Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-207 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-19/196-66
Karar Tarihi : 28.2.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Muhammed GÜNDOĞDU
C. ŞİKAYET EDEN : Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği
Temsilcileri: Av. Şükran TEZEL, Av. Müge CANPOLAT,
Av. Işıl SEL
Dikilitaş Aşık Kerem Sk. No:42 34349 Beşiktaş/İstanbul 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
Levent Nispetiye Mh. Aytar Cd. No:2, 34340
Beşiktaş/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti Bankası)’nin,
uçak bileti satışına ilişkin faaliyetleri ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkındaki Kanunu ihlal ettiği iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde; Garanti Bankası’nın, Türk Hava
Yolları A.O. (THY) iç ve dış hat uçak biletlerinin Garanti Bankası kredi
kartlarından biri olan Shop&Miles kredi kartı aracılığıyla promosyonlu satışı
hususunda, YKM Turizm Seyahat Acentesi isimli acente (Yeni Karamürsel
Turizm Ltd. Şti.) ile münhasırlık anlaşması yaptığı ve bu anlaşma çerçevesinde,
sadece söz konusu acentenin indirimli THY uçak bileti satışı yapabildiği ifade
edilmekte, eşit konumdaki diğer acentelerin aynı sözleşme şartlarını haiz
sözleşme yapma taleplerinin ise Garanti Bankası tarafından herhangi bir
rasyonel gerekçe olmaksızın reddedildiği belirtilmekte ve bu suretle 4054 Sayılı
Kanun’un ihlal edildiği iddia edilmektedir. 40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.12.2007 tarih, 7956 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 8.1.2008 tarih, 2007-4-207/İİ-07-O.G. sayılı İlk
İnceleme Raporu, 17.1.2008 tarih, 08-06 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
08-19/196-66
2
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-06/64-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.2.2008 tarih, 2007-4-207/ÖA-08-KT sayılı
Önaraştırma Raporu 25.2.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/45 sayılı Başkanlık
önergesi ile 08-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Garanti Bankası’nın şikâyete konu faaliyetinin, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırılık teşkil ettiği,
- Ancak; faaliyetin amacının acenteler arasındaki rekabet ortamını bozmak
olmaması ve ilgili pazarda rekabeti engelleyici etkisinin çok sınırlı olduğu
hususları göz önüne alındığında, teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşlerine yer verilmiştir.
60
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “indirimli havayolu taşımacılığı
promosyonu sunan kredi kartları pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu olan faaliyetlerin tüm ülke genelinde gerçekleştirilmesi ve söz 70
konusu hizmetlerin pazar şartlarının homojenliği dikkate alınarak, ilgili coğrafi
pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Bilgi Tutanakları
I.2.1.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme
Görevli raportörlerin görüştüğü Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği (TÜRSAB)
yetkilisi ve 13 adet IATA üyesi acente yetkilisi, başta Garanti Bankası ve
Akbank T.A.Ş. (Akbank) olmak üzere, kredi kartı hizmeti veren tüm bankaların,
çeşitli promosyon ve kampanyalarla uçak bileti satış hizmetinde dolaylı olarak 80
kendileri ile rekabet etmeye başladıklarını; Shop&Miles veya Wings gibi
sistemlerle müşterilerini doğrudan belirli acentelere yönlendirmek suretiyle bu
pazarda faaliyet gösterdiklerini belirtmişlerdir.
Yetkililer; Kuruma yapılan başvurunun spesifik olarak Garanti Bankası’nın Yeni
Karamürsel Turizm Ltd. Şti. (YKM Turizm) ile yaptığı %10 indirimli uçak bileti
satış kampanyası ile ilgili olduğunu; 2007 Kasım ayı içerisinde yapılan söz
08-19/196-66
3
konusu kampanyanın, sınırlı süreli olmasına rağmen, acentelerin ciddi kayıplar
vermesine yol açtığını; parasal kaybın yanı sıra, aynı indirimleri sağlama
olanakları bulunmadığından, müşterilerin eleştirilerine maruz kaldıklarını;
benzer bir durumun Akbank’ın Wings sistemi kapsamında, grup şirketi olan 90
Vista Turizm A.Ş. (Vista Turizm) ile yürüttüğü havaalanı vergisinin müşteriden
alınmamasına yönelik kampanyada da devam ettiğini; Akbank ve Vista
Turizm’in bu uygulamadan zarar etmemesinin mümkün olmadığını; YKM
Turizm’in Garanti Bankası, Vista Turizm’in Akbank, Setur Turizm A.Ş.
(Setur)’nin Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi Bankası) ve HSBC Bank
A.Ş. (HSBC) ile birlikte yürüttüğü kampanya ve promosyonlarla, arkasında
herhangi bir finansal destek kuruluşu bulunmayan acentelerin herhangi bir
şekilde rekabet edebilmesinin mümkün olmadığını ifade etmişlerdir.
Yetkililer ayrıca; bankaların, kendi call-center’ları üzerinden, bankayı telefonla
arayan müşteriyi tek bir acenteye yönlendirmek suretiyle, doğrudan uçak bileti 100
satışına aracılık etmelerinin yanı sıra, ticari itibarları ve reklâmla, ilişkili oldukları
acentelere kazanç sağladıklarını; call-center aracılığıyla şikayete konu
uygulamaların ülkenin tümüne yayıldığını; bunun sonucunda herhangi bir ilde
ikamet eden müşterinin, bankanın call-center’ını araması halinde, Garanti
Bankası örneğinde, İstanbul’daki YKM Turizm’e; Akbank örneğinde ise Vista
Turizm’e bağlandığını; bu durumun uzun dönemli etkisinin, internet üzerinden
gerçekleştirilen satışların artması ile beraber, ancak sınırlı sayıda acentenin
işlem yapabilmesi olduğunu söylemişlerdir.
Son olarak, yetkililer tarafından, uçak bileti satışında müşterilerilerin kurumsal
ve bireysel olarak ayırılabileceği; kurumsal müşteriler için acentenin güvenirliği 110
ve geçmiş ticari ilişkilerin büyük önem teşkil etmesi nedeniyle, bağımsız
acentelerin avantajlı olduğu; bankaların şikayete konu uygulamaları olan, call-
center ve internet üzerinden yapılan bilet satışlarının ise bireysel müşterilerin
belirli acentelere gitmesine yol açtığı belirtilmiştir.
I.2.1.2. Garanti Bankası Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Garanti Bankası yetkilileri konuya ilişkin olarak, 2000 yılından itibaren, THY ile
çalışmaya başladıklarını; 2003 yılında gerçekleştirilen anlaşmanın 2006 yılında
sona ermesine rağmen, sözleşme gereğince sahip oldukları uzatma hakkı
çerçevesinde 2 yıl daha anlaşma süresini uzattıklarını; anlaşmanın 2008 yılı 120
Ekim ayında sona ereceğini, ancak anlaşma sağlanması halinde süreyi tekrar
uzatmak istediklerini belirtmişlerdir.
Yetkililer, ayrıca, sistemin işleyişinin THY’nin Miles&Smiles sadakat programı ile
doğrudan bağlantılı olduğunu; THY’nin sık uçan yolcularına mil kazandırarak,
bunları uçak bileti alımında kullandırdığını; Shop&Miles’ın da tüketicilerin kredi
kartı harcamalarından ekstra mil kazanmalarına imkan sağladığını; harcamaları
üzerinden mil kazanan Shop&Miles kartı sahiplerinin kazandıkları uçuş millerini
sadece THY ofislerinde bilete çevirebildiklerini; Garanti Bankası’nın IATA üyesi
ve THY biletlerini satmaya yetkili acenteler arasında herhangi bir ayrım
08-19/196-66
4
yapmasının imkan dahilinde bulunmadığını, bunun ticari menfaatlerine de 130
uygun olmadığını ifade etmişlerdir.
Yetkililer şikayet konusuna ilişkin olarak ayrıca;
- 2007 Kasım ayı içerisinde Shop&Miles müşterilerinin %10 indirimli THY uçak
bileti alabilmelerine yönelik bir kampanya gerçekleştirildiğini; bu kampanyanın
deneme amaçlı olması nedeniyle, sadece YKM Turizm acentesiyle çalışıldığını;
konu hakkında Bankalar Birliği’ne ve TÜRSAB’a gönderilen yazılarda, “bu pilot
çalışma ile kampanya maliyetleri ve müşteri geri dönüşlerinin ölçümlenmesinin
amaçlandığı, geri dönüşlerin olumlu olması ve maliyetlerin makul bir seviyede
olması halinde söz konusu kampanyanın tüm acentelerle yapılabileceği” 140
ifadelerine yer verildiğini;
- Bu kampanyadan, tanıtımın kısa tutulması ve mevsimin uygun olmaması gibi
sebeplerle, beklenilen sonucun alınamadığını; planlanan 45 günlük sürenin
ikinci haftasında uygulamaya son verildiğini; gelecekte benzeri uygulamalar
yapılırsa, belirli standartların sağlanması ve katlanılması gereken maliyetlerin
paylaşılması halinde çok sayıda acente ile de çalışılabileceğini; Garanti
Bankası’nın bugüne kadarki kart hizmetlerine yönelik çeşitli kampanya ve
promosyonlarında çok sayıda acentenin yer aldığını;
- Shop&Miles’ın indirimli havayolu taşımacılığı promosyonu sunan kredi kartları
pazarında birçok bankanın ürünü ile rekabet ettiğini; anılan kartın kullanımda 150
diğerlerine göre mil kazanımında avantajlı görülebileceğini; ancak, özellikle son
dönemde Akbank tarafından yürütülmekte olan Wings programının uçuşlarda
havaalanı vergisini karşılaması ve bu uygulamanın tüm havayollarında geçerli
olmasının müşterilerin tercihlerinde değişikliğe yol açtığını; ayrıca Yapı Kredi
Bankası, HSBC, T. İş Bankası A.Ş., Akbank ve Finansbank A.Ş. başta olmak
üzere, neredeyse tüm bankalarca verilen kredi kartlarının, müşterilerine kendi
seyahat hatları üzerinden, toplanan puanların birkaç katı değerinde hizmet satın
alınmasını sağladığını; tüm bunların Garanti Bankası ile rakipleri arasında fark
kalmamasına neden olduğunu; örneğin, Shop&Miles kredi kartı programı
kapsamında yapılan harcamalarda THY biletleri için daha fazla mil 160
toplanabilirken, HSBC Advantage sisteminde bir puanın tatil harcamalarında
dörtle çarpıldığını, İş Bankası Maximum kart uygulamasında ise, Maximum
karttan üçte bir fiyatına MaxiPuan’la uçak bileti alma imkânı sağlandığını; buna
bezer örneklerin çoğaltılabileceğini;
- Bankaların, müşterilerine telefon hatları aracılığıyla uçak bileti satışına kredi
kartları üzerinden aracılık ettiğini; bu hizmette “Garanti Uçuş Hattı” sistemini
kullanan Garanti Bankası’nın, YKM Turizm’den hizmet aldığını; buna göre, kart
hamilinin 444 0 333 nolu telefondan uçuş hattını tuşladığında, YKM Turizm’e
bağlandığını; kendisine bankanın aracılık hizmeti verdiği ve hizmetin YKM
Turizm’den verildiği bilgisinin iletildiğini; aynı bilginin garanti uçuş hattı ile ilgili 170
tüm ilanlarda da açıkça görüldüğünü; bu uygulamanın amacının, müşteri
memnuniyetinin artırılmasını ve müşterilerin kendisini özel hissetmesini
sağlamak olduğunu
08-19/196-66
5
ifade etmişlerdir.
I.2.2. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
I.2.2.1. Trek Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Trek Turizm)’den Elde Edilen
Belge
Raportörlerce yapılan yerinde incelemede, Trek Turizm’den elde edilen belge, 180
bir müşteri tarafından Garanti Bankası’na ait kredi kartı ile yapılan harcamaları
gösterir bilgileri içermektedir. Söz konusu kredi kartı ekstresinde, harcama
kalemlerine ilişkin bilgilerin yanı sıra, harcamalar aracılığıyla kazanılan
bonusların “Garanti Uçuş Hattı” aranarak uçak biletine çevrilebileceği bilgisi de
yer almaktadır.
I.2.2.2. Elit Seyahat Servisi ve Organizasyon Ltd. Şti. (Eltra Tur)’den Elde
Edilen Belgeler
Eltra Tur’dan elde edilen belgeler, turizm acenteleri çalışanlarının birbirleriyle,
TÜRSAB çalışanları veya yöneticileriyle ve Garanti Bankası yetkilileriyle 190
yaptıkları yazışmaları içermektedir.
- 14.11.2007 tarihli bir yazıda özetle; Garanti Bankası’nın şikâyete konu olan
kampanya uygulamasından duyulan rahatsızlık dile getirilmekte ve rahatsızlığı
ortadan kaldırmaya yönelik bazı çözüm önerileri Garanti Bankası yetkilisi ile
paylaşılmaktadır.
- Yine 14.11.2007 tarihli başka bir yazıda ise, “Böyle bir kampanya yapmak
istiyorsanız TÜRSAB ile bir anlaşma yaparak tüm seyahat acenteleri tarafından
kullanılabilecek bir kampanya yaratabilirsiniz” ifadeleri yer almaktadır.
- TÜRSAB tarafından Garanti Bankası’na yönelik olarak kaleme alınan
2.11.2007 tarihli yazıda özetle, şikâyete konu olan kampanya uygulamasının 200
5411 sayılı Bankacılık Kanunu ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat
Acentaları Birliği Kanunu’na aykırı olduğu iddia edilmekte ve söz konusu
kampanya uygulamasından TÜRSAB üyesi olan acentelerin duydukları
rahatsızlık dile getirilerek kampanyadan bir an önce vazgeçilmesi rica
edilmektedir.
- Mezkur yazıya karşılık olarak Garanti Bankası yetkililerince TÜRSAB’a yönelik
olarak kaleme alınan 7.11.2007 tarihli cevabi yazıda ise, söz konusu
uygulamanın TÜRSAB yazısında bahsi geçen kanun hükümlerine herhangi bir
şekilde aykırılık teşkil etmediği belirtilmekte ve aşağıdaki ifadelere yer
verilmektedir: 210
“Adı geçen kampanya; süreli ve pilot bir kampanya olup; bu pilot çalışma ile
kampanya maliyetleri ve müşteri geri dönüşlerinin ölçümlenmesi amaçlanmıştır.
Geri dönüşlerin olumlu olması maliyetlerinin makul bir seviyede olması halinde
söz konusu kampanya birliğiniz üyesi tüm acentelerle de yapılabilecektir. Ancak
bu çalışmanın yapılabilmesi söz konusu pilot çalışmanın sonuçlarına ve
08-19/196-66
6
kampanya maliyetlerinin karşılanmasını talep eden acentelerin varlığının yanı
sıra bu acentelerin sistemsel altyapıya sahip olmaları koşuluna bağlıdır.
Yukarıda açıklandığı üzere; kampanyanın bir acenteye mahsus yapılması söz
konusu olmayıp belirtilen hususları sağlayan birliğiniz üyesi tüm acentelere
açıktır.” 220
Eltra Tur’dan elde edilen diğer belgeler de yukarıda örnekleri sunulan ifadelere
benzer ifadeleri içermektedir.
I.2.2.3. Garanti Bankası’ndan Elde Edilen Belgeler
Garanti Bankası’ndan elde edilen belgeler; Garanti Bankası’nın yanı sıra HSBC,
Yapı Kredi Bankası ve İş Bankası gibi bazı banka kredi kartları aracılığıyla, uçak
bileti temin veya diğer bazı hizmetlerin gerçekleştirilmesine yönelik olarak
düzenlenen bazı kampanyaların reklâm metinlerinden ve bazı yazışmalardan
oluşmaktadır.
Garanti Bankası tarafından Türkiye Bankalar Birliği Bankacılık ve Araştırma 230
Grup Başkanlığı’na yönelik olarak kaleme alınan yazıda, yukarıda da yer verilen
TÜRSAB iddialarına ilişkin cevabi açıklamaların yanı sıra, yine söz konusu
kampanyanın pilot bir uygulama olduğu hususuna yer verilmiş ve ayrıca “Kaldı
ki bankamız, diğer bankacılık faaliyet konularının yanı sıra kredi kartı ve üye
işyeri ilişkisi özelinde dahi, hali hazırda turizm sektöründe TÜRSAB üyesi birçok
firma ile çalışmakta, üye işyeri ilişkisi kurmakta, indirim ve taksitlendirme
çalışmaları yapmaktadır.” ifadeleri kullanılmıştır.
Garanti Bankası’ndan elde edilen diğer bir belgede ise, Türkiye’de birçok büyük
bankanın, kredi kartı kullanıcılarının turizm ihtiyaçlarını karşılayabilmek için
IATA üyesi bir acente ile işbirliği yapmakta olduğu belirtilmekte; Shop&Miles 240
kredi kartı hamillerinin kazandıkları milleri tüm THY ofislerinde bilete
çevirebilmeleri mümkün iken, diğer bankaların yürüttükleri benzer mil
programlarının bilete çevrilebilmesinin sadece tek bir acentede
gerçekleştirilebildiği ifade edilmektedir. Söz konusu belge, ayrıca bazı
bankaların uyguladıkları programın niteliğine ve bankaların işbirliği içerisinde
olduğu acenteye ilişkin bilgiler içermektedir. Buna göre, Yapı Kredi Bankası,
HSBC ve İş Bankası Setur ile, Finansbank Entaş Turizm A.Ş. ile ve Akbank ise
Vista Turizm ile işbirliği içerisindedir.
I.3. Değerlendirme 250
Başvuru konusunu esas olarak, Garanti Bankası’nın, THY iç ve dış hat uçak
biletlerinin Shop&Miles kredi kartı aracılığıyla promosyonlu satışı hususunda,
acente olarak YKM Turizm ile münhasırlık anlaşması yaptığı iddiası
oluşturmaktadır.
Ayrıca şikâyet dilekçesinde, söz konusu faaliyetlerin tek bir acente aracılığıyla
gerçekleştirildiği ve aynı hizmeti aynı şartlarla vermeyi kabul ederek, bu yönde
taleplerini belirten acentelerin, bu taleplerinin Garanti Bankası tarafından
reddedildiği ifade edilmektedir.
08-19/196-66
7
260
I.3.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar”
başlıklı 4. maddesi uyarınca, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma yada kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” hukuka
aykırı ve yasaktır.
Garanti Bankası’nın şikâyete konu faaliyeti, bu maddenin aykırılık durumlarına
örnekler verilen ikinci fıkrasının (e) bendinde yer alan, “Münhasır bayilik hariç 270
olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı
şartların uygulanması” hali ile benzerlik göstermektedir.
Şikâyete konu olayın bir tarafı banka iken, diğer tarafı da indirime tabi olan
biletlerin satışını gerçekleştiren acentedir. Bankanın buradaki konumu sadece
kredi kartının kullanımı ile sınırlıdır. Bu nedenle bankanın sadece tek bir acente
ile anlaşma yapması halinde eşit durumdaki diğer acenteler arasında ayrımcılık
yapıldığı söylenebilir. Bu durumda önaraştırma safhasında elde edilen bilgi ve
belgelere başvurmak yerinde olacaktır.
Yukarıda tespitlere ilişkin bölümde yer verilen, Eltra Tur’da yapılan yerinde
incelemede tespit edilen belgeler arasında bulunan, Garanti Bankası 280
yetkililerince TÜRSAB’a yönelik olarak kaleme alınan 7.11.2007 tarihli yazıdan
ve Banka yetkililerinin verdiği bilgilerden, şikâyet edilenin piyasada faaliyet
gösteren teşebbüslerden herhangi birisine münhasırlık sağlamak gibi bir
amacının bulunmadığı; şikâyete konu faaliyetin gerçekleştirilmesindeki temel
amacın müşteri geri dönüşlerinin tam olarak hesaplanabilmesi olduğu
anlaşılmaktadır. Nitekim şikâyetçi konumunda bulunan TÜRSAB ile şikâyet
edilen Garanti Bankası yetkilileri arasında gerçekleştirilen ve tespitler kısmında
yer verilen yazışmalarda söz konusu husus açıkça belirtilmekte ve Garanti
Bankası yetkilileri tarafından, söz konusu pilot uygulamanın başarılı olması
halinde, gerekli şartları sağlayan tüm TÜRSAB üyesi acentelerle işbirliği 290
yapılacağı açıkça ifade edilmektedir.
Ayrıca, dosya mevcudu bilgilerden, şikâyete konu olan faaliyetin 1.11.2007-
31.12.2007 tarihleri arasında yürütülmesinin planlandığı, ancak sektörde yer
alan diğer acentelerden gelen tepkiler üzerine, 15.11.2007 tarihinde sona
erdirildiği belirlenmiştir. Bir başka deyişle sektördeki rekabet, bir rekabet ihlalinin
varlığının kabulü halinde dahi, sektör aktörleri tarafından yeniden tesis
edilmiştir. Bunun yanı sıra yukarıda belirtildiği üzere şikâyete konu olan
uygulama yalnızca 14 gün gibi çok kısa bir süre devam ettirilebilmiştir.
Dolayısıyla, rekabeti engelleyici bir amaç taşımayan şikâyete konu faaliyetin,
çok kısa bir süre için uygulanabilmiş olması nedeniyle, piyasadaki rekabeti 300
engelleyici etkisinin de sınırlı olduğu kanaatine varılmıştır.
08-19/196-66
8
I.3.2. Hakim Durum Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un “Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6.
maddesi, “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir
bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına
yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.” şeklinde düzenlenmiştir.
Kanun’un 3. maddesinde ise, hakim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek 310
fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme
gücü” olarak tanımlanmıştır.
Dosya mevcudu bilgilere göre; “indirimli havayolu taşımacılığı promosyonu
sunan kredi kartları pazarı”nda çok sayıda teşebbüs faaliyet göstermektedir. Bu
teşebbüsleri Garanti Bankası, İş Bankası, Yapı Kredi Bankası, Türkiye Ekonomi
Bankası A.Ş., Denizbank A.Ş., Akbank, Finansbank ve Citibank A.Ş. olarak
sıralamak mümkündür. Bu bankalar arasında ücretsiz bilet kazandıran mil
programlarına yönelik özel kartı bulunan bankalar ise Garanti Bankası, Akbank
ve Denizbank’tır. Edinilen sektör bilgilerine göre, havayolu şirketlerinin ücretsiz
bilet kazandıran mil programlarını izleyen kullanıcı sayısı yaklaşık 700.000; 320
Garanti Bankası’nın bu pazardaki kullanıcı potansiyeli ise yaklaşık 350.000’dir.
Diğer özel kart sahiplerinden Akbank’ın yaklaşık kullanıcı sayısı 170.000 iken,
Denizbank’ın kullanıcı sayısı ise yaklaşık 39.000’dir. Garanti Bankası ilgili ürün
pazarında faaliyet göstermeye başlayan ilk firmadır. Ayrıca, bu Banka’nın THY
ile uçuş bileti temini hizmetine yönelik işbirliği de bulunmaktadır. İlgili ürün
pazarında pazar payı belirlenirken kart kullanıcı sayısının yanı sıra, kullanım
oranlarının da dikkate alınması gerekmektedir. Nitekim pazarda faaliyet
gösteren ilk firma olması ve THY gibi “bayrak taşıyıcı” bir firma ile yakın ilişki
içerisinde bulunması nedeniyle, Shop&Miles kartının kullanım oranı diğer kredi
kartlarına göre daha yüksektir. Dolayısıyla; THY’nin Türkiye hava 330
taşımacılığındaki %50’nin üzerinde pazar payına sahip olduğu gerçeği de göz
önünde bulundurulduğunda Garanti Bankası’nın ilgili ürün pazarında pay
açısından “lider” konumda olduğu kanaatine varılmıştır.
Ancak, hakim durum tespitinde kullanılan en önemli kriterlerden birisi pazar payı
olmakla birlikte, bu kriter bir teşebbüsün hakim durumda bulunduğunun tespiti
için tek başına yeterli değildir. 4054 sayılı Kanun’da açıkça belirtildiği üzere, bir
teşebbüsün hakim durumda kabul edilebilmesi için rakipleri ve müşterilerinden
bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücüne sahip olması gerekmektedir. Dosya konusu
olayda ise, şikâyete konu olan uygulama, piyasanın diğer aktörlerinden başka 340
bir deyişle müşteri/aracı konumundaki acentelerden gelen tepkiler nedeniyle
başlangıcından 14 gün sonra gibi kısa bir süre içerisinde sona erdirilmiştir. Bu
kadar kısa bir süre içerisinde kendi iç dinamikleriyle rekabetin yeniden tesis
edildiği bir sektörde faaliyet gösteren teşebbüsün, rakiplerine nazaran yüksek
olan pazar payına rağmen hakim durumda bulunduğunu söylemek güç
olacaktır.
08-19/196-66
9
Bu çerçevede, şikayete konu faaliyeti gerçekleştiren Garanti Bankası’nın 4054
sayılı Kanun anlamında hakim durumda olmadığı neticesine varılmıştır.
J. SONUÇ 350
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; şikâyet konusu faaliyetin
amacının acenteler arasındaki rekabet ortamını bozmak olmaması ve ilgili
pazarda rekabeti engelleyici etkisinin çok sınırlı olduğu hususları göz önüne
alındığında, teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy