Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-245 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-69/1450-550
Karar Tarihi : 4.11.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Sinan ÇÖRÜŞ, Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA : - Re’sen
BULUNAN
20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Meşrutiyet Cad. No:71 Tepebaşı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Turkcell’in İşteKazan Programı kapsamındaki
uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmesi.
F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 21.4.2010 tarih ve 3273 sayı ile
intikal eden ve Petrol Ofisi A.Ş.’nin, Turkcell ile imzaladığı “Turkcell & Petrol Ofisi 30
İşbirliği Kampanyası” Sözleşmesi’ne muafiyet verilmesine yönelik başvurusu üzerine
Turkcell’in İşteKazan Programı kapsamında benzer başka kampanyalar düzenlediği
tespit edilmiştir. Turkcell’in söz konusu programı kapsamındaki uygulamalarının
incelenmesi amacıyla konuyla ilgili olarak hazırlanan 17.9.2010 tarih ve 2010-2-
124/BN-10-372.ÜNÖ sayılı Bilgi Notu 4.11.2010 tarih ve 10-69 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.10.2010 tarih ve 2010-2-
245/ÖA-10-372.ÜNÖ sayılı Önaraştırma Raporu 28.10.2010 tarih ve
REK.0.06.00.00-110/523 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-69 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Dosya konusu uygulamalara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
2. Ancak 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, Turkcell’e
bundan sonra yapılacak sözleşmelerde ve mevcut sözleşmelerin sürelerinin
uzatılmasına ilişkin imzalanacak ek protokollerde, fayda sağlayan
teşebbüslerin “aynı ya da daha yüksek oranda herhangi bir indirim veya
avantaj” sağlanmayacağı şeklindeki hükümlere yer vermemesi gerektiği
yönünde bir görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı
10-69/1450-550
2
ifade edilmiştir. 50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Bilindiği üzere Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell)’nin temel faaliyeti GSM
hizmetleri alanındadır1. İnceleme konusu sözleşmenin bir parçası olduğu İşTcell
Avantajlar Kulübü ise temel itibarıyla Turkcell kurumsal müşterilerine sunulan
indirimler bütünüdür. Bu kapsamda gerek Sözleşme uyarınca düzenlenen
kampanyadan gerek İşTcell Avantajlar Kulübü kapsamında düzenlenen diğer
kampanyalardan Turkcell’in kurumsal müşterileri yararlanabilmektedir. Bu durum,
dosya kapsamında ilgili ürün pazarının bir bütün olarak GSM hizmetleri pazarı olarak 60
mı yoksa kurumsal müşterilere yönelik GSM hizmetleri pazarı olarak mı tanımlaması
gerektiği sorusunu gündeme getirmektedir.
Her ne kadar ilgili ürün pazarının GSM hizmetleri pazarı ya da kurumsal müşterilere
yönelik GSM hizmetleri pazarı olarak tanımlanmasının yapılacak değerlendirme
üzerinde kayda değer bir etkisi olmayacak olsa da değerlendirmelere temel teşkil
etmesi amacıyla ilgili ürün pazarının “GSM hizmetleri pazarı” olarak belirlenmesi
uygun görülmüştür.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İşlem açısından ilgili ürün pazarında ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet
koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar 70
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan İnceleme
H.2.1. İşteKazan Programı ve Program Kapsamında İmzalanan Sözleşmeler
Hakkında Genel Bilgiler
İşTcell, Turkcell’in kurumsal müşterilerine yönelik olarak uyguladığı ve kapsamında
yer alan “Avantajlı Konuşma”, “Avantajlı Internet”, “Avantajlı İşTcell Kontratları,
“Cihaz Kampanyaları” ile “İşteKazan” gibi programları bulunduran bir avantajlar
bütünüdür. Dosya konusu sözleşmenin de içinde bulunduğu İşteKazan programı
hakkında ise Turkcell’in internet sitesinde aşağıdaki bilgilere yer verilmektedir:
İşteKazan şirketlere, ihtiyaca uygun tarifeler ve sektörel çözümler 80
sunmaktadır,
Şirketler; gıda, akaryakıt, kargo, ofis malzemeleri, sigorta, finans, güvenlik,
ulaşım, yazılım, donanım, toplantı, otel, eğitim, reklam, internet, teknoloji
harcamalarında tasarruf sağlayabilmektedir,
İşteKazan Programı’ndaki indirimlerden İşTcell’li şirketler kurumsal hatları ile
ücretsiz olarak faydalanabilmektedirler.
Turkcell tarafından gönderilen, Kurum kayıtlarına 5.10.2010 tarih ve 7686 sayı ile
giren yazıda İşteKazan programı hakkında aşağıdaki bilgilere yer verilmektedir:
“İşteKazan programı, Şirketimiz kurumsal abonelerinin, Şirketimizin anılan
program kapsamında işbirliği yaptığı markaların ürün ve hizmetlerinden 90
indirimli yararlanmalarını konu edinen bir programdır. Program kapsamında,
1 Bkz. 09-60/1490-379 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
10-69/1450-550
3
Şirketimiz kurumsal abonelerinin ana gider kalemlerinin neler olduğu dikkate
alınmakta, kurumsal abonelerimizin bu kalemlerden indirim elde etmeleri
sağlanmak suretiyle memnuniyetlerinin artırılması hedeflenmektedir.”
İşteKazan programı kapsamında kullanıcıların hangi alanda ne türden indirimlerden
yararlanabileceği aşağıdaki tabloda görülebilecektir.2
Tablo 1: İşteKazan Programı Kapsamında Turkcell Abonelerine İndirim Sunan Markalar
Marka Sektör İndirim Miktarı
Akbank Bankacılık Bedava konuşma, 100 TL chip
para
Autodesk Yazılım 1.000 TL’ye varan indirim
Danone hayat su İçecek %40’a varan indirim
Digıtürk Dijital platform üzerinden TV
yayını
%20 indirim
Fleetcorp Araba kiralama 3 aya kadar ücretsiz
Fiat Otomotiv hizmetleri %10’a varan indirim
Google Arama Teknolojisi 100 TL indirim
Jolly Tur Konaklama %20 indirim
LG-Nortel Elektronik Sistemler Santral alımında %30 indirim
Logo Yazılım %20 indirim
Macro Center Yemek Hizmeti %50’ye varan indirim
Microsoft Yazılım %20’ye varan indirim
Migros3 Perakende tüketim %50’ye varan indirim
Tansaş Perakende tüketim %50’ye varan indirim
Petrol Ofisi Araba Kiralama Özel indirim
Pronet Güvenlik 2 ay ücretsiz kullanım
Superonline İnternet hizmetleri %30’a varan indirim
Teknosa Bilişim ve teknoloji ürünleri 50 TL indirim
Ticket Restaurant Yemek kuponu ve kartları 250 TL’ye varan indirim
YurtiçiKargo Kargo hizmetleri %25 indirim
YurtiçiKurye Kurye hizmetleri %25 indirim ve toplu dağıtım
hizmetlerinde özel indirim
Söz konusu yazıda, program kapsamında işbirliği yapılacak abonelerin
belirlenmesinde Turkcell tarafından;
“… markaların kurumsal abonelerimizce ilgili sektörlerde tercih edilme oranı, 100
Türkiye genelinde hizmet vermekte olmaları, yeterli bayi ağlarının bulunması
gibi kriterler[in]…”
dikkate alındığı belirtilmektedir. Söz konusu yazıda, anlaşmaya varılan markalarla
imzalanan sözleşmelerin süresinin genellikle (…..) ila (…..) ay arasında değiştiği
2 (18.10.2010)
3 Migros, 5M Migros ve Migros Sanal Market için ayrı kampanyalar bulunmaktadır.
10-69/1450-550
4
ancak tarafların talep etmesi halinde teşebbüsler arasındaki işbirliğine devam
edilebildiği ifade edilmektedir. Yine anılan yazıdan, program kapsamında aynı
sektörde bulunan birden fazla markayla çalışılmaması yönünde bir uygulamanın
bulunmadığı; buna karşın aynı sektörde bulunan firmaların programda aynı anda yer
almayı istememesi nedeniyle, genelde aynı dönemde her sektörden tek bir markanın
programa dahil olduğu anlaşılmaktadır4. 110
Turkcell ile İşteKazan kampanyası kapsamında işbirliği yapan teşebbüsler arasında
“Turkcell … İşbirliği Kampanyası Sözleşmesi” imzalanmaktadır. Sözleşmelerde yer
alan ve değerlendirme açısından önem taşıyabilecek maddeleri aşağıdaki gibidir:
“Madde 1: Tanımlar
İşTcell Avantajlar Kulübü:
“01.02.2010 tarihi itibariyle hayata geçecek olan, üzerine kayıtlı kurumsal
hatlarının %50’sinden fazlasını rakip operatöre geçirmemiş ve en az %50’sinin
ödenememiş borcu olmayan Kurumsal Abonelerin otomatik olarak üyesi
olacakları ve Turkcell’in işbu sözleşme konusu Fayda’dan üyelerine
yararlanma hakkı verdiği kulüptür. Bu şartları yerine getirmeyen Kurumsal 120
abone ve bu aboneye ait hatları kullanan Kullanıcılar, üyelikten Kurumsal
Abone şartları tekrar sağlayana kadar çıkarılır. İşbu kulüp TURKCELL
uygulamasıdır. KURULUŞ ile ilgisi bulunmamaktadır.”
Madde 3.4.
KURULUŞ işbu sözleşme konusu kampanyanın yürürlülükte olduğu Madde
2’de belirtilen dönem içerisinde ve bu kampanya kapsamında Müşterilere
sunulan Ek 2’de yer alan indirim koşullarıyla herhangi bir kitle iletişim
kampanyası düzenlemeyecektir.
Madde 3.8.
KURULUŞ kampanya konusu indirimi, sadece Müşteri ve Kullanıcılara 130
sağlayacaktır.”
Sözleşme’nin 3.4. numaralı maddesi Turkcell’in İşteKazan programı kapsamında
imzaladığı sözleşmelerin büyük çoğunluğunda5 “aynı ya da daha yüksek oranda
herhangi bir indirim veya avantaj” sağlanmayacağı şeklinde düzenlenmiştir. Ayrıca,
(………TİCARİ SIR……) ile imzalanan sözleşmede “… her üç Faydayı da sağlayacak
şekilde toplu olarak herhangi bir indirim veya avantaj sağlayacak bir kampanya
uygulamayacaktır.” ifadesine yer verilirken, (………TİCARİ SIR……) ile imzalanan
sözleşmede “… Müşterilerin bir kısmına ya da tamamına yönelik aynı ya da daha
yüksek oranda herhangi bir indirim veya avantaj sağlayacak herhangi bir kampanya
uygulayacak olursa, işbu sözleşme konusu FAYDA’yı daha avantajlı hale getirmek 140
için FAYDA kapsamında belirtilen oranlar ve teklifleri yukarıya çekeceğini kabul ve
taahhüt eder.” ifadesi yer almaktadır.
4 Anılan yazıda, bu duruma örnek olarak Akbank ve Garanti Bankası ile Varan ve Ulusoy’un aynı anda
İşteKazan programında yer almak istemedikleri örnek olarak sunulmuştur. Bu nedenle, program
kapsamında Turkcell’in Akbank ve Garanti Bankası ile farklı zamanlarında işbirliği yaptığı ifade
edilmiştir.
5 (………TİCARİ SIR……) firmaları ile birlikte çalışıldığını ancak, söz konusu firmalar ile sözleşmelerin
henüz tamamlanmamış olduğunu ifade etmiştir. Bu nedenle, bahse konu sözleşmelerde ne tür
hükümler yer aldığına dair herhangi bir bilgi mevcut değildir.
10-69/1450-550
5
Konuya ilişkin BTK görüşüne yer verildikten sonra sözleşmede yer alan bu
maddelerin ve buna ilişkin uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 6 (a) maddesinde yer
verilen şekilde “Ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya
dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin
zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” kapsamında olup olmadığı incelenecektir.
H.2.2. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Görüşü
BTK görüşünde, konuyla ilgili olarak 5.8.2010 tarih ve 2010/DH-10/465 sayılı Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurulu kararının alındığı ifade edilmiştir. Görüşün ekinde yer 150
alan “Turkcell’in Münhasırlık Sözleşmeleri Yapmasına İlişkin Değerlendirme Raporu”
başlıklı raporda da;
Halihazırda Turkcell’in kurumsal müşterilerinden İşteKazan Kulübü üyesi olan
ve üzerlerine kayıtlı hatlardan %50’sinden fazlasını rakip operatörlere
geçirmemiş kurumsal müşterilerin İşteKazan Programı kapsamındaki
indirimlerden yararlanabildiği,
Turkcell’den elde edilen bilgiye göre, POAŞ’da dahil olmak üzere firmaların
sözleşme gereği “…kampanyanın yürürlükte olduğu dönem içerisinde ve bu
kampanya kapsamında müşteri ve kullanıcılara sunulacak indirimin dışında,
kurumsal müşterilerinin tamamına yönelik aynı ya da daha yüksek oranda 160
herhangi bir indirim veya avantaj sağlayacak herhangi bir kampanya
uygulamayacaktır.” şeklinde bir taahhüt altına girdiği (POAŞ tarafından yapılan
muafiyet talebinde, bu koşulun “POAŞ kampanya döneminde aynı indirim
koşullarında herhangi bir kitle iletişim kampanyası düzenlememeyi vaat
etmektedir” şeklinde yer aldığı),
Aktif Turkcell hattı olan tüm abonelerin “Turkcell’liler Kazanır” marka
tekliflerinden yararlanabildiği ve yine benzer şekilde bu kampanyaya firmaların
da sözleşme gereği “…kampanyanın yürürlükte olduğu dönem içerisinde ve
bu kampanya kapsamında müşteri ve kullanıcılara sunulacak indirimin
dışında, kurumsal müşterilerinin tamamına yönelik aynı ya da daha yüksek 170
oranda herhangi bir indirim veya avantaj sağlayacak herhangi bir kampanya
uygulamayacaktır.” hükmüne muhatap olduğu,
POAŞ ve Turkcell arasında imzalanan “Turkcell & Petrol Ofisi İşbirliği
Kampanyası” dahil olmak üzere birçok anlaşmada Turkcell’in münhasırlık
ilişkisini devam ettirmek istediğinin görüldüğü
hususlarına dikkat çekilmiştir.
Ayrıca, “Turkcell & Petrol Ofisi İşbirliği Kampanyası”ndan yararlanan abone sayısının
toplam (…..) olduğu ve bu rakamın aylık bazda dağılımın aşağıdaki şekilde olduğu
ifade edilmektedir:
Tablo 2: Turkcell-Petrol Ofisi İşbirliği Kampanyasından Yararlanan Abone Sayısı 180
Yıl/Ay Programdan Faydalanan Abone Sayısı
2010/03 (…..)
2010/04 (…..)
2010/05 (…..)
Toplam (…..)
BTK raporunda, Turkcell’in Mayıs ayı itibariyle abone sayısının (…..) olduğu dikkate
alındığında kampanyadan yararlanan abonelerin Turkcell’in toplam aboneleri içindeki
10-69/1450-550
6
payının %(…..) gibi oldukça düşük bir düzeyde kaldığı ifade edilmektedir. Ancak,
raporda anılan işletmeci tarafından benzer kampanyaların yapıldığı, tek başına
bakıldığında bu oran küçük olsa da toplamda çeşitli yöntemlerle abonelerinin bağımlı
kılındığı ve bu kampanyalarda diğer işletmecilerin piyasaya girmesini engelleyen
münhasır hükümlerin olduğu düşünüldüğünde söz konusu uygulamanın önemli
olduğu belirtilmektedir.
Anılan raporda yer alan, Turkcell tarafından kampanyalara ilişkin yapılan
anlaşmalarda yer verilen münhasırlık şartının etkilerine ilişkin değerlendirmede; 190
Sözleşmede yer alan “POAŞ kampanya döneminde aynı indirim koşullarında
herhangi bir kitle iletişim kampanyası düzenlememeyi vaat etmektedir.”
ifadesinden Turkcell’in, POAŞ’ın rakip GSM operatörleriyle benzer bir
kampanya düzenlemesini engellemeye çalıştığının anlaşıldığı ve abone
sayısına göre mobil telekomünikasyon hizmeti piyasasındaki %(…..) oranında
pazar payına sahip olan bir işletmecinin diğer işletmecileri dışlamayı hedef
alan bir indirim uygulamasının mobil pazarlama hizmetlerinin sunumu için
engel teşkil edebileceğinin düşünüldüğü,
Bu tür kampanyalara katılan firmaların, kampanyanın yürürlükte olduğu dönem
boyunca kurumsal müşterilerin tamamına yönelik aynı ya da daha yüksek 200
oranda herhangi bir indirim veya avantaj sağlayacak bir kampanya
uygulamayacak olmalarının, diğer işletmecilerin abonelerinin elde etmeleri
olası bir faydadan mahrum kalmaları anlamına geldiği ve bu şekilde hem
indirimden yararlanacak tüketici sayısını sınırladığı, hem de tüketicilerin daha
yüksek oranda bir indirimden yararlanma fırsatlarının ellerinden alındığı,
GSM işletmecilerinden herhangi birinin kendi abonelerini çeşitli ek
imkanlardan yararlandırırken diğer işletmecilerinin abonelerinin
yararlanmamalarını sağlamalarının perakende seviyedeki mobil
telekomünikasyon hizmetleri piyasasındaki rekabetçi yapıyı etkilediği,
Kampanyadan yararlanma koşulları arasında yer alan “Turkcell kurumsal 210
abonelerinin üzerlerine kayıtlı hatlardan %50’sinden fazlasını rakip
operatörlere geçirmemiş olmaları” koşulunun piyasadaki potansiyel rekabet
ortamını bozabileceği,
Herhangi bir işletmecinin (özellikle hakim durumda bulunan bir işletmecinin)
düzenlediği kampanyalardan yararlanma şartını firmanın sadece kendisinden
hizmet alma şartına bağlamasındaki veya firmanın kurumsal abonelerinin
üzerlerine kayıtlı hatlardan %50’sinden fazlasını rakip operatörlere geçirmemiş
olması şartını aramasındaki amacın, münhasırlık ilişkisini artırmak ve piyasada
oluşabilecek rekabetçi ortamı engellemek olabileceği,
Turkcell’in sadece POAŞ’a değil, İşteKazan Kulübü üyesi olan AVIVA Sigorta, 220
Bilgi Üniversitesi, Danone, POAŞ, Superonline, Ulusoy, YurtiçiKargo ve
Atlasjet Havacılık gibi şirketlere de münhasırlık şartını getirdiği ve bu firmalara
da indirim uyguladığı,
Kampanya döneminde aynı indirim koşullarında herhangi bir kitle iletişim
kampanyası düzenlememesi şartı ile kampanyadan faydalanabilmek için
Turkcell kurumsal abonelerinin üzerlerine kayıtlı hatlardan %50’sinden
fazlasını rakip operatörlere geçirmemiş olması koşulunun, alternatif
10-69/1450-550
7
işletmecilerin benzer kampanya düzenlemesini engelleyebileceği ve söz
konusu kampanyaların ve potansiyel rekabetin gelişmesinin güçleşebileceği,
Ayrıca AB rekabet hukuku kapsamında “loyalty rebate” veya “fidelity rebate” 230
başlıkları altında incelenmekte olan sadakat indirimi uygulamasının Komisyon,
İlk Derece Mahkemesi (CFI) ve ATAD tarafından analiz edilmeksizin
yasaklandığı, bu kapsamda söz konusu uygulamalara Turkcell tarafından son
verilmesinin rekabetçi bir piyasanın oluşabilmesi açısından önemli olduğu
ifade edilmiştir.
H.2.3. Hakim Durum Analizi
4054 sayılı Kanun’un üçüncü maddesinde hakim durum, “Belli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır. 240
Tek başına yeterli olmasa da bir teşebbüsün hakim durumda bulunduğunun en
önemli göstergesi, ilgili pazarda sahip olduğu pazar payıdır. GSM hizmetleri
pazarındaki tablonun bütünü görmek açısından bu pazardaki pazar payları önem
taşımaktadır. Söz konusu pazardaki abone sayısı ve ciro rakamlarına göre 2009 yılı
pazar payları aşağıda verilmektedir:
Tablo 3: 2009 Yılı GSM Hizmetleri Abone Sayısı ve Cirosuna Göre Hesaplanmış Pazar Payı Bilgileri
2009 Abone Sayısı (Aylık Ortalama)
Pazar Payı
(%) Ciro (TL)
Pazar Payı
(%)
Turkcell (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..)
Avea (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
Görüldüğü üzere, 2009 rakamlarıyla, Turkcell’in pazar payı (………TİCARİ SIR……)
Ayrıca, Turkcell’in pazar payı en yakın rakibinin iki katından fazladır.
Tablo 4: 2009 Yılı Kurumsal Müşteri Abone Sayısı ve Cirosuna Göre Hesaplanmış Pazar Payı Bilgileri 250
2009 Abone Sayısı (Aylık Ortalama)
Pazar Payı
(%) Ciro (TL)
Pazar Payı
(%)
Turkcell (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..)
Avea (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
GSM pazarındakine benzer bir durum kurumsal aboneler için sağlanan GSM
hizmetleri pazarı için de geçerli görünmektedir. Kurumsal müşterilere yönelik GSM
hizmetleri pazarında yine Turkcell’in pazar payı (………TİCARİ SIR……); bunun
yanında Turkcell’in ciro dikkate alınarak hesaplanan pazar payı en yakın rakibinin
(………TİCARİ SIR……) büyüktür.
Bunun yanında ilgili pazarda yasal düzenlemelerin yoğunluğu, yatırım
gereksinimlerinin yüksekliği ve giriş engellerinin büyüklüğü de hakim durumun tespit
edilmesinde dikkate alınması gereken hususlardır.
Yukarıda incelenen hususlar ve BTK görüşünde pazara ilişkin olarak sunulan bilgiler
birlikte dikkate alındığında Turkcell’in kurumsal aboneler için sağlanan GSM 260
hizmetleri pazarında hakim durumda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
10-69/1450-550
8
H.2.4. Değerlendirme
Turkcell’in İşteKazan programı kapsamında imzaladığı sözleşmelerin ve
gerçekleştirdiği eylemlerin “Ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine
doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki
faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” kapsamında olup olmadığı
değerlendirilmiştir.
Sözleşmelerin birinci maddesinde kampanyalardan yararlanma koşulları arasında
“üzerine kayıtlı kurumsal hatlarının %50’sinden fazlasını rakip operatöre geçirmemiş”
olmak sayılmaktadır. Bu kapsamda, abonenin başka operatör şebekesinde kayıtlı 270
bulunan hatların sayısına bakılmaksızın Turkcell şebekesinde kayıtlı bulunan hatları
dikkate alınmaktadır. Söz konusu koşul, abonenin diğer şebekelerinde kayıtlı bulunan
hatları Turkcell’e taşımasını gerektirmemektedir. Dolayısıyla, sözleşmede yer alan bu
koşulun, mevcut uygulamasıyla, Turkcell’in rakiplerinin aleyhine kendi lehine olacak
abone kaybına yol açmasına neden olmaktan ziyade mevcut abone tabanın makul
ölçülerde korunması ve müşteri kaybının azaltılması amacına yönelik olduğu
anlaşılmaktadır.
Değerlendirmede dikkate alınması gereken ikinci husus, İşteKazan türü programların
kullanıcılarının gözündeki ve gerçekteki önemidir. Turkcell tarafından gönderilen,
Kurum kayıtlarına 5.10.2010 tarih ve 7686 sayı ile giren yazıda, kurumsal abonelerin, 280
abonelik kararı verirken esas olarak GSM işletmecilerinin sunmakta oldukları tarifeleri
dikkate aldıkları; İşteKazan gibi kampanyalar kapsamında verilen faydaların,
telekomünikasyon hizmetine ve tarifelere ilişkin faydalar olmadığı ve dolayısıyla bu
kampanyaların abonelerin abonelik kararı vermelerinde ikincil öneme sahip olduğu
ifade edilmektedir. Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. yetkilileri ile raportörlerce
yapılan görüşmede ise,
“İşteKazan ve İş Ortağım gibi programlar genelde yeni kurumsal müşteri elde
etmek yerine müşteri sadakatini artırmak amacıyla kullanılmaktadır. Sadakat
programları yapısı itibarıyla mevcut aboneleri elde tutmak amacıyla
tasarlandığından, bu programların tek başına abonenin hattını taşıması ya da 290
operatörünü elde tutmak açısından belirleyici olması beklenemez.”
ifadelerine yer verilerek bu konuda Turkcell’in öne sürdüğü görüşler bir bakıma teyit
edilmiş görünmektedir.
Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. yetkileri ile yapılan görüşmede ise İşteKazan
programının muadili olarak değerlendirilebilecek Doya Doya Avantaj platformu gibi
uygulamaların müşteri kazanma bakımından çok avantajlı olmadığı, ticari
beklentilerinin düşük olması nedeniyle kampanyaların yoğun olarak duyurulmadığı
ifade edilmektedir. Buna karşın, Avea yetkilileri tarafından kurumsal müşterilerin hem
GSM faydasını hem de GSM dışı faydayı dikkate aldığı, dolayısıyla kurumsal
müşteriler bakımından önemli olanın toplam fayda olduğu ifade edilmiştir. 300
Her üç operatör tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alındığında, kurumsal
müşteriler için GSM operatörleri tarafından sağlanan toplam faydanın önemli olduğu,
toplam faydanın önemli bir kısmının GSM faydasından kaynaklandığı dolayısıyla,
mevcut dosyanın inceleme konusunu oluşturan İşteKazan gibi programların ancak
ikincil düzeyde bir öneme sahip olduğu anlaşılmaktadır.
İşteKazan programının 4054 sayılı Kanun’un 6(a) maddesi kapsamında
değerlendirilmesi çerçevesinde ele alınacak bir diğer husus da rakiplerin benzer
kampanyalar düzenleyip düzenleyemedikleridir. İşteKazan programına rakip olarak
10-69/1450-550
9
değerlendirilebilecek programlar hem Vodafone hem de Avea tarafından
düzenlenmektedir. Yapılan incelemelerde Turkcell’in İşteKazan programı ile 310
Vodafone’un İş Ortağım programının kapsamının Avea’nın Doya Doya Avantaj
programından daha kapsamlı olduğu görülmektedir.
Vodafone tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 22.10.2010 tarih ve 8100 sayı
ile giren yazıda İş Ortağım programı “Kurumsal ihtiyaçlara uygun pazarlarda faaliyet
gösteren ve Vodafone Türkiye ile işbirliktelik yaparak Vodafone Kurumsal
müşterilerine indirim ve/veya avantaj sunmayı kabul eden firmalar ile marka sadakati
hedefleyen bir program” olarak tanımlanmıştır. Yine Vodafone yetkilileri ile yapılan
görüşmede Vodafone’un 25 civarında şirket ile ortak indirim programının bulunduğu
ve Vodafone tarafından Turkcell’in İşteKazan kapsamında yaptığı kampanyalara
karşılık gelecek kampanyalar düzenlendiği ifade edilmiştir. Avea tarafından 320
düzenlenen kampanyalar incelendiğinde, düzenlenen kampanyaların ve sağlanan
avantajların Turkcell ve Vodafone ile aynı büyüklüğe sahip olmasa da benzer
kurguya sahip olduğu görülmektedir. Nitekim her üç operatör tarafından gönderilen
yazılarda da kampanya kurgularının GSM operatörleri ile işbirliği yapan firmaların
GSM operatörlerinin kendilerine abonelerini yönlendirmesi karşılığında GSM
abonelerine fayda sağlanması üzerine kurulduğu ifade edilmektedir. Dolayısıyla,
GSM operatörleri abonelerine fayda sağlarken kampanya tanıtım maliyeti dışında
herhangi bir maliyete katlanmamaktadır.
Aşağıdaki tabloda anılan programlar kapsamında her üç operatör tarafından bugüne
kadar düzenlenmiş kampanyalara yer verilmektedir. 330
Tablo 5: GSM Operatörleri Tarafından Kurumsal Müşterilere Yönelik Düzenlenen Kampanyalar
Sektör Turkcell Vodafone Avea
Bankacılık Akbank, Garanti HSBC
Yazılım Autodesk
İçecek Danone hayat su
Dijital platform
üzerinden TV yayını Digitürk
Araba kiralama Fleetcorp Budget Setur
Otomotiv hizmetleri Fiat, Ford Fiat Mondial Assistance
Arama teknolojisi Google Google Google
Konaklama Hilton Divan Divan
Seyahat acenteliği Jolly Tur Işıltur Setur
Eğitim İstanbul Bilgi Üniversitesi English Time, Netron Bilge Adam Krurumsal
Elektronik insan
kaynakları K Yenibiriş.com
Elektronik sistemler LG-Nortel
Yazılım Logo Mikro
Yemek Macro Center ISS Catering Services Bonny Food
Yazılım Microsoft
Perakende tüketim Migros, Tansaş, Danone Hayat Koçtaş
Akaryakıt Petrol Ofisi BP
Güvenlik Pronet, G4S Alfa Güvenlik
İnternet hizmetleri Superonline Borusan Telekom
Bilişim ve teknoloji
ürünleri
Teknosa, Anadolu
Bilişim
Alfa Teknoloji, Logitech,
Navking, Xerox
Akıllı kart hizmeti Ticket Restaurant Multinet
10-69/1450-550
10
Kargo hizmetleri YurtiçiKargo Fedex, MNG Sürat Kargo
Kurye hizmetleri YurtiçiKurye
Sigorta Acıbadem Sigorta Allianz
Taşımacılık Asya Nakliyat
Çiçekçilik 444 Çiçek 444 Çiçek
Temizlik ve bakım ISS Facility Services
Ulaşım Ulusoy Metro Turizm, Pegasus
Kırtasiye Office 1 Superstore
Görüldüğü üzere özellikle Turkcell ile Vodafone tarafından düzenlenen
kampanyaların birçok alanda rakip olabilecek özelliğe sahip olduğu görülmektedir.
Avea tarafından düzenlenen kampanyaların da çok sayıda alanı kapsadığı gözden
kaçırılmamalıdır.
Son olarak, söz konusu programlar kapsamında, Turkcell’in düzenlediği
kampanyalardan Mart-Ağustos 2010 döneminde (…..) şirket, (…..) TL’lik alışveriş
üzerinden toplam (…..) TL’lik6 bir fayda elde ederken, Vodafone kampanyaları ile
abonelerine toplam (…..) TL fayda sağlamıştır7. Bu bağlamda, kampanyaların
kapsamı gibi, kampanyalarda sağlanan faydaların da karşılaştırılabilir olduğu 340
anlaşılmaktadır.
4054 sayılı Kanun kapsamında yapılacak değerlendirmede dikkate alınacak son
husus ise Turkcell ile işbirliği yapan teşebbüslerin diğer operatörlerle de işbirliği yapıp
yapamadığıdır.
Bilindiği üzere sözleşmelerde
“Madde 3.4.
KURULUŞ işbu sözleşme konusu kampanyanın yürürlülükte olduğu Madde
2’de belirtilen dönem içerisinde ve bu kampanya kapsamında Müşterilere
sunulan Ek 2’de yer alan indirim koşullarıyla herhangi bir kitle iletişim
kampanyası düzenlemeyecektir. 350
Madde 3.8.
KURULUŞ kampanya konusu indirimi, sadece Müşteri ve Kullanıcılara
sağlayacaktır.”
maddeleri yer almaktadır. Yine, İşteKazan programı kapsamında imzalanan
sözleşmelerin büyük çoğunluğunda “aynı ya da daha yüksek oranda herhangi bir
indirim veya avantaj” sağlanmayacağı şeklinde hükümlere yer verilmiştir. Öte
yandan, Vodafone yetkilileri ile yapılan görüşmede de Turkcell’in fayda sağlayan
şirketlerle münhasıran çalıştığı iddia edilmiştir. Konuya ilişkin olarak Turkcell
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 5.10.2010 tarih ve 7686 sayı ile giren
yazıda; 360
“Program kapsamında Şirketimizle işbirliği gerçekleştiren markalara getirilen
herhangi bir münhasır çalışma yükümlülüğü bulunmamaktadır. Markalarla
imzalanan sözleşmeler çerçevesinde, markaların yapacakları diğer
kampanyalara ilişkin getirilen tek yükümlülük; markaların kampanya süresince
6 Dosya mevcudu bilgilere göre, Migros’tan alınan indirimler, toplam indirimlere yansıtılamamıştır.
7 Avea ile söz konusu kampanyaları düzenleyen firmalar arasında, kampanyadan faydalanan abone
sayısı bilgisinin derlendiği/raporlandığı bir iş kurgusu bulunmadığından, kampanyadan faydalanan
abone sayısı bilgisini temin etmek mümkün olamamıştır.
10-69/1450-550
11
Şirketimiz abonelerine sunulan menfaatlerin aynısını sağlayan kampanyalar
düzenlememeleri yönündeki yükümlülüktür. Zira aynı menfaatleri içeren
kampanyaların aynı dönemde yapılması, kampanyanın kendine özgü
niteliklerini yitirmesine ve kampanyadan beklenen faydaların ortadan
kalkmasına neden olacaktır. Öte yandan, markaların, sözleşmelerde yer alan
menfaatlerden farklı menfaatler sunmak kaydıyla kampanyalar düzenlemeleri 370
her zaman mümkündür.”
ifadelerine yer verilmiştir.
Yapılan incelemelerde Turkcell’in İşteKazan programı kapsamında fayda sunan
firmalarla münhasır çalıştığına dair bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır. Öte
yandan Avea tarafından gönderilen yazıda Google firmasının “Google Adwords”
hediye çeki kampanyasını her üç operatörle de yürüttüğü ifade edilmiştir. Ayrıca,
dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, Fiat firmasının Turkcell ve Vodafone ile,
Divan Otelleri ve 444 Çiçek firmalarının da Vodafone ve Avea ile kampanya
yürüttüğü anlaşılmaktadır. Buna karşın, Kurum kayıtlarına giren sözleşmelerin büyük
çoğunluğunda Turkcell’in iddia ettiğinin aksine fayda sağlayan firmalara Turkcell 380
abonelerine sağlanan içerikle aynı içeriğe sahip olan kampanya düzenlememe
sınırlarını aşan hükümlerin getirildiği görülmektir. Söz konusu sözleşmelerde Turkcell
abonelerine sağlanan indirimle aynı ya da söz konusu indirimden daha yüksek
oranda herhangi bir indirim veya avantaj sağlanamayacağı yönünde de bir hüküm
getirilmektedir. Böylelikle rakiplerin fayda sağlayan firmalarla yapacağı olası
sözleşmelerle elde edilebilecek faydanın, Turkcell tarafından temin edilen faydadan
daha düşük kalmasına neden olunması ihtimali ortaya çıkmaktadır. Böyle bir
durumda, rakiplerin Turkcell ile anılan sözleşmeleri imzalayan firmalarla bir işbirliğine
gitmesinin bir anlamı kalmayacak ve dolaylı olarak Turkcell ile münhasır çalışılması
sonucu da doğurabilecektir. 390
İşteKazan, İş Ortağım ve Doya Doya Avantaj gibi uygulamalar pazarda yeni yeni
kendine yer bulan uygulamalardır. Dolayısıyla, bu uygulamaların henüz gelişme
aşamasında olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Yukarıda da belirtildiği gibi söz
konusu uygulamalar GSM hizmetlerinden yararlanan kurumsal abonelerin operatör
tercihleri bakımından ikincil düzeyde de olsa önem taşımaktadır. Turkcell’in
pazardaki konumu dikkate alındığında Turkcell tarafından kampanya düzenleyen
firmalara Turkcell abonelerine sağlanan indirimle aynı ya da Turkcell abonelerine
sağlanan indirimden daha yüksek oranda herhangi bir indirim veya avantaj
sağlanamayacağı yönünde hükümler getirilmesi, kampanya düzenleyen firmanın
pazardaki konumu, tüketici nezdindeki algısı, verilen indirim miktarı, kampanya süresi 400
gibi unsurlara bağlı olarak, rekabet sorunları yaratma potansiyeline sahip
görünmektedir. Bu durum pazarda yeni yeni yer bulmaya başlayan uygulamalar
açısından daha büyük bir önem arz etmektedir. Bu bağlamda, pazarda sağlıklı bir
rekabet ortamının yaratılabilmesi bakımından, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 3.
fıkrası uyarınca, Turkcell’e, münhasırlık yaratabilecek nitelikte düzenleme ve
uygulamalardan kaçınılması gerektiği yönünde bir görüş yazısı gönderilmesinin
uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi 410
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
10-69/1450-550
12
2. Bununla birlikte, münhasırlık yaratabilecek nitelikte düzenleme ve
uygulamalardan kaçınılması gerektiği hususunda aynı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’ye görüş
bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy