BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 23.05.2007 TARIH VE 07-42/465-
177 NOLU KARARINA INTERNET SAYFAMIZDAKI
KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN
ERİŞEBİLİRSİNİZ.
02-41/468-196
2
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-4-36 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 02-41/468-196
Karar Tarihi : 27.6.2002
Dosya Konusu : Türkiye çıkışlı/varışlı uluslararası Ro Ro taşımacılığı
pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlal
edildiği iddiası.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER : Oğuzkan GÜZEL, Metin HASSU
C- ŞİKAYET EDEN : UND Uluslararası Nakliyeciler Derneği
Nispetiye Cd. Seheryıldızı Sk. No:10
80630 Etiler/İstanbul
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : UND Ro Ro İşletmeleri A.Ş.
İstiklal Cd. Galatasaray İş Hanı No:230/4
Beyoğlu/İstanbul
UND Denizcilik A.Ş.
Salacak İskele Arkası Sk. Kız Kulesi Villaları A-1 Villa
No:15 Üsküdar/İstanbul
UND Deniz Taşımacılığı A.Ş.
Salacak İskele Arkası Sk. Kız Kulesi Villaları A-1 Villa
No:15 Üsküdar/İstanbul
Ege Ro Ro Kombine Taşımacılık A.Ş.
Cemal Ulusoy Cd. Asena Sk. No:3 Yenibosna/İstanbul
Ege Ro Ro Trakya Shipping BV
Olympic Plaza Fred. Roeskestraat 123, 1076 EE
Amsterdam/HOLLANDA
Ege Ro Ro İstanbul Shipping BV
Olympic Plaza Fred. Roeskestraat 123, 1076 EE
Amsterdam/HOLLANDA
02-41/468-196
3
Ege Ro Ro Anadolu Shipping BV
Olympic Plaza Fred. Roeskestraat 123, 1076 EE
Amsterdam/HOLLANDA
Ulusoy Ro Ro İşletmeleri A.Ş.
Levent Cd. Krizantem Sk. No:1 1. Levent/ İstanbul
Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş.
Levent Cd. Krizantem Sk. No:1 1. Levent/ İstanbul
Ulusoy Gemi İşletmeleri A.Ş.
Levent Cd. Krizantem Sk. No:1 1. Levent/ İstanbul
Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş.
Levent Cd. Krizantem Sk. No:1 1. Levent/ İstanbul
Ulusoy Deniz Taşımacılığı A.Ş.
Levent Cd. Krizantem Sk. No:1 1. Levent/ İstanbul
Cenk Denizcilik A.Ş.
Fahrettin Kerim Gökay Cd. No:14 A-Blok Giriş Kat
Altunizade/İstanbul
Atilla Yener
Fahrettin Kerim Gokay Cad. No:14 A-Blok Giriş Kat
Altunizade/İstanbul
Hayrettin Barbaros Günay
Fahrettin Kerim Gokay Cd. No:14 A-Blok Giriş Kat
Altunizade/İstanbul
Engin Kaptanoğlu
Fahrettin Kerim Gokay Cd. No:14 A-Blok Giriş Kat
Altunizade/İstanbul
Merey Gündüz Kaptanoğlu
Fahrettin Kerim Gokay Cd. No:14 A-Blok Giriş Kat
Altunizade/İstanbul
Cengiz Kaptanoğlu
Fahrettin Kerim Gokay Cd. No:14 A-Blok Giriş Kat
Altunizade/İstanbul
Karadeniz Ro Ro İşletmeleri A.Ş.
Fahrettin Kerim Gökay Cd. No:22 A Blok Zemin Kat
02-41/468-196
4
Altunizade/İstanbul
E- İDDİALARIN ÖZETİ : Kurum kayıtlarına 18.2.2002 tarih ve 829 sayı ile
giren UND Uluslararası Nakliyeciler Derneği'nin başvuru dilekçesinde, dernek
üyesi teşebbüslerin TIR araçlarını İstanbul’dan İtalya'ya taşıyan UND Ro Ro
İşletmeleri A.Ş., UND Denizcilik A.Ş. ve UND Deniz Taşımacılığı A.Ş. (UND
Ro Ro Grubu) ile Ege Ro Ro Kombine Taşımacılık A.Ş. (Ege Ro Ro)'nin
aralarında işbirliğine giderek fiyat ve tahsilat yöntemlerini yeknesaklaştırdıkları,
bu nedenle konunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde açıklığa kavuşturulması gerektiği ifade edilmiştir. Söz konusu
başvurunun ekinde yer alan Derneğin sirkülerinde Ro Ro şirketlerinin navlun
ücretlerinin yüksek olduğuna ilişkin bilgiler yer almaktadır.
Aynı şikayetçinin Kurum kayıtlarına 24.4.2002 tarih ve 1872 sayı ile giren ikinci
dilekçesinde ise, ilk başvuruya ek olarak İzmir-İtalya hattında faaliyet
göstermekte olan Ulusoy Ro Ro İşletmeleri A.Ş.'nin (Ulusoy Ro Ro) İstanbul-
İtalya hattında çalışan 4 şirket ile aralarında var olan anlaşma gereği söz
konusu hatta faaliyet göstermediği, aynı şekilde anılan 4 şirketin de İzmir-İtalya
hattında faaliyet göstermediği ifade edilmektedir. Başvuruda ayrıca, Samsun-
Novorossisky hattında çalışan Karadeniz Ro Ro İşletmeleri A.Ş. (Karadeniz Ro
Ro)'nin, daha önce aynı hatta faaliyet gösteren Cenk Denizcilik A.Ş. (Cenk
Denizcilik) ve Ulusoy Denizcilik A.Ş. (Ulusoy Denizcilik)'nin tekel yaratmak
üzere birleşmesi sonucu oluştuğu ve UND Ro Ro Grubu ile Ulusoy Ro Ro
arasındaki karşılıklı bilet kabulü uygulamasının rekabetin ihlali olduğu da iddia
edilmektedir.
F- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
a) Türkiye çıkışlı/varışlı uluslararası Ro Ro taşımacılığı pazarında 4054 sayılı
Kanun’un ihlal edildiğine ilişkin iddiaların söz konusu Kanun kapsamında ihlal
oluşturmadığı, dolayısıyla herhangi bir işlem tesisine gerek bulunmadığı,
b) Cenk Denizcilik ve Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş. (Ulusoy Martı Ro
Ro)'nin hisselerine %50-%50 ortak olarak kurdukları Karadeniz Ro Ro'nun
işbirliği doğurucu bir ortak girişim, bu ortak girişimin kurulmasına dayanak olan
protokolün ise işbirliği doğurucu bir anlaşma olduğu, konuya ilişkin olarak süresi
içinde bildirimde bulunulmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun 16. maddesi
uyarınca idari para cezası uygulanması gerekmekle birlikte, Kanun’un 19.
maddesi uyarınca belirtilen 3 yıllık zamanaşımı süresi geçtiği için uygulanma
imkanı bulunmadığı,
c) halen bildirimde bulunulmamış olan bu anlaşmanın hükümlerin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (a), (b) ve (c) bendlerinde sayılan örneklerle uyumlu
olduğu ve yasak kapsamında bulunduğu, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca anılan gruplar hakkında soruşturma açılması gerektiği,
ifade edilmiştir.
02-41/468-196
5
G- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
İlgili Ürün Pazarı: Şikayet konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı, "Türkiye
çıkışlı/varışlı uluslararası Ro Ro taşımacılığı pazarı" olarak tespit edilmiştir.
İlgili Coğrafi Pazar: Şikayet başvurusu kapsamında yer alan teşebbüslerin
faaliyet gösterdikleri uluslararası hatlar esas alınarak, ilgili coğrafi pazar,
"İstanbul-Trieste (İtalya)", "İzmir-Trieste (İtalya)", "Samsun-Novorossisky
(Rusya)" denizyolu hatları olarak belirlenmiştir.
G.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
G.2.1. UND Uluslararası Nakliyeciler Derneği
7.5.2002 tarihinde görevli raportörlerin, Derneğin Yönetim Kurulu Başkanı
Ö.Çetin NUHOĞLU ve Yönetim Kurulu Üyesi Ertuğrul TARHAN ile yaptıkları
görüşmede, anılan şahıslarca dilekçede belirtilen şikayetlere ek olarak;
- EGE Ro Ro'nun 1998 yılında Tekirdağ-Trieste seferlerine başlamasıyla birlikte
İstanbul çıkışlı tüm seferlerde fiyatların düştüğü ve hizmet kalitesinin arttığı,
EGE Ro Ro'nun daha önce tüm araçlara rezervasyon olanağı sunarken yeni
durumda UND Ro Ro Grubu'nun yalnızca kendi ortaklarının sahibi oldukları TIR
araçlarına rezervasyon olanağı sağladığı ve bu nedenle nakliye firmalarının
karayoluna yöneldikleri,
UND Ro Ro tarafından, EGE Ro Ro karşısında müşteri kaybına uğramamak için
bazı müşterilere diğerlerine göre daha uzun vade olanağı tanındığı, yabancı
TIR'lara ayrımcılık yapıldığı,
İstanbul-İtalya (Trieste) hattı 92 saat ve 1750 ABD Doları iken, Samsun-Rusya
(Novorossisky) hattının 14 saat olmasına karşın 1400 ABD Doları olduğu,
İzmir (Çeşme)- İtalya (Trieste) hattında çalışan Ulusoy Grubu'nun gümrüksüz
akaryakıt istasyonu çalıştırdığı, bu imtiyazı kullanırken kendi grupları
bünyesinde olmayan TIR araçlarına geciktirme gibi yollarla ayrımcılık yapıldığı,
İddia edilmiştir.
G.2.2. UND Ro Ro Grubu
Raportörlerce, önaraştırma kapsamında, UND Ro Ro Grubu içerisinde yer alan
UND Ro Ro İşletmeleri A.Ş., UND Denizcilik A.Ş. ve UND Deniz Taşımacılığı
A.Ş unvanlı şirketlerin Yönetim Kurulu Murahhas Azası Cüneyt SOLAKOĞLU
02-41/468-196
6
ve Genel Müdürü Cemil BAYÜLGEN ile yapılan görüşmede adı geçen
şahısların şikayet konusu çerçevesindeki ifadelerine başvurulmuş olup, sorulan
sorulara alınan cevaplar aşağıdaki gibidir:
- Söz konusu teşebbüsün ülke içerisindeki diğer hatlarda faaliyet
göstermemesinin nedenlerine ilişkin soruya,
"Ülke çapında Ro-Ro taşımacılığı talep, arz ve liman yapısına göre değişik
hatlarda yapılabilmektedir. Sektörde uluslararası deniz hukuku kurallarına göre
yerli ve yabancı teşebbüsler için tam bir giriş serbestisi bulunmaktadır. Bizim
faaliyetlerimizde önemli olan doluluk oranları ve arz-talep dengesidir. Diğer
hatlarda faaliyet gösteren firmalar küçük tonajlı ve yavaş gemilerle faaliyet
göstermelerine karşın yine de o hatlarda kapasite fazlası yaratmaktadırlar. Bu
hatlarda teşebbüsümüze verim sağlanamayacağı düşüncesi ile çalışma
yapmamaktayız." şeklinde cevap verilmiştir.
- UND Ro Ro Grubu'nun faaliyet gösterdiği İstanbul-Trieste (İtalya) hattında
rakibi olan Ege Ro Ro'nun faaliyetleri, piyasadan çekilmesi ve iki teşebbüs
arasında yapılan kira anlaşması hakkındaki soruya ilişkin olarak,
"Ege Ro-Ro İşletmeleri 1998 yılında Tekirdağ limanından kalkış yapmak
suretiyle piyasaya giriş yaptı. Daha sonra İstanbul Ambarlı’da kurdukları
limandan sefer yapmaya devam ettiler. Öncelikle iki gemi ile başladığı
seferlerini 3 gemi ile sürdürmekteydi. Ancak bu sektörde gemi sayısı, düzenli
sefer imkanı ve doluluk oranlarının yüksek olması gerekmekte, bu sayede
yatırım maliyetlerinin karşılanması imkanı bulunmaktadır. Anılan teşebbüs bu
düzeni sağlayamadığı için zor duruma düşmüş ve piyasadan çekilmek
durumunda kalmıştır. Bu esnada bizim firmamızın yeni gemileri de sektöre giriş
yapmış durumdaydı. Sektörde oluşan düzenli hat yapısının korunması ve
oluşan kapasite fazlamızın değerlendirilmesi amacıyla kendilerinin boşalttığı
hatta giriş yaptık. Anılan firma iki gemisini dışarıya kiraya vererek finansman
maliyetlerini kurtarırken, üçüncü gemisini bize kiralamayı önerdi. İstanbul-
Trieste hattında talep yönünden ikili bir yapı arz etmektedir. Trakya yakasında
konuşlanan ve buradaki sanayinin yaptığı ihracatı taşıyan firmaların talebi
Trakya’daki Ambarlı’dan kalkmak ve yine bu limana dönmek şeklindedir. Bu
yakada oluşan talebin karşılanması için o limandan düzenli seferlerin
sürdürülmesi gerekmektedir. Bu hatta haftalık düzenli sefer yapılabilmesi için
gemi sayısının korunması gereği ve oluşan gemi açığımızın karşılanması
ihtiyacı ile zaten hali hazırda hatta çalışma tecrübesi bulunan geminin
kiralanmasının uygun olacağı sonucuna varılmıştır. Kiralama ise doğrudan kira
ödenmesi yerine, doluluk oranının tarafımızdan garanti edilerek pazarlamanın
yapılması, bu pazarlama sonucu anılan gemiye binen araçların yürürlükteki
tarife üzerinden hasılatının tamamının kira olarak ödenmesi şeklindedir. Buna
ilişkin sözleşme ve mahsuplaşma örnekleri tarafınıza verilen belgelerde
bulunmaktadır. Ege Ro-Ro ile vardığımız mutabakatın 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’a aykırı olmadığı konusunda bir araştırmamızda
02-41/468-196
7
oldu. Yapılan sözleşmede anılan teşebbüsün bir daha bağımsız olarak bu hatta
faaliyette bulunmayacağı şeklinde bir hüküm bulunmamakta, herhangi bir
rekabet sınırlaması getirilmemektedir. Bu nedenle Rekabet Kurumu’na
bildirimde bulunmadık." şeklinde cevap verilmiştir.
- Diğer hatlarda faaliyet gösteren Ro Ro işletmeleri (Ulusoy Ro Ro) ile UND Ro
Ro Grubu arasında gerçekleştirilen karşılıklı bilet kabulü uygulamasının
gerekçeleri ile ilgili olarak,
"Müşterilerimiz ister İstanbul’dan, ister Çeşme’den hareket etsinler aynı
teşebbüslerdir. Yani Ulusoy Ro-Ro’nun Çeşme hattını kullanan teşebbüslerin
tamamı bizim de müşterilerimizdir. İzmir bölgesinden kalkan araçlar dönüşte
Marmara Bölgesi’ne yük getirebilmekteler, aynı durum İstanbul’dan yükleyen bir
araç için de İzmir’e dönmek şeklinde geçerlidir. Kısaca burada amaç müşteriye
sağlanan bir verimliliktir. Sonuçta müşterinin deniz yolunu tercih etmesini
sağlayan bir kolaylıktır. Bu sebeple firmamızın çıkarı doğrultusunda karar
alınmıştır. Bu konuda teşebbüsler arasında herhangi bir anlaşma yapılmamıştır.
Çeşme hattında çalışan herhangi bir başka firma da bulunmadığı için konunun
rekabet hukuku mevzuatına aykırılık oluşturmadığı düşünülmüştür. Yapılan
düzenleme sonucu müşterilerin kullanım oranları hesaplanmakta ve bu oranlar
üzerinden karşılıklı mahsuplaşma yapılmaktadır." denilmiştir.
- "Taşımacılığını gerçekleştirdiğiniz nakliye firmalarına uyguladığınız ücret,
vade, hizmet esaslarını açıklayınız. Müşteriler arasında farklı uygulamalar var
mıdır, varsa gerekçeleri nelerdir?" sorusuna karşılık olarak,
"Uyguladığımız navlun fiyatlarını bir liste halinde size sunuyoruz. Her
müşterimize taşıma gününe ait olan kur üzerinden çekle ödeme yapması
suretiyle … gün vade uygulanmaktadır. Bu sistem Türk ve Avrupalı tüm
taşımacılara aynı şekilde uygulanmaktadır. Sadece İran menşeli araçlar;
şöförleri uçakla gitmediğinden, navlun ücretini gününde ve döviz olarak
ödediğinden ve de … araca karşılık Türk araçlarına verilen .. bedelsiz araç
yükleme bileti bu firmalara tanınmadığından belirli bir navlun iskontosu
yapılmaktadır. Hizmet kalitesi tüm müşterilere aynı şekilde sunulmaktadır."
denilmiştir.
- İtalya çıkışı ilk transit ülke olan Avusturya geçişindeki tren taşımacılığı ve
üretilen geçiş belgeleri hakkında UND Ro Ro'nun rolü ve uygulaması hakkında
ise,
"Avusturya hükümetinin yıllardan beri değişmeyen ve değişmeyecek olan
ülkelere yönelik taşıma kotaları mevcuttur. Bu kota Türkiye için yıllık 15.000
adet geçiş ile sınırlıdır. Oysa ülkemiz ihtiyacı yılda 65.000 geçiş seviyesindedir.
Avusturya kamuoyunun çevre ve turizmin zarar görmesine karşı hassasiyeti
sebebiyle, Avusturya hükümeti araçların rola trenlerine bindirilerek ülkesinden
geçirilmesini talep etmekte ve bu geçişi cazip kılmak için herbir tren taşımasına
02-41/468-196
8
bir kara geçişi hakkı tanımaktadır. Teşebbüsümüzün Avusturya tren taşımacılığı
firması Ökombi ile yaptığı sözleşme sonucu, Avusturya Ulaştırma bakanlığı
tarafından bu hak ülkemize tanınmıştır. Bu sözleşme uyarınca ülkemiz TIR
taşımacılığı için Villch-Wels arasında özel bir hat tesis edilmiştir. Bu sayede
edinilen belgelerin kullanımında, müşterilerimizin taşıma sıklıklarında
zamanlama sorunları yaşanması nedeniyle, 4 tren kullanımına karşılık 3 kara
taşıması belgesi kullandırılmaktadır. Bu belgelerin dağıtımı Ulaştırma
Bakanlığı’nın yetkilendirdiği TOBB’un belirlediği esaslar dahilinde ve onun
kontrolü altında firmalara eşit şekilde yapılmaktadır. Bu konuda bizim yaptığımız
işlem TOBB adına dağıtımın düzenlenmesinden ibarettir. Bizim herhangi bir
takdir yetkimiz bulunmamaktadır." şeklinde bilgi verilmiştir.
Anılan şirket yetkilileri, 1998 yılındaki fiyat azaltımı hakkında ise, Ege Ro
Ro'nun düşük fiyatla hizmete başlayacağı beklentisi nedeniyle müşteri
kaybetmemek için bu fiyatı uygulamaya başladıklarını, Ege Ro Ro'nun da bu
fiyattan başladığını belirtmişlerdir.
Bunun yanı sıra, yetkililer;
- UND Ro Ro Grubu'nun müşterilerinin önemli bir kısmının kendi ortaklarının
nakliye şirketleri olduğu, bu nedenle çıkar çatışmasından dolayı yüksek
fiyatlarla çalışmalarının mümkün olmadığını, fiyatlarının yabancı Ro Ro
gemilerine göre %40 kadar daha ucuz olduğunu üstelik yabancı gemilerin TIR
sürücülerine uçakla yolculuk olanağını da sunmadıklarını,
- yabancı Ro Ro şirketlerinin pazara girmek için zaman zaman araştırma
yaptıklarını ancak mevcut fiyatlarla ve potansiyel doluluk oranları ile
çalışamayacaklarını söylediklerini,
- yeterli karlılık olsa İtalyan ve Yunan Ro Ro şirketlerinin Türkiye pazarına
girebileceklerini (bu açıklamaya paralel şekilde, UND Uluslararası Nakliyeciler
Derneği yetkilileri de yapılan görüşmelerde, kendilerinin yabancı gemilere teklif
götürdüklerini ancak yabancı şirketlerin %80'ler civarında doluluk garantisi
istediklerini bu nedenle anlaşamadıklarını belirtmişlerdir.),
- Samsun-Rusya (Novorossisky) ya da İzmir (Çeşme)- İtalya (Trieste) hatlarına
girmemelerinin nedeni olarak, o hatlarda çalışan teşebbüslerin …ABD Doları
değerindeki gemilerle faaliyetlerini sürdürdüklerini, kendilerinin ise 147 araç
kapasiteli gemileriyle bunu yapamayacaklarını,
- sektörün krizlerden çok etkilendiğini, petrol fiyatlarındaki yükselişin ve doluluk
oranının kendileri için çok önemli olduğunu, bu çerçevede, gemilerin haftasonu
doluluk oranlarının iyi olduğunu, ancak hafta içi gidiş-gelişlerden dolayı doluluk
oranının %.'e kadar düştüğünü, bu nedenle iyi bir armatörün gelecekteki
risklere karşı da hazırlıklı olması gerektiğini, önceki yıl Ege Ro Ro pazarda iken
%., bu yıl ise %.doluluk oranı ile çalıştıklarını,
02-41/468-196
9
- sektörde yeni yatırımların büyük maliyetler getirdiğini, örneğin 1999 yılında
satın aldıkları gemiler için …ABD Doları kredi aldıklarını, 17 Ağustos
depremiyle birlikte kriz yaşandığı, sektörde daralma olduğu, ayrıca 19 Şubat
develüasyonunun da dövizle borçlandıklarından dolayı kendilerini olumsuz
etkilediğini, ayrıca devalüasyon öncesi nakliyecilerden Türk Lirası bazında ..
gün vadeli çek aldıkları için, …ABD Doları zarara uğradıklarını,
ifade etmişlerdir.
Öte yandan, UND Ro Ro yetkililerinden alınan yıllara göre navlun fiyatları ABD
Doları bazında şöyledir:
C/U (komple) Yarı Römork Kamyon Römork
19.12.1995 2100 1750 2300
21.7.1997 2000 1650 2150
09.6.1998 1750 1500 1900
30.7.1999 1750 1350 1900
01.4.2000 1825 1400 1900
03.10.2001 1800 1375 1950
03.10.2001
(Ambarlı)
1750 1350 1900
2000 yılındaki fiyat artışı dünya petrol fiyatlarındaki ani yükseliş ile açıklanmıştır.
Ayrıca, raportörler tarafından UND Ro Ro'dan,
- müşterileri arasında fiyat ya da vade konusunda ayrımcılık yapmadıklarını
gösterir fatura ve çek tahsilat makbuzları örnekleri,
- UND Uluslararası Nakliyeciler Derneği yetkililerinin Metin DÜRÜR'e karşı
haksız yere borç ödeme ihtarnamesi gönderildiği iddiasına cevaben Metin
DÜRÜR imzalı borç erteleme talebi yazısı, borçlarının biriktiğini ve ödemenin
yapılmadığını gösterir faks yazıları ile erteleme talebinin reddi yazısı,
- Transbal şirketine de benzer aksamalarından dolayı yazılan borçlarının
ödenmesine ilişkin yazı örneği,
alınmıştır. Yetkililerce bu örnekler de belirtilerek, ödemelerinde gecikme yapan
nakliye şirketlerine benzer ihtarların gönderildiği, ancak bugüne kadar hiç bir
şirkete ödemelerini geciktirmelerinden dolayı faiz işletilmediği açıklanmıştır.
Ayrıca, UND Ro Ro Grubu ortaklarının sahibi olduğu nakliye şirketlerinin ise
ödemelerinde gecikme yapmadıkları ifade edilmiştir.
Diğer taraftan, UND Ro Ro Grubu şirketleri ile Ege Ro Ro arasında 30.10.2001
tarihinde imzalanan ve 1.1.2002 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesi
02-41/468-196
10
kararlaştırılan kira sözleşmesinin maddeleri incelendiğinde, Ege Ro Ro'nun bir
gemisini kiraya verdikten sonra tekrar bu pazara girmesini kısıtlayıcı bir hüküm
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Sözleşme hükümlerinin incelenmesi sonucunda,
sözleşme ile gemi kiralanmasına ilişkin hükümlerin düzenlendiği ve rekabet
sınırlamasına veya işbirlğine yönelik hükümler bulunmadığı saptanmıştır.
G.2.3. Ege Ro Ro Kombine Taşımacılık A.Ş.
Önaraştırma kapsamında, teşebbüsün yönetim kurulu başkan yardımcısı Taner
GÜRKAN'dan alınan bilgi notunda aşağıdaki konulara değinilmiştir:
1998 yılında Tekirdağ-Trieste hattında faaliyete bir gemi kiralanarak hizmete
başlanmış, 1999 yılında iki gemi daha kiralanmıştır. Hattaki doluluk oranının
beklenen düzeyde olmaması ve gemi kiralarının oldukça yüksek oluşu bu
gemilerin satın alınmasını gerektirmiştir. 3 gemi için Hollanda'nın "NIB Capital"
bankası liderliğindeki banka sendikasyon grubundan …ABD Doları kredi
alınmıştır. Nakliyecilerden gelen yoğun talebe güvenilerek hattın Türkiye
hareket limanı Ambarlı-İstanbul'a kaydırılarak, 3.7.2001'den itibaren buradan
hizmete başlanmıştır. Ancak ekonomik krizin olumsuz etkilerine nakliyecilerin
kapasite artırma vaatlerini yerine getirmemeleri eklenince, Ege Ro Ro içerisine
düştüğü nakit akış problemlerine çözüm için alternetifler aramaya başlamıştır.
İlk olarak UND Uluslararası Nakliyeciler Derneği'ne gemilerin kendilerine
kiralanarak çalışmaya devam ettirilmesi önerilmiş, ancak anlaşılamamıştır. Son
çare olarak iki gemi dış piyasalara kiraya verilmiş bir gemininde kurulu hattın
devamı açısından Ambarlı-Trieste hattında çalışmasına devam etmesine karar
verilmiştir. Bunun neticesi olarak söz konusu gemi UND Ro Ro Grubu'na sefer
navlun bazında kiraya verilmiştir.
Ege Ro Ro'da yapılan görüşmede Taner GÜRKAN, ayrıca, dünyadaki navlun
fiyatlarının Türkiye'deki fiyatlardan daha yüksek olduğunu, buna karşılık doluluk
oranlarının yeterli olmadığını belirtmiş, konuyu açıklayan tabloları raportörlere
sunmuştur.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Ege Ro Ro'ya kredi sağlayan "NIB
Capital" bankasından gelen Mart ve Haziran 2001 tarihli ihtar yazılarında, Ege
Ro Ro'nun kredilerini ödemeyi aksatması nedeniyle gemilerini satması ya da
kabul edilebilir ücretten kiraya vermesi istenmiştir. Bu ihtar yazıları, EGE Ro
Ro'nun bir gemisini UND Ro Ro Grubu'na kiraya vermesinden yaklaşık 7 ay
önce gelmiştir.
Diğer taraftan, Ege Ro Ro tarafından verilen maliyet hesabına göre, maliyetlerin
karşılanması için minumum ortalama … araçla çalışılması gerektiği
açıklanmış, oysa doluluk oranlarının hem UND Ro Ro hem kendileri için
…civarında olduğu belirtilmiştir.
02-41/468-196
11
G.2.4. Ulusoy Ro Ro Grubu
Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş. Genel Müdürü Mesut CESUR'dan
aşağıdaki konularda bilgi alınmıştır:
- Ulusoy Ro Ro Grubu 2000 Eylül'ünden itibaren üç gemisini Çeşme-Trieste
hattında çalıştırmaktadır. 1998 Eylül-2000 Eylül döneminde ise bu gemiler UND
Ro Ro İşletmeleri A.Ş.'nin kirasında çalışmıştır. Kiralamanın son bulmasının
nedeni ise UND Ro Ro İşletmeleri A.Ş. için bu hatta çalışmanın yeterince verimli
olmamasıdır.
- Ulusoy Ro Ro Grubu için bu hatta 3 gemi çalıştırılması maliyetleri artırarak
geliri düşüren bir uygulama olmasına karşın, hattın gelişeceği düşüncesiyle
faaliyetler sürdürülmüştür.
Mesut CESUR ayrıca şunları ifade etmiştir:
- "2001 yılında Çeşme-Trieste hattında arz ettiğimiz kapasite 14 bin araç/yıl
olurken, taşınan araç ise …ve doluluk oranı %. olarak gerçekleşmiştir.
Trieste-Çeşme yönünde ise taşınan araç sayısı ...olmuş ve doluluk oranı
%..'lar da kalmıştır. Gidiş-dönüş yapan araç sayısı arasındaki fark adedi,
masrafı tarafımızdan yapıldığı halde Çeşme'ye dönmeyen araçlardır. Bu araçlar
bilet okuma sistemi içinde UND Ro Ro işletmeleri ile dönüş yapmaktadır ve
ayrıca UND Ro Ro ile dönüş yapan araçlar için dönüş bedeli, ayrıca
tarafımızdan ödenmektedir.
- Artan kapasite ve gemi sayısı ile birlikte, Çeşme Limanı'nda yolcu gemilerinin
yoğun olduğu yaz döneminde TIR'lar için bir bekleme yeri olmadığı, personel
azlığı, iskelenin yetersiz kalması gibi gerekçelerle seferlerimiz aksıyor, hatta
iptal oluyordu. Bunun önüne geçebilmek için, Çeşme Limanı'na 2 kilometre
mesafede 22.500 metrekare otobana cepheli bir arazi satın alınmış ve 2001 yılı
Mayıs ayı itibarı ile geçici depolama ruhsatı alınan bu sahaya, tır parkı ile birlikte
gümrüksüz akaryakıt istasyonu kurularak müşterimize en iyi hizmeti vermek
amacıyla yatırımlara devam edilmiştir.
- 1998 yılından bu yana Çeşme-Trieste hattında taşınan araç sayısı aşağıdaki
tablodaki gibi gerçekleşmiş ve tablo başlangıçta gelecek vaat ettiğini
düşündüğümüz hattın geliştiğini göstermektedir."
Yıl Sefer Sayısı Çeşme-Trieste
(araç sayısı)
Trieste-Çeşme
(araç sayısı
1998 ... ...
1999 ... ... ...
2000 ... ... ...
2001 ... ... ...
02-41/468-196
12
Toplam ... ... ...
Çeşme-Trieste hattında uygulanan navlun tarifesi (1.10.2001 tarihli ve ABD
Doları bazında) ve uygulama esasları şöyledir:
Kamyon Römork Komple Unit Dorse
Çeşme-Trieste-Çeşme 1800 1650 1300
Çeşme-Trieste 1325 1075 975
Trieste-Çeşme 1225 975 875
Navlun ödemelerinde çek vadeleri ... gündür.
Mesut Cesur'dan Kuruma gönderilen Ocak ayı sefer maliyetleri ve taşınan araç
sayısına göre yapılan analizden (ABD Doları bazında) şu sonuca
ulaşılmaktadır:
Ocak 2002 Toplam Gideri: ...
Ocak 2002 Toplam Geliri (yaklaşık):
(...)+(...)+(...)+(...)+(...)+(...)
= .....
Söz konusu rakam %..'lük kur kaybı ile ...ABD Doları olarak
gerçekleşmektedir. Ayrıca bonus uygulaması ile bu rakam daha da düşecektir.
Bu durumda karlılık oranı yaklaşık %..'tir.
Mesut CESUR ayrıca;
- Çeşme'deki gümrüksüz akaryakıt istasyonlarının gümrük personeli
gözetiminde çalıştığını bu nedenle hiç bir TIR aracına öncelik, ayrımcılık
yapılamayacağını,
- UND Ro Ro Grubu'nun Çeşme-Trieste hattından çekilmesinin gemilerinin
kapasitesinin hatta göre büyük olmasından kaynaklandığını, kendilerinin
İstanbul-Trieste hattına girmemelerinin nedeninin ise gemilerinin UND Ro Ro ile
rekabet edemeyecek kadar yavaş olduğunu,
- İstisnasız tüm müşterilerine ... gün vadeli çek ödemesi uyguladıklarını,
- Ukrayna'ya başka Ro Ro şirketlerinin sefer yaptığını, Mersin'e Kuzey
Avrupa'dan Ro Ro gemilerinin çalıştığını, bu pazarın uluslararası kurallar gereği
yerli ve yabancı tüm teşebbüslere açık olduğunu,
belirtmiştir.
Mesut CESUR Karadeniz Ro Ro ile olan ilişkileri hakkında ise şunları
belirtmiştir:
02-41/468-196
13
"Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş., Nisan 1997 de kurulmuş olup, % 50'sini
Ulusoy Martı İşletmeleri A.Ş., %50'sini Kaptanoğlu Grubu'nun ortakları olan
şahıslar temsil etmektedir.
Bu firma Samsun-Rusya (Novorossisky) hattında Ro Ro işletmeciliği yapan
Ulusoy Martı İşletmeleri A.Ş. ile Kaptanoğlu Grubu'nun bir araya gelerek
kurdukları ve sadece pazarlama, rezervasyon, bilet satışı hizmetlerini ifa eden
bir müessesedir. Bu şirketin kuruluşundan amaç her iki firmanın aynı hizmetler
için yaptıkları masrafları azaltmak ve burdan doğan katma değeri müşterimize
yansıtmaktır.
Nitekim Samsun-Rusya (Novorossisky) hattında Karadeniz Ro Ro İşletmesi
A.Ş.'nin kuruluşundan önce uygulanan navlun fiyatları, yukarıda bahsettiğimiz
işletme maliyetlerinin aşağıya çekilmesi sonucu doğan katma değer karşılığı
aşağı çekilerek müşteriye yansıtılmıştır.
Bahse konu fiyatlar Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş.'nin kuruluşundan önce
1500-2000 USD arasında uygulanmakta iken bu firmanın kuruluşundan sonra
1400 USD'ye düşürülmüş, artan yakıt fiyatlarına ve liman masraflarına rağmen
hiçbir zam yapılmadığı gibi, 2001 yılı Temmuz ayından itibaren bu kattı kullanan
Uluslararası nakliyecilere,
1-Taşıdıkları her ... araç için ... araç ücretsiz geçiş hakkı verilmiş,
2- Uluslararası nakliyecilerimizin Rusya'ya sefer yapan beher aracının Rusya'da
kaldığı ilk 15 gün içinde doğabilecek "3.şahıs mali mesuliyet sigorta poliçesi"
için Uluslararası Nakliyeciler Derneği'nden ... USD ödeyerek satın aldığı
"3.şahıs mali mesuliyet poliçesi" Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş. tarafından
ücretsiz karşılanmaya başlanmıştır.
3- Navlun ödemelerinde Uluslararası Nakliyecimize ... gün vade tanınmakta
olup bundan doğan kur kaybı da yaklaşık ... USD dir.
Bir başka deyişle beher araç navlununda ... bonus geçiş hakkı verilmiş,
"3.şahıs mali mesuliyet poliçesi" Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş. tarafından
karşılanmış ve 30 gün vadeden doğan kur kaybı neticesinde yaklaşık ... USD
indirim yapımış olup, gerçek manada bilet fiyatımızın yaklaşık ... USD olduğu
görülmektedir."
G.2.5. Karadeniz Ro Ro İşletmeleri A.Ş.
Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemeler çerçevesinde,
raportörlerce Karadeniz Ro Ro'nun Yönetim Kurulu Üyesi H.Barbaros
GÜNAY'dan alınan yazıda aşağıdaki hususlar yer almaktadır:
02-41/468-196
14
"Karadeniz Ro Ro Nisan 1997 yılında Kaptanoğlu grubu ve Ulusoy Martı Ro Ro
grubunun katılımı ile kurulmuştur. 1993 yılında Cenk Denizcilik tarafından
Karadeniz'de Türkiye ile Rusya arasında başlatılan Ro Ro taşımacılığı daha
sonraki senelerde gelişerek bir çok firmanın burada çalışmasına sebep
olmuştur. 1994-1997 yılları arasında yıllık 30.000 civarında TIR taşınmıştır.
Ancak Rusya'daki ekonomik kriz nedeniyle 1997 yılında bu hatlarda çöküş
başlamış ve bir çok şirket ile gemi bu hattan çekilmiştir.
Cenk Denizcilik ve Ulusoy-Martı grubu bu hatta mevcudiyetlerini devam
ettirebilmek, maliyetlerini düşürmek ve tek bir elden idare edebilmek için
birleşmişlerdir. Novorossiysk'de 2 ayrı iskelede çalışan bu firmalar birleşerek
maliyetlerini aşağı çekmişler ve mevcudiyetlerini bu yıla kadar korumuşlardır.
Maliyet düşüşünü de müşterilerine yansıtmışlardır. Hattın başladığı yıl 2000
USD olan taşıma ücreti yıllar içinde 1400 USD'ye kadar çekilmiştir. Ancak yılda
30.000 olan TIR trafiği geçen yıl 10 binin altına düşmüş, bu yıl ise Rusya
Federasyonu'nun geçiş belgelerini 3300 adetle sınırlandırması ve ücretli
belgeleri kaldırması nedeniyle, bu trafiğin 5000'in altında kalacağı
hesaplanmaktadır. Bu hatta şu anda İstanbul/Ukrania Beno Denizcilik,
Zonguldak/Ukrania hattında Pakoil Denizcilik, Zonguldak/Ukrania ve
Samsun/Novo hattında Karadeniz Ro Ro faaliyet göstermektedir. Geçen yıllarda
bir çok firma büyük paralar kaybederek bu hatlardan çekilmiştir. Deniz Nakliyatı
T.A.Ş. bile o yıllarda bir kamu kuruluşu olmasına rağmen bu hatlardan büyük
zararlar nedeniyle çekilmiştir.
Samsun/Novo hattında geçen yıllarda 6 gemi ile çalışan Karadeniz Ro Ro, şu
anda 2 gemi ile çalışmaktadır. Zonguldak/Ukrania arasında da 1 kiralık gemisi
çalışmaktadır. 1 geminin yıllık taşıma kapasitesi 7500 araç olduğu ve bu yıl
hattın 5000 civarında olacağı düşünüldüğünde 3 geminin ne kadar atıl kapasite
yarattığı ortaya çıkmaktadır. Ancak 2 hattında yürütülmesi içinde minumum 3
gemi gerekmektedir. Bu yıl hattın devamı ve Türk ihracatçısını desteklemek için
6 aydır Romork üzerinde "Aktarma Taşımacılığı" denen bir sistem
geliştirmekteyiz. Burada sadece ihraç narenciye ve domates yükü
taşınmaktadır. Bu taşımanın TIR taşıması içinde payı %...'ye ulaşmış olup
devamlı da artmaktadır. Sadece TIR taşımasına mahkum kalmış olsaydık,
zannederim bu yılda Karadeniz Ro Ro bu hattı terk ederdi. Ek'teki Ocak 2000
maliyet tablosunda da görüleceği gibi sadece TIR navlun geliri ancak maliyetleri
karşılamaktadır. Dorse navlun geliri ise bu hattın devamını sağlamaktadır.
Bugün orada çalışan iki geminin değeri ...doların üzerinde olduğu göz önüne
alınırsa aylık ...USD'nin altında bir getiriyi hangi yatırımcı veya armatör kabul
eder, gelir orada çalışır?
Ro Ro taşımacılığı bugün sermaye, tecrübe ve sabır isteyen bir işletme şeklidir.
Bir geminin değeri milyonlarca USD olup sermaye dönüşümü çok uzun yıllar
sürmektedir. UND yönetimi bir çok defa Rusya Federasyonu ile görüşerek bu
hatta yeni gemiler ve şirketler oluşturmak istemiştir. Bu kadar ortağı olan UND
niye H.Paşa/İtalya hattında olduğu gibi gemiler alıp bu hatta girmemiştir?
02-41/468-196
15
Engelleyen hiç bir şey yoktur. Limanlar herkese açıktır. Deniz Kocaman.
Kendine ve sermayesine güvenen her kuruluş bu hatta özgürce çalışabilir."
H.Barbaros GÜNAY'ın açıkladığı maliyet hesabına göre; Karadeniz Ro Ro'nun
Samsun-Novorossisky hattında pazarlamasını yaptığı 2 gemi, Ocak 2002'de
%.karlılıkla çalışmıştır. Bu maliyet hesabında esas alınan ay için 12 sefer
yapılmış, 2001 yılının son ayları için ortalama sefer sayıları da bu benzer
şekilde gerçekleşmiştir.
G.2.6. Denizcilik Müsteşarlığı
Önaraştırma sürecinde raportörlerin, Denizcilik Müsteşarlığı yetkilileriyle yapmış
olduğu görüşmelerde, ilgili daire başkanları, ülkemizin bağlı olduğu uluslararası
kurallar gereği, yerli ve yabancı tüm Ro Ro şirketlerinin Türk limanlarına
serbestçe yanaşabileceğini ve hiç bir engellemeye maruz kalmadan Türk ve
yabancı limanları arasında bu hizmeti yapabileceklerini belirtmişlerdir.
Yetkililer ayrıca,
- düzenli hat seferi yapacak Ro Ro şirketlerinin Denizcilik Müsteşarlığı'ndan hat
izni almaları halinde ilgili limanlardaki faaliyetlerinin gecikmeye uğramaksızın
yapılmasının kolaylaşacağını,
- Denizcilik Müsteşarlığı tarafından verilen hat izninin ilgili kamu kurumları
arasında koordinasyona yardımcı olduğunu,
- Ro Ro şirketlerinin bu izni almadan da düzenli hat seferleri yürütebileceklerini,
- hat izni verilirken Ro Ro şirketlerinden şirketlerine ve gemilerine ait bazı bilgi
ve belgeleri Denizcilik Müsteşarlığına ibraz etmelerinin istendiğini,
- "Hat İzni Verme Kriterleri"nin yönetmelik ya da benzeri bir düzenleme şeklinde
hazırlanmadığı, ancak uygulamada bu kriterlere bakıldığı ifade edilmiştir.
Denizcilik Müsteşarlığı'ndan alınan, 2001 yılı "Bölge Müdürlükleri Bağlısı"
limanlarda yapılan gemi seferlerine ilişkin bilgiler şunlardır :
İZMİR BÖLGE
Gemi Tipi Kalkış Limanı Varış Limanı Firması/Acentesi
Ro Ro Çeşme Trieste Ulusoy Gemi İşl. A.Ş.
Ro Ro Çeşme Trieste Ulusoy Deniz Nak.
Ro Ro Çeşme Trieste Ulusoy Deniz Yolları
Yolcu/Ro Ro Çeşme Venedik Herkül Turizm
Yolcu/Ro Ro Çeşme Brindizi Herkül Turizm
02-41/468-196
16
SAMSUN BÖLGE
Gemi Tipi Kalkış Limanı Varış Limanı Firması/Acentesi
Ro Ro Samsun Novorosisky Kalkavan Ac.
Ro Ro Samsun Novorosisky Ulusoy Deniz Nak.
İSTANBUL BÖLGE
Gemi Tipi Kalkış Limanı Varış Limanı Firması/Acentesi
Ro Ro Tekirdağ Trieste Ege Ro Ro
Ro Ro İstanbul Trieste Deniz Nak.Türk A.Ş.
Ro Ro İstanbul Trieste Ulusoy Gemi İş.A.Ş.
Ro Ro İstanbul Trieste UND Denizcilik A.Ş.
Ro Ro İstanbul Trieste UND Ro Ro İş. A.Ş.
Ro Ro İstanbul Trieste Vakıf Deniz Fin.Kir.
Ro Ro İstanbul Trieste UND Ro Ro A.Ş.
TRABZON BÖLGE
Gemi Tipi Kalkış Limanı Varış Limanı Firması/Acentesi
Ro Ro/Yolcu Trabzon Soçhi Sarı Denizcilik A.Ş.
Ro Ro/Yolcu Trabzon Soçhi Karden Gemi A.Ş.
ÇANAKKALE BÖLGE
Gemi Tipi Kalkış Limanı Varış Limanı Firması/Acentesi
Ro Ro Gemlik Marsilya Cenk Denizcilik
Ro Ro Gemlik Koper Cenk Denizcilik
Ro Ro Gemlik Alger Cenk Denizcilik
Ro Ro Gemlik Pireaus Cenk Denizcilik
Ro Ro Gemlik Fos Cenk Denizcilik
Ro Ro Gemlik Tunus Cenk Denizcilik
Ro Ro Gemlik Liverno Cenk Denizcilik
MERSİN BÖLGE
Gemi Tipi Kalkış Limanı Varış Limanı Firması/Acentesi
Ro Ro Mersin G.Magosa A.V.A.Dolfin Dnz.
Ro Ro/Yolcu Taşucu Girne Akgünler Denizcilik
Ro Ro Mersin G.Magosa Result Ship.Alpmar
Ro Ro Mersin G.Magosa Result Shp.MSC.
Ro Ro Mersin G.Magosa Y.Y.Medusa Denz.
Ro Ro Mersin G.Magosa İtimat Line Osa.Dnz.
Ro Ro Taşucu Girne Fergün Denizcilik
02-41/468-196
17
H- GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Önaraştırma kapsamındaki iddia ve tespitler her ilgili coğrafi pazar için ayrı ayrı
değerlendirilmiş, aşırı fiyat ve ayrımcı davranış iddiasının değerlendirmesi üç
coğrafi pazar için ortak olarak yapılmıştır.
H.1. İstanbul-İtalya (Trieste) Hattı
a) UND Ro Ro İşletmeleri A.Ş., UND Denizcilik A.Ş., UND Deniz Taşımacılığı
A.Ş. ve Ege Ro Ro Kombine Taşımacılık A.Ş.'nin aralarında bir işbirliğine
giderek fiyat ve tahsilat yöntemlerini yeknesaklaştırdıkları iddiası.
UND Grubu bünyesindeki üç şirket ekonomik bütünlük göstermekte ve aynı
teşebbüs bünyesinde bulunmaktadır. Dolayısıyla aynı teşebbüs içerisindeki
tüzel kişilikler arasındaki koordinasyon bulunması tek teşebbüs olmalarının
gereğidir ve rekabet sınırlaması anlamı taşımamaktadır. Şikayet başvurusunda
tüzel kişiliklerden yola çıkılarak yanlış değerlendirmede bulunulmuştur. Bu
nedenle yalnızca UND Grubu ve Ege Ro Ro Grubu arasındaki işbirliği yapısı
değerlendirilmiştir.
EGE Ro Ro'nun bir gemisini UND Ro Ro Grubu'na kiraya vermesinden yaklaşık
7 ay önce Ege Ro Ro'ya kredi sağlayan "NIB Capital" bankasından gelen Mart
ve Haziran 2001 tarihli ihtar yazılarında, Ege Ro Ro'nun kredilerini ödemeyi
aksatmasında dolayı gemilerini satması ya da kabul edilebilir ücretten kiraya
vermesi istenmiştir. Bu ihtar yazıları Ege Ro Ro Yönetim Kurulu Başkan
Yardımcısı Taner GÜRKAN'dan alınan bilgileri doğrular niteliktedir. Dolayısıyla
EGE Ro Ro'nun bir gemisini UND Ro Ro Grubu'na sefer navlun bazında kiraya
vermesinin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma ya da
uyumlu eylem olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Zira, EGE Ro Ro
pazardan tamamen çekilmiş, diğer iki gemisini de yurt dışı piyasalara kiraya
vermiştir. Bu kira anlaşması, şikayet dilekçesinde aktarıldığı üzere teşebbüslerin
rekabetten kaçınmaları amacı ile düzenlenmemiş, zorda kalan bir teşebbüsün
ilgili pazardan çekilmesi sonucu oluşmuştur. Keza sözleşme hükümlerinin
incelenmesinde kira şartlarının belirlendiği, hatta çalışmama veya tekrar giriş
yapmama şeklinde bir rekabet yasağının bulunmadığı görülmektedir. Ayrıca
kiralanan geminin uyguladığı fiyatların UND Ro Ro Grubu ile aynı olması da
doğaldır. Çünkü geminin tüm pazarlama ve taahhüt hizmetleri UND Ro Ro
Grubu tarafından gerçekleştirilmekte ve sadece geminin teknik işletim
sorumluluğu Ege Ro Ro Grubu'nda bırakılmaktadır. Sözleşmenin Ege Ro Ro
Grubu'nun gemi için üstlendiği finansman yükünü karşılayacak şekilde
düzenlenmesi nedeniyle ayrıntılı kira hükümleri içerdiği belirlenmiştir. Anılan
nedenlerle UND Ro Ro Grubu ile Ege Ro Ro Grubu arasındaki sözleşmenin
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu hatta çalışan iki grubun birleşerek tekel yaratıldığı şeklindeki iddia da geçerli
görülmemektedir. Yukarıda aktarıldığı üzere, batmakta olan bir teşebbüs pazar
02-41/468-196
18
yapısı sonucu kendi iradesi ile ilgili pazardan çekilmek durumunda kalmıştır.
Olayda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir
işlemle ilgili pazarda tek teşebbüsün kalması söz konusu değildir. Bu nedenle
ilgili pazarda oluşan durum hakkında 4054 sayılı Kanun'un 7., 10. ve 11.
maddeleri kapsamında her hangi bir işlem tesisine gerek bulunmamaktadır.
b) İzmir-İtalya hattında faaliyet göstermekte olan Ulusoy Ro Ro'nun İstanbul-
İtalya hattında çalışan 4 şirket ile aralarında var olan anlaşma gereği onların
hattına girmediği, aynı şekilde söz konusu 4 şirketin de İzmir-İtalya hattına
girmediği iddiası.
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, İstanbul-İtalya hattında faaliyet gösteren
teşebbüslerin sahip oldukları gemilerin kapasitelerinin İzmir-İtalya hattı için
oldukça fazla oluşu, ayrıca bu hatta girseler bile yeterli doluluk oranını
yakalamalarının mümkün olmadığı, ayrıca Ulusoy Ro Ro Grubu'nun İzmir-İtalya
hattında çalıştırdığı gemilerin de İstanbul-İtalya hattında rekabet edemeyecek
kadar yavaş olduğu dikkate alındığında, anılan durumun ilgili teşebbüslerin
bağımsız ticari kararlarından kaynaklandığı, Kanun'un 4. maddesi kapsamında
bir rekabet ihlalinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
c) RODER Derneği dergisinde yer alan; UND Ro Ro murahhas azası Cüneyt
SOLAKOĞLU'nun şirketlerinin Ege Ro Ro ile anlaşma yaptıklarına ilişkin
sözlerinin yapılan rekabet ihlalinin kanıtı olduğu iddiası.
UND Ro Ro Grubu şirketlerinin Yönetim Kurulu Murahhas Azası Cüneyt
SOLAKOĞLU, ilgili dergide yayımlanan ifadelerinin; iki gemisini yurt dışına
kiraya verecek olan Ege Ro Ro'nun bir gemisini de kendilerine kiraya verme
teklifi üzerine söylenmiş olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla aralarında kira
sözleşmesi yapan iki teşebbüsün birinin diğerinin iki gemisini yurt dışına kiraya
vereceğinden haberdar olması mümkün olduğundan, dergide yer alan ifadelerin
bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği, Ege Ro Ro'ya ilgili bankadan gelen
ihtar yazıları da göz önüne alındığında, Ege Ro Ro'nun UND Ro Ro Grubu'nun
isteği üzerine iki gemisini yurt dışına kiraya vererek pazardan çekilmiş
olabileceği iddiasının doğru olmadığı kanaatine varılmıştır. Dergide yer alan
ifadelerden de, bu sözleşmenin rekabetin sınırlanması amacıyla yapılmadığı
anlaşılmaktadır.
H.2. İzmir-İtalya (Trieste) Hattı
Şikayetçinin başvurusunda; RODER Derneği dergisinin Şubat 2002 sayısının
26. sayfasında, UND Ro Ro ile Ulusoy Ro Ro arasındaki karşılıklı bilet kabulü
uygulamasının rekabetin ihlali olduğu ve derginin 32. sayfasındaki Ulusoy Ro
Ro Genel Müdürü Mesut CESUR'un ifadelerinin fiyat belirleme konusunda UND
Ro Ro ile aralarında gerçekleşen uyumlu eylemin ikrarı olduğu iddiası yer
almaktadır.
02-41/468-196
19
Söz konusu dergide yer alan Mesut CESUR'un Ulusoy Ro Ro Grubu ile UND
Ro Ro Grubu'nun karşılıklı bilet kabul sistemi ve fiyat konusundaki
görüşmelerine ilişkin açıklamaları dikkate alınarak, iki teşebbüsün ortak bilet
kabul uygulamasının, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma
veya uyumlu eylem niteliğinde olup olmadığı incelenmiştir.
Önaraştırma kapsamındaki şikayet konusu uygulama aynı düzenli hatta faaliyet
gösteren ve rakip konumundaki teşebbüsler arasında bir anlaşma niteliğinde
değildir. Uygulamanın tarafları olan Ulusoy Grubu Çeşme-Trieste hattında
hizmet sunmakta, UND Ro Ro Grubu ise İstanbul-Trieste hattında hizmet
sunmaktadır. Birbirleriyle aynı coğrafi pazarlarda bulunmayan teşebbüslerin,
tüketici yararına düzenledikleri bir ticari hizmet değişimi söz konusudur. Bu
şekildeki tek bilet uygulamasının, belirlenen ilgili ürün pazarlarında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacına yönelik
olmadığı açıktır. Bu uygulama sonucu, birbirlerine potansiyel rakip olabilecek
nitelikteki teşebbüslerin karşılıklı olarak ilgili pazarlara giriş yapmadıkları iddiası
da, pazarın yapısı gereği girişlerin olmadığının tespiti ile dayanaksız
kalmaktadır. Belirtilen uygulama, hizmeti talep edenlerin isteği üzerine hayata
geçirilmiş ve müşterilere kolaylık sağlayan bir uygulama niteliğindedir. Anılan
gerekçelerle Ulusoy Ro Ro Grubu ile UND Ro Ro Grubu'nun karşılıklı bilet
kabul sistemi ve ortak bilet kabul uygulamasının, 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesi kapsamında bir anlaşma veya uyumlu eylem niteliğinde olmadığı ve
iddia hakkında bir işlem tesisine gerek bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
H.3. Samsun-Rusya (Novorossisky) Hattı
Şikayet dilekçesinde, Samsun-Novorossisky hattında çalışan Karadeniz Ro
Ro'nun, daha önce aynı hatta faaliyet gösteren Cenk Denizcilik'in ve Ulusoy
Denizcilik'in tekel yaratılarak birleşmesi sonucu oluştuğu iddia edilmektedir.
Cenk Denizcilik Grubu ortakları ve Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş.'nin %50,
%50 ortak olarak kurdukları, acentelik ve pazarlama şirketi niteliğindeki
Karadeniz Ro Ro'ya ilişkin iddia çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda,
pazara giriş engelleri bulunmaması, ulusal ve uluslararası rekabetin varlığı
hususları dikkate alınarak ortak girişiminin hakim durum meydana getirmediği
kanaatine varılmıştır. Öte yandan, söz konusu işlem ile 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesi de ihlal edilmemiştir.
H.4. Ro Ro Navlun Ücretlerin Yüksekliği ve Ayrımcı Davranışlarda
Bulunulduğuna İlişkin İddialar
Türkiye çıkışlı/varışlı uluslararası Ro Ro taşımacılığı pazarı her hangi bir yasal
giriş engeli bulunmayan, Türk ve yabancı teşebbüsler açısından potansiyel
rekabete açık bir pazardır. Ayrıca, her ne kadar bu raporda ilgili ürün pazarı
tanımlaması "Türkiye çıkışlı/varışlı uluslararası Ro Ro taşımacılığı pazarı"
olarak alınmışsa da karayoluyla yapılan taşımacılık, Ro Ro taşımacılığının belli
02-41/468-196
20
bir ölçüde ikamesi olabilmektedir. Gerek şikayetçi taraf UND Uluslararası
Nakliyeciler Derneği yetkilileri, gerekse Ro Ro hizmeti sunan teşebbüsler Ro Ro
navlun fiyatlarında meydana gelen artışın karayolu nakliyecilerinin Ro Ro'ya
olan talebini azaltacağını, karayolu ile ulaşıma olan talebin artacağını
açıklamışlardır. Bu nedenle yalnızca tanımlanan ilgili pazarlardaki pazar
paylarıyla teşebbüslerin hakim durumda olup olmadıklarının
değerlendirilmesinin yapılması karayoluyla yapılan taşımacılık pazarının ihmal
edilmesi sonucunu doğurmaktadır.
Bununla birlikte söz konusu üç hatta faaliyet gösteren UND Ro Ro Grubu,
Ulusoy Ro Ro Grubu ve Karadeniz Ro Ro %100'e yakın oranlardaki mevcut
pazar payları ile ayrı ayrı ilgili pazarlarda hakim durumda kabul edilebilecektir.
Ancak hakim durumun önemli kritelerinden biri kabul edilen giriş engelinin bu
pazarlarda olmaması ve potansiyel rekabetin mevcut oluşu bu teşebbüslerin
mevcut pazar paylarıyla sahip oldukları hakim durumunu zayıflatmakta
dolayısıyla; 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde yer alan, “Hakim Durum: Belirli
bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden
bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücünü ifade eder.” şeklindeki tanımlamada
belirtildiği şekilde mevcut ve potansiyel rakiplerinden bağımsız hareket ederek
"fiyat"ı belirleyebilme güçlerini kısıtlamaktadır. Ancak, yalnızca mevcut pazar
paylarıyla değerlendirildiklerinde hakim durumda bulundukları söylenebilecek
teşebbüsler için maliyet-fiyat değerlendirmesi yapılması yararlı olacaktır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde maliyet analizleri incelendiğinde,
söz konusu hatlarda uygulanan fiyatların sefer bazında maliyetlere göre yüksek
olduğunu söylemenin güç olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu Ro Ro
şirketlerinin faaliyet gösteren gemilerinin doluluk oranları %...'ler düzeyinin
altına inebilmektedir. Ayrıca, bu pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsler satın
almış oldukları gemilerin değerlerinden dolayı yüksek finansman ve amortisman
maliyeti ile karşı karşıyadır. Örneğin, Ege Ro Ro tarafından verilen maliyet
hesabına göre, maliyetlerin karşılanması için minimum ortalama ... araçla
çalışılması gerektiği açıklanmış, oysa doluluk oranlarının hem UND Ro Ro hem
kendileri için ...civarında olduğu belirtilmiştir. Ekonomik krizlerle birlikte
ihracatın azalması, Ro Ro hizmetine olan talebin aşırı düşüşünü beraberinde
getirebilmektedir. Ayrıca Rusya'da yaşanan krizin doğurduğu talep azalmasında
olduğu gibi dış piyasalarda yaşanan krizler de bu sektörü önemli derecede
etkilemektedir.
Dolayısıyla, söz konusu teşebbüslerin maliyet kalemleri arasında yer alan
yüksek finansman ve amortisman bedelleri, ayrıca risk faktörleri doğrudan sefer
bazlı maliyet analizi yapılmasını ve buna göre aşırı fiyat değerlendirmesinde
bulunulmasını oldukça güçleştirmektedir. Ancak teşebbüslerden elde edilen
maliyet tabloları incelendiğinde, %..-%.. düzeyinde gerçekleşen karlılık
oranları ile ve gerçekleşen doluluk oranlarına göre aşırı sayılabilecek oranlarda
bir fiyat uygulanmadığı ortaya çıkmaktadır. Söz konusu teşebbüslerin "aşırı fiyat
02-41/468-196
21
uygulansa potansiyel yerli ve yabancı rakipler bu pazarlara çoktan girerlerdi"
yönündeki ifadeleri de bu kapsamda doğru kabul edilebilecektir.
Şikayete konu olan teşebbüslerin fiyatlama konusunda getirdikleri bir diğer
açıklama ise, bu teşebbüslerin ortaklarının önemli bir bölümünün aynı zamanda
kendi müşterileri olmaları, bu nedenle yüksek fiyatlarla çalışamayacakları,
öncelikle kendi ortaklarından tepki görecekleri şeklindedir. Bu açıklamaların da
söz konusu teşebbüslerin fiyatlama stratejileri açısından doğru olduğu
kanaatine varılmıştır.
İlgili pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin uyguladıkları fiyatların ve maliyet
tablolarının incelenmesi sonucunda ve yukarıda yer verilen tespitlerin ışığında,
söz konusu teşebbüslerin aşırı fiyat uygulamadıkları sonucuna varılmıştır.
Şikayetçi tarafından ifade edilen diğer bir iddia ise, hakim durumda olan
teşebbüslerin müşterileri arasında farklı ödeme düzenlemeleri yaptıkları, hizmet
sunumunda farklılıklar bulunduğu ve bu durumun ayrımcılık yarattığıdır.
Önaraştırma kapsamında yapılan incelemelerde, bu iddiaların gerçekliğine dair
herhangi bir olguya rastlanılmamıştır. İddialara gerekçe teşkil eden, ödemede
bulunmayan firmalara farklı davranıldığına dair herhangi bir tespit yapılmamıştır.
Ulusoy Grubu'nun sahip olduğu imtiyazla çalıştırdığı gümrüksüz akaryakıt
istasyonu aracılığıyla bu Grup bünyesinde olmayan TIR araçlarını geciktirdiği ile
ilgili iddiaların ise, bu faaliyetin kamu otoritelerinin denetimi ile gerçekleşiyor
olması nedeniyle geçerliliği bulunmadığı anlaşılmaktadır. İlgili pazarlarda hakim
durumda bulunan teşebbüslerin, bu hakim durumlarını kötüye kullandıklarına
dair herhangi bir bulguya ulaşılamadığından, belirtilen iddialar hakkında
herhangi bir işlem tesisine gerek bulunmadığı anlaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda;
1) UND-Uluslararası Nakliyeciler Derneği tarafından, Türkiye çıkışlı/varışlı
uluslararası Ro Ro taşımacılığı pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un ihlal edildiğine dair şikayet konusu yapılan iddiaların 4054
sayılı Kanun kapsamında ihlal oluşturmadığına, dolayısıyla herhangi bir işlem
tesisine gerek bulunmadığına OY BİRLİĞİ ile,
2- Cenk Denizcilik Grubu Ortakları ve Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş.
tarafından Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş. unvanlı ortak girişim şirketinin
kurulması, 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal teşkil etmediğinden, aynı
Kanun'un 51. maddesi çerçevesinde 13.6.2002 tarih, 02-38 sayılı Kurul
toplantısında yapılan ve karar yeter sayısı sağlanamayan oylamadan sonra
02-41/468-196
22
yapılan oylamada soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OY ÇOKLUĞU
ile karar verilmiştir.
02-41/468-196
23
KARŞI OY GEREKÇESİ
(27.6.2002 tarihli ve 02-41 / 468-196 sayılı Kurul Kararı)
1. Cenk Denizcilik Grubu Ortakları ve Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş. nin %50 ,
%50 ortak olarak kurdukları ''Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş.'' nin yoğunlaşmadan
çok işbirliği doğrucu bir ortak girişim niteliğinde olduğu, bu ortak girişimin
kurulmasına dayanak olan protokolün de işbirliği sonucu doğuran bir anlaşma
niteliğide bulunduğu ve 4054 sayılı Kanunun 4. Maddesinin a, b, c bentlerindeki
yasaklar kapsamında yeralması gerektiği çok açık iken, rekabet hukuku anlamında
haklı bir gerkçe bulunmaksızın, ihlal oluşmadığından bahisle, soruşturma
açılmaması şeklindeki çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
2. 4054 sayılı Kanunun 51. Maddesinin ikinci fıkrası uyarınca toplantı ve karar
yetersayısı bakımdan uyulanan yönteme de katılamıyorum. Şöyleki, ilk oylamada
9 üyenin katılımıyla ,5/4 şeklinde oylama gerçekleşmiş ve karara nisabı
sağlanamadığından ilgili hüküm gereği ertelemeye gidilmiştir. 51. Madde hükmü,
Başkanın ikinci toplantıya, tüm üyelerin iştirakini sağlamasını öngörmüştür. Bu
husus denenmeden, Kanuna ve Kurula uygulamalarına aykırı bir şekilde, salt
çoğunluklu karar alınması usul hatasıdır. Kurul oylama yöntemini her zaman aynı
ilke çerçevesinde yürütmek durumundadır.
Prof.Dr.Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi
02-41/468-196
24
(27.6.2002 tarihli ve 02-41 / 468-196 sayılı Kurul Kararı’na)
Karşı Oy Gerekçesi
3. Cenk Denizcilik Grubu Ortakları ve Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş. nin %50 -
%50 ortak olarak kurdukları ''Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş.'' nin yoğunlaşmadan
çok işbirliği doğrucu bir ortak girişim niteliğinde olduğu, bu ortak girişimin
kurulmasına dayanak olan protokolün de, işbirliği sonucu doğuran bir anlaşma
niteliğinde bulunduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin a, b, c bentlerindeki
yasaklar kapsamında yeralması gerektiği çok açık iken, rekabet hukuku anlamında
haklı bir gerekçe bulunmaksızın, ihlal oluşmadığından bahisle soruşturma
açılmaması şeklindeki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
4. 4054 sayılı Kanun’un 51. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca toplantı ve karar yeter
sayısı bakımından uygulanan yönteme de katılamıyoruz. Şöyle ki, ilk oylamada 9
üyenin katılımıyla 5/4 şeklinde oylama gerçekleşmiş ve karar için yeterli nisap
sağlanamadığından, ilgili hüküm gereği ertelemeye gidilmiştir. Kanun’un 51. madde
hükmü, Başkanın ikinci toplantıya tüm üyelerin iştirakini sağlamasını öngörmüştür.
Bu husus denenmeden, Kanun’a ve Kurul uygulamalarına aykırı bir şekilde, salt
çoğunlukla karar alınması usul hatasıdır. Kurul, oylama yöntemini her zaman aynı
ilke çerçevesinde yürütmek durumundadır.
Bu gerekçelerle, kararın 2. maddesine katılamıyoruz.
Dr. Kemal EROL A. Ersan GÖKMEN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
02-41/468-196
25
Rekabet Kurulu’nun 17.6.2002 Gün ve 02-41/468-196 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Cenk Denizcilik Grubu Ortakları ile Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri
A.Ş.’nin %50-%50 paylarla kurdukları Karadeniz Ro Ro İşletmesi A.Ş.’nin
işbirliği doğurucu bir ortak girişim olduğu, başlıkta anılan Kurul Karar’ının
2.maddesinde de ifade olunduğu üzere tespit edilmişken ve bu durumun 4054
sayılı Yasa’nın 4.maddesine, maddenin a,b ve c bentlerinde yer verilen
örneklere uygunluğu apaçık iken, Kurul’un raportörlerce de doğru olarak ortaya
konmuş bulunan değerlendirmeye aykırı biçimde, fakat onu çürütecek herhangi
bir karşı değerlendirmeyi ortaya koymadan, Yasa’nın 4.maddesine bir aykırılık
bulunmadığına Karar vermesini anlamak mümkün değildir.
Bu nedenle Rekabet Kurulu’nun başlıkta anılan Karar’ına katılma olanağı
bulamadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy