Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-102 (İlk inceleme)
Karar Sayısı : 09-26/535-125
Karar Tarihi : 3.6.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖR : Ümit Nevruz ÖZDEMİR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Saim ÜNALAN
İstanbul Caddesi No:65/1 Bakırköy/İstanbul 20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILANLAR:
- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza, Meşrutiyet Cad., No:71, Tepebaşı/İstanbul
- Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.
Vodafone Plaza Büyükdere Cad. No:67 34398 Maslak/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin ve Vodafone
Telekomünikasyon A.Ş.’nin kontör dağıtım sistemleri aracılığıyla rekabet ihlali 30
gerçekleştirdiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
- Başvuru sahibinin 1995 yılından itibaren Turkcell İletişim Hizmetleri
A.Ş.’nin (Turkcell) resmi bayisi olduğu,
- Kontör kartlarının büyük çoğunlukla yetkili bayiler vasıtasıyla dağıtıldığı
fakat Turkcell’in bayilere zaman zaman mal sağlamadığı, bu durum
sonucunda ara toptancıların ve tüketicilerin mağdur olduğu,
- 2004 yılından itibaren Turkcell’in kontör kartlarında kotalı satışlar, mecburi
paket uygulamaları, piyasaya mal vermeyerek karaborsa oluşturma gibi 40
faaliyetlerde bulunduğu,
- Anılan durumun Turkcell’in bazı bayilerinin yetkilerini aşırı artırmasından,
bayilere ürün pazarlama yetkisi ve hazır müşteri potansiyeli sunulmuş
olmasından kaynaklandığı,
- Turkcell’in yalnızca yetkilendirmiş bulunduğu söz konusu bayilere mal
sağladığı, bu bayilerin ise başvuru sahibinin müşterilerine başvuru
sahibinden daha düşük fiyatla mal sunabildiği,
- Aynı şikâyetlerin Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. (Vodafone) için de
geçerli olduğu
belirtilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir. 50
09-26/535-125
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.04.2009 tarih ve 2911 sayı ile giren
başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 22.5.2009 tarih ve 2009-2-
102/İİ-09-ÜNÖ sayılı İlk İnceleme Raporu 26.5.2009 tarih ve REK.0.06.00.00-
110/166 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-26 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikâyet konusuna ilişkin olarak Turkcell
İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. hakkında önaraştırma
yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. 60
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Başvuruda temel olarak Turkcell’in kontör dağıtım sistemi şikâyet edilmektedir.
Başvuruya konu olan Turkcell kontör dağıtım sistemine yönelik olarak Rekabet
Kurulu tarafından daha önce iki karar alınmıştır. Bunlardan ilki Turkcell ile Turkcell’in
distribütör ve bayilerinin Turkcell ürün ve hizmetlerinin dağıtımındaki çeşitli
uygulamaları nedeniyle 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiğine yönelik şikâyetler ile
Turkcell’in “Turkcell Extra” olarak adlandırılan firmalarla imzaladığı “Turkcell Extra
Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınması talebinin incelendiği 9.7.2008 tarih ve 08-70
44/603-230 sayılı karardır. İkincisi ise Turkcell ile 57 firma arasında imzalanacak olan
“Turkcell Dağıtım Merkezi Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınması talebinin
değerlendirildiği 9.10.2008 tarih 08-57/913-364 sayılı karardır1.
Anılan kararlarda ilgili ürün pazarları sırasıyla “SIM kart, kontör kart dağıtım,
aktivasyon ve diğer abonelik işlemleri” ve “SIM kart ve kontör kartların toptan satışı,
dağıtımı ve abonelik işlemleri” olarak, ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak
belirlenmiştir. 9.7.2008 tarih ve 08-44/603-230 sayılı kararda Turkcell’in hâkim
durumda bulunduğu tespit edilmiştir.
Söz konusu kararlarda Turkcell’in başvuruya konu olan bayilik yapılanması
değerlendirilmektedir. Buna göre, Turkcell dağıtım ağının tepesinde Turkcell 80
tarafından doğrudan satış yapılan distribütörler bulunmaktadır. Bir alt kademede ise
“Turkcell Extra”lar ve Turkcell Dağıtım Merkezleri (TDM) bulunmaktadır. Turkcell
Extralar satış yaptıkları ürünleri distribütörlerden temin ederek doğrudan kullanıcılara,
diğer Turkcell satış noktaları ile market, benzin istasyonu gibi sadece kontör kart
satışı yapan perakendecilere sunmaktadırlar. TDM’ler ise sayıları 12.000 ila 14.000’i
bulan ve dağıtım ağının en alt seviyesinde bulunan Turkcell Satış Noktalarına (TSN)
toptan kart satışı ve dağıtımı ile aktivasyon hizmeti vermektedir. Anılan kararlarda
şikâyete konu olan Turkcell dağıtım ağı aşağıdaki şema ile özetlenmektedir:
1 Rekabet Kurulu, Turkcell ile yalnızca kurumsal müşterilere yönelik hizmet veren kurumsal çözüm
merkezleri arasında imzalanan “Kurumsal Çözüm Merkezi Sözleşmesi”ne de 9.10.2008 tarih ve 08-
57/914-365 sayılı kararı ile bireysel muafiyet tanımıştır.
09-26/535-125
3
90
Özellikle 9.7.2008 tarih ve 08-44/603-230 sayılı kararda mevcut şikâyete de konu
olan piyasada Turkcell kontör sıkıntısı olmasına rağmen Turkcell’in kontör çıkışı
yapmadığına ve bazı müşterilerine kontör çıkışını engelleyerek ticari durumlarını zora
soktuğuna ilişkin iddialar da ele alınmıştır. Bu konuda;
Bir teşebbüsün piyasaya ürün sunmasında esas belirleyici unsurun üreticinin
kendi inisiyatifi olduğu ve her isteyen müşteriye (istisnai durumlar hariç)
istediği miktarda ürün çıkışı yapma zorunluluğunun bulunmadığı,
Yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bilgilerden, bu piyasada çeşitli firma
veya şahısların SIM kart ve kontör stoku yaptığı, 100
Turkcell SIM kart ve kontörlerinin satış miktarına bağlı olarak Turkcell’in
kazanç ve diğer GSM şirketlerine nazaran rekabetçi avantaj elde edeceği
düşünüldüğünde, Turkcell’in piyasaya kısıtlı sayıda kontör sunmasının şirket
menfaatine uygun olmayacağı,
Şikâyetlerin, Turkcell’in kontör çıkışını kendi dikey entegrasyonu içerisinde
piyasaya sunma isteği sonucunda, daha önce bu sistemden gelir elde eden
bazı ara firmaların bu gelirlerinden mahrum kalma ihtimalinin ortaya
çıkmasından kaynaklandığının anlaşıldığı,
TDM sistemi ile stokçuluğa ve spekülasyona dayalı olarak Turkcell ürünleri
üzerinden ticaret yaparak dönem dönem piyasada suni bir ürün sıkıntısı 110
yaşanmasına sebep olan çantacı ya da ara toptancıların bu tür istenmeyen
uygulamalarının önüne geçilmek istendiğinin Turkcell tarafından belirtildiği
tespit ve değerlendirmelerine yer verilmiştir.
Yapılan değerlendirmede söz konusu dağıtım sistemine yönelik yapılan şikayetin
4054 sayılı Kanun’u ihlal etmediği sonucuna varılmıştır. Yine, Rekabet Kurulu,
9.10.2008 tarih ve 08-57/913-364 sayılı kararı ile dağıtım sisteminin önemli bir
parçasını oluşturan ve aslında mevcut şikâyete konu olan uygulamaların kaynağını
oluşturan TDM’lere ilişkin sözleşmeye de bireysel muafiyet tanımıştır.
Bu bağlamda, dosya kapsamında yer alan şikâyet ile 9.7.2008 tarih ve 08-44/603-
230 sayılı kararda incelenen şikâyetin benzer içeriğe sahip olduğu ve TDM’lere ilişkin 120
sözleşmeye bireysel muafiyet tanındığı dikkate alındığında, anılan şikâyete ilişkin
TURKCELL
Distribütörler
Turkcell Extralar
Diğer (Market, benzin istasyonu
gibi sadece kontör satanlar)
Turkcell Satış Noktaları
Müşteriler
Turkcell Dağıtım Merkezleri
09-26/535-125
4
yapılan değerlendirmelerin dosya konusu şikâyet için de geçerli olduğu ve şikayete
konu olan eylemin rekabet ihlali oluşturmadığı kanaatine varılmıştır.
Öte yandan, başvuru sahibi ile dosya raportörü arasında yapılan görüşme sonucunda
Vodafone’a yönelik şikâyet konusu eylemin ortadan kalktığı bilgisine ulaşılmakla
birlikte, anılan eylemin devam etmesi halinde bile, yukarıda yer verilen
değerlendirmeler ışığında, Vodafone tarafından gerçekleştirildiği iddia edilen
uygulamaların da rekabet ihlali oluşturmayacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara 130
ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy