Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-2-53 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 06-51/659-186
Karar Tarihi : 13.7.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Erdem AYGÜN
C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Türkiye Futbol Federasyonu
Temsilcisi Av. Cansel ÇEVİKOL TUNCER
Konaklar Mahallesi Ihlamurlu Sokak no:9
4. Levent 34330 İstanbul
D. İLGİLİ TARAFLAR : Türkiye Futbol Federasyonu
Pluton Televizyon ve Yayıncılık A.Ş.
Yıldız Cad. No:34 Polat Tower
34353 İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Türkiye Futbol Federasyonu ile Pluton
Televizyon ve Yayıncılık A.Ş arasında imzalanan ikinci lig A kategorisi
maçlarının yayınlanmasına ilişkin Sözleşmeye menfi tespit belgesi
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.5.2006 tarih ve 3069 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine düzenlenen 19.6.2006 tarih ve 2006-2-53/MM-06-HSÖ
sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu, 3.7.2006 tarih ve REK.0.06.00.00-
130/99 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-51 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, 2005-2006 futbol sezonunun
ikinci yarısında oynanan Türkiye Profesyonel 2. Lig A kategorisi maçlarından
haftada toplam üç adet maçın ve Turkcell Süper lig’e yükselme play-off
maçlarının yurt içi ve yurt dışı canlı yayın hakkı ile sözleşme konusu maçların
yurt içi ve yurt dışına banttan ve/veya özet yayın hakkının satışına ilişkin
sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
H. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER
06-51/659-186
2
H.1. Taraflar Hakkında Bilgi
Türkiye Futbol Federasyonu (TFF), 3813 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu’nun
Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun uyarınca kurulmuştur. Aynı Kanun’un 29.
maddesi ile TFF, futbol müsabakalarının televizyon, radyo ve her türlü teknik
cihaz ve benzeri araçlarla yayımlanması, yayınların düzenlenmesi ve
programlanmasına münhasıran yetkili kılınmıştır.
3813 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan ve Resmi Gazete’de 18.8.2005 tarih ve
25910 sayı ile yayımlanan “Türkiye Futbol Federasyonu Yayın Talimatı”nın 4.
maddesi ise aşağıda yer verildiği üzere TFF’ye futbol müsabakalarının
yayınlarının düzenlenmesine ilişkin genel bir yetki vermektedir:
“… Futbol müsabakalarının televizyon, radyo ve her türlü teknik cihaz ve benzeri
araçlarla yayınlanmasına, yayınların düzenlenmesine ve programlanmasına
münhasıran Federasyon Yönetim Kurulu yetkilidir.
En üst lig ve onun bir altındaki ligin kulüpleri yayın haklarını, Türkiye Futbol
Federasyonu'nun bu liglere ait müsabakaların yayınlanması için yayın kuruluşları
ile yaptığı ve / veya yapacağı sözleşmeler çerçevesinde kullanır. …”
Aşağıda belirtilen, aynı talimatın “Yayın Sözleşmesi” başlıklı 6. maddesi ise
TFF’nin yayın haklarının satışı konusundaki münhasır yetkisini ne şekilde
kullanacağını belirlemektedir.
“…
A – En üst lig ve onun bir altındaki lige ait müsabakalarla ilgili olarak Kulüpler
adına ve hesabına yayın sözleşmesi yapmaya münhasıran Federasyon yetkilidir.
Federasyon, en üst lig ve onun bir altındaki lig ile Türkiye Kupası kupa
aşamasındaki müsabakaların yayın haklarının satış suretiyle devrine ilişkin
esasları ve satış şeklini tek taraflı olarak belirler. …”
Pluton Televizyon ve Yayıncılık A.Ş şifreli televizyon, radyo ve interaktif
hizmetleri abonelik sistemi ile sağlayan bir uydu platform işletmecisi olan ve lig tv
logosuyla da futbol yayınlarını yapan kanalın yayıncısıdır. Abonelik esasına
dayalı olarak yayın paketlerini satışa sunmaktadır.
H.2. Anlaşmanın Konusu ve Niteliği
Başvuruya konu olan 2005, 2006 ikinci yarısında oynanacak Türkiye Profesyonel
2. Lig A kategorisi maçlarından pazartesi günleri oynanan bir adedinin ve her
hafta oynanan maçlardan en fazla iki adet olmak üzere haftada toplam üç adet
maçın ve Turkcell Süper lig’e yükselme play-off maçlarının yurt içi ve yurt dışı
canlı yayın hakkı ile sözleşme konusu maçların yurt içi ve yurt dışına banttan
ve/veya özet yayın hakkının satışına ilişkindir.
Sözleşme konusunu oluşturan 2. Lig A Kategorisi maçlarının yayın haklarının
satışı daha önce TRT tarafından alınmış olup, tarafların beyanıyla, sezon
başında hiçbir kanalın ilgi göstermemesi nedeniyle yeniden satışı
gerçekleştirilememiştir. Ligin bitimine kısa bir süre kala kulüplere ek gelir
sağlamak amacıyla, yeni bir ihale yapmanın süresi ve zorluğu ve ayrıca bu
06-51/659-186
3
yayınları yapabilmek için (şifreli) ciddi teknik donanım ve altyapı gerektiğinden
dolayı, TFF sahip olduğu yetkiye dayanarak bu anılan sözleşmeyi imzalamıştır.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
İnceleme konusu anlaşma Türkiye Profesyonel 2. Lig A Kategorisi maçlarının
yayın hakkının münhasıran Digitürk’e verilmesine ilişkindir. Önemli spor
olaylarının yayın haklarının devri söz konusu olduğunda, bu devrin rekabet
üzerindeki etkilerinin, bu etkilerden ise özellikle potansiyel “kapama” riskinin
(potential foreclosure effects) değerlendirilebilmesi için, iki farklı seviyede ilgili
pazardan bahsedilmesi mümkündür: hakların ve yayın içeriğinin (yayıncılar
açısından hammadde niteliğinde) lisanslara konu olduğu üst pazar ve içeriğin
izleyicilere iletildiği yayın faaliyetlerini kapsayan alt pazarlar.
Yukarıda bahsedilen ilk aşama, yayın hakkı sahipleri ile yayıncıların karşı karşıya
geldiği ve haklar ile görüntülerin hak sahiplerince yayıncılara devredildiği alandır.
Hakların satışa konu olduğu bu pazar, toptan pazar olarak da
tanımlanabilmektedir. Belirli türde spor olayları, izlenme oranlarının yüksekliğine
dayalı olarak reklam toplama kapasitelerinin çok fazla olması nedeniyle kritik
veya birincil nitelikteki içerik olarak tanımlanabilmektedir. Profesyonel futbol
karşılaşmaları da bu nitelikte spor olayları arasında ön sıralarda gelmektedir.
Burada vurgulanması gereken nokta, bu yayın haklarının, özellikle paralı yayın
yapan kuruluşların abone kaydedebilmek gayesiyle duydukları bir ihtiyacı
karşılıyor olmasından dolayı ayrı bir kategori olarak ele alınması gerektiğidir.
Paralı yayıncılar açısından, 1. lig yayın hakları veya yeni vizyona çıkmış filmlerin
yayın hakları, belirli yayın dönemleri boyunca abone kaydedebilme kapasitesi
yaratabilmeleri nedeniyle, diğer yayın haklarına kıyasla çok daha değerli ve
vazgeçilmez niteliktedir. Dolayısıyla 1. lig yayın haklarının ayrı bir pazar olarak
ele alınması, esasen paralı yayıncıların belirli türdeki yayın ihtiyaçları ile
açıklanmaktadır. Bununla birlikte 2. lig maçları hem reyting açısından hem de
müşteri (taraftar) profili bakımından 1. lig ile oldukça farklılıklar göstermektedir.
menfi tespit talebine yönelik olarak başvurusu yapılan sözleşme sadece 2. lig A
kategorisi maçlarına yöneliktir. Bu çerçevede dosya konusu olaya ilişkin ilgili ürün
pazarı, “Türkiye Profesyonel 2. Lig A Kategorisi maçlarına ilişkin yayın hakları”
pazarıdır.
Yayın haklarının kullanımından doğan etkiler ise bu haklara dayanılarak çekilen
görüntülerin yayın programlarına konu edildiği yayıncılık pazarlarında kendini
göstermektedir. Dolayısıyla ikinci ilgili ürün pazarı “televizyon yayıncılığı
pazarı”dır ve bu pazar yayınların finansman şekline göre iki türe ayrılmaktadır:
“ödemeli televizyon yayıncılığı pazarı” ve “açık televizyon yayıncılığı pazarı”.
Türkiye ödemeli televizyon yayıncılığı pazarından bahsedildiğinde ilk bakışta
Digitürk, Cine5 ve Kablo TV olmak üzere üç aktörün varlığından bahsetmek
mümkündür.
Ancak Cine5’in tek kanal üzerinden analog yayın yapan bir yayıncı olduğu ve
Digitürk tarafından verilen çok sayıda ve çok çeşitte kanal ve bunun yanı sıra
çeşitli interaktif hizmetler ile ikame olabilecek bir yayın hizmeti sunmadığı, bu
06-51/659-186
4
nedenle Digitürk’e bir rakip olarak kabul edilmesinin ve ikisinin aynı pazarda
mütalaa edilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
Kablo TV yerli ya da yabancı televizyon kanallarının kablo üzerinden herhangi bir
değişiklik yapılmaksızın yeniden iletimi ile iştigal etmekteyken, dijital tv (Digitürk)
bu yayınlar ile beraber ek hizmetlerin, örneğin izlediğin kadar öde, şans oyunları,
uzaktan eğitim, radyo, bankacılık ve benzerlerinin sunumunu da içermektedir.
Bunun yanı sıra Kablo TV bugün itibarıyla, analog teknolojiye dayalı olarak
yayınların iletimini öngörmekte iken, dijital TV analog gelen yayınların
sıkıştırılmak suretiyle iletimini konu edinmekte, bu husus bahsi geçen içeriği
temin ederken dijital yayınların alımı için ayrı bir televizyon cihazının yanı sıra
ayrı bir cihaza (set top box) gereksinim duyulmasına neden olmaktadır.
Digitürk tarafından iletilen televizyon yayınlarına bakıldığında, Kablo TV
üzerinden iletilen yayınlara kıyasla çok daha fazla çeşidi kapsadığı, sadece belirli
kanallara ait yayınların iletimi ile sınırlı olmayıp, çok sayıda ve çeşitte tematik
kanallara da yer verildiği (sinema, müzik, çocuk kanalları v.b.). Bu nedenlerle,
Kablo TV, mevcut haliyle, Digitürk’ün sunduğu hizmetlerin önemli bir kısmını
sunmamakta, sayısal teknolojinin sağladığı olanaklardan faydalanmak isteyen
tüketici açısından bir ikame niteliği taşımamaktadır. Ancak halihazırda dijital
yayıncılığa geçiş için uygun durumda bulunan Kablo TV altyapısının bu şekilde
kullanılmaya başlanması; üzerinden dijital yayıncılık verilmeye geçilmesi halinde
Kablo TV’nin rahatlıkla Digitürk’e rakip bir hizmet olabileceği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla Digitürk ile Kablo TV arası ikame edilebilirlik ilişkisi mevcut durum ve
olanaklar gözetilerek yapılmış ve bu ikisinin mevcut koşullarda rakip olmadığı
saptanmıştır.
Bu çerçevede esasen Digitürk tarafından sunulan ve klasik anlamda televizyon
yayıncılığından daha fazlasını içeren televizyon hizmetleri “dijital platform
hizmetleri” (ya da dijital yayıncılık hizmetleri) olarak tanımlanabilecek ayrı bir
pazarı oluşturmaktadır.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Digitürk’ün verdiği hizmetin tüm Türkiye’yi kapsadığı ve Türkiye sınırları içerisinde
rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir durum bulunmaması sebebiyle ilgili
coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.4. Değerlendirme
H.4.1. Yayın Hakkının Münhasıran Verilmesi
Sözleşme ile Türkiye Kupası Türkiye Profesyonel 2. Lig A kategorisi maçlarının
canlı, banttan ve özet yayın haklarının tek bir yayıncıya devredilmesi ve bu
çerçevede bu yayıncının statlara girerek çekim yapabilecek tek kuruluş olarak
belirlenmesi, Digitürk’ü söz konusu görüntülerin tek temin kaynağı haline
getirmektedir. Digitürk, TFF’nin belirlediği koşullarda ve yazılı onayına tabi olarak
Sözleşme ile elde ettiği hakları yurt içine ya da dışına kısmen ya da tamamen
06-51/659-186
5
devredebilecektir. Bu şekilde yayın haklarının devredilmesi, rekabet kuralları
çerçevesinde kısıtlayıcı etkiler doğuran bir münhasır hak tesisidir.
Bir devir sözleşmesi kapsamında böyle bir münhasırlığın yaratılması, normal
koşullar altında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilmelidir. Ancak, Rekabet Kurulu’nun 1. Profesyonel Futbol Ligi
maçlarının yayın hakkının münhasıran devrini içeren Sözleşmeyi değerlendirdiği
28.8.2002 tarih ve 02-50/636-258 sayılı Kararında, ilgili Sözleşme’de yer alan
münhasırlık konusunun, Türkiye Futbol Federasyonu tarafından 3813 sayılı
Kanun’a istinaden yayınlanan ve idari bir işlem niteliğinde olan Yayın Talimatı’na
dayanması karşısında, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlalin
var olduğunun ileri sürülemeyeceğine hükmedilmiştir. Benzer şekilde Türkiye
Kupası maçlarının münhasıran yayın hakkının devri de normal koşullar altında
rekabeti sınırlayıcı etkileri nedeniyle 4. madde kapsamında ele alınması gereken
bir konu olan münhasırlık tesisi olmakla birlikte, TFF’nin bu devir yetkisinin
doğrudan 3813 sayılı Kanun’a istinaden çıkarılan 2005 yılı TFF Yayın Talimatı
hükümlerine dayanıyor olması nedeniyle 4. madde kapsamı dışında kalmaktadır.
H.4.2. Haber Amaçlı Görüntü Taleplerine İlişkin Düzenleme
Sözleşme’nin 6 ç. maddesinde, Yayıncı’nın, talep halinde, dakika bedeli 500
Amerikan Doları’ndan fazla olmamak ve üç dakika ile sınırlı olmak ve tüm
yayıncılara eşit koşullarda, es zamanlı ve aynı içerikte olmak kaydıyla (gol,
penaltı, off-side, oyuncu ihraçları, saha ve seyirci olayları ve benzeri önemli
olaylar) haber amaçlı görüntüleri, makul boyutlardaki yayıncı ve Federasyon
logosu ile ancak sair her türlü unsurdan arındırılmış şekilde vermek zorunda
olduğu düzenlenmiştir.
Ayrıca aynı maddede yayıncı haber amaçlı görüntü taleplerini yukarıda sayılan
şartlar dışında herhangi bir kayda bağlayamayacağı ve özellikle talebi karşılamak
için diğer müsabaka veya müsabakaların görüntülerini de satın alma şartını
getiremeyeceği yönündeki hükme yer verilmiştir.
TFF ile yayıncı kuruluşlar arasındaki yayın sözleşmelerde dikkat edilmesi
gereken önemli hususlardan bir tanesi; sözleşmelerde haber amaçlı görüntülerin
satışında, bu görüntüleri talep eden kuruluşlar arasında ayrımcılığa yol
açılmamasının ve tek temin kaynağı olan yayıncı kuruluşun bu konumunu
kullanarak dışlayıcı uygulamalarda bulunmamasının gözetilmesidir. Diğer husus
ise, sözleşmelerle haber amaçlı görüntüleri talep eden kuruluşların istedikleri
maça ilişkin görüntüleri, talep etmediği diğer maçlara ait görüntüleri de satın
almak zorunda kalmadan temin edebilmesinin sağlanması, başka bir deyişle,
farklı maçlara ait görüntülerin paket halinde, toplu olarak satılmaması veya buna
benzer başka bir takım uygulamalarla görüntülerin temin koşullarının,
görüntülerin satın alınmasını engelleyecek şekilde zorlaştırılmamasıdır.
TFF ile Yayıncı arasındaki inceleme konusu Sözleşme’nin yukarıda bahsedilen
hususların gözetilerek, bu hususlara uygun bir şekilde yapıldığı anlaşılmıştır.
H.4.3. Sözleşmenin Süresi
Türkiye Kupası gibi popüler spor olaylarının yayın haklarının ne kadar süre ile
münhasıran devredildiği de söz konusu devrin ilgili piyasalardaki rekabet
06-51/659-186
6
üzerinde yaratacağı etkilerini belirleyici olabilmektedir. Spor olaylarına ilişkin
hakların tek elde toplanması ve haklara erişimin zorlaştırılması, abonelik
sistemine dayalı olan sayısal yayıncılık veya yayın taşımacılığı piyasalarına giriş
engeli oluşturabilecek nitelikte görülebilmektedir. Uzun süreli, kollektif ve
münhasır yayın sözleşmeleri ile sayısal yayıncılık piyasasında yaratılabilecek
olan giriş engelleri, piyasanın yüksek teknoloji piyasası olmasından kaynaklanan
dışsallıkların da katkısı ile piyasanın rekabetçi bir yapıya kavuşmasını
önleyebilmektedir. Dolayısıyla “ödemeli yayın piyasası” futbol yayın haklarının
devrinden doğrudan etkilenen bir piyasadır. Devir koşulları diğer yayıncıların
piyasaya girişlerini uzunca süreler engelleyici nitelikte ise rekabetin sekteye
uğraması sonucu doğmaktadır.
Sözleşme incelendiğinde, yürürlülük süresinin 2005-2006 futbol sezonunun ikinci
yarısını kapsadığı ve Madde 3 uyarınca sezon bitimi tarihinde başkaca ihtar ve
ihbara gerek olmaksızın sözleşme kendiliğinden sona erecektir. Dolayısıyla,
başvuruya konu olan sözleşme bir sonraki futbol sezonunu kapsamamaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; 2005-
2006 futbol sezonunun ikinci yarısında oynanan Türkiye Profesyonel 2. Lig A
kategorisi maçlarından haftada toplam üç adet maçın ve Turkcell Süper Lig’e
yükselme play-off maçlarının yurt içi ve yurt dışı canlı yayın hakkı ile sözleşme
konusu maçların yurt içi ve yurt dışına banttan ve/veya özet yayın hakkının
satışına ilişkin sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesine OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.
06-51/659-186
7
Rekabet Kurulu’nun 13.7.2006 günlü 06-51/659-186 sayılı Kararına
KARŞI OY
Türkiye Futbol Federasyonu ile Pluton Televizyon ve Yayıncılık A.Ş.
arasında imzalanan İkinci lig A kategorisi maçlarının yayınlanmasına ilişkin
sözleşme 2005-2006 futbol sezonunun ikinci yarısını kapsamakta olup,
sözleşmenin 3 üncü maddesi uyarınca sezon bitiminde de sözleşme
kendiliğinden son bulmuştur.
Rekabet Kurulunun geçerliliği bulunmayan bir sözleşme için menfi tespit
değerlendirmesi yapmaması gerektiği görüşüyle karara karşıyım.
Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy