gerekecektir. Şikayet olması 1330
durumunda ceza
3. senaryo: 3 operatör tam kurgular açılır.
Fayda: Rekabet / Hukuki risk ortadan kalkıyor.
Çekince: Turkcell'liler kazanır söyleminin azalması, ortak kurallar belirlenmesi,
yeni fiyat modellere çalışılması”
Turkcell çalışanı 2:
“Budur gibi görünüyor.
Zaten toplantıda daha ayrıntılı konuşulacaktır.”
Turkcell çalışanı 1:
“Bizim yazdığımızın aksine kimseden yorum gelmedi, sadece Serap şu anda 1340
Rekabet Kurulu tarafından daha önce incelemeye alınan 2 case'i de muhakkak
belirtmek gerektiğinin altını çiziyor: 1. Mobil Pazarlama 2. Araç Takip Burada
generate edilen [yaratılan] gelirler yüksek olmadığından göze batmadık, ancak
kontör & dakika ve SMS gibi geliri yüksek ürünlerde daha fazla risk altında
olacağız.
Bu şekilde (…) (genel müdür yardımcısına) iletmen rica olunur.”
Yukarıdaki belgede yer alan 3 farklı stratejinin ve bu stratejilerin uygulanması
sonucunda beklenen fayda ve zararların değerlendirildiği, bu değerlendirme
sonucunda 2. senaryoda yer alan “Kontör&dakika haricindeki kurgular için
Turkcell özelinde değerlendirme yapılabilinir. Turkcell only kontör 1350
uygulamaları, diğer operatörlerden de farklı GSM faydaları değerlendirilebilinir.”
şeklindeki stratejinin benimsendiği ve bu uygulama sonucunda “Pepsi case'inin
hızını kesmiş oluruz, kontör&dakika tarafını belirli bir dönem daha Turkcell
özelinde konumlandırabiliriz.” şeklinde ifade edilen faydanın beklendiği, buna
karşın “Hibrid model, case bazında değerlendirme gerekecektir. Şikayet olması
durumunda ceza” şeklinde ifade edilen çekincelerin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Soruşturma raporu 14. belgede yer alan 2.6.2008 tarihinde Turkcell çalışanları
arasında gerçekleştirilen yazışmalarda şu ifadeler kullanılmıştır:
Turkcell çalışanı 1:
“Bugün Pepsi ile değişen görselleri üzerinde bir conflict [çatışma/anlaşmazlık] 1360
yaşadık. Resmi metinler içinde Avea'dan verilecek futbol paketi ürünü adının
önüne kontörlü ifadesi eklenmiş.
Bu paket lig paketi döneminde, takımın gol atmasına bağlı olarak kişiye kontör hediye
eden bir modelde çalışıyor. Ancak kampanya döneminde bu tip bir hediye
bulunmuyor.
Bulunan ifadeye bağlı olarak, metin yazılması bizim tarafımızdan uygun
değildir, gereken düzenlemenin yapılması için Pepsi'nin Avea ile görüşmesi ve
talebimizi ok etmesi gerekmektedir.
Bu durumu Pepsi ile görüşebilirsen çok sevinirim.”
Turkcell çalışanı 2: 1370

“Pepsi ile görüştüm. Paketin adı kontörlü XXX müş dolayısıyla bu ismi korumak
istiyorlarmış. Ben bizdeki duruma istinaden ifadenin kaldırılmasını rica ettim.
Görüşüp elinden geleceğini yapacağını iletti. Paralelde konu, bu itirazlarımızın yazılı
dönülmesine geldi. Yani hafif yollu tehdit yine devam ediyor
Bana bilgi verecek, eğer kalacak derlerse ne aksiyon alacağımızı paralelde
belirlemekte fayda var.”
Turkcell çalışanı 2:
“İki alternatif oluştu:
1. Mevcut bize gönderilen etiketle çıkacaklar - yalan beyan olayına girmediğini
düşünüyorlar, ürünün adı "Avea'dan Gole Kontörlü" olduğu için, yalan reklama 1380
girmediğine inanıyorlar, söylem: Lig TV aboneliği veriyoruz, orada da o dönemde
maç yok diyorlar.
2. Tüm paket isimlerini kaldıracak, 3 operatörden hediyeler diyecekler. Bu
durumda logo ve Turkcell kontör söylemi olmayacak-standartta onay
vermediğimiz durum.”
Turkcell çalışanı 1:
“Pepsi'nin Mass Medya'da ve can üzerinden yapacağı kampanya tanıtımlarında
hiçbir operatörün hediyeleri net olarak belirtilmeyecek, operatörlerden hediyeler
şeklinde ifade edilecek.
Detaylar icin web sitesine yönlendirme yapıldığında, Turkcell kontör/dakikasından 1390
bahsedilmesi durumunda "Turkcell'liler Kazanır" logosu spesifikasyonuna uygun
olarak görsellenecek.
Bu şekilde 2. maddenin yürürlüğe girmesi konusunda hem fikir oluyoruz.”
Turkcell’in kendisini, onayladığı ya da onaylamadığı kurgular aracılığıyla piyasayı
yönlendirecek güce sahip bir konumda gördüğü bu e-posta içeriğinden de
anlaşılmaktadır.
Soruşturma kapsamında elde edilen belgelerden Turkcell ile Pepsi arasında
“Turkcell’liler Kazanır” logosunun kullanılması ve bu logonun kullanılması karşılığında
faydalanılacak indirimler konusunda anlaşmazlık yaşandığı anlaşılmaktadır.
Yukarıdaki e-postaların içeriğinden, Turkcell’in bu anlaşmazlığın üstesinden gelmek 1400
amacıyla “Turkcell’liler Kazanır” logosunun yarattığı marka imajının korunması için
çeşitli girişimlerde bulunduğu, bu bağlamda, Avea tarafından verilecek kampanya
hediyesinin tüketiciler tarafından GSM faydası olarak görülmesinin önüne geçmeye
çalıştığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen e-postalarda 3 operatörün katılımının talep edildiği belirtilen Eti,
Ülker ve Garanti Bankası tarafından hazırlanacak kampanyalarda ilgili dönemde
sadece Turkcell’in katılımıyla gerçekleştirilen kampanyaların kurgulandığı
görülmüştür. Adı geçen markaların tüm operatörlerin katılımını talep etmelerine
rağmen sadece Turkcell ile kampanya hazırlamaları hususunu değerlendirirken
“Kontör/Dakika Hediye Edilen Kampanyalara Diğer Operatörlerin Katılımının 1410
Reddedilmesi Yoluyla Fiili Münhasırlık Yaratılması” ve “Caydırıcı
Fiyatlama/Münhasırlık Karşılığı İndirim” başlıkları altında yer verilen açıklamaların
göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Diğer yandan yapılan incelemelerde ilgili dönemde, her ne kadar Pepsi tüm
operatörlerden kontör/dakika hediye etmek istese de fiiliyatta “Pepsi Futbol Keyfi”
kampanyasında diğer operatörlerden kontör/dakika hediye edilmesinin mümkün
olmadığı görülmüştür. Bu kapsamda Turkcell tarafından 13. Belgede yer alan “2.
Senaryo: Kontör&dakika haricindeki kurgular için Turkcell özelinde
değerlendirme yapılabilinir. “Turkcell only (sadece Turkcell) kontör
uygulamaları, diğer operatörlerden de farklı GSM faydaları değerlendirilebilinir.” 1420
şeklinde ifade edilen stratejinin hayata geçirildiği tespit edilmiştir.
Turkcell tarafından gerçekleştirildiği tespit edilen fiillerin, teorik açıklamaların yapıldığı
bölümde yer verilen genel değerlendirmeler ışığında öncelikle dışlayıcı niteliklerine
değinilmesi gerekmektedir. Yukarıda da ifade edildiği üzere rakiplerin faaliyetlerini
zorlaştırma olarak nitelendirilebilecek Turkcell uygulamaları, kontör/dakika hediye
edilen kampanyalarda Turkcell kullanıcıları kontör hediyesinden ve buna ek olarak
kampanya kurgusu içinde yer alan ilave hediyelerden yararlanabiliyorken, rakip GSM
operatörü kullanıcılarının sadece kontör/dakika dışındaki hediyelerden yararlanması
sonucunu doğuracak şekilde Turkcell’in markalar ve mobil pazarlama ajansları
nezdinde pazar gücüne dayanarak gerçekleştirdiği eylemleridir. 1430
Bu bağlamda bütün teşebbüslerin, rakipleriyle eşit koşullarda faaliyet gösterme
hakkının korunması gerekmektedir. Yukarıdaki belgelerde yer alan “Biraz önce
yaptığımız toplantı neticesinde; müşterilerin kampanyalarında diğer
operatörlerden GSM faydası verdiği durumda Tcell olarak o kampanya içinde
yer almamayı tercih edeceğiz” ifadesinde somutlaşan ve rakiplerin pazara giriş
çabalarını protesto niteliği taşıyan bu haksız uygulamaların, “Turkcell’liler Kazanır”
logosunun etkilerinin değerlendirildiği başlık altında detaylı olarak açıklandığı üzere,
Turkcell hizmet ve ürünlerinin tüketici gözünde daha üstün görülmesinin sağlanması
amacıyla gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Turkcell’in anılan
uygulamalarının da 4054 sayılı Kanun’un 6 (a) maddesi kapsamında “Ticarî faaliyet 1440
alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel
olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan
eylemler” ihlal olarak değerlendirilmektedir.
Konuya ilişkin değinilmesi gereken diğer bir husus, her ne kadar hakim durum
ihlallerinde kastın varlığı gerekli bir unsur olarak değerlendirilmese de, Turkcell
uygulamalarının soruşturma konusu fiillerinin rakibi dışlayıcı niteliğinin farkında ve
bilincinde olarak ve bu sonucu doğurmak üzere gerçekleştirildiğinin vurgulanması
gerekliliğidir. 13. belgede yer verilen yazışmalardaki;
“2. Senaryo: Kontör&dakika haricindeki kurgular için Turkcell özelinde değerlendirme
yapılabilinir. Turkcell only kontör uygulamaları, diğer operatörlerden de farklı GSM 1450
faydaları değerlendirilebilinir.
Fayda: Pepsi case'inin hızını kesmiş oluruz, kontör&dakika tarafını belirli bir
dönem daha Turkcell özelinde konumlandırabiliriz.
Çekince: Hibrid model, case bazında değerlendirme gerekecektir. Şikayet olması
durumunda ceza”
ifadelerden katma değerli hizmetlerden sorumlu genel müdür yardımcısı,
pazarlamadan sorumlu genel müdür yardımcısı ve diğer üst yöneticiler de dahil
olmak üzere mobil pazarlama faaliyetlerini yürüten hemen hemen tüm Turkcell

çalışanlarının, uygulamakta oldukları ticari stratejinin pazarın tekelleşmesi
bakımından etkilerinin, doğuracağı sonuçlar bakımından ise rekabeti sınırlandıran bir 1460
eylem olduğunun ayrımında oldukları anlaşılmaktadır.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun hakim durumu değil, bu durumun kötüye
kullanılmasını yasaklamaktadır. Kanun’da ihlal olarak değerlendirilen uygulamalar
bakımından, “tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik
gelişmenin” kısıtlanmaması yükümlülüğünün soruşturma konusu eylemler açısından
da değerlendirilmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Kanunda yer verilen tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya
da teknik gelişmenin kısıtlanmaması ilkesi teşebbüsler üzerine üretimi, pazarlamayı
ya da teknik gelişmeyi “artırma” gibi müspet bir yükümlülük getirmemektedir.
Buna karşın Kanun’un, hakim durumdaki teşebbüslerce gerçekleştirilebilecek bu 1470
davranışları ancak söz konusu davranışlar teşebbüslerin hakim konumlarını
sürdürmelerine veya geleceğe taşımalarına yol açıyorsa yasakladığı
söylenebilecektir.
Turkcell tarafından hayata geçirildiği anlaşılan bu uygulamanın amacının, Turkcell’in
tüketiciler gözünde verdiği hizmetler ve sağladığı faydalar yoluyla rakiplerine göre
daha üstün olduğu izleniminin sağlanması olduğu sonucuna varılmıştır. 9. belgede
yer alan “TURKCELL her zaman bir çıta yukarıda olur böylece” ifadesi bu durumu
açıkça ortaya koymaktadır.
Turkcell’in hedeflediği bu amaca ulaşmak için benimsemiş olduğu yöntem ise,
etkinlik, ticari yetenek ya da akıl vb. haklı bir gerekçeye dayanmamaktadır. Turkcell 1480
markalara ve mobil pazarlama ajanslarına uyguladığı baskı yoluyla rakiplerinin iş
yapmalarını engellemektedir. Böylelikle, diğer GSM operatörlerinin abonelerine
erişimini engelleyerek mobil pazarlama kampanyası düzenleyecek firmaların bu
erişimden, GSM operatörlerinin tüketicilere hizmet götürmekten ve de tüketicilerin bu
hizmetleri edinmekten sağlayacağı faydanın önüne geçilmektedir. Turkcell’in bu
engelleme fiili ile hedeflediği temel amacın, GSM hizmetleri pazarında sahip olunan
hakim durumun korunması ve geleceğe taşınması olduğu ve bu uygulamanın 4054
sayılı Kanun’un 6(e) maddesi kapsamında haklı herhangi bir gerekçeye dayanmayan
“tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin
engellenmesi” kapsamında değerlendirilmesi kanaatine varılmıştır. 1490
I.7.3.3. Caydırıcı Fiyatlama/Münhasırlık Karşılığı İndirim
13 numaralı belgeden anlaşıldığı üzere Pepsi, Garanti, Eti ve Ülker gibi şirketlerin 3
operatör GSM faydalı (kontör&dakika, SMS paketi, bilgilendirme paketi, mobil oyun
vb dijital içerikler) kampanya düzenlemek istediği Turkcell çalışanları tarafından da
ifade edilmektedir. Bu isteğin bu firmalarla sınırlı olmadığı 8 numaralı belgede yer
alan “3 operatör kontör dakika kampanya isteği sayısı hızlıca artış gösteriyor.”
ifadesinden anlaşılmaktadır. Mobil pazarlama kampanyası düzenlemek isteyen
şirketlerin bu isteklerine karşı Turkcell tarafından uygulamaya konulan bir diğer
strateji de şirketlere sağlanan barem ve mecra indirimlerinin üç operatörün de
katılacağı kampanyalarda sağlanmamasıdır. Bu fikrin ortaya çıkışı soruşturma raporu 1500
17. belgede yer alan 25.6.2008 tarihli yazışmalarda görülebilmektedir.:
“Hem sözleşmesel/hukuki açıdan hem de rekabet ve regülasyon açısından
aşağıdaki durum Tcell'e bir sorun/risk yaratır mı?

Sözleşmeye 3 operatör kampanya yapmak isteyen firma 100 kontör perakende
satış fiyatı üzerinden ücretlendirilir maddesini eklesek?
Bunu yapan firma Turkcelli’ler Kazanır logosu yerine Turkcell logosunu
kullanacak.
Eğer firma sadece Tcell ile kampanya yaparsa da bugün mevcut olan indirimli
fiyat baremlerinden ve eğer iletişimde istenen kriterlere de uyarsa ekstra mecra
indirimine hak kazanır? (...)” 1510
3 operatör kampanyalarda indirim sağlanmaması fikrinin daha sonra olgulaştırıldığı
ve bunun düzenlenecek çerçeve sözleşmelere eklenmesinin 17.07.2008 tarihinde
düzenlenen toplantı sonucunda kararlaştırıldığı soruşturma raporunda yer alan 20
numaralı belgeden anlaşılmaktadır. Anılan e-postada bu durum şöyle
açıklanmaktadır:
“Genel Çerçeve Sözleşmesi ve Ek Protokol Yapısında:
- "Eğer diğer operatörlerin de kontör/dakikalarının hediye edildiği bir kampanya
kurgusu oluşturulmak istenirse, söz konusu kampanya süresince yüklenecek
kontör/dakikaların, çerçeve sözleşmede belirtilen indirimli birim fiyat yerine, o
tarihteki güncel perakende 100 kontör kazı konuş kartı birim kontör fiyatı 1520
üzerinden ücretlendirilecektir" maddesinin Çerçeve sözleşmeye eklemesi.
Dikkat: Standart Çerçeve Sözleşmede anlaşma sağlanan birim kontör fiyatları
belirtilmiyor.
Mecra indiriminin söz konusu olduğu kampanyalarda, "eğer diğer operatörlerin de
kontör/dakikalarının hediye edildiği bir kampanya kurgusu oluşturulmak istenirse,
mecra indirimi verilmeyecektir" maddesi ilgili kampanyaya ilişkin ek protokoldeki
mecra indirimi maddesine eklenecektir.”
Belgenin devamında 24.7.2008 tarihinde Coca-Cola’dan gelen üç operatörlü bir
kampanya düzenleme isteği karşısında bu tür kampanyalarda indirim sağlanmaması
stratejisinin uygulanmaya konulduğu görülmektedir. Belgenin içeriğinde yer alan 1530
yazışmalardan, üç operatörün de katıldığı kampanyalarda kontör fiyatının 100
kontörlük kazı konuş kartı birim fiyatı üzerinden belirleneceği ve 3 operatörün
katıldığı kampanyalarda hem barem hem de mecra indiriminin uygulanmayacağı
görülmektedir.
Daha sonra soruşturma raporunda yer alan 23 numaralı belgede 3 operatör
kampanyalarda indirim sağlanmaması kararının benimsenmesine rağmen henüz ana
mobil pazarlama ajanslarının bilgilendirilmediği ve bu konuda harekete geçilmek
istendiği anlaşılmaktadır. Belgede yer alan Turkcell çalışanının ifadeleri gerek
Turkcell’in üç operatör kampanyalara bakış açısını ortaya koyması gerekse
planlanan düzenlemenin hedefini yansıtması açısından dikkat çekicidir: 1540
“Caydırıcı şartlara rağmen yapılacak 3 op [operatör] kampanyalar gelir de getirse
SMS trafiği de yaratsa henüz çok da yaygınlaşmasını hatta pratiğe dökülmesini
istediğimiz kurgular değil.”
Bir teşebbüsün temel amacı ve varlık sebebi kâr elde etmektir. Bu bağlamda, bir
teşebbüsün makul davranıp davranmadığının değerlendirilmesinde davranışın bir kâr
sağlayıp sağlamadığı ya da bir zararı önleyip önlemediği dikkate alınmalıdır.
Yukarıdaki ifadeden “gelir getirse” bile 3 operatör kampanyaların istenmediği ve

bunun için şirketlere “caydırıcı şartlar” uygulandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
Turkcell’in uygulamayı gerçekleştirmekteki amacının kâr sağlamak değil rakiplerini
dışlamak olduğu ortaya çıkmaktadır. 1550
“Caydırıcı fiyatlama” stratejisinin Coca-Cola’ya (soruşturma raporu 25 numaralı
belge), Frito-Lay’e (soruşturma raporu 26 numaralı belge), Finansbank’a (soruşturma
raporu 27 numaralı belge), Akbank’a (soruşturma raporu 29 numaralı belge), Hacı
Şakir’e (soruşturma raporu 33 numaralı belge) karşı uygulandığı, uygulanacağı ya da
uygulama niyetinin bulunduğu ortaya çıkmaktadır. Nitekim anılan uygulamanın içeriği
konuyla ilgili olan tüm Turkcell çalışanları (soruşturma raporu 34 ve 35 numaralı
belge) ve bazı mobil pazarlama ajansı çalışanları (soruşturma raporu 36 numaralı
belge) ile de paylaşılmış, böylece ortak bir uygulama sağlanmaya çalışılmıştır.
Dolayısıyla, Turkcell çalışanları arasındaki yazışmanın plan aşamasında kalmayarak
uygulamaya da geçirildiği ortaya çıkmaktadır. 1560
Soruşturma raporunda yer alan 28 numaralı belgeden ise “caydırıcı fiyatlama”
stratejisinin Coca-Cola’ya karşı başarılı olmayacağının düşünülmesi üzerine Turkcell
çalışanlarının tepkileri gözlemlenebilmektedir. Belgeden Coca-Cola’nın üç operatör
kampanya düzenlememesi için başka faydalar da sağlanması gibi seçeneklerin
değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Bu da Turkcell için asıl önemli olanın rakiplerin
piyasaya girmemesini sağlamak olduğunu göstermektedir. Belgeden ortaya çıkan bir
diğer husus da Turkcell’in Finansbank, Eti, Ülker, Garanti gibi firmaları üç operatör
kampanyalar konusunda beklettiğidir.
Yukarıda yer verilen belgelerden Turkcell’in Haziran 2008’de oluşturmaya başladığı,
17.7.2008 tarihli toplantı sonucunda kurumsal bir nitelik kazandığı ve hemen 1570
akabinde 24.7.2008 tarihinde uygulamaya konulduğu anlaşılan ve “caydırıcı” olduğu
Turkcell tarafından da kabul edilen fiyatlama stratejisi, taşıdığı sonuçlar bakımdan
önem arz etmektedir. Yukarıda da belirtildiği gibi kârını maksimize etmeye çalışan
makul bir firma kendisine en çok kârı sağlayacak davranışı sergileyecektir. Halbuki,
Turkcell 3 operatör kampanyalara “gelir getirse bile” karşı çıkmakta ve bunu
“caydırıcı” bir fiyatlama stratejisiyle gerçekleştirmektedir. Bu strateji dahilinde,
şirketlere sağlanan barem ve mecra indirimleri münhasıran Turkcell’le çalışma
şartına bağlanmakta, diğer operatörlerin de kampanyalara katılması halinde indirim
sağlanmamaktadır.
Bu tür bir uygulamanın başarılı olup olamayacağı Turkcell’in uyguladığı indirimlere 1580
ilişkin yer verilen bilgilerle birlikte değerlendirildiğinde, görülmektedir. Öncelikle,
Turkcell tarafından taahhüt edilen miktara göre %(….) ile % (….) arasında değişen
indirimler sağlanmaktadır. Yine “Turkcell’liler kazanır logosunun kampanya
tanıtımlarında kullanılması halinde de tanıtım mecrasına göre %(….) ya da %(….)
indirim elde edilebilmektedir. Bu şartlar altında, bir firma gerekli koşulları sağlaması
halinde %(….)’a yakın bir indirimden yararlanabilecektir. Ancak, yukarıda ortaya
konan fiyatlama stratejisinde firmalar üç operatörün de katılımıyla düzenlenecek
kampanyalarda %(….)’a varabilecek indirimden yararlanamayacakları bilgisiyle
hareket etmek zorunda kalmaktadır. Sonuç olarak, firmalar %(….)’a varabilecek bir
indirimden yararlanmakla üç operatör kampanya düzenlememek (münhasıran 1590
Turkcell’le çalışmak) arasında bir tercihe zorlanmaktadır. Firmaların, çoğu durumda
Turkcell gibi “olmazsa olmaz ürün”ü sağlayan bir firmayla münhasır çalışmayı ve
bunun karşılığında vaat edilen indirimden yararlanmayı tercih etmesini beklemek son
derece doğaldır.

Rekabet Kurumu kayıtlarına 07.07.2009 tarih ve 4732 sayı ile giren Turkcell
yazısında kontör/dakika hediye edilen kampanyalar kapsamında Turkcell tarafından
firmalara uygulanan kontör satış ücretinin kampanyaya diğer operatörlerin katılıp
katılmadığına bakılmaksızın belirlendiği, bu kapsamda diğer GSM operatörlerinin
kampanyalara dahil edilmesi durumunda kontör/dakika fiyatının 100 kontör kazı
konuş kart birim kontör fiyatı olarak belirlendiği herhangi bir kampanyanın 1600
bulunmadığı, bu hususun gerektiğinde Turkcell’in mali defter ve kayıtları ile
kampanyalar kapsamında firmalara düzenlenen faturaların incelenmesinden de
anlaşılabileceği ifade edilmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelerden, caydırıcı eylemlerin değerlendirildiği ilgili
bölümde de açıklandığı üzere, Turkcell’in kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda
rakiplerini pazar dışına çıkarma amacı güderek, sistematik olarak diğer operatörlerin
bu kampanyalara katılması halinde uygulanacak fiyatı 100 kontör kazı konuş kart
birim fiyatı olarak belirlediği, bu fiyatları Hacı Şakir ve Coca-Cola firmalarına yazılı
olarak bildirdiği Finansbank’a ise bildirmek amacıyla karar aldığı, Pepsi ile yaptığı
sözleşmede ise bu fiyatları uygulamak üzere imzalı bir sözleşme aldığı ve bu 1610
fiyatlama politikası hakkında mobil pazarlama ajanslarını bilgilendirdiği
anlaşılmaktadır. Bu bakımdan zorlaştırma eyleminin bu politikanın kamuya açılması
ile birlikte dışlayıcı etkiyi doğurabilecek olması ya da doğurması nedenleriyle fiilen
gerçekleştiği sonucuna varılmaktadır. Her ne kadar Turkcell tarafından GSM
operatörlerinin kampanyalara dahil edilmesi durumunda kontör/dakika fiyatının 100
kontör kazı konuş kart birim kontör fiyatı olarak belirlendiği herhangi bir kampanyanın
bulunmadığı, bu hususun gerektiğinde Turkcell’in mali defter ve kayıtları ile
kampanyalar kapsamında firmalara düzenlenen faturaların incelenmesinden de
anlaşılabileceği ifade edilmekte ise de verilen tekliflerin yürütülmekte olan
soruşturmanın etkisiyle revize edildiği anlaşılmaktadır. Coca Cola ve Hacı Şakir 1620
markaları bakımından bu teşebbüslerin basiretli bir davranış göstererek Turkcell’in
caydırıcı fiyat politikasının kabul etmemesi ya da fiyatların uygulamanın rakiplerin
faaliyetlerini zorlaştırma etkisini doğurduktan sonra, sonradan edinilen bilinç ile revize
edilmesi ihlalin gerçekleşmediği anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla, Turkcell’in bu
caydırıcı fiyatlamalar yoluyla dışlayıcı davranışlarının sona erdiği tarihin, fiyatların
revize edildiği tarih değil, bu fiyat politikasının geçmişte uygulandığını teyit eden fakat
durdurulması gerektiğini açık olarak belirten 26.9.2008 tarihinde Turkcell
çalışanlarına gönderilen e-posta olarak belirlenmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Bu açıklamalar neticesinde “caydırıcı fiyatlama” olarak nitelendirilen diğer GSM
operatörlerinin kontör/dakika hediye edilen kampanyalara katılması halinde 1630
uygulanacak fiyatın mobil pazarlama ajanslarına ve kampanya yapmak isteyen
teşebbüslere açıklanması ile uygulamanın hayata geçirildiği, bu fiyatlama stratejisinin
temel amacının rakiplerin pazara girmesine engel olmak olduğu, bu uygulama
neticesinde Turkcell tarafından, ticari olarak makul bir davranış olan kârın
arttırılmasının beklenmediği açıkça görülmektedir. Dolayısıyla, Turkcell’in anılan
uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6 (a) maddesi kapsamında “Ticarî faaliyet
alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel
olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan
eylemler” olarak değerlendirilmesi gerektiği tespit edilmiştir.
I.7.3.4. Turkcell’liler Kazanır Logosunun Kullanılmasının Değerlendirilmesi 1640

Dosya kapsamında “Turkcell’liler Kazanır” sloganının kullanılmasıyla ilgili olarak
çeşitli belgeler elde edilmiştir;
Soruşturma raporunda yer alan 7. belge içeriğindeki “Kontör Dakika Kampanyaları
Kriter Revizyonu” başlıklı sunumda;
“Görsel iletişimde Turkcell logosu kullanılmalı ve görseller pazarlama
iletişiminden onaylanmalıdır.”
Soruşturma raporunda yer alan 11. belgede diğer operatörlerin kampanyalara
katılması konusunun Turkcell çalışanları arasında tartışıldığı e-postalarda;
“Rakibe mobil içerik verilmesi ise bir dönüm noktası olacak, şu ana kadar
direndiğimiz tüm tabuları yıkmış oluyoruz. Sektörde talepler zaten mevcuttu” 1650
(…)
"Turkcell aboneleri her durumda daha avantajlı" söylemi geçerliliğini yitiriyor
gibi görünüyor.”,
Soruşturma raporunda yer alan 12. belgede, yine aynı konuda yapılan yazışmaları
içeren e-postalarda;
“Bu, ana strateji değişikliği ve 'Turkcell’liler kazanır' söyleminden vazgeçmek
anlamına geliyor; bence doğru değil.”
…
Ancak yapılan mobil pazarlama kampanyalarından öğretimiz kontör dakika muadili
içerik olmadığı sms paketi, bilgilendirme paketi, mms gibi dijital içerikler algı olarak 1660
kontörün çok altında olduğundan, içerikleri ve kampanya geri dönüşlerini
karşılaştırdığımızda kontörün rekabet avantajı bizi güvende tutuyor.”
Soruşturma raporunda yer alan 15. belgede geçen yazışmalarda;
“3 operatör kampanyalar bizim için tabu, Turkcell 3rd partisinin tv'de bu şekilde
duyuru yapması bizi kurumsal müşterilerimize karşı zor durumda bırakabilir, hiç
kontrolümüz olmayan bu alternatife yöneltebilir.”
Soruşturma raporunda yer alan 16. belgede geçen yazışmalarda;
“3 operatörün de logolarını hem posterde hem de TV filminde kullanacağız. Ancak
sizden gelen bilgide diğerlerinin logolarını kullanırsanız bizimkini kullanamazsınız
derler, 1670
…
3 operatör logo kullanımını engellemek için nasıl bir excuseumuz [mazeretimiz]
var?
…
Biz diyoruz ki; 3 op logosu olursa benim logomu ister kullan ister kullanma ama ben
sana mecra indirim vermeyeceğim
…
Biz diyelim ki bu protokole (ve bundan sonra tüm kampanyalar için ek protokollere)
desek ki 3 op logosu olursa mecra indirimi vermeyiz, bu rekabete aykırı mı,

başımıza iş açılır mı? Eğer sorun yoksa ve diyebiliyorsak bu ifadeyi zülf-ü yare 1680
dokunmayacak şekilde nasıl ifade ederiz?
…
Bundan sonra 3 op kampanyaların çıkması ihtimali yüksek ve şimdiden önlemimizi
almamız gerekli.”
ifadelerine yer verildiği görülmektedir.
Bu bilgi ve belgelerden ve dosya kapsamında bulunan diğer delillerden kontör/dakika
hediye edilen kampanyalarda diğer operatör abonelerine de kontör/dakika hediye
edilmesinin tabu olarak değerlendirildiği, bu kapsamda, “Turkcell’liler Kazanır” görsel
işaretinin içeriği itibarıyla Turkcell’in ana stratejisinin bir parçası olduğu, bu
doğrultuda diğer operatörlerin logo ya da tanıtıcı işaretlerinin kampanya hazırlayan 1690
firmaların çeşitli görsel mecralarda yayınlanan ya da yayımlanan reklamlarında
kullanılmasının önüne geçilebilmesi için çeşitli girişimlerde bulunulduğu, bu amaca
yönelik olarak Turkcell tarafından hazırlanarak imzalanması amacıyla Pepsi’ye
gönderilen ek protokol metninde münhasırlık hükmüne yer verildiği ve bu anlaşmanın
Pepsi tarafından imzalanarak Turkcell’e gönderildiği anlaşılmıştır.
Yapılan incelemelerde mobil pazarlama kampanyalarını düzenleyen firmaların çok
büyük bir oranda FMCG “fast moving consumer goods”, “dayanıksız tüketim malları”
ya da “hızlı tüketim malları” üreten ve sunan firmalar oldukları görülmüştür. Bu
ürünler gündelik ihtiyaçları karşılamaya yönelik genellikle temel ihtiyaç maddesi
niteliği gösteren (hijyen, gıda, akaryakıt ve giyim) ve kısa zaman aralıklarında sıkça 1700
kullanılan genellikle kısa raf ömrüne sahip ve göreceli olarak düşük fiyatlı hizmet ve
ürünlerdir.
Hızlı tüketim malları kategorisindeki ürünlerin tek bir ürün özelinde getirdiği gelir
genellikle düşük olmakla beraber, tüm tüketicilerin hemen hemen her gün satın aldığı
mallardan oluşmaları nedeniyle bu ürünler toplamda büyük miktarlarda satılmakta,
firmaların esas kârları bu şekilde oluşmaktadır. Sektördeki firmalar için kârlarını
artırabilmelerinin yolu, fiyatlarda yapılacak bir değişiklikten çok satılan ürün miktarının
artırılmasından geçmektedir. Bu nedenle hızlı tüketim malları sektöründe faaliyet
gösteren firmalar için asıl önemli olan parametre, satılan ürün miktarıdır. Bu
çerçevede, raf ömrü kısa olan hızlı tüketim mallarının tüketiciyle buluştuğu perakende 1710
noktalarında, söz konusu ürünlerin sürekli bulunmasının temini sektördeki firmalar
için büyük önem arz etmektedir. Satılan ürün miktarının ve buna bağlı olarak mal
arzının sürekliliğinin büyük önem taşıdığı bir sektörde faaliyet gösteren firmalar için
başlıca önemli hususlar pazarlama faaliyetleri, etkin bir dağıtım sisteminin varlığı ve
hızla değişen tüketici talebini karşılayabilecek bir üretim planlamasının
oluşturulmasıdır.
Dolayısıyla yoğun rekabetin yaşandığı bu alanlarda geleneksel firma yaklaşımı,
dağıtım ve pazarlama kanallarını en etkin biçimde kullanarak tüketimi artırmak ve
rakip ürünler karşısında kendi ürünlerinin tercih edilmesini sağlamaktır. Birbirlerine
yakın ikame edilebilirliğe sahip ve neredeyse homojen ürünlerin yer aldığı bir 1720
sektörde, tüketici gözünde farklılaşmanın yolu yoğun reklam harcamasından
geçmektedir. Ürünlerin tüketiciler tarafından kısa aralıklarla ve kısa süreli karar
süreçlerinin ardından satın alınması, tüketici tercihlerini etkilemek adına firmaların
değişik reklam ve pazarlama tekniklerini yoğun bir biçimde kullanmasına yol

açmaktadır. Bu nedenlerle hızlı tüketim malları sektöründe faaliyet gösteren
firmaların harcamalarının önemli bir bölümünü reklam ve pazarlama faaliyetlerine
yönelik harcamalar oluşturmaktadır. Ayrıca tüketici tercihlerindeki ve bunun
sonucunda talepteki değişiklikleri takip etmek ve hızlı bir şekilde bu değişikliklere
cevap verebilmek için firmaların tüketici tercihlerindeki değişim ve yaklaşımları
ölçebilmeleri önem arz etmektedir. Bu nedenle özellikle bu alanda faaliyet gösteren 1730
firmaların kitle iletişim mecralarında marka bilincinin oluşması ve ürün tanıtımın
gerçekleştirilmesi için yoğun bir reklam faaliyeti içerisinde oldukları ve mobil
pazarlama mecrasının niteliksel özellikleri dolayısıyla FMCG markalarının bu ortamı
sıklıkla kullandıkları görülmektedir.
Bu açıklamalar çerçevesinde “Turkcell’liler Kazanır” sloganının içerdiği anlam
itibarıyla Turkcell markasının ve buna bağlı olarak rakip operatör markalarının tüketici
algısı üzerindeki etkisinin özellikle vurgulanması gerekmektedir. Kontör/dakika
hediyesi, bu ürünün maliyetleri, iletişimin tüketiciler için önemi ile FMCG ürünlerinin
nitelikleri itibarıyla sık sık kullanılan fakat diğer ihtiyaçlara (beyaz eşya, sağlık, konut,
araba) görece düşük fiyatlı ürünler olması dikkate alındığında, mobil pazarlama 1740
kampanyalarına katılımı motive eden ve bu kampanyaların düzenlenmesini olanaklı
kılan uygun bir araçtır.
Turkcell’in mobil pazarlama alanının bir alt segmenti olan kontör/dakika hediye edilen
kampanyalara diğer GSM operatörlerinin giriş yapmasını engellemesinin ya da bu
hedef doğrultusunda haksız çabalar içinde bulunmasının iki amacı bulunmaktadır. İlk
amaç mobil pazarlama faaliyetleri içersinde kontör/dakika kampanyaları aracılığıyla
yaratılan gelirin elde edilmesidir. İlkine nazaran daha stratejik olan ikinci amaç,
tüketicilerin sürekli etkileşim içinde oldukları hızlı tüketim malzemeleri yoluyla, FMCG
sektörünün karakteristik özelliği olan yoğun reklamlar ve tüketim alışkanlıkları sonucu
Turkcell markasının diğer GSM operatörleri ürün ve hizmetlerinden üstün olduğu 1750
imajının tüketiciler nezdinde yaratılmasıdır.
Kararın önceki kısımlarında da yer verildiği üzere, teşebbüslerin ticari akıl, etkinlik,
yenilikçilik vb. objektif gerekçelere dayanarak menfaatlerini korumaları, ürün ve
hizmet ve varlıklarına değer kazandırmaları doğal haklarıdır. Soruşturma
kapsamında ihlal olarak değerlendirilen husus ise bu hakkın kullanılmasında
benimsenen yöntemin objektif ve haklı gerekçelere dayanmamasıdır.
Şöyle ki Avea tarafından “Turkcell’liler Kazanır” logosunun bulunduğu kampanyalara
katılımlarının ne olacağı sorusuna yönelik verilen ve Kurum kayıtlarına 25.5.2009
tarih ve 3627 sayı ile giren cevapta aşağıdaki kaygılar ifade edilmiştir:
“Yukarıda açıklandığı üzere "Turkcell’iler Kazanır" tek başına bir logo olarak 1760
algılanmamalıdır. Bu uygulama gerek bu logonun yer aldığı uygulamaların içeriği ve
etkisi gerekse ortaya sermiş olduğu irade/niyet bakımından Turkcell’in bugüne değin
sürdürmekte olduğu tüm münhasır (tekelci) tutumun en bariz yansımasıdır.
Daha fazla tüketici kitlesine kucak açmak arzusu içinde olan Avea'nın, sunmakta
olduğu hizmetlerin çeşitlenmesine yönelik motivasyonu ilgili pazarın
serbestleşmesine, yani ilgili pazar faaliyetlerinin etkin bir biçimde sürdürülmesine
bağlı olduğu açıktır. Bu halde, yerleşik işletmecinin neden olduğu/olabileceği anti
rekabetçi uygulamaların her türlüsünün - en başta tüketicilerin aleyhine olacağından -
önlenmesini savunan Avea'nın, bu gibi anti rekabetçi uygulamaları desteklemeyeceği
tabiidir. 1770

Turkcell’iler Kazanır" logosunun yer aldığı/alacağı bir kampanyanın esasen
Turkcell'in münhasır uygulamalarının bir yenisi olarak şirketimizin bu tip
kampanyalarda zaten yer alamayacağı göz önünde bulundurulduğunda; Şirketimizin
bu tekelci uygulamalar karşısında ortaya koyduğu (ve savunduğu) en keskin tutum
Turkcell hakkında Kurumunuza intikal ettirilen yasal başvurudur.”
Vodafone tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 8.7.2009 tarih ve 4754 sayı ile
giren evrakta yer alan başlıca hususlara aşağıda yer verilmektedir:
“Vodafone olarak multi [çok sayıda] operatör katılımlı kampanyalarda, operatör
aboneleri arasında herhangi bir ayrımcılık yapılmadığı takdirde her zaman yer almak
isteriz ve bu yönde çalışmaktayız. 1780
Bu doğrultuda, “Turkcell’liler Kazanır” logolu kampanyalarda da Turkcell ve Turkcell
abonelerine sağlanan faydalarla eşit koşullarda yer almak ve logomuzu da eşit
koşullarda kullanmak şartıyla yer almak isteriz.”
Vodafone’un yazısından “ayrımcılık yapılmadığı takdirde” ifadesinden, sadece
Turkcell kullanıcılarına değil Vodafone kullanıcılarına da kontör/dakika hediyesi
verilebilmesinin talep edildiğini anlaşılmaktadır. Bu bağlamda GSM faydasının
sadece Turkcell tarafından verilmesinin sağlanmasına yönelik Turkcell uygulamaları
rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması olarak değerlendirilmiştir. Buna ek olarak yine
Vodafone’un ifadelerinde yer alan “ve logomuzu da eşit koşullarda kullanmak şartıyla
yer almak isteriz” ifadesinden Vodafone’un, Turkcell’in yürütmekte olduğu, 1790
“Turkcell’liler Kazanır” ifadesinde somutlaşan stratejisi ile bağdaşmaz bir durum
içersinde bırakıldığı anlaşılmaktadır.
Şöyle ki, ilk yazılı savunmasında Turkcell’in markanın korunması hakkı ile ilgili olarak,
“Turkcell’in başka operatörlerin logolarının bulunduğu bir reklamda kendi logosunun
bulunmasında sakınca görmesinin haklı bir yaklaşım olduğu, bu yaklaşımın
markasını korumaktan başka hiçbir amaç taşımayacağının açık ve net olduğu”
açıklaması yapılmaktadır. Yukarıda Avea ve Vodafone tarafından yapılan
açıklamaların, Turkcell’in açıklamaları da göz önüne alındığında makul olarak
değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Dosya kapsamında Turkcell’in sunmuş olduğu hizmetlerin “olmazsa olmaz ürün” 1800
niteliğine değinilmiştir. Dolayısıyla mobil pazarlama kampanyası hazırlamak
isteyecek bir teşebbüsün öncelikle Turkcell’den bu hizmeti temin etmesi gerekliliği
açıktır. Böyle bir kampanyada “Turkcell’liler Kazanır” logosunun kullanılması karşılığı
verilecek indirim teşebbüslerin kontör maliyetlerini %(….) azaltmaktadır. Dolayısıyla
markalar, kontör maliyetlerini %(….) azaltmak ya da daha çok kullanıcıya ulaşmak
konusunda bir tercihe zorlanmaktadırlar. Böyle bir zorlama ise kullanılan motto ya da
sloganın ifade ettiği anlam ve rakip operatörler nezdinde doğurduğu etkiler nedeniyle
haksız bir uygulama olarak değerlendirilmektedir.
Varılan sonuç itibarıyla, “Turkcell’liler Kazanır” logosu ve sadece “Turkcell” yalın
logosunun kullanılmasının ve bu kapsamda verilecek indirimlerin yarattığı etkiler 1810
bakımından bir ayrım görüldüğünün daha açık bir şekilde anlaşılması için, Turkcell’in
sadece yalın logosunun ya da “Turkcell’liler Kazanır” mottosunun yarattığı haksız etki
benzeri etki doğurmayacak herhangi bir işaretin kullanılması halinde verilecek
indirimlerin soruşturma kapsamında değerlendirilen hususlar içinde yer almadığını,

böyle bir davranışın teşebbüsün markasını tanıtma amacını aşmadığı ve münhasırlık
karşılığı olmadığı sürece verilecek indirimlerin dışlayıcı bir nitelik
sergilemeyebileceğinin belirtilmesi gerekmektedir.
Bu nedenlerle, Turkcell tarafından uygulanan ve tüketiciler gözünde Turkcell’in
rakiplerine nazaran daha iyi bir ürün olduğu izlenimini oluşturmaya yönelik stratejinin
bir parçası olduğu anlaşılan, “Turkcell’liler Kazanır” logosunun kampanyalarda 1820
kullanılması karşılığı kampanya sahibi firmalara fayda sağlanması uygulamasının,
Turkcell’in konuya ilişkin açıklamaları ve niyeti gösterir belgeler de göz önünde
bulundurularak 4054 sayılı Kanun’un 6 (a) maddesi kapsamında “Ticarî faaliyet
alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel
olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan
eylemler” kapsamında ihlal olarak değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I.7.3.5. Uygulamaların Pazardaki Etkisi
Yapılan incelemeler neticesinde Turkcell tarafından mobil pazarlama kampanyası
düzenlemek isteyen firmalara önce doğrudan münhasırlık koşulu getirildiği, bunun
ardından yaşanan süreçte üç operatörün katılımıyla düzenlenen kampanyalarda 1830
kontör/dakika dışında GSM faydasının sadece Turkcell’den verilmesi koşulu getirildiği
son olarak ise caydırıcı bir fiyatlama stratejisi çerçevesinde münhasırlık karşılığı
indirim sağlandığı tespit edilmiştir.
Bu uygulamaların pazarda ne tür bir etki yarattığı Turkcell’in ilgili pazarlardaki pazar
payları ve bugüne kadar düzenlenen kampanyaların hangi operatörler üzerinden
düzenlendiği bilgisi üzerinden ortaya konulmaktadır.
Turkcell’in dosya kapsamında ihlal olarak değerlendirilen uygulamalarının
gerçekleştirebilmesi ancak bu teşebbüsün GSM hizmetleri pazarındaki konumundan
ve sunmuş olduğu hizmetlerin olmazsa olmaz ürün niteliğinde olmasından
kaynaklanmaktadır. Bu bakımdan, pazardaki kapama etkisinin boyutlarının 1840
anlaşılması için öncelikle Turkcell’in GSM pazarındaki payının değerlendirilmesi
yerinde olacaktır.
GSM pazarında faaliyet gösteren her üç operatör birbirine benzer büyüklükteki
kapsama alanına sahiptir. Örneğin Turkcell, 31.12.2008 itibarı ile toplam nüfusun %
98,78'ini kapsamaktadır. Buna karşın pazarda en az paya sahip olan Avea’nın
Türkiye nüfusunun kapsama oranı ise %95’tir. Bu bağlamda, mobil pazarlama
hizmetleri pazarı bakımından asıl önemli olan pazarın ne kadarının kapsandığından
ziyade pazarda ne kadar kişiye erişim sağlandığıdır. Dolayısıyla analiz bakımından
öne çıkan etken erişilen abone sayısı ve bu aboneler üzerinden kazanılan cirodur.
Aşağıdaki tablodan da görüldüğü üzere Turkcell’in ciro üzerinde pazar payı %(….)-1850
(….), abone sayısı üzerinden pazar payı ise %(….)-(….) seviyesinde yatay bir seyir
izlemektedir.
Tablo 5: Ciro ve Abone Sayısı Üzerinden Hesaplanmış Pazar Payları (%)
2007 2008 2009 (Ocak-Mart)
Teşebbüs Ciro
Üzerinden
Abone
Sayısı
Üzerinden
Ciro
Üzerinden
Abone
Sayısı
Üzerinden
Ciro
Üzerinden
Abone
Sayısı
Üzerinden
Turkcell (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Vodafone (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Avea (….) (….) (….) (….) (….) (….)

Dosya bakımından Turkcell’in GSM hizmetleri pazarındaki pazar payının mobil
pazarlama hizmetleri pazarındaki pazar payına ne şekilde yansıdığı büyük önem
taşımaktadır. Zira bu pazardaki pay yukarıda da belirtildiği üzere, doğrudan
Turkcell’in GSM pazarındaki payından kaynaklanmaktadır.
Tablo 6: Mobil Pazarlama Hizmetlerinin Sunumu İçin Gerekli Olan Altyapı Hizmetleri Pazarında Pazar
Payları (%)
2007 2008
Teşebbüs Pazar Payı Pazar Payı
Turkcell (….) (….)
Vodafone (….) (….)
Avea (….) (….)
Tablodaki pazar payı verileri GSM pazarındaki sonuçlardan çok farklı sonuçlar ortaya 1860
koymaktadır. Örneğin 2007 yılında32 GSM pazarında toplam %40 civarında pazar
payı elde eden Vodafone ve Avea mobil pazarlama hizmetleri pazarında ciro elde
edememiştir. 2007 yılında (ve öncesinde) tüm mobil pazarlama kampanyaları
Turkcell üzerinden düzenlenmiştir. 2008 yılında Vodafone ve Avea pazara girmeyi
başarabilseler de teşebbüslerin elde ettikleri pazar payları GSM pazarındaki paylarını
yansıtmayan bir biçimde %(….) olarak gerçekleşmiştir. Nitekim gerek Vodafone
gerekse Avea tarafından gönderilen veriler incelendiğinde pazara girişin ancak
Rekabet Kurulu’nun 27.12.2007 tarih ve 07-92/1191-461 sayılı kararının ardından
gerçekleşmeye başladığı anlaşılmaktadır.
Mobil pazarlama hizmetleri pazarına ilişkin olarak ortaya konan durum kontör/dakika 1870
hediye edilen kampanyalar üzerinden değerlendirildiğinde daha da çarpıcı hale
gelmektedir:
Tablo 7: Kontör/Dakika Faydası İçeren Kampanyalar Bakımdan Pazar Payları
2007 2008
Teşebbüs Ciro (TL) Pazar Payı (%) Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Turkcell (….) (….) (….) (….)
Vodafone (….) (….) (….) (….)
Avea (….) (….) (….) (….)
Kontör/ dakika faydası içeren kampanyalara bakıldığında 2007 yılında yine Vodafone
ve Avea’nın ciro elde edemediği görülmektedir. Benzer şekilde, 2008 yılında da
Turkcell’in pazar payının %(….)’un üzerinde gerçekleştiği görülmektedir. Vodafone
ve Avea tarafından gönderilen veriler incelendiğinde, bu gelirlerin temel olarak Eylül
2008’den sonra düzenlenen dört33 adet üç operatörlü kampanyadan kaynaklandığı
anlaşılmaktadır. Vodafone ile Avea arasındaki ciro farkının ise Pepsi ve Vodafone
tarafından ortak düzenlenen “Ramazan Kampanyası”ndan kaynaklandığı 1880
görülmektedir.
Bu noktada GSM pazarındaki pazar payları ile mobil pazarlama ve kontör/dakika
faydası içeren kampanyalardaki pazar payları arasındaki uçurumun neden
kaynaklandığı ihlalin tespiti bakımından önem kazanmaktadır. Akla gelen makul

32 Tablo 2007 ve 2008 verilerinden oluşmakla birlikte gerek Avea’nın gerekse Vodafone’un 2007
öncesinde de belirtilen pazarda herhangi bir ciro elde etmediği belirtilmelidir.
33 Turkcell’e göre 2008 yılında (….) adet üç operatörün katıldığı kampanya düzenlenmiştir.

cevaplar arasında Turkcell dışındaki operatörlerin bu hizmeti sağlayamadıkları, bu
konuda bir istekleri olmadığı, istekleri olsa bile mobil pazarlama kampanyası
düzenlemek isteyen firmaların Turkcell dışındaki operatörlerle çalışmayı tercih
etmedikleri yer almaktadır. Vodafone ve Avea’nın bu hizmeti sağlayabildiği ve
sağlamak istediği, bu hizmeti sağlayabilecek altyapıya sahip olduğu, mobil pazarlama
kampanyası düzenlemek isteyen firmaların bu yönde bir isteği olduğu tespitlere ilişkin 1890
bölümde ortaya konmuştur. Dolayısıyla, pazar paylarındaki farklılığın anılan
nedenlerden kaynaklanmayabileceği görülmektedir. Bu bağlamda, söz konusu pazar
payları arasında bu tür bir bağın aranmasının doğru olmadığı öne sürülebilecektir. Bu
konuda da 16.3.2009 tarihinde Aerodeon çalışanı tarafından Turkcell çalışanlarına
gönderilen e-posta dikkat çekicidir. E-postada POAŞ tarafından üç operatörün de
katılımıyla düzenlenen kontör/dakika kampanyasının katılım dağılımına yer
verilmektedir. Buna göre kampanyaya katılanların %(….)’sı Turkcell aboneleri,
%(….)’i Vodafone aboneleri ve %(….)’u da Avea aboneleridir. Kampanyadaki katılım
oranlarının teşebbüslerin pazardaki konumlarını yaklaşık olarak yansıttığı
görülmektedir. Bu veriden yola çıkarak, herhangi bir engelleme olmadığında, GSM 1900
pazarındaki durumun mobil pazarlama hizmetleri pazarındaki ve kontör/dakika
faydası içeren kampanyalardaki pazar paylarına yansıyacağı görülmektedir.
25.9.2008 tarih ve 6415 sayılı evrakta, 2007 Aralık ayı itibarıyla kontör/dakika hediye
edilen kampanyalarda “Reklam Masrafı Katılım Payı” indirimi elde eden firmaların
listesine yer verilmektedir. Söz konusu listede (….) kampanyaya yer verilmekle
birlikte bu kampanyaların hiçbirisinde diğer GSM operatörlerinden kontör/dakika
hediye verilmemektedir.
Kurum kayıtlarına 29.5.2009 tarih ve 3781 sayı ile giren yazıda da 25.9.2008 tarih ve
6415 sayılı yazıda belirtilen kampanyalardan sonra düzenlenen ya da yakın bir
tarihte düzenlenmesi konusunda anlaşmaya varılmış kampanyalara yer verilmektedir. 1910
Anılan belgelere göre yalnızca (….) tanesi 2008 yılında, (….) tanesi ise 2009 yılında
olmak üzere toplam (….) adet kontör/dakika hediye edilen mobil pazarlama
kampanyası üç operatörün katılımıyla düzenlenmiştir. 2009 yılına ilişkin sonucun,
yürütülen soruşturmanın etkisiyle Turkcell’in baskıcı uygulamalarının gevşemesinden
kaynaklandığı kanaati oluşmuştur.
Gerek pazar payı karşılaştırmasından gerekse düzenlenen kampanyaların
operatörler arasındaki dağılımından elde edilen veriler Turkcell’in yukarıda yer verilen
uygulamaları ile birlikte değerlendirildiğinde, uygulamanın pazarda Vodafone ve
Avea’yı dışlayıcı bir etki doğurduğu ortaya çıkmaktadır.
I.8. Hakkında Soruşturma Yürütülen Tarafın Savunmalarının Değerlendirilmesi 1920
I.8.1. Usule İlişkin Savunmalar
I.8.1.1. Rekabet Kurulu’nun Elektronik Haberleşme Sektöründe Yetkili Olmadığı
İddiası
Turkcell tarafından gönderilen yazılı savunmada yer alan iddialardan ilki, 5809 sayılı
Elektronik Haberleşme Kanunu'nun (EHK) 7. maddesine göre, elektronik haberleşme
sektöründe rekabete aykırı davranış ve uygulamaları inceleme, soruşturma ve gerekli
tedbirleri alma yetkisi ve görevinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na (BTK)
verildiğidir. Buna göre 5809 sayılı Kanun’un gerek 4054 sayılı Kanun’dan daha sonra
yürürlülüğe girmiş olması, gerekse 4054 sayılı Kanun’a göre özel kanun niteliği

taşıması gerekçeleriyle Rekabet Kurumu'nun, elektronik haberleşme sektöründe, 1930
rekabete aykırı davranıldığı iddiasıyla soruşturma açma ve idari para cezası da dahil
olmak üzere herhangi bir idari yaptırım uygulama yetkisi bulunmadığı öne
sürülmektedir.
Sektörel düzenleme bulunan pazarlarda Rekabet Kurulu’nun yetkilerinin sınırı,
haklarında soruşturma yürütülen teşebbüslerce sıklıkla tartışma konusu
yapılmaktadır.
4054 sayılı Kanun ekonominin tüm sektörlerine uygulanmakta ve herhangi bir sektörü
açık ya da örtülü biçimde 4054 sayılı Kanun uygulaması dışına çıkaran yasal bir
düzenleme bulunmamaktadır34.
Bu durumun elektronik haberleşme sektörü açısından da geçerli olduğu, soruşturma 1940
sürecinde yürürlüğe giren ve elektronik haberleşme mevzuatının temelini oluşturan
5809 sayılı Kanun hükümlerinden de açıkça görülmektedir. Teşebbüsün Rekabet
Kurulu’nun yetkisiz olduğu iddiasının dayanağını oluşturan “Rekabetin Sağlanması”
kenar başlığını taşıyan, 5809 sayılı Kanun’un 7. maddesinin 1. fıkrası şu şekildedir:
“[BTK], 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
hükümleri saklı kalmak kaydıyla, elektronik haberleşme sektöründe rekabete aykırı
davranış ve uygulamaları re’sen veya şikâyet üzerine incelemeye, soruşturmaya ve
rekabetin tesisine yönelik gerekli gördüğü tedbirleri almaya, görev alanına giren
konularda bilgi ve belgelerin sağlanmasını talep etmeye yetkilidir.”
Bu bağlamda kanun koyucunun BTK’ya 5809 sayılı Kanun kapsamında yetki ve 1950
görev verirken 4054 sayılı Kanun’un hükümlerini saklı tuttuğu görülmüştür.
Bu aşamada 5809 sayılı Kanun’un Kurum’un Görev ve Yetkileri başlıklı 6.
maddesinde yer verilen “Bu Kanun ve bu Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere
aykırı olarak, elektronik haberleşme sektöründe ortaya çıkan rekabet ihlallerini
denetlemek, yaptırım uygulamak, mevzuatın öngördüğü hallerde elektronik
haberleşme sektöründe rekabet ihlallerine ilişkin konularda Rekabet Kurumundan
görüş almak” hükmünden hareketle hem Rekabet Kurulu’nun hem de BTK’nın
rekabet ihlalleri ile ilgili soruşturma yapma yetkisi olduğu görülmektedir.
Bu bağlamda 5809 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen hükmü dikkat ile
değerlendirilmelidir. Kanun koyucu 5809 sayılı “Kanun ve bu Kanuna dayanılarak 1960
yapılan düzenlemelere aykırı” olarak ortaya çıkan rekabet ihlalleriyle, tasvir edilen
şekilde ortaya çıkmayan ama yine de rekabet ihlali olan davranış ve fiiller arasında
ayrım yapmaktadır. Dolayısıyla farklı iki kurumun aynı fiil ve davranışları denetleme
yetkisi olduğu iddiasının gerçeklerle bağdaşır olmadığı kanaatine varılmıştır.
Yine aynı Kanun’un 7. maddesinin 2. fıkrasında ise: “Rekabet Kurulu, elektronik
haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve
devralmalara ilişkin olarak vereceği kararlar da dahil olmak üzere elektronik

34 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun bankalar arası birleşme ve devralma işlemlerini
düzenleyen 19. maddesinin bu kapsamda bir istisna teşkil ettiği öne sürülebilir. İlgili madde hükmüne
göre;
“Bankaların bu Kanun hükümlerine göre birleşme, bölünme ve devirlerinde 6762 sayılı Türk
Ticaret Kanunu ile devir veya birleşmeye konu bankaların toplam aktiflerinin sektör içindeki paylarının
yüzde yirmiyi geçmemesi kaydıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 7, 10 ve 11
inci maddeleri hükümleri uygulanmaz.”

haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda, öncelikle Kurumun
görüşünü ve Kurumun yapmış olduğu düzenleyici işlemleri dikkate alır.” hükmü yer
almaktadır. 1970
Bu hüküm göz önünde bulundurularak, kanun koyucunun elektronik haberleşme
sektöründe, 5809 sayılı Kanun’da öngörülen haller hariç, Rekabet Kurulu’nun karar
verebileceği konusunda herhangi sınırlamaya gitmediği sonucuna varılmıştır. Nitekim
anılan düzenleme yürürlüğe girmeden önce yürürlükte bulunan 2813 sayılı Kanun’un
7. maddesinin son fıkrası gereğince Telekomünikasyon Kurumu’ndan 27.10.2008
tarih ve 3858 sayı ile görüş talep edilmiş, talep edilen görüş 12.01.2009 tarih ve 375
sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Turkcell tarafından elektronik haberleşme
sektöründe tek yetkili olduğu öne sürülen BTK’nın görüşü bu anlamda önem
kazanmaktadır. Anılan görüşte:
“Kurumumuz tarafından 28.12.2005 tarih ve 27037 sayılı Resmi Gazete ile ilan 1980
edildiği üzere Turkcell’in mobil şirketlere erişim, çağrı başlatma ve çağrı sonlandırma
pazarlarında etkin piyasa gücüne (EPG) sahip olduğu göz önüne alındığında,
Turkcell’in uygulamış olduğu kampanyalara sadece kendisinden katılım sağlanması
şartı getirmiş olup olmadığının incelenmesinin önem arz ettiği değerlendirilmektedir.
Zira AB rekabet hukuku kapsamında loyalty rebate başlığı altında incelenmekte olan
sadakat indirimi uygulaması, komisyon, ilk derece mahkemesi (CFI), ve Avrupa
Adalet Divanı (ECJ) tarafından detaylı bir analize tabi tutulmaksızın
yasaklanmaktadır. Bununla birlikte kurumumuz tarafından hazırlanan konuya ilişkin
rapordan anlaşıldığı üzere:
1.Söz konusu kampanyaların rekabet açısından mobil haberleşme hizmetleri 1990
pazarında Turkcell’in konumunu güçlendirebileceği ve
2.Tüketici mağduriyetlerine yol açabileceği
değerlendirilmektedir.”
ifadelerine yer verilmekte, bir başka deyişle Rekabet Kurulu’nun yürüttüğü
soruşturma ve yetki bakımından ulaşmış olduğu sonuç desteklenmektedir.
Öte yandan, EHK’nun 7. maddesi 2. fıkrası gereğince soruşturma raporunun tebliğini
takiben BTK’dan tekrar görüş istenmiş, Kurumuz kayıtlarına 16.9.2009 tarih ve 6711
sayı ile giren görüşte
“Şikayet konusu kampanyaların rekabet açısından perakende seviyede mobil
haberleşme hizmetleri piyasasında Turkcell’in konumunu güçlendirdiği ile tüketici 2000
mağduriyetlerine yol açtığının anlaşılması durumunda Rekabet Kurumu tarafından
hazırlanan 09.07.2009 tarih ve SR/09-04 sayılı Soruşturma Raporu kapsamında
ulaşılan ve yapılması düşünülen idari işlem ile mutabık kalındığına ilişkin görüşün
tarafınıza iletilmesi gerektiğine karar verilmiştir.”
ifadeleri kullanılmış, her iki kurumun faaliyet alanları arasında işlemi sakatlayıcı bir
örtüşme olduğuna dair bir yorum getirilmemiştir.
Benzer şekilde, Danıştay tarafından alınmış kararlarda da Rekabet Kurulu’nun yetkisi
tanınmıştır. Örneğin, Danıştay 13. Dairesi, 2006/1219 esas nolu, 2008/4195 sayılı
Kararı’nda, “…telekomünikasyon sektöründe yaşanacak rekabet ihlalini belirleme ve
bu konuda yaptırım uygulama görevi Rekabet Kurumu’na verilmiştir” ifadeleriyle 2010
Turkcell’in yaptığı savunma ile benzer içeriğe sahip savunmaları kabul etmemiştir.

Yukarıdaki yer verilen değerlendirmeler ışığında, anılan hükmün herhangi bir surette
Rekabet Kurulu’nun elektronik haberleşme sektöründe 4054 sayılı Kanunu uygulama
konusundaki yetkisini dışlamadığı görülmektedir. Dolayısıyla, Turkcell’in ilk yazılı
savunmasında belirtilen, kanun koyucunun elektronik haberleşme sektöründe
kamunun müdahale yetkisinin münhasıran BTK tarafından uygulanmasını tercih ettiği
iddiasının bir dayanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
I.8.1.2. Soruşturma Açılması Hakkındaki Kararın 4054 Sayılı Kanun’a Aykırı
Olduğu İddiası
Turkcell tarafından, Rekabet Kurulu’nun 14.8.2008 tarihli önaraştırma ve 9.10.2008 2020
tarih ve 08-57/915-M sayılı soruşturma kararının 4054 sayılı Kanun’un 55/1
maddesine aykırı olduğu ifade edilmektedir. Turkcell, savunmasında, Rekabet
Kurulu’nun 14.8.2008 tarihli önaraştırma ve 9.10.2008 tarih ve 08-57/915-M sayılı
soruşturma kararlarının mobil pazarlama kampanyalarında
 Kontör dakika hediye edilmesi ve
 Bu konudaki reklamlar için yapılan finansal katkılar
ile ilgili olarak alındığını ifade etmekte ancak Rekabet Kurulu’nun, aynı konuda aynı
şikayetçi teşebbüs olan Avea’nın 2.4.2008 tarihli şikayet başvurusunu incelemiş
olduğu 12.08.2008 tarih ve 08-39/507-184 sayılı kararı ile işbu yürütülmekte olan
soruşturmayla ilgili kesin kararını vermiş olduğu iddia edilmektedir. 2030
Rekabet Kurulu’nun anılan kararının 120 ila 140. satırlarında aşağıdaki ifadelere yer
verilmektedir;
“Turkcell’in göndermiş olduğu bilgilendirme yazısı kapsamında 07-92/1191-461 sayılı
Rekabet Kurulu kararının gereğini yerine getirdiği sonucuna varılmaktadır.
Dolayısıyla başvuru sahibinin;
- Turkcell’in kontör hediye edilen kampanya sözleşmeleri kapsamında
münhasır çalışmaya devam ettiği ve
- 1.7.2007 tarihinden bu yana geçen sürede, ilgili pazarda imzaladığı
anlaşmalar ya da protokoller yoluyla Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği
iddialarına yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem 2040
yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmaktadır.”
2.4.2008 tarihli başvuruda, diğer hususlara ek olarak, Rekabet Kurulu’nun
27.12.2007 tarih ve 07-92/1191-461 sayılı kararında Turkcell’in şikayet konusu
uygulamalarının Kanun’un yalnızca 4. maddesi kapsamında değerlendirildiği, aynı
uygulamaların Kanun’un 6. maddesi kapsamında da değerlendirilmesinin ve adı
geçen şirket hakkında soruşturma açılarak gerekli yaptırımların uygulanmasının talep
edildiği görülmektedir.
4054 sayılı Kanun'un 55. maddesinin 1. fıkrasında, "Kurulun nihaî kararlarına, tedbir
kararlarına, para cezalarına ve süreli para cezalarına karsı kararın taraflara
tebliğinden itibaren süresi içinde Danıştay’a başvurulabilir. Bu süre içinde yargı 2050
yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir." hükmüne yer verilmiştir.
Turkcell savunmasında Rekabet Kurulu'nun yukarıdaki tespitleriyle;

 Kontör hediye edilen sözleşmeler kapsamında Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 4. ve 6. maddelerine göre inceleme yapıldığı,
 Bu incelemenin sonucuna göre Turkcell'in Kanun'un 4. ve 6. maddesini ihlal
etmediği ve bu nedenle bir işlem yapılmasına gerek olmadığı,
 Şikayetçi teşebbüsün itiraz mercii olarak Danıştay'a başvurması gerektiği
sonucuna ulaşmış olduğu çıkarımını yapmaktadır.
Bu çıkarım sonucunda Turkcell tarafından, Avea’nın kontör hediye edilen
sözleşmeler kapsamındaki iddiaları ile ilgili olarak itirazını Danıştay'a yapmak yerine 2060
Kurul'a şikayetini yenilemiş olduğu ve aynı konudaki bu şikayet üzerine Rekabet
Kurulu yukarda yer verilen kararına ve Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
55/1 maddesine aykırı olarak, 14.8.2008 tarihinde önaraştırma ve 9.10.2008 tarihinde
soruşturma kararı alındığı ifade edilmekte ve dolayısıyla Rekabet Kurulu’nun almış
olduğu soruşturma kararıyla 08-39/507-184 sayılı ve 4054 sayılı Kanun’un 55/1.
maddesine aykırı karar almış olduğu iddia edilmektedir.
Avea tarafından yapılan 27.08.2007 tarih ve 5686 sayılı başvuru üzerine alınan 07-
86/1087-M sayılı Rekabet Kurulu kararı ile Turkcell hakkında önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Avea başvurusunda özetle;
 Turkcell firmasının, bağlantılı çalıştığı reklam ajansları yoluyla hizmet tedarikini 2070
tek elden satın alma şartına bağladığı,
 Bu nedenle firmaların, pazarda %60 paya sahip olan bir teşebbüsü dışarıda
bırakarak başarılı bir kampanya gerçekleştiremeyeceği düşüncesiyle
münhasıran Turkcell ile çalışmak zorunda kaldıkları,
 Hizmet tedariki teklifi ile gidilen firmaların, Turkcell’in bahse konu şartı
nedeniyle Avea ile çalışmayacaklarını ifade ettikleri
iddialarına yer verilerek; 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi kapsamında Turkcell’e
Katıl Kazan türü kampanyalarda, firmalara tek elden satın alma yükümlülüğü içeren
münhasırlık uygulamasına son vermesinin bildirilmesi ve Turkcell firmasının 4054
sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiğinin tespit edilmesi ve bu firmanın idari 2080
para cezası ile cezalandırılması talep edilmiştir
Bu başvuruya istinaden yapılan önaraştırma kapsamında Turkcell’de yapılan yerinde
inceleme esnasında 26.11.2007 tarihinde düzenlenen Bilgi Tutanağı ile “Mobil
pazarlama ajansları ve/veya kampanya düzenleyen firmalarla yapılan anlaşmaların
matbu (tip) sözleşmeye bağlı olması durumunda bu sözleşmenin, matbu sözleşmenin
yokluğu halinde tüm sözleşmelerin onaylı örneği” talep edilmiş, bu talep yazısına
cevaben Turkcell tarafından gönderilen evrak 05.12.2007 tarih ve 8032 sayı ile
Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiş ve bu bilgiler dosya kapsamında Rekabet
Kurulu’nca değerlendirilmiştir.
Yürütülen önaraştırma kapsamında Turkcell’den elde edilen sözleşmeler incelenmiş 2090
ve Rekabet Kurulu tarafından, Turkcell’in sözleşmelerde bulunan münhasırlık hükmü
dolayısıyla pazarı kapattığı iddia olunan şikayet konusu ile ilgili olarak, yalnızca,
“İçerik Temin, Reklâm & Pazarlama, Sunucu Barındırma, Uygulama Geliştirme &
İşletme Hizmet Çerçeve Sözleşmesi”nin 10.12 maddesinde münhasırlık
hükmünün yer aldığı tespit edilmiştir.

Bu tespit ertesinde yapılan değerlendirmeler sonucunda Rekabet Kurulu tarafından;
“Katma değerli hizmetlerin sunumuna yönelik olarak taraflarca imzalanmış olan
anlaşmaların Rekabet Kurulu’nun 10.2.2005 tarih ve 05-10/86-33 sayılı kararı ile grup
muafiyeti kapsamında olduğu anlaşılmakla birlikte, Turkcell’in pazar payı göz önüne
alındığında, söz konusu anlaşmaların, Kurul’un kararından sonra yürürlüğe giren 2100
2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin 2. maddesi uyarınca Tebliğ kapsamı dışında kaldığına; ayrıca yapılan
değerlendirmeler sonucunda mobil pazarlama hizmetleri pazarında faaliyet gösteren
firmalarla yapılan anlaşmalarda yer alan münhasırlık şartının, 4054 sayılı Kanun‘un
5. maddesinin (c) bendi kapsamında ilgili pazardaki rekabeti önemli ölçüde ortadan
kaldırdığı yönünde ciddi ve yeterli deliller bulunması nedeniyle bireysel muafiyetten
yararlanamayacağına, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olduğuna,
Bu çerçevede, 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesi uyarınca Tebliğ kapsamı dışında kalan 2110
anlaşmaların, derhal 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen şartlara
uygunluğunun sağlanmasının gerektiği hususunda teşebbüse görüş yazısı
gönderilmesine”
oybirliği ile karar verilmiştir.
Yukarıda da yer verildiği üzere, Rekabet Kurulu’nun 12.08.2008 tarih ve 08-39/507-
184 sayılı kararında değerlendirilen;
 Turkcell’in kontör hediye edilen kampanya sözleşmeleri kapsamında münhasır
çalışmaya devam ettiği ve
 1.7.2007 tarihinden bu yana geçen sürede, ilgili pazarda imzaladığı
anlaşmalar ya da protokoller yoluyla Kanun’un 4. maddesi ve 6. maddelerini 2120
ihlal ettiği
iddialarının tekrarlandığı görülmüştür. Yukarıda da değinildiği üzere Avea’nın
başvurusuna istinaden ve Turkcell’in münhasır sözleşmeler yoluyla markaların Avea
ile çalışmasını engelleyerek pazarı kapattığı iddiaları çerçevesinde yürütülen
önaraştırma kapsamında Turkcell’den istenen bilgiler değerlendirilmiş ve Rekabet
Kurulu tarafından, yalnızca İçerik Temin, Reklâm & Pazarlama, Sunucu Barındırma,
Uygulama Geliştirme & İşletme Hizmet Çerçeve Sözleşmesi’nin 10.12
maddesinde münhasırlık hükmünün yer aldığı tespit edilebilmiş, dolayısıyla
kampanya sözleşmeleri kapsamında münhasır çalışılmaya devam edildiği iddiaları
reddedilmiştir. 2130
14.8.2008 tarih ve 08-50/756-M sayılı önaraştırma yapılmasına dair karar
kapsamında Turkcell’de yapılan yerinde incelemede Pepsi tarafından imzalanarak
Turkcell’e gönderildiği anlaşılan ve münhasırlık hükmü içeren 8.8.2008 tarihli
sözleşmenin bulunması üzerine yine anılan önaraştırma kapsamında Turkcell
tarafından gönderilen bilgilendirme yazısı içeriğinde yer alan;
“02.09.2008 tarihinde yapılan yerinde incelemede Kurumunuzun uzmanları
tarafından bir örneği alınan ve Şirketimiz ile Pepsi arasında 08.08.2008 tarihinde
imzalanmış olan “Kampanya Çerçeve Sözleşmesi ek Protokol”’ün matbu bir
sözleşme olmadığını, bu protokol’ün bugüne kadar sadece Pepsi ile imzalanmış

olduğunu ve söz konusu protokol çerçevesinde düzenlenmiş bir kampanya 2140
bulunmadığını bilgilerinize sunarız.”
ifadeleriyle Turkcell’in kampanya düzenleyen firmalarla sözleşmeler yoluyla münhasır
çalışmadığı hususu Turkcell tarafından da teyit edilmektedir.
Yürütülmekte olan işbu soruşturmaya dayanak olan önaraştırma kapsamında
Avea’nın Rekabet Kurumu kayıtlarına 9.5.2008 tarih ve 2915 sayı ile giren
başvurusunda yer alan, diğer iddiaların yanı sıra “Turkcell’in Kurul kararında yer alan
sözleşmelerden münhasırlık şartını çıkardığı, fakat mobil pazarlama ajanslarına bu
defa da kendisinin yer almadığı hiçbir proje ve kampanya için rakip operatörlere
bağımsız olarak hizmet sunmayacağı ve bu firmaların öncelikli olarak kendi
hizmetlerini pazarlayacağı yönünde şartlar sürdüğü” iddiaları değerlendirilmiştir. 2150
Yapılan önaraştırma kapsamında Turkcell’de yapılan yerinde incelemede,
soruşturma bildiriminde de yer verildiği üzere Turkcell’in çeşitli firmalar ile imzaladığı
sözleşmelerde var olduğu iddia edilen münhasırlık hükümleri yoluyla değil ancak fiili
bir takım uygulamaları ile pazarı rakiplerine kapattığı ve 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettiği yönünde ciddi belgeler elde edilmiştir.
Yukarıda ifade edilen iddia ve delillerin yer aldığı 26.9.2008 tarih ve 2008-2-151/ÖA-
08-AA sayılı Önaraştırma Raporu Rekabet Kurulu tarafından değerlendirilerek, yine
Avea’nın yukarıda tarih ve sayısına yer verilen başvurusu reddedilmiş: “Turkcell’in
kontör ve dakika hediye edilen kampanyalarda çeşitli uygulamalarıyla reklam veren
firmalarla fiilen münhasır çalışmaya devam ederek mobil pazarlama hizmetlerinin 2160
sunumu için gerekli olan alt yapı hizmetleri pazarında 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti için,
aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca adı geçen teşebbüs hakkında soruşturma
açılmasına” karar verilmiştir.
Yürütülmekte olan soruşturmayla ilgili süreçlerin yukarıda yer verilen özetinden de
anlaşılacağı üzere, teşebbüsün savunmasında yer verdiğinin aksine, Rekabet Kurulu
12.8.2008 tarih ve 08-39/507-184 sayılı kararı ile yürütülmekte olan soruşturmayla
ilgili kesin kararını vermiş değildir. Rekabet Kurulu’nun bu kararında, Avea’nın, bir
önceki başvurusunda yer alan, Turkcell’in üçüncü şirketlerle imzaladığı
sözleşmelerde yer verdiği münhasırlık hükmü yoluyla pazarı rakiplerine kapattığı 2170
iddialarının yenilenmiş olduğu görülmüş ve bu şikayet reddedilmiştir.
Karara esas soruşturmaya dayanak teşkil eden önaraştırma kapsamında ise
Turkcell’in mobil pazarlama mecralarını kullanacak markalara yönelik fiili
uygulamaları yoluyla pazarı rakiplerine kapamaya çalıştığına dair çeşitli deliller
değerlendirilmektedir. Dolayısı ile Avea’nın şikayetinin reddedildiği 12.8.2008 tarih ve
08-39/507-184 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile Turkcell hakkında soruşturma
açılmasına karar verilen 9.10.2008 tarih ve 08-57/915-M sayılı Rekabet Kurulu
kararlarının konuları, benzer pazarları ilgilendirmekle birlikte, tamamen farklıdır. Bu
açıklamalar neticesinde Turkcell’in yukarıda yer verilen savunmasının geçerli
olmadığı kanaatine varılmıştır. 2180
I.8.1.3. 4054 Sayılı Kanun’un 44. Maddesinin 2. Bendine Aykırı Davranıldığı
İddiası
Usule ilişkin üçüncü iddia ise soruşturma heyetinin Kanun’un 44. maddesinin 2.
bendine aykırı davrandığına ilişkindir. Mobil pazarlama ajansları ve müşterilerinin

soruşturma konusuna ilişkin verdikleri bilgiler ve görüşlerin gerçekleri yansıtma
bakımından hayati önem taşıdığı düşüncesiyle, ajanslardan ve müşterilerden elde
edilen bilgi ve görüşleri yansıtan tüm belgelerin Turkcell’e temin edilmesinin talep
edildiği, ancak, bu talebin reddedildiği ve bu durumun Kanun’un 44. maddesinin 2.
bendine ve hukuka aykırılık teşkil ettiği öne sürülmektedir.
Turkcell tarafından ortaya konulan bu iddialara dayanak olarak Danıştay 13. Daire 2190
Başkanlığı’nın 2006/891 esas numaralı ve 2007/2812 sayılı kararı gösterilmektedir.
Turkcell tarafından atıf yapılan Kanun’un 44. maddesine aşağıda yer verilmektedir:
“Kurul adına hareket eden ve Kurul tarafından belirlenip görevlendirilen
raportörlerden oluşan bir heyet, soruşturma safhasında bu Kanunun 14 üncü
maddesinde düzenlenen bilgi isteme ve 15 inci maddesinde düzenlenen yerinde
inceleme yetkilerini kullanabilir. Belirlenen bu süre içinde lüzum gördükleri evrakın
gönderilmesini ve her türlü bilginin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden
isteyebilir. Kurulun soruşturma safhasında, bu Kanunu ihlal ettiği iddia edilen kişi
veya kişiler, kararı etkileyebilecek her türlü bilgi ve delili her zaman Kurula
sunabilirler. 2200
Haklarında soruşturmaya başlandığı bildirilen taraflar sözlü savunma hakkını
kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili düzenlenmiş
her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir nüshasının
kendilerine verilmesini isteyebilir.
Kurul, tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları
kararlarına dayanak yapamaz.”
Turkcell tarafından yöneltilen iddiaların, Danıştay 13. Daire Başkanlığı’nın 2006/1456
esas numaralı ve 2008/4211 sayılı kararı ile de benzerlik gösterdiği dikkat
çekmektedir. Söz konusu dosyada, İçdaş Çelik Enerji Tersane ve Ulaşım Sanayi A.Ş.
(İçdaş) tarafından 4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, birinci 2210
yazılı savunmanın yapılabilmesi amacıyla iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli
bilginin verilmesi gerektiği, ancak bunun yerine getirilmediği, bu nedenle Kanun’un
44. maddesinin ikinci fıkrasının ihlâl edildiği iddia edilmiştir.
Mahkeme tarafından:
“Kanun'un 43. maddesi gereğince, Kurul'un başlattığı soruşturmalarla ilgili olarak,
tarafların ilk yazılı savunmalarını kullanabilmeleri açısından, iddiaların türü ve niteliği
hakkında yeterli bilgiyi ilgili taraflara göndermesi gerektiği düzenlendiği halde,
Kanun'un 44. maddesinde, haklarında soruşturmaya başlandığı bildirilen tarafların,
sözlü savunma hakkını kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri ile
ilgili düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir 2220
nüshasının kendilerine verilmesini isteyebilecekleri belirtilmek suretiyle bu şekilde
istenen her türlü evrakın ve delilin taraflara verileceği zorunluluğunun düzenlenmediği
görülmektedir. Nitekim Kurul'un bu yönde takdirini kullanmasının işlemin
hukukîliğine etkisi, Kanun'un 44. maddesinin son fıkrasında öngörüldüğü
üzere, tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları
kararlarına dayanak yapamayacağı çerçevesinde değerlendirilmesi
mümkündür.”

ifadeleri kullanılmıştır. Danıştay’ın ilgili kararında da yer bulduğu üzere, Kurul,
tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına dayanak
yapmamak ile yükümlü olup, incelemeler sırasında elde edilmiş her türlü delilin 2230
taraflara sunulması gibi bir zorunluluk altında da bulunmamaktadır. Soruşturma
heyeti tarafından soruşturma raporunda yer verilen her türlü bilgi ve belgenin ticari
sırlardan arındırılmış bir hali taraflara sunulmuş olunduğundan, tarafların, hukuka
aykırılık iddiasının geçerli olmadığı sonucuna varılmıştır.
I.8.2. Esasa İlişkin Savunmalar ve Söz Konusu Savunmaların Değerlendirilmesi
I.8.2.1. İlgili Pazara İlişkin Savunmalar
Savunmada yer alan bir diğer husus ilgili ürün pazarlarının "GSM hizmetleri pazarı"
ve "GSM hizmetleri pazarında yapılan reklamlar pazarı" olduğudur. Yürütülmekte
olan soruşturma kapsamında incelenen konunun Turkcell müşterilerinin
kampanyalarında hediye ettikleri kontör/dakikaların satışı ve bu satışlara ilişkin 2240
reklamlarda müşterilere finansal katkı yapılması olduğu, bu nedenle, söz konusu
hizmetin GSM hizmetleri pazarında gerçekleşen bir satış olarak, bu alanda yapılan
finansal katkıların da, Turkcell açısından kontör/dakika satışını arttırıcı bir işlem
olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Bu kapsamda, Turkcell’in
gerçekleştirdiği faaliyetin basit bir kontör satışı olduğu, bu kanaldan satılan
kontör/dakikaların da GSM hizmetleri alanında satılan kontör/dakikaların da aynı
amaçlar doğrultusunda kullanıldığı, aynı teknikle yüklendiği, yani bu ürünler arasında
bir ikame bulunduğu, bu nedenle ilgili ürün pazarı olarak GSM hizmetleri pazarının
benimsenmesi gerektiği iddia edilmektedir.
Kurul, aşağıda yer verilen gerekçelerle Turkcell’in gerçekleştirilen faaliyetlerin basit 2250
bir kontör satışı olduğu yönündeki değerlendirmelerine katılmamaktadır.
Kararda detaylı bir şekilde değerlendirmeye yer verilmiş olan mobil pazarlama
hizmetlerinin, alışılagelmiş GSM hizmetleri kanalı üzerinden gerçekleşen satışlardan
büyük farklılık gösterdiği anlaşılmıştır. Mobil pazarlama faaliyetlerinin diğer reklam
kanallarına yeni ve alternatif bir kanal teşkil ettiği, diğer kanallara nazaran daha
ölçülebilir ve interaktif bir nitelik taşıdığı, bu kanal aracılığıyla yapılan pazarlama
faaliyetlerinin geri dönüşünün çok yüksek olduğu, bunun yanı sıra düzenlenen mobil
pazarlama kampanyalarının, reklam veren markaların, reklam ve medya ajanslarının,
mobil pazarlama ajanslarının, içerik sağlayıcı konumunda firmaların ve GSM
operatörlerinin parçası olduğu bir değer zincirinin ürünü olarak ortaya çıktığı Turkcell 2260
çalışanları tarafından da kendilerince hazırlanan ve bu kararda da 7 numaralı belge
olarak kendisine atıf yapılan “Mobil Pazarlama” başlıklı sunumda ortaya konmaktadır.
Bu noktada belirleyici olan unsurun, mobil pazarlama kampanyası çerçevesinde
kontör satın alan markaların bu kontör/dakikaları doğrudan kendi iletişim ihtiyaçları
doğrultusunda değil, markaları/ürünleri hakkında bilgi vermek, marka/ürün
tanıtımlarını yapmak, satışlarını artırmak, tüketicilerin marka/ürüne yönelik tutumları
üzerinde etkili olmak gibi amaçlar uyarınca son kullanıcılara ulaştırmaları olduğu
görülmüştür.
Özetle, mobil pazarlamanın sektörel uzmanlık gerektiren bir tanıtım, pazarlama ve
reklamcılık faaliyeti olması ve bu alanda GSM hizmetleri geneline kıyasla oldukça 2270
farklı bir iş modeli uyarınca faaliyet gösterilmesi gibi farklar göz önünde alındığında
GSM hizmetleri pazarında gerçekleşen bir kontör/dakika satış işlemi ile mobil

pazarlama mecrası aracılığıyla gerçekleşen bir kontör dakika satışı arasında hiçbir
nitelik farkı bulunmadığı ve her iki faaliyetin aynı ilgili ürün pazarında tanımlanması
gerektiği iddiası geçerli bir iddia olarak görülmemiştir.
İlgili pazar tanımına ilişkin savunmada ifade edilen ikinci husus, soruşturma
raporunda yer verilen ilgili ürün pazarı tanımının, Rekabet Kurulu'nun soruşturma
açıldığına ilişkin olarak Turkcell'e yaptığı 22.10.2008 tarihli bildirimde ve Rekabet
Kurulu'nun Turkcell'in mobil pazarlama ajanslarıyla münhasır çalışmasını yasaklayan
27.12.2007 tarih ve 07-92/1191-461 sayılı kararlarında yer verilen pazar 2280
tanımlarından farklılık gösterdiğidir.
Bu konuya ilişkin olarak Turkcell tarafından öncelikle, soruşturma bildiriminde mobil
pazarlama hizmetleri, mobil pazarlama hizmetlerinin sunumu için gerekli olan altyapı
pazarı ve GSM hizmetleri pazarı olmak üzere üç farklı pazar tanımına gidildiği ve
bildirimin sonuç kısmında “altyapı hizmetleri pazarında hakim durumda bulunan
Turkcell uygulamalarının” incelendiğinin bildirildiği, buna karşın mobil pazarlama
hizmetlerinin sunumu için gerekli olan altyapı pazarının soruşturma raporunda ilgili
pazar olarak belirlenmediği öne sürülmektedir.
Mobil pazarlama hizmetlerinin sunulması için gerekli olan altyapı GSM operatörleri
tarafından sağlanmaktadır. Düzenleyici yapının izah edildiği bölümde değinildiği 2290
üzere henüz ülkemizde mobil pazarlama hizmetlerine yönelik bir yetkilendirme
yapılmamıştır. Bu nedenle mobil pazarlama hizmetleri gelir paylaşımı iş modeli
kullanılarak GSM lisans sözleşmeleri kapsamında sadece GSM operatörleri
tarafından sunulmaktadır. Bu alanda yasal olarak mobil pazarlama ajanslarının bu
hizmetleri sunarken kendi nam ve hesaplarına çalışamıyor olmalarından ötürü GSM
altyapı hizmetlerine yönelik bir talepten, dolayısıyla fiili olarak var olan bir altyapı
pazarından bahsetmek mümkün değildir. Bu nedenle mobil pazarlama hizmetlerinin
sunumu için gerekli olan altyapı pazarının GSM hizmetleri pazarının bir parçası
olarak değerlendirilmesinin daha uygun olduğu kanaatine varılmıştır.
I.8.2.2. Kontör/Dakika Hediye Edilen ve GSM Faydaları Verilen Kampanyalarda 2300
Turkcell'in Tek Marka Zorunluluğu Getirmediğine İlişkin İddialar
Savunmada yer alan bir başka iddia, soruşturma raporunda yer verilen delil ve
belgelerin Turkcell'in tek marka zorunluluğu getirildiğini ispatlamadığıdır. Savunmada,
sözleşmeler aracılığıyla düzenlenen ve fiili uygulamalarla mobil pazarlama
firmalarıyla Turkcell arasında tesis edilen münhasırlık ilişkisinin söz konusu olduğu
Ocak 2008 öncesi ve sonrası olmak üzere iki farklı dönemden bahsetmenin mümkün
olduğu, Rekabet Kurulu’nun 27.12.2007 tarih ve 07-92/1192-461 sayılı kararıyla
Turkcell’e yüklenen, Turkcell’in sözleşmelerinin Kanun’un 5. maddesine uygun hale
getirilmesi yükümlüğü uyarınca mobil pazarlama ajansları ve tüm katma değerli
hizmetler veren tedarikçileriyle fiili ya da hukuki münhasırlık ilişkisine son verildiği 2310
ifade edilmektedir. Buradan hareketle 27.12.2007 tarih ve 07-92/1192-461 sayılı
karardan önceye dayanan hiçbir delilin yürütülmekte olan soruşturmada
değerlendirilemeyeceği öne sürülmektedir.
Yapılan değerlendirmeler sonucunda soruşturma konusu ihlalin bütüncül bir nitelik
sergilediği ve soruşturma konusu Turkcell davranışlarının farklı dönemler altında
değerlendirilmesini gerekli kılacak herhangi bir hukuki gerekçenin var olmadığı
kanaatine varılmıştır. Bir önceki başlık altında değerlendirildiği üzere soruşturma
konusu Turkcell fiillerini ya da ihlalin konusunu, mobil pazarlama ajansları ile var olan

münhasırlık ilişkisinden kaynaklanan davranışlar değil, fakat markalar nezdinde ister
mobil pazarlama ajansları kanalıyla olsun ister markalara yönelik doğrudan bildirimler 2320
yoluyla olsun Turkcell’in dışlayıcı davranışları oluşturmaktadır. Bu bakımdan
Turkcell’in yukarıda yer verilen savunması haklı bir savunma olarak kabul
edilmemiştir.
Turkcell tarafından öne sürülen bir diğer iddia ise, şikayetin yapıldığı tarih itibarıyla
Avea’nın şikayete konu hizmetleri sunması ile ilgili altyapısının henüz hazır olmadığı,
bu nedenle pazarda bir belirsizliğin mevcut olduğu, bu belirsiz dönemde yazılmış her
türlü ifadenin gerçeğe dayanmayan ifadeler olduğu, dolayısıyla yapılan tespitlerin fiili
duruma yönelik tespitler olmasının söz konusu olamayacağıdır.
Turkcell’in kurumsal bir politika olarak benimsediği anlaşılan, rakiplerin var olduğu
kontör/dakika kampanyaları içinde yer almama şeklinde gerçekleşen eylemi, ihlalin 2330
gerçekleştiğinin tespiti bakımından, ilgili tarih ve öncesi itibarıyla rakipler tarafından
bu hizmetin teknik olarak sunulabiliyor ya da sunulamıyor olmasından bağımsız
olarak değerlendirilmektedir. Turkcell tarafından uygulanan protestonun rakiplerinin
potansiyel müşterileri dolayısıyla pazardaki talep doğrultusunda bu teşebbüslerin
yatırım yapma güdülerini, iş planı oluşturma, yeni hizmetler sunma imkanlarını
ortadan kaldırabilecek nitelikte olduğu sonucuna varılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ve Kararda yer verilen tespitler göz önüne alınarak, yeni
doğmuş bir rekabet ortamından bahsedebilmesi mümkün olmamakta, ancak
doğmakta olan bir rekabet ortamından bahsedilebilmektedir. Yerinde incelemelerde
elde edilen belgelerle ortaya konulduğu gibi yeni doğmakta olan bu rekabet ortamının 2340
gelişiminin de Turkcell’in uygulamaları tarafından engellendiği görülmüştür. Buna ek
olarak, rakip operatörlerin teknik olarak soruşturma konusu hizmetleri sunabilir
olduğu döneme ilişkin olarak Turkcell’in dışlayıcı davranışlarını ortaya koyan birçok
belge de kararda yer almaktadır. Dolayısıyla, soruşturma konusu eylemler
bakımından Turkcell’in hem potansiyel hem de fiili rekabeti sınırlandırdığı ve ortadan
kaldırdığı tespit edilmiştir.
Öte yandan, yeni bir rekabetçi ortamda Turkcell’in nasıl davranacağına ilişkin bir
belirsizlik yaşadığı kabul edilse bile, münhasırlık sonucunda piyasada rakiplerini
dışlayıcı uygulamaların rekabet karşıtı etkiler doğurduğu tartışılmaz bir gerçektir.
Nitekim, Turkcell uygulamaları sonucunda GSM hizmetleri pazarında anlamlı rakipler 2350
olan Vodafone ve Avea’nın mobil pazarlama hizmetleri pazarında marjinal oyuncular
haline geldiği Kararda açıkça görülmektedir.
Mevcut belgelerden Turkcell çalışanlarının rakip GSM operatörlerinin teknik olarak bu
hizmeti sunabileceği bilgisine vakıf oldukları anlaşılmaktadır. Bu nedenle bu konuda
belirsizliğin hakim olduğunu öne sürerek bu süreç içerisinde yazılmış her türlü
ifadenin gerçeğe dayanmayan ifadeler olduğu ileri sürülemeyecektir.
Tüm bunlara ek olarak, rakip operatörlerin bu hizmeti teknik olarak sunmaya hazır
olup olmadıkları bilgisi, hizmetten faydalananların kampanya düzenleyen firmalar
olduğu göz önünde bulundurulduğunda, Turkcell’in delil olarak değerlendirilen
yazışmaları yapmasını zorunlu kılacak bir bilgi değildir. Bu bakımdan ilgili belgelerin, 2360
değerlendirme kısmında ayrıntısına yer verildiği üzere, Turkcell’in rakiplerini
dışlamayı amaçlayan soruşturma konusu davranışlarını ortaya koyan ve anlamlı bir
bütünü oluşturan unsurlar olduğu kanaatine varılmıştır.

Bir diğer savunma, içerikleri ne olursa olsun Turkcell’in kendisi adına görüş beyan
etmeye, karar almaya, temsil ve imzaya yetkili olmayan personel tarafından ve resmi
olmayan yollarla beyan edilen görüşlerin Turkcell’in gerçek iradesini göstermek
bakımından delil gücünde kabul edilemeyeceği yönündedir.
7.7.2009 tarih ve 4744 sayı ile Kurum kayıtlarına giren belgeden de görüleceği üzere
soruşturma kapsamındaki yazışmaların tamamı Turkcell’in mobil pazarlama biriminde
çalışan ve aralarında üst düzey yöneticilerin de bulunduğu kişiler arasında 2370
gerçekleştirilmektedir.
Soruşturma raporu 22. belgede yer alan, Turkcell’in üç operatörün kampanyalara ne
zaman izin vereceğinin değerlendirildiği yazışmalarda Turkcell çalışanı tarafından
kullanılan “Değerlendirme sorumlusu bizim ekip olduğundan eş zamanlı diğer
kontaklarla şu an bir değerlendirme yapmana gerek yok” ifadesinden adı geçen
kişilerin Turkcell’in politikalarının belirlenmesinde yetkili kişiler olarak
değerlendirilebileceği sonucu çıkmaktadır.
Soruşturma raporu 13. Belgede yer alan yazışmalardan mobil pazarlama alanında
çalışan personelin belirlenecek kurum stratejisini oluştururken regülasyon
bölümünden görüş aldıkları, bu görüş çerçevesinde oluşturulan kurumsal politikanın 2380
teşebbüsün üst düzey yöneticileri konumunda bulunan kişiler ile paylaşıldığı
görülmektedir. Dolayısıyla alınan politika kararlarının şirketin üst düzey yöneticileri ve
hukuk departmanlarının gözetiminde gerçekleştiği söylenebilecektir.
Bu konu hakkında belirtilmesi gerekli son husus, ihlal kanıtı olarak değerlendirilen
belgelerin içeriklerinin fiiliyata geçen olaylarla paralellik sergilemekte ve bu olaylara
açıklık getirmekte olduğudur. Yapılan incelemede belgelerde adı geçen şahısların
sözleşmelerin oluşturulmasında, fiyatların belirlenmesinde, kampanyaların
kurgulanmasında, onaylanmasında ve mobil pazarlama işine ilişkin diğer
gerekliliklerin yerine getirilmesinde, diğer bir ifade ile fiilen bu işin yürütülmesinde
sorumlu kişiler oldukları anlaşılmıştır. Dolayısıyla Turkcell’in, kendisi adına görüş 2390
beyan etmeye, karar almaya, temsil ve imzaya yetkili olmayan personel tarafından
yapılan yazışmalardan ötürü sorumlu tutulamayacağı iddiası olağan çalışma
koşullarının gerçekleriyle bağdaşmamaktadır. Ayrıca, sistematik olarak hayata
geçirildiği anlaşılan uygulamaların her ne şekilde olursa olsun Turkcell personeli
tarafından yürürlüğe konulması ya da bu davranışların engellenmesi Turkcell’in kendi
sorumluluğu altında bulunmaktadır. Sonuç olarak, elde edilen belgelerin Turkcell’in
kurumsal politikasının hayata geçirildiğini açıkça ortaya koyan ve dosya kapsamında
değerlendirilen diğer bilgi ve belgelerle uyumlu bir şekilde bağdaşan unsurlar olduğu
kanaatine varılmış, teşebbüsün söz konusu belgelerin delil olarak kabul
edilemeyeceği savunması haklı bir savunma olarak değerlendirilmemiştir. 2400
Bu başlık altında öne sürülen bir diğer iddia Turkcell’in başka operatörlerin logolarının
bulunduğu bir reklamda kendi logosunun bulunmasında sakınca görmesinin haklı bir
yaklaşım olduğu, bu yaklaşımın markasını korumaktan başka hiçbir amaç
taşımayacağının açık ve net olduğudur.
Karar kapsamında Rekabet Kurulu’nun, Turkcell’in logosunun nasıl kullanılması
gerektiği konusunda bir değerlendirmesi bulunmamaktadır. Yürütülen soruşturma ile
değerlendirilen husus, Turkcell tarafından uygulanan fiillerin münhasır çalışılması
sonucunu doğurup doğurmadığı ve rakiplere pazarın kapanıp kapanmadığıdır.
Teşebbüslerin markalarını ve dolayısıyla markayı belirten her türlü işareti korumaları

en doğal haklarıdır. Bu hak sadece Turkcell için değil tüm GSM operatörleri için 2410
geçerli bir haktır. Bu bağlamda ilgili bölümde yer verilen açıklamalardan da
görüleceği üzere dosya kapsamında Turkcell logosunun kullanılmasına ya da
korunmasına ilişkin değil “Turkcell’liler Kazanır” logosunun kullanılmasının şartları ve
yarattığı duruma ilişkin değerlendirmelere yer verilmektedir.
Diğer yandan savunmada kastedilen husus, Turkcell logosunun bulunduğu yerde
diğer GSM operatörlerin logosunun bulunmasının Turkcell açısından sakınca
doğurduğu ise, rakip GSM operatörleri kampanyalara dahil olduğu sürece Turkcell’in
kendi logosunu kampanyalara ilişkin tanıtım ve görsellerde kullanmama hakkı her
zaman mevcuttur. Buna karşın, ticari tanıtıcı işaretlerin, şirket politikaları gözetilerek
onaylanması yoluyla markanın korunmasını sağlamak hakkının, rekabetin 2420
sınırlandırılması sonucunu doğuracak şekilde, başkalarının zararına kullanılıyor
olmasını hukuk sistemimizin korumayacağı kanaatine varılmıştır.
Savunmada yer verilen ve bu başlık altında değerlendirilebilecek son husus, mevcut
dosya ile Rekabet Kurulu tarafından alınan 4.5.2009 tarih ve 04-32/377-95 sayılı
Frito-Lay Kararı arasında bir karşılaştırmaya gidilmesidir. Frito-Lay kararında tek
marka zorunluluğu getirildiğine dair yürütülmekte olan soruşturmaya kıyasla çok daha
açık deliller bulunmasına rağmen, Rekabet Kurulu’nun şikayet konusu uygulamaların
etkilerin sınırlı olması ve kapsamlı bir alanda uygulanmamaları gerekçeleriyle bu
uygulamaların Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma teşkil
edemeyeceğine karar verilmiş olduğu, dolayısıyla Turkcell davranışlarının da bu 2430
kapsamda değerlendirilmesi gerektiği öne sürülmektedir. Ayrıca, AB Komisyonu
tarafından da benimsenen yeni yaklaşıma göre de münhasırlık karşılığı sunulan
indirimlerin per se yasaklanması yerine, uygulamaların pazardaki etkisinin
değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Kararda “Uygulamaların Pazardaki Etkisi” başlığı altında daha önceki bölümlerde
belgeleriyle ortaya konulan Turkcell uygulamalarının ilgili pazarda ne gibi sonuçlar
doğurduğu değerlendirilmiştir. Bu kısımda yapılan değerlendirmelerde de belirtildiği
üzere iki pazar arasındaki yakın ilişki göz önüne alındığında mobil pazarlama
piyasasının rekabetçi yapısıyla, bu pazar hakkında anlamlı bir gösterge olarak
değerlendirilebilecek GSM hizmetleri piyasasının rekabetçi yapısı arasında büyük bir 2440
fark olduğu görülmektedir. GSM hizmetleri alanında Turkcell açısından anlamlı
rakipler konumundaki Avea ve Vodafone’un bu pazarla yakın ilişkili mobil pazarlama
alanında neden marjinal rakipler konumunda olduğu aydınlatılması gereken bir
durum olarak ortaya çıkmaktadır.
Kararda mobil pazarlama hizmetleri pazarındaki fiili durumun, yetkililerin kendi
aralarında yaptıkları yazışmalar sonucu belirlenen Turkcell politikalarından
kaynaklandığı ortaya konmaktadır.
Dolayısıyla, Kararda Turkcell tarafından da etki bazlı bir analiz içermesi nedeniyle
büyük önem atfedilen Frito-Lay kararına uyumlu olarak Turkcell uygulamalarının
pazarda nasıl bir etki doğurduğu kapsamlı bir biçimde incelenmiştir. Dolayısıyla, 2450
Turkcell uygulamalarının sadece yerinde incelemede elde edilen belgeler
kapsamında katı bir per se yaklaşımı çerçevesinde değerlendirildiğini söylemek
mümkün değildir. Bu Kararda Turkcell’in stratejisini ve fiili uygulamalarını ortaya
koyan belgelerin değerlendirilmesinin ötesinde, aynı zamanda bu strateji ve

uygulamalarının piyasadaki sonuçları da pazar payı analizleri ve karşılaştırmalar
yoluyla ortaya konarak rule of reason yaklaşımı benimsenmiştir.
Kararda Turkcell uygulamaları miktar indirimi kapsamında değerlendirilmemiştir.
“Turkcell’in Uygulamalarına İlişkin Teorik Çerçeve” başlıklı bölümde Turkcell
uygulamalarının gerek teorik bağlamda gerekse AB uygulaması çerçevesinde nasıl
değerlendirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Turkcell’in incelenen uygulamalarının 2460
ilgili pazarda münhasırlığa yol açması (dolayısıyla piyasayı rakiplerine kapatması)
sebebiyle miktar indirimleri olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Zira piyasanın
rakiplere kapatılması ya da dışlayıcılık sonucunu doğuran Turkcell uygulamaları
miktar indirimleri kapsamında değil caydırıcı fiyatlama/münhasırlık karşılığı indirim
başlığı altında değerlendirilmiştir.
Ayrıca savunmada söz konusu uygulamanın ne olduğu ve pazarda nasıl bir etki
yapabileceğinin en iyi pazardaki oyunculardan alınacak bilgi ve görüşler ile
anlaşabileceği düşüncesinden hareketle ve soruşturma heyetinin tüm müşteri ve
pazarlama ajanslarından gelen bilgi ve görüşlere soruşturma raporunda yer
vermemesi ve vakıf olduğu bilgi ve görüşleri Turkcell’e temin etmemesi nedeniyle 2470
özel bir şirkete bir araştırma yaptırıldığı belirtilmiştir. Buna göre araştırmanın
sonuçlarının özetle:
 Uygulamada Turkcell'in tek marka zorunluluğunu doğrudan veya dolaylı olarak
getirmediği ve fiilen Turkcell ile münhasır olarak çalışmayı tercih eden müşteri
firmaların bu tercihlerini Turkcell'in, soruşturma raporunda iddia edildiği gibi
caydırıcı fiyat sistemi ve diğer uygulamaları nedeniyle yapmadıkları,
 Fiiliyatta bu durumun ortaya çıkmasında, diğer operatörlerin yeterince hazır
olmamaları ve Turkcell’in teknik alt yapısı, marka imajı gibi yapısal faktörlerin
etkili olduğu
hususlarını ortaya koyduğu ifade edilmiş, soruşturma heyetinin sadece rapordaki 2480
belirsizlik içindeki ifadeleri içeren delillere dayanarak öne sürdüğü Turkcell'in tek
markalılığı dayattığı iddiasının uygulamada bir dayanaktan yoksun olduğu iddia
edilmiştir.
Bununla birlikte, Turkcell’in pazardaki konumu, sağladığı hizmetin “olmazsa olmaz”
niteliği ve araştırma kapsamında bilgi alınan mobil pazarlama firmaları ile müşterilerin
sürekli ve yakın iş-menfaat ilişkisinde olmaları nedeniyle Turkcell’e sundukları
bilgilerin nesnelliği konusunda şüpheler doğmuş ve bu verilerin sıhhatli veriler
olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle soruşturma kapsamında yer alan
tarafların herhangi bir baskı altında oluşmayan iradelerini yansıtır belgelere itimat
edilmiştir. 2490
Bu bağlamda 34. belgede yer alan aşağıdaki ifadelerin:
“Rekabet Kurulu mobil pazarlama ajanslarını da gezmeye başlamış: 3 operatör K&d
[kontör/dakika] ile ilgili Turkcell'in duruşunu sorguluyorlar. Biz telefonla ajanslara
gerekli bilgilendirmeyi yaptık. Hali hazırda modellendiği üzere ajanslara da konuyla
ilgili yazılı bilgilendirme yapmamız gerekmektedir. Biz bizim tarafta MMA’lere [Mobile
Marketing Agency – Mobil Pazarlama Ajansı] bilgilendirme yapacağız, aynı şekilde
Esen siz de sizin tarafa bilgilendirme yapabilirsiniz.”

Turkcell’in ve bilgi topladığı birimlerle ilişkisinin ortaya konması ve savunmada anılan
bilgilerin değerlendirilmesi bakımından önemli olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
2500


I.8.2.3. Mobil Pazarlama Pazarının Yapısı İtibarıyla Rakiplere
Kapatılamayacağına ve Anılan Pazarda Rakip Faaliyetlerinin
Zorlaştırılamayacağına İlişkin İddialar
Turkcell tarafından yapılan savunmanın bu kısmında ürün pazarının niteliklerinden
yola çıkılarak bu pazarın rakiplere kapatılmasının mümkün olamayacağı hususuna
dikkat çekilmektedir. Buna göre:
 Pazarın yeni bir pazar olması,
 Pazarın, özellikle 3G teknolojinin kullanılmaya başlanmasından sonra daha da 2510
artması beklenen yüksek bir gelişme potansiyeline sahip olması,
 Turkcell'in rakiplerinin, pazarda etkin bir şekilde faaliyet gösterebilmeleri için
gereken imkanlara 2008 yılının ortalarına doğru sahip olabilmeleri, bu alana
önemle eğilmelerinin ise daha da sonraya rastlaması,
 Pazarda çok sayıda mobil pazarlama ajansı ve kampanya düzenleme
potansiyeli olan müşteri olması
hususları dikkate alındığında, pazarın olası rakiplere kapatılması yönünde bir
çabanın başarılı olamayacağının görülebileceği iddia edilmektedir.
Aşağıda, ilgili pazara Turkcell tarafından atfedilen özelliklerin doğru olduğu varsayımı
altında her bir özellik bazında bu iddialara ilişkin cevaplar gerekçelendirilmektedir. 2520
Pazarın yeni ve gelişmekte olan bir pazar olması ve ilk giren avantajı (first mover’s
advantage) nedeniyle Turkcell’in rakiplerine karşı bir avantaj sağlaması mümkündür.
Ancak, Turkcell’in ilgili pazardaki rakiplerine karşı olan üstünlüğü tek başına pazarda
ilk olmasına bağlanamayacaktır. Turkcell bazı uygulamalarıyla müşterilerini
münhasıran kendisiyle çalışmaya zorlamakta ve hem Turkcell’in GSM pazarında
ulaştığı kitle hem de Turkcell tarafından sağlanan hizmetin olmazsa olmaz ürün
niteliği sebebiyle başarılı olmaktadır.
Öte yandan, uygulanmasına yeni başlanan 3G teknolojisinin varlığı, soruşturma
kapsamında dikkate alınamayacaktır. Zira soruşturma kapsamında, Turkcell’in
geçmiş uygulamaları incelenmekte olup inceleme döneminde 3G teknolojisi 2530
uygulamada bulunmamaktadır.
Her ne kadar Vodafone’un Nisan 2009 itibarıyla mobil pazarlama aktivitelerini
gerçekleştirmeye başlayabildiği tespit edilse de Avea tarafından 2001 yılından
itibaren gerekli teknik altyapıya sahip olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca, 1 ve 2
numaralı belgelerden Turkcell’in bu durumu en geç 2004 yılı sonu itibarıyla
engellemeye çalıştığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, Turkcell tarafından uygulanan
protesto, rakiplerinin potansiyel müşterileri dolayısıyla pazardaki talep doğrultusunda
yatırım yapma güdülerini, iş planı oluşturma, yeni hizmetler sunma imkanlarını
ortadan kaldırmaktadır.

Son olarak, pazarda çok sayıda mobil pazarlama ajansı ve kampanya düzenleme 2540
potansiyeli olan müşteri olmasının, Turkcell tarafından sunulmakta olan hizmetin
olmazsa olmaz niteliği ve Turkcell’in bahse konu uygulamaları sonucunda,
müşterilerin hemen hemen tamamının Turkcell ile münhasıran çalışması sebebiyle
geçerli bir savunma zemini sağlayamadığı kanaatine varılmıştır.
I.8.2.4. Uygulamaların Pazardaki Etkisine İlişkin Savunmaların
Değerlendirilmesi
Savunmalarda yer alan bir diğer iddia, Turkcell’in bu alandaki uygulamalarının
pazardaki etkisine ilişkindir. Savunmanın bu kısmında ilk yazılı savunmada
soruşturmaya ilişkin ilgili ürün pazarlarının "GSM Hizmetleri" ve "GSM hizmetleri
pazarında yapılan reklamlar" olduğu, bu şekilde bir pazar tanımlanmasına 2550
gidildiğinde Turkcell'in soruşturma konusu faaliyetler aracılığıyla yaptığı satışın
toplam GSM hizmetleri pazarı içindeki payının %(….), Turkcell'in müşteri firmalara
kontör/dakika satışı için yaptığı toplam finansal katkının GSM hizmetleri toplam
reklam harcamalarına oranının ise %(….) olacağı, bu nedenle Turkcell’in her iki
alandaki faaliyetlerinin de ihmal edilebilir olarak değerlendirilebileceği ifade edilmiştir.
Bu noktadan hareketle, Turkcell'in müşteri firmalara satış kanalında gerçekleştirdiği
herhangi bir eylemin toplam GSM hizmetleri pazarına veya bu pazarda yapılan
reklamlara etkisinin rekabeti bozucu, azaltıcı ve engelleyici olamayacağı sonucuna
varılmaktadır.
Mobil pazarlama hizmetlerinin GSM hizmetleri pazarının küçük bir bölümünü 2560
oluşturması, uygulamanın ihlal niteliğini değiştirmemektedir. Bu durum, ceza
takdirinde dikkate alınmış bir husustur.
I.9. Verilecek İdari Para Cezasına İlişkin Değerlendirmeler
Yukarıdaki değerlendirmeler neticesinde Turkcell’in mobil pazarlama hizmetleri
pazarındaki hakim durumunu kötüye kullandığı sonucuna ulaşılmış ve bu nedenle,
Turkcell’e uygulanacak idari para cezasının takdir edilmesi gerekmiştir.
İdari para cezaları 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinde düzenlemektedir. Anılan
maddenin üçüncü fıkrasında;
“Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara,
ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai 2570
karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün
olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından
saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası”
verileceği hükme bağlanmıştır. Aynı Kanun’un 27. maddesiyle
“Bu Kanunda yasaklanan faaliyetler ve hukukî işlemler hakkında, başvuru üzerine
veya resen inceleme, araştırma ve soruşturma yapmak; bu Kanunda düzenlenen
hükümlerin ihlal edildiğinin tespit edilmesi üzerine, bu ihlallere son verilmesi için
gerekli tedbirleri alıp bundan sorumlu olanlara idarî para cezaları uygulamak”
görev ve yetkisi Rekabet Kurulu’na verilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen maddelerine dayanılarak “4054 sayılı 2580
Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde yasaklanmış
davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyeleri ile
bunların yönetici ve çalışanlarına, aynı kanunun 16 ncı maddesi gereğince verilecek

para cezasının tespitine ilişkin usul ve esasları düzenlemek” amacıyla hazırlanan
“Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” 15.2.2009 tarih ve
27142 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde Yönetmelik hükümlerinin yürürlüğe
girmesinden önce başlatılan ancak soruşturma raporu tebliğ edilmemiş olan
soruşturmalar hakkında da uygulanacağı hükmü yer almaktadır. Dolayısıyla, anılan 2590
Yönetmelik hükümlerinin yürütülen soruşturma kapsamında Turkcell’e uygulanacağı
anlaşılmaktadır.
Yönetmeliğin 4. maddesine göre, para cezası belirlenirken;
 Öncelikle Yönetmeliğin 5. maddesi çerçevesinde temel para cezasının
hesaplanması,
 Daha sonra, Yönetmeliğin 6 ncı ve 7 nci maddeleri çerçevesinde, ağırlaştırıcı
ve hafifletici unsurlar göz önünde bulundurularak artırma ve/veya eksiltme
yapılması
gerekmektedir.
Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; kartel harici ihlallerde temel 2600
para cezasının belirlenmesinde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüs ile
teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin, nihai karardan bir önceki mali yıl
sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en
yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi
gelirlerinin binde beşi ile yüzde üçü arasında bir oranın esas alınması gerektiği ifade
edilmektedir. Yönetmeliğin 5. maddesinin 2. fıkrasında ise oranlar belirlenirken ilgili
teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücünün, ihlal neticesinde
gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususların dikkate
alınacağı belirtilmektedir. Bu bağlamda, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel
zararın ağırlığı dikkate alındığında temel para cezasının yıllık gayri safi gelirlerinin 2610
binde beşi oranında olması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yönetmeliğin 5. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinde ihlalin bir yıldan uzun, beş
yıldan kısa sürmesi halinde temel para cezasının yarısı oranında artırılması gerektiği
düzenlenmektedir. Yukarıda yapılan değerlendirmeler sonucunda dosya kapsamında
ihlal olduğu kanaatine ulaşılan uygulamaların “bir yıldan uzun, beş yıldan kısa”
sürdüğü anlaşıldığından temel para cezasının yarısı oranında artırılması gerektiği
sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, Yönetmeliğin altıncı maddesi birinci fıkrasında ağırlaştırıcı unsurlar
arasında temel para cezasının ihlalin tekerrürü halinde her bir tekrar için yarısından
bir katına kadar arttırılacağı düzenlenmektedir. 2620
Rekabet Kurulu’nun 29.12.2005 tarih ve 05-88/1221-353 sayılı, Turkcell’in Kanun’un
4 ve 6. maddelerinin ihlal edip etmediğinin tespit edilmesi konulu soruşturma kararı
ile Turkcell’in 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında hakim durumunu kötüye
kullandığına hükmedilmiştir. Söz konusu karar dikkate alındığında, mevcut kararın
Yönetmeliğin 6. maddesi 1. bendi kapsamında ihlalin tekerrürü olarak
değerlendirilmesi gerektiği ve temel para cezasının yarısı oranında arttırılması
gerektiği sonucuna varılmıştır.

Yönetmeliğin 7. maddesinde “hafifletici unsurlar” arasında “ihlal konusu faaliyetlerin
yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının çok düşük olması”na yer verilerek hafifletici
unsurların var olması durumunda temel para cezasının dörtte bir ile beşte üç 2630
arasında indirilebileceği belirtilmiştir. Turkcell’in 2007 ve 2008 yıllarına ait ciroları
sırasıyla 7.483.035.848,69 ve 8.016.051.327,94 TL olarak gerçekleşmiştir. Ancak,
mobil pazarlama hizmetleri pazarında Turkcell’in 2007 ve 2008 yıllarına ait yaklaşık
ciroları sırasıyla (….) TL ve (….) TL’dir. Bu bağlamda, Turkcell’in mobil pazarlama
alanında elde ettiği cironun yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının %(….)’den
küçük olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, temel para cezasının beşte üçü oranında
düşürülmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Her ne kadar Turkcell tarafından yürütülen inceleme sırasında kendileri tarafından
sergilenen yaklaşımın Yönetmeliğin 7. maddesi 1. bendi kapsamında “yasal
yükümlülüklerin yerine getirilmesi haricinde incelemeye yardımcı olunması” 2640
kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ifade edilse de, Turkcell’e Yönetmeliğin 7.
maddesi kapsamında öngörülen indirimin halihazırda bu maddeyle getirilebilecek
indirimin üst sınırı olarak belirlenmesinden ötürü Yönetmelik kapsamında temel para
cezasına getirilebilecek bunun ötesinde bir indirim bulunmamaktadır. Diğer yandan
Turkcell tarafından belirtilen hususların yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesinin
ötesinde bir durum olarak değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen inceleme, tespit ve değerlendirmeler sonucunda 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği tespit edilen Turkcell’e nihai karardan bir önceki
mali yıl sonunda oluşan 2008 yıllı gayri safi gelirlerinin binde dört buçuğu (‰ 4,5)
oranında idari para cezası verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 2650

J. SONUÇ
Rekabet Kurulu’nun 9.10.2008 tarih ve 08-57/915-M sayılı Kurul kararı uyarınca
yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen soruşturma raporuna, ek yazılı
görüşe, toplanan delillere, yazılı savunmalara, sözlü savunma toplantısındaki
açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin, GSM hizmetleri ve mobil pazarlama
hizmetleri pazarlarında hakim durumda bulunduğuna OYBİRLİĞİ ile,
2. Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin, ilgili pazarlardaki hakim durumunu,
a. Kontör/dakika hediye edilen kampanyalara diğer operatörlerin 2660
katılımının reddedilmesi,
b. Kontör/dakika hediye edilen kampanyalarda rakip GSM operatörlerin
başta kontör/dakika olmak üzere GSM faydası hediye etmesinin engellenmesi,
c. Turkcell tarafından kontör/dakika hediye edilecek kampanyalarda alıcı
firmalara münhasır çalışılmaması durumunda mecra ve barem indirimlerinin
uygulanmaması,
d. “Turkcell’liler Kazanır” logosunun tanıtım görsellerinde kullanılması
karşılığında indirim sağlanması

yollarıyla fiili münhasırlık yaratmak suretiyle GSM hizmetleri ve mobil pazarlama
hizmetleri pazarlarında kötüye kullandığına, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. 2670
maddesini ihlal ettiğine OYBİRLİĞİ ile,
3. Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin ihlal oluşturduğu tespit edilen
uygulamalarla aynı sonucu doğuran ya da doğurabilecek niteliğe sahip
uygulamalardan kaçınarak ihlale son vermesi gerektiğinin 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin birinci fıkrası uyarınca ilgili teşebbüse bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile,
4. 2. maddede belirtilen 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine aykırı uygulamaları
nedeniyle, aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı
Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik uyarınca Turkcell İletişim
Hizmetleri A.Ş.’ye 2008 mali yılı sonunda oluşan 8.016.051.327,94 TL 2680
(sekizmilyaronaltımilyonellibirbinüçyüzyirmiyedi Lira doksandört Kuruş) tutarındaki
gayri safi gelirinin ‰ 4,5 (binde dörtbuçuk)’u oranında olmak üzere 36.072.230,98
TL (otuzaltımilyonyetmişikibinikiyüzotuz Lira, doksansekiz Kuruş) idari para
cezası verilmesine Başkan Vekili Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI ve Kurul Üyesi
Reşit GÜRPINAR’ın farklı gerekçesi ve OYBİRLİĞİ ile
Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.



2690





23.12.2009 Tarih ve 09-60/1490-379 Sayılı
Rekabet Kurulunun Kararına İlişkin

FARKLI GEREKÇE
2700

2008 yılından önce Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Vodafone
Telekomünikasyon A.Ş.’nin mobil pazarlama hizmetlerine yönelik faaliyetinin
bulunmadığı, soruşturmanın 9.10.2008 tarihinde açıldığı ve 2009 yılında üç
operatörün katılımıyla düzenlenen kampanyaların bulunduğu dikkate alındığında;
verilen ceza miktarının uygun olduğu ve fakat ihlalin bir yıldan uzun sürdüğünden
bahsedilemeyeceği, dolayısıyla bu hususun ağırlaştırıcı unsur olarak
değerlendirilemeyeceği görüşünde olduğumdan, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’ne
idari para cezası verilmesi yönündeki karara bu gerekçe ile katılıyorum.
2710





Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Başkan V.



2720









2730






Rekabet Kurulu’nun 23.12.2009 Tarih ve 09-60/1490-379 Sayılı Kararına


FARKLI GEREKÇE 2740


Kurulumuz mezkur kararıyla , kararın 2. maddesinde belirtilen 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesine aykırı uygulamaları nedeniyle, aynı Kanun’un 16.
maddesinin üçüncü fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve
Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına
İlişkin Yönetmelik uyarınca Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’ye 2008 mali yılı
sonunda oluşan 8.016.051.327,94 TL (sekizmilyaronaltımilyonellibirbinüçyüzyirmiyedi
Lira doksandört Kuruş) tutarındaki gayri safi gelirinin ‰ 4,5 (binde dörtbuçuk)’u
oranında olmak üzere 36.072.230,98 TL (otuzaltımilyonyetmişikibinikiyüzotuz Lira, 2750

doksansekiz Kuruş) idari para cezası verilmesine karar vermiş bulunmaktadır.Anılan
bu para cezası belirlenirken 4054 sayılı yasa ile birlikte , yukarıda anılan ve Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına ilişkin Yönetmelik’in ilgili
hükümlerinin uygulanarak verilen ceza miktarının hesaplanması ile ilgili bölümünü
içeren sonuç cezaya aşağıda belirteceğim gerekçelerle katılmıyorum.

4054 Sayılı ‘’Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.maddesinin
4.fıkrasında ; ‘Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda
bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin 2760
üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun
hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan
ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar
idarî para cezası verilir. ‘’ denilmiş , son fıkrasında da ; ‘’ Bu maddeye göre verilecek
idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar, işbirliği halinde para
cezasından bağışıklık veya indirim şartları, işbirliğine ilişkin usul ve esaslar Kurulca
çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.’’ hükmü bulunmaktadır.

Bu hükümleri yorumlarsak ; Yasa Koyucu , maddenin 4.fıkrası ile
verilecek cezalarda alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların yüzde 2770
ona kadar verileceğini hükme bağlamış , son fıkrasında ise sadece ‘’ cezanın
tespitinde dikkate alınan hususlar ‘’ kavramını getirmiş ve Rekabet Kurulu’na sadece
cezanın tespitinde dikkate alınacak hususların belirlenmesine ilişkin yönetmelik
çıkarma konusunda sınırlı yetki vermiştir.Cezanın tespitinde dikkate alınacak
hususlar derken yasa koyucu neyi kastetmektedir? Burada kastedilen hangi fiillere ,
ne miktarda ceza vereceğini tespit et demek anlamında değil, 16.madde ile verilen
ceza sınırları içerisinde ( % 10 ‘a kadar) ceza takdir ederken hangi unsurlara göre
veya hangi şartların varlığı halinde cezayı ağırlaştıracaksın veya hafifleteceksin , bir
başka deyişle yasada öngörülen sınırlar içerinde ceza tayin ederken , takdir
yetkini kullanma adına hangi unsurları dikkate alarak ceza tesis edeceksin 2780
anlamındadır.Yasa koyucu Rekabet Kurulu’na , Yönetmelik yaparken hangi fiillere ne
ceza verileceğini tespit etme yolunda bir yetki verseydi o zaman yasaya ; ‘’Bu
maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespiti ve maddeye göre verilecek
idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar ‘’ kavramını birlikte getirirdi.

‘’ Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik’in ; ‘’Temel Para Cezası’’ başlığı altındaki 5.maddesinde ; ‘’ Temel para
cezası hesaplanırken, Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde yasaklanmış
davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin, 2790
nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün
olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından
saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin;
a) Karteller için, yüzde ikisi ile yüzde dördü,
b) Diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü,
arasında bir oran esas alınır.

(2) Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs
birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi
muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınır.
(3) Birinci fıkraya göre belirlenen para cezası miktarı; 2800
a) Bir yıldan uzun, beş yıldan kısa süren ihlallerde yarısı oranında,
b) Beş yıldan uzun süren ihlallerde bir katı oranında,
arttırılır.’’ denilmiş , yine 6.maddesinde Ağırlaştırıcı Unsurlar ve 7.maddesinde de
Hafifletici Unsurlar ayrı , ayrı sayılmıştır.

Yukarıda açıkça görüleceği üzere Yasa Koyucu 16.maddeye göre verilecek
cezalarda; alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların yüzde ona
kadar verileceğini hükme bağlamasına ve Rekabet Kurulu’na yukarıda geniş olarak
açıkladığımız gibi , Yönetmelikle düzenlenmesi yetki aşımı nedeniyle mümkün
olmayan bir konuda , Yönetmelikle düzenleme yapılarak belli suçlar için , belirli 2810
cezalar getirilmiş , Yine Yönetmelikte , Kanunda olmayan bir kural getirilerek alt
sınır ve yasada öngörülmeyen üst sınır belirlenmiş ve Karteller için yüzde iki ile dört
arası , diğer ihlaller içinse binde beş ile yüzde üçü şeklinde ceza verilmesi
öngörülmüştür.

Yönetmelikler , Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren konularda
yasa ve tüzük uygulanmasına yönelik yönetsel anlamdaki hukuk kurallarıdır.
Anayasanın 124.maddesine göre Başbakanlık, Bakanlıklar ve Kamu Kuruluşları
görev alanları ile ilgili yasa ve tüzüklerin uygulanmasını belirleyen yönetmelik
çıkarabilir.Anayasa’mızın 11.maddesinin 2.fıkrasına göre Kanunlar Anayasa’ya 2820
aykırı olamayacağı gibi , bu kuraldan hareketle hukukun genel ilkelerine göre;
Yönetmelikler de yasa ve tüzüklere aykırı olamayacağı gibi üst hukuk kurallarına
da aykırı olamaz. Yönetmelikler yasanın açıkça yetki vermediği bir konuda yeni
bir düzenleme yapamayacağı gibi , Yasa ile öngörülen kuralı sınırlayamaz.Yeni bir
hüküm koyamaz.

Olayımızda 4054 sayılı yasanın 16.maddesi ile konulan kural , anılan
yönetmelikle bir anlamda değiştirilmekte ve Kurulun hareket alanı
daraltılmaktadır.Yasa ile getirilmeyen ve Yönetmelik Koyucuya ceza miktarlarını ve
ceza sınırlarını saptama konusunda verilmiş bir yetki olmamasına rağmen , belirli 2830
suçlara verilecek cezaların saptanması , para cezasına alt sınır konulması ve yeni,
bir üst sınır konulması 4054 sayılı yasanın 16.maddesine aykırıdır. Öte yandan 5/1-b
bendinde; karteller dışında kalan diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü,
oranında bir ceza öngörülmesi, Yasanın 16/son maddesinde Kurulca çıkarılması için
verilen yönetmelik yetkisini aşmaktadır. Zira yönetmelik ile temel ceza tespiti
mümkün değildir. Bu nedenle yasaya aykırı bulunan Yönetmelik hükümlerine göre
ceza belirlenmesinin olanaklı olmadığı , hukuken sakat olduğu açıktır.

Bu görüşe karşı bir sav getirilebilir.’’Yönetmelik Danıştay’ca iptal
edilmediğine göre hukuken geçerlidir ve zaten verilen cezada yönetmeliğin 6. ve 7. 2840
maddeleri uygulanarak sonuç olarak cezanın, yasanın öngördüğü alt ve üst sınırlara
ulaşmaktadır.’’ Hukukun genel ilkeleri , hafifletici ve ağırlaştırıcı unsurların
bulunmadığı olayda Rekabet Kurulu’nun anılan yönetmeliğe göre alt ve üst sınır
belirleme yönünden bağlı olması karşısında bu savın bir geçerliliği olamaz.


Öte yandan , yukarıda belirtilenlerin dışında anılan Yönetmeliğin hukukun
genel ilkelerine ve kanuna aykırılıkları bulunmaktadır.Bunlar ;

1-Türk hukukunda , 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu’nun yürürlüğe
girmesi ile birlikte para cezası kalmamıştır.Bu yani rekabet otoritesinin verdiği ‘’ İdari 2850
Para Cezası’’ dır.Bu nedenle yönetmelikte geçen para cezası kavramı ceza
kanununa aykırıdır.

2-Bir başka aykırılıkta şudur; Kurulumuz kararının 96 .sayfasında aynen ’’
4054 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen maddelerine dayanılarak “4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde yasaklanmış
davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyeleri ile
bunların yönetici ve çalışanlarına, aynı kanunun 16 ncı maddesi gereğince verilecek
para cezasının tespitine ilişkin usul ve esasları düzenlemek” amacıyla hazırlanan
“Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye 2860
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” 15.2.2009 tarih ve
27142 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde Yönetmelik hükümlerinin yürürlüğe
girmesinden önce başlatılan ancak soruşturma raporu tebliğ edilmemiş olan
soruşturmalar hakkında da uygulanacağı hükmü yer almaktadır. Dolayısıyla, anılan
Yönetmelik hükümlerinin yürütülen soruşturma kapsamında Turkcell’e uygulanacağı
anlaşılmaktadır’’.denmiştir.
Ceza Hukukunun önemli konularından biriside , ceza kanunlarının zaman
bakımından uygulanmasıdır.Zaman bakımından uygulama konusunda baz alınan
husus suçun işlendiği tarihtir.Nitekim Türk Ceza Kanununun ‘’ ZAMAN 2870
BAKIMINDAN UYGULAMA’’ başlıklı 7.maddesinin 2.fıkrasında ‘’ Suçun işlendiği
zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri
farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.’’ hükmü getirilmiştir.Bu
nedenlerle ,bir ceza uygulamasında , soruşturma tarihini , kararın verildiği tarihi veya
bir başka tarihi ceza uygulamasında esas almak mümkün değildir.Ceza miktar ve
oranlarını belirleyen bu yönetmeliğin geçici birinci maddesi ile daha önce işlenen ve
soruşturma aşamasında bulunan suçlara teşmil edilmesi de yasaya ve hukukun
genel ilkelerine aykırıdır. Böyle bir uygulamanın benimsenmesi, halinde ayni tarihte
suç işleyenler yönünden soruşturma tarihinin farklı olması halinde farklı cezalar
uygulanabilecektir. Bu durum da eşitsizliğe yol açacaktır. 2880

İdare hukuku kurallarına göre Yönetmelik gibi düzenleyici işlemlere karşı iptal
davaları iki halde açılabilmektedir.Yönetmeliklerin yayımlanması üzerine ilgililer
tarafından iptali için dava açılabileceği gibi , Yönetmeliklerin bir idari işleme dayanak
olarak alınıp uygulanması ile menfaatleri haleldar olan kişiler tarafından da işlemle
birlikte , yönetmeliğin ilgili hükümlerinin de iptali yolunda dava açılabileceği
bilinmektedir.Bu nedenlerle ve yukarıda açıklamaya çalıştığım gerekçelerle , ’
Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun
Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in ; 4054
sayılı yasaya aykırı bulunan ilgili hükümlerinin iptal davasına konu olması halinde 2890
iptal edilebileceği kanısını taşımaktayım.


Yukarıda açıklanan nedenlerle, Kurulun yasaya aykırı yönetmeliğin
5.maddesini uygulamaksızın, 16.maddeye göre ve yönetmeliğin 6 ve 7.maddesinde
öngörülen olaydaki ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurları da göz önüne alıp , takdir
yetkisini kullanarak , ihlalin gerçekleştiği pazardaki cirolarında düşük oluşu ve ihlalin
bir yıldan az sürmüş olması da göz ardı edilmeksizin % 10 sınırı içinde kalmak
koşuluyla sonuç ceza miktarını 2008 mali yılında oluşan gayri safi gelirlerinin binde
biri olarak tayin etmesi gerekirken aksi yönde , Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma ,
Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde verilecek 2900
Para Cezalarına ilişkin Yönetmelik’in 5.maddesinin (b) fıkrasına göre kartel dışında
kalan ihlaller için öngörülen binde beş oranını temel ceza olarak ve aynı yönetmeliğin
7.maddesinde öngörülen hafifletici unsurlarda göz önüne alarak ; sonuçta 2008 mali
yılında oluşan gayri safi gelirlerinin binde 4,5 oranında idari para cezası tesis
edilmesi yolunda verdiği kararın 4.maddesine katılmıyorum.



Reşit Gürpınar
Kurul Üyesi 2910



Full & Egal Universal Law Academy