Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği tarafından üyeleriyle paylaşılan ve/veya paylaşılması öngörülen raporlara menfi tespit verilmesi ya da muafiyet tanınması talebi - Karar Sayı 20-50/688-302

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2020-1-004 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 20-50/688-302
Karar Tarihi : 19.11.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE (Başkan)
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Bilge YILMAZ, Emine HARMANKAYA,
Ali GEZBELİ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği
Temsilcileri: Av. Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN ve
Av. Dilay YEŞİLYAPRAK
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8
Balmumcu-Beşiktaş, İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği
tarafından üyeleriyle paylaşılan ve/veya paylaşılması öngörülen raporlara menfi
tespit verilmesi ya da muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 24.01.2020 tarih ve 781
sayı ile intikal eden başvuruda; Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları
Birliği (İMDER) tarafından üyeleriyle paylaşılan ve/veya paylaşılması öngörülen
raporlara menfi tespit belgesi verilmesi; menfi tespit belgesi verilmemesi durumunda
söz konusu işleme yönelik muafiyet değerlendirmesi yapılması talep edilmiştir.
(3) 14.09.2020 tarih ve 9704 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine
düzenlenen 12.11.2020 tarih ve 2020-1-4/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; İMDER tarafından üyeleriyle
paylaşılan ve paylaşılması planlanan muhtelif raporlara menfi tespit belgesi verilmesi
veya bireysel muafiyet tanınması talepli başvuru ile ilgili olarak;
- Söz konusu bilgi paylaşımı kapsamında yer alan tüm raporlara 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Paylaşılması planlanan Yeni Aylık Rapor (V1), Yeni Aylık Rapor (V2), Yeni Üç
Aylık Rapor ve Yeni Dönemlik Rapor’a bireysel muafiyet tanınamayacağına,
- Bunun dışında kalan Eski Aylık Rapor, Eski Üç Aylık Rapor, Yıllık Rapor, Yıllık
Genel Toplam Raporu, Karşılaştırma Raporu, Aylık Karşılaştırma Grafiği, Eski
Dönemlik Rapor (V1), Eski Dönemlik Rapor (V2), Karşılaştırma Raporu,
Dönemlik Karşılaştırma Grafiği, Sıfır Makine Karşılaştırma Raporu’na pazardaki
etkileri görmek maksadıyla 5 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

20-50/688-302
2/25

G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Türkiye İş Makineleri Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği (İMDER)
(5) Yurt içinde veya dışında; ana üretici teşebbüs tarafından imal edilen veya ettirilen her
türlü iş makinaları ve yedek parçalarının, Türkiye'deki genel distribütörlerini ve
imalatçılarını kendi bünyesi altında toplayan İMDER, üyelerinin temsil ettiği
teşebbüslerin öncelikle iş makinaları üretimini, ithalatını, ihracatını, pazarlama, satış
ve satış sonrası hizmetler alanını bütünü ile kapsayan ticari faaliyetlerde bulunurken
karşılaştıkları sorunların çözümü ve bu alanlarda yapılacak her türlü düzenlemenin
oluşturulmasında ilgili kuruluşlara yardımcı olma amacına sahip bir teşebbüs birliğidir.
İMDER, Türkiye’de iş makinası kullanımının yaygınlaşması, sektör ile devlet arasındaki
ilişkilerin kurulması, iş makinaları sektörünün gelişimi, sektör ile ilgili yurt içinde ve
dışında bulunan diğer kuruluşlarla hukuka uygun olarak iş birliğinde bulunma amacıyla
faaliyetlerini yürütmektedir.
(6) İMDER Tüzüğü’ne göre Derneğe üye olabilmek için yurt içinde veya dışında; ana
üretici teşebbüs tarafından imal edilen veya ettirilen iş makinalarının Türkiye'deki genel
distribütörü olan bir teşebbüste üst düzey yönetici (Yönetim Kurulu Üyesi, Genel
Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Genel Koordinatör, Pazarlama ve Satış Müdürü vb.
görevlerde) olmak gerekmektedir. Ayrıca derneğin iki asli üyesi tarafından üyeliğe
önerilmek, tüzükte belirtilen ve Yönetim Kurulu'nun uygun gördüğü şartlara sahip
olmak gerekmektedir. İMDER üyelik koşullarını kabul eden, İMDER Etik Değerler
Bildirgesi'ni imzalayan, iş ve inşaat makinaları sektöründe faaliyet gösteren imalatçı
veya distribütör tüzel kişiliğe sahip teşebbüsler derneğe üye olabilmektedirler. Tüzel
kişiler dernekte en fazla üç üye ile temsil edilebilirler. Bu üyeler tüzel kişi/teşebbüs
adına karar vermeye yetkili ve tüzel kişi/teşebbüs tarafından İMDER'e bildirilen ve üst
düzey görevlerde bulunanlardan (Yönetim Kurulu Üyesi, Genel Müdür, Genel Müdür
Yardımcısı, Genel Koordinatör, Pazarlama ve Satış Müdürü vb.) gösterilebilir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. Sektör Hakkında Bilgi
(7) İş ve inşaat makineleri sektörü, geçmişten günümüze hızla gelişmiş ve gelişmeye de
devam etmekte olup iş gücü kapasitesinin büyük oluşu, zaman ve ekonomik değerlerin
ön planda ve kullanım alanlarının çok geniş olması, beraberinde sektörde çeşitliliğin
de artmasına sebep olmuştur.
(8) Sektör; malzeme, imalat yöntemi, yakıt, otomasyon, verimlilik, çevre, iş güvenliği vb.
açılardan çeşitli üretim teknolojilerinin uygulandığı makine sanayinin bir alt koludur. Bu
sanayi kolu bayındırlık, inşaat, altyapı, üstyapı, madencilik, taş ocakçılığı, geri
dönüşüm, sanayi ve endüstriyel tüm yatırımların gerçekleşmesinde önemli bir rol
oynamakta olup ülkedeki genel yatırımların önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.
(9) İş ve inşaat makinaları pazarındaki giriş engellerine bakıldığında herhangi bir yasal
giriş engeli bulunmamakla birlikte, ithalat gerçekleştirecek teşebbüslerin faaliyetlerinin
Ticaret Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın belirlediği mevzuata uygun
gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
(10) Ek olarak, hammadde temini iç ve dış pazardan gerçekleştirilebilmekte olup pazara
girişin maliyetleri giriş engeli teşkil edecek denli yüksek değildir.
(11) Öte yandan, Türkiye iş makinaları pazarının Çin ve Hindistan'dan sonra son sekiz yıldır
en hızlı büyüme oranına sahip pazar olduğu bilgisine yer verilmiştir1. Bunun yanı sıra,

1
20-50/688-302
3/25

iş ve inşaat sektörü hakkında;
- Sektörün 2017 verilerine göre ticaret cirosunun 3,1 milyar ABD Doları olduğu,
- 2017 verilerine göre sektörde imalat yapan teşebbüslerin yerli girdi kullanma
oranının %55 olduğu,
- Sektörün 28'i Avrupa Birliği ülkesi olmak üzere toplam 133 ülkeye ihracat
gerçekleştirdiği,
- 2018 yılı verilerine göre Türkiye sektörünün Avrupa'da yedinci sırada yer aldığı,
- Türkiye'nin iş makinaları imalat sanayiinde Avrupa'nın onuncu büyük ülkesi
olduğu,
- İnşaat ve madencilik makinalarının 2023 ihracat hedefinin yaklaşık 5 milyar ABD
Doları olduğu
ifade edilmektedir. Anılan hususların, pazarın büyüme trendinde ve rekabetçi bir yapısı
olduğunu gösterdiği ve pazarda giriş engellerinin bulunmadığını teyit ettiği
değerlendirilmektedir.
G.2.2. İlgili Ürün Pazarı ve İlgili Coğrafi Pazar
(12) İMDER bünyesindeki 43 teşebbüs iş ve inşaat makine ve ekipmanları sektöründe
faaliyet göstermektedir. Başvuruya konu işlem ise İMDER üyesi teşebbüslerin yeni ve
ikinci el iş ve inşaat makinalarının satış adetlerinin, teşebbüslerin kiralamaya konu
makinalarının kiralanma adetlerinin, kiralamaya konu makine adetlerinin ve
teşebbüslerin bu ürünlere ilişkin pazar pay bilgilerinin çeşitli alt kırılımlarla derlenerek
paylaşılmasına ilişkindir.
(13) Kurulun sektöre ilişkin kararları incelendiğinde, Nema ile Karl Schaeff kararında2,
Nema ile Karl Schaeff arasında yapılan tek elden dağıtım anlaşmasına menfi tespit
verilmesine ilişkin talep değerlendirilmiş ve ilgili ürün pazarı "İş ve inşaat makineleri
pazarı” olarak ele alınmıştır. İş ve inşaat makineleri ise; kaldırma, istifleme, yükleme
makineleri, beton karıştırıcı, arazöz, süpürme ve çöp toplama cihazları, forklift, dozer,
grayder, skreyper, ekskavatör vb. araçlarla özel tertibatlı motorlu taşıtlar, palanga, vinç,
gemi vinci, maçuna, toprak maden, cevher taşıma, kazma, sıkıştırma işlerinde
kullanılan makineleri kapsamaktadır." şeklinde açıklamalar yapılmıştır.
(14) Bu doğrultuda, ilgili ürün pazarı geniş bir şekilde "iş ve inşaat makinaları pazarı" olarak;
daha dar pazar tanımını yapılmak istenmesi halinde ise ilgili ürün pazarları; "yeni iş ve
inşaat makinaları dağıtımı pazarı”, "ikinci el iş ve inşaat makinaları dağıtımı pazarı" ve
"iş ve inşaat makinaları kiralama hizmetleri pazarı'' olarak tanımlanabilecektir. İlgili
Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafında “Ancak inceleme konusu
işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları
çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tüm tanımlar
açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir.”
ifadesi yer almaktadır. Bu doğrultuda mevcut dosya kapsamında da kesin bir ilgili ürün
pazarı tanımına gerek duyulmamıştır.
(15) İlgili coğrafi pazar ise “Türkiye” olarak tanımlanmıştır.



2 19.10.1999 tarih ve 99-48/528-333 sayılı karar.
20-50/688-302
4/25

G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. İMDER Tarafından Uygulanması Planlanan Bilgi Değişimi Uygulaması
G.3.1.1. Paylaşıma İlişkin Genel Bilgiler
(16) Yapılan başvuru esas itibarıyla İMDER tarafından üyeleriyle “İmderoline” adlı platform
üzerinden çeşitli şekillerde iş ve inşaat makinaları satış adedi bilgilerinin
paylaşılmasına ilişkin olup söz konusu uygulamaya katılım isteğe bağlıdır. Ek olarak
Bildirim Formunda, İMDER’in, veriler bir süre paylaşıldıktan sonra devamında da
paylaşmaları konusunda teşebbüslere baskı uygulamayacağı belirtilmektedir. İMDER,
sektöre ilişkin öngörülebilirlik sağlamak ve kamu otoritelerine gerekli bilgileri sunmak
amacıyla; üyelerden verileri alarak İMDER bünyesindeki üye kuruluşlar nezdinde
çalışmayan personeller tarafından derlenmek suretiyle veri aktarımı gerçekleştirmek
istemektedir.
(17) İmderonline platformu üzerinden paylaşılan ve paylaşılması öngörülen, aşağıda
detaylarına yer verilecek olan raporlar çeşitli alt kırılımlar ile İMDER üyelerinin iş ve
inşaat makinalarının satış, kiralama ve kiralamaya konu makine adedi bilgilerini
içermektedir.
(18) Raporların içerdiği bilgilerin alt kırılımlarının anlaşılabilmesi için, öncelikle bu kırılımlara
ilişkin açıklama yapılması gerekmektedir. Raporlarda öncelikle (i) makine grubu başlığı
altında bir alt kırılıma yer verilmektedir. Bunlar; ataşman, kırma eleme, makine, mini
makine ve diğer şeklindedir. Akabinde her bir makine grubu (ii) sınıf bazında ikinci bir
alt kırılım içermektedir. Örneğin, makine grubu bazındaki ataşman alt kırılımı, sınıf
bazında "hidrolik delici" ve "hidrolik kırıcı" olarak ikinci bir alt kırılım teşkil etmektedir.
Sınıf bazındaki alt kırılım ise (iii) tür/tonaj başlığı altında üçüncü bir alt kırılıma
ayrılmaktadır. Bununla birlikte söz konusu ürünlerden bazılarının aksesuarlar,
eklentiler vb. eklemeler ile birçok farklı kırılımı bulunmaktadır. Örneğin, ekskavatöre
kazıcı kovası yerine kırıcı takılarak ürün kırıcı haline getirilebilmektedir. Ancak
raporların bu detayda bilgileri içermeyeceği bildirilmektedir.
(19) Bunun yanı sıra, her bir rapor bahsedilen her bir alt kırılım bazında bilgi
vermemektedir3 Raporlar, en genel halleriyle; (i) yeni iş ve inşaat makinalarının satış
adetlerine, (ii) ikinci el iş ve inşaat makinalarının satış adetlerine ve (iii) iş ve inşaat
makinalarının kiralanma adetleri ile kiralamaya konu makine adetlerine ilişkin olmak
üzere üç başlık altında ele alınabilecektir
G.3.1.2. Yeni İş ve İnşaat Makinalarına İlişkin Satış Adedi Bilgilerini Derleyen
Raporlar
(20) Yeni iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış adedi bilgilerini derleyen ve mevcut durumda
İMDER üyeleriyle paylaşılan raporlar; Aylık Rapor, Üç Aylık Rapor, Yıllık Rapor, Yıllık
Genel Toplam Raporu, Karşılaştırma Raporu, Aylık Karşılaştırma Raporu ve Açıklama
Girilenler Raporu olmak üzere yedi rapordan oluşmaktadır. Bununla birlikte taraflar,
henüz paylaşılmayan fakat paylaşılması öngörülen versiyonları da Yeni Aylık Rapor
(V1), Yeni Aylık Rapor (V2)4 ve Yeni Üç Aylık Rapor başlıkları ile sunmuşlardır.
(21) Halihazırda paylaşılmakta olan Aylık Rapor'da satış adedi bilgileri teşebbüs bazında

3 Ek olarak, Raporlar yurt dışına ve Kıbrıs'a yönelik satış adedi bilgilerini de içermektedir. Bununla
birlikte, bu bölgelerde gerçekleştirilen satışlara ilişkin bilgilerin paylaşımının Türkiye'de etki
doğurmayacağından 4054 sayılı Kanun'un kapsamına girmeyeceği değerlendirilmektedir.
4 Yeni Aylık Rapor (V1)’in bölge bazında bilgiler içermesi ve bu haliyle rekabetçi endişe yaratması
durumunda, aynı bilgilerin Türkiye çapında derlenebileceği ifade edilerek Yeni Aylık Rapor (V2)
sunulmuştur.
20-50/688-302
5/25

derlenmemekte, teşebbüsler yalnızca "kümülatif' ve "selektif' olacak şekilde kendi satış
adetleri ile tüm teşebbüslerin toplu satış adedi bilgilerine erişebilmektedir.
(22) Raporların bazılarında yer verilen "kümülatif” ve "selektif' kelimelerinin açıklanması
yerinde olacaktır. “Selektif” bilgi, raporun ait olduğu dönemdeki satış verilerini ifade
ederken; “kümülatif” bilgi, raporun ait olduğu dönem dahil yıl içinde o döneme kadar
yapılan toplam satış adetlerini içermektedir. Bazı raporlardaki "N selektif” sütunu ise
teşebbüslerin önceki aylardaki düzeltmelerine ilişkindir. Örneğin, 2020 yılının Mart
ayına ilişkin Aylık Rapor'da selektif veri tüm teşebbüslerin 2020 yılının Mart ayındaki
toplu satış adedi bilgilerini göstermekte, kümülatif veri ise tüm teşebbüslerin 2020
yılının Ocak, Şubat ve Mart aylarındaki toplu satış adedi bilgilerini göstermektedir.
(23) İkinci olarak, Eski Aylık Rapor'da bölge bazında bilgilere yer verilmektedir. Bölgeleri
her teşebbüs kendisi oluşturmakta veya İMDER’in standart bölge yapılanması esas
alınmaktadır. Teşebbüsler, kendi bölgelerini oluştururken, o bölgeye en az üç il atamak
zorundadır. Bu çerçevede örneğin, (X) teşebbüsü (A) bölgesine Ankara, Konya ve
Çankırı illerini atadığı takdirde, İmderonline üzerinden ulaşacağı bilgi diğer
teşebbüslerin toplu olarak Ankara, Konya ve Çankırı illerindeki satış adedi bilgisi ile bu
illerdeki kendi satış adedi bilgisi olacaktır. Yine, örneğin (Z) teşebbüsü, (X)
teşebbüsünden farklı olarak (A) bölgesine Ankara, Nevşehir ve Niğde illerini atadığı
takdirde, bu illerdeki toplu satış adedi bilgileri ile kendi satış adedi bilgilerine
erişebilecektir. Erişilebilecek alt kırılım bakımından ise, Eski Aylık Rapor, “makine
grubu'', “sınıf” ve “tür/tonaj'' alt kırılımlarını içermektedir. Raporda yer verilen satış
adedi bilgileri aylık bazda toplulaştırılmıştır.
(24) Hâlihazırda İMDER tarafından paylaşılmayan fakat paylaşılması öngörülen Yeni Aylık
Rapor (V1)'in ilk versiyonunda diğer alt kırılımlar aynı kalmak üzere yalnızca bilgilerin
teşebbüs bazında derlenmesi öngörülmektedir. Başka bir deyişle, Yeni Aylık Rapor
(V1); bölge ve tür/tonaj alt kırılımına yer verilerek ve aylık bazda toplulaştırılarak
“kümülatif” 've “selektif” olacak şekilde teşebbüs bazında yeni makine satış adetlerini
içermektedir.
(25) Bildirim Formunda Yeni Aylık Rapor'un menfi tespit veya muafiyetten
faydalanamayacağı durumda, ilgili raporun bölge alt bazında bilgiler içermek yerine
Türkiye çapında da derlenebileceği ifade edilmektedir (Yeni Aylı Rapor (V2)). Aşağıda,
bahse konu aylık raporların üç ayrı versiyonunun içerdiği detaylara yer verilmiştir:
Tablo 1: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan Aylık Raporlar
RAPORLAR
Alt
Kırılım
Coğrafi
Bakımdan
Teşebbüs/Toplu
Bazda
Aylık/Yıllık Bilginin Yaşı
Eski Aylık Rapor Tür/tonaj Bölge Toplu Aylık Biten ayın sonunda
Yeni Aylık Rapor(V1) Tür/tonaj Bölge Teşebbüs Aylık Biten ayın sonunda
Yeni Aylık Rapor(V2) Tür/tonaj Türkiye Teşebbüs Aylık Biten ayın sonunda
Kaynak: Bildirim Formu
(26) Halihazırda İMDER tarafından paylaşılmakta olan Üç Aylık Rapor, üzerinden üç ay
geçmiş aya ilişkin "kümülatif” ve "selektif” pazar payı bilgilerini içermektedir5. Eski Üç
Aylık Rapor'da coğrafi bakımdan Türkiye bazında bilgiler yer almaktadır. İlgili raporda
tür/tonaj alt kırılımında teşebbüslerin pazar payı bilgisine yer verilmektedir
(27) İMDER tarafından paylaşılması öngörülen Yeni Üç Aylık Rapor kapsamında, sağlanan
ek etkinlikler bakımından, pazar payı bilgisi yerine satış adedi bilgisine yer verilmesi ve
söz konusu bilgilerin il bazında derlenmesi planlanmaktadır. Başka bir deyişle, Yeni Üç

5 Üç Aylık Rapor'da da selektif bilgi teşebbüsün üç ay önceki aya ilişkin pazar payı bilgisini, kümülatif
bilgi ise teşebbüsün raporun ait olduğu ay dâhil olmak üzere yıl içindeki o aya kadar olan süredeki pazar
payı bilgisini içermektedir.
20-50/688-302
6/25

Aylık Rapor'da üzerinden üç ay geçmiş aya ilişkin kümülatif ve selektif satış adedi
bilgilerinin il bazında ve tür/tonaj alt kırılımı ile derlenmesi öngörülmektedir. Aşağıda,
Eski Üç Aylık Rapor ve Yeni Üç Aylık Rapor karşılaştırılmaktadır.
Tablo 2: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan 3 Aylık Raporlar
RAPORLAR Bilgi Alt Kırılım
Coğrafi
Bakımdan
Teşebbüs/
Toplu Bazda
Aylık/Yıllık
Bilginin
Yaşı
Eski Üç Aylık Rapor Pazar payı Tür/tonaj Türkiye Teşebbüs Aylık Üç ay
Yeni Üç Aylık Rapor Satış adedi Tür/tonaj İl Teşebbüs Aylık Üç ay
Kaynak: Bildirim Formu
(28) İMDER tarafından paylaşılmakta olan Yıllık Rapor, üzerinden bir yıl geçmiş aya ilişkin
kümülatif ve selektif satış adedi bilgilerini içermektedir. Bu raporda tür/tonaj alt
kırılımında, teşebbüs ve il bazında bilgilere yer verilmektedir.
(29) İMDER tarafından paylaşılmakta olan Yıllık Genel Toplam Raporu, yıl bitiminde tüm
yılın sonuçlarını gösteren rapordur. Dolayısıyla ay bazında toplulaştırılmış bilgiler değil,
yıl bazında toplulaştırılmış satış adedi bilgilerine yer verilmektedir. Bu raporda, yıllık
bazda toplulaştırıldığından tür/tonaj alt kırılımı ile birlikte il ve teşebbüs bazında satış
adedi bilgilerine yer verilmektedir.
(30) İMDER tarafından paylaşılmakta olan Karşılaştırma Raporu'nda teşebbüsler seçtikleri
iki yılın belirli bir ayını karşılaştırma imkânına sahip olmaktadırlar. Raporda tür/tonaj alt
kırılımına yer verilmemekte olup sınıf bazında bilgiler yer almaktadır. Ayrıca,
karşılaştırılan satış adedi bilgileri il-bölge ve teşebbüs bazında görünmemektedir.
Bilgiler, Türkiye’deki tüm teşebbüslerin toplam satışlarına ilişkindir.
(31) İMDER tarafından paylaşılmakta olan Aylık Karşılaştırma Grafiği Raporu'nda yine iki
yılın belirli bir ayındaki tüm teşebbüslerin toplu satış adetleri karşılaştırılmaktadır. Bu
raporda bölge bazındaki satış adetlerine ilişkin grafiğe yer verilmektedir. Grafikler hem
sınıf bazında alt kırılım içerecek şekilde hem de tür/tonaj bazında alt kınlım içerecek
şekilde oluşturulabilmektedir.
(32) Son olarak, Açıklama Girilenler Raporu, teşebbüslerin önceki aylara ait düzeltme
talepleri olması durumunda, bu taleplere ilişkin açıklamaların yer aldığı rapordur.
Tablo 3: Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan İş ve İnşaat Makinelerine İlişkin Raporlar
RAPORLAR Bilgi Alt Kırılım
Coğrafi
Bakımdan
Teşebbüs/Toplu
Bazda
Aylık/Yıllık Bilginin Yaşı
Eski Aylık Rapor Satış adedi Tür/tonaj Bölge Toplu Aylık
Biten ayın
sonunda
Yeni Aylık
Rapor (V1)
Satış adedi Tür/tonaj Bölge Teşebbüs Aylık
Biten ayın
sonunda
Yeni Aylık
Rapor (V2)
Satış adedi Tür/tonaj Türkiye Teşebbüs Aylık
Biten ayın
sonunda
Eski Üç Aylık
Rapor
Pazar payı Tür/tonaj Türkiye Teşebbüs Aylık Üç ay
Yeni Üç Aylık
Rapor
Satış adedi Tür/tonaj İl Teşebbüs Aylık Üç ay
Yıllık Rapor Satış adedi Tür/tonaj İl Teşebbüs Aylık Bir yıl
Yıllık Genel
Toplam Raporu
Satış adedi Tür/tonaj İl Teşebbüs Yıllık
Biten yılın
sonunda
Karşılaştırma
Raporu
Satış adedi Sınıf Türkiye Toplu Aylık
Karşılaştırılan aya
göre
değişmektedir.
Aylık
Karşılaştırma
Grafiği
Satış adedi
Sınıf ve
Tür/tonaj
Bölge Toplu Aylık
Karşılaştırılan aya
göre
değişmektedir
Kaynak: Bildirim Formu
20-50/688-302
7/25

G.3.1.3. İkinci El İş ve İnşaat Makinalarına İlişkin Satış Adedi Bilgilerini Derleyen
Raporlar
(33) İkinci el iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış adedi bilgilerini derleyen ve hâlihazırda
paylaşılmakta olan Raporlar; "Dönemlik Rapor", "Karşılaştırma Raporu", "Dönemlik
Karşılaştırma Raporu", "Açıklama Girilenler Raporu" ve "Sıfır Makine Karşılaştırması
Raporu" olmak üzere beş adet rapordan oluşmaktadır. Bu raporlardan Dönemlik
Rapor'un iki versiyonu bulunmaktadır. Dönemlik Rapor'un, yeni bir versiyonunun (Yeni
Dönemlik Rapor) İmderonline platformu üzerinden paylaşılması öngörülmektedir.
(34) Halihazırda paylaşılmakta olan Dönemlik Rapor'un ilk versiyonu (Eski Dönemlik Rapor
(V1)), yılda dört kez oluşturulmakta ve bu raporda yılın çeyreklerine (üç aylık bilgiler)
ilişkin kümülatif ve selektif satış adedi bilgilerine yer verilmektedir. Derlenecek bilgiler,
tür/tonaj alt kırılımında olmayıp yalnızca sınıf alt kırılımını içermektedir. İlgili rapor, il
bazında bilgiler içermemekte, en az üç ili içinde barındıran bölge bazında bilgileri
içermektedir. Yine, teşebbüslerin bireysel bilgileri gözükmemekte, toplu satış adedi
bilgilerine yer verilmektedir. Çeyreklere ilişkin Eski Dönemlik Rapor (V1), anlatılan
haliyle her çeyreğin sonunda İmderonline platformu üzerinden paylaşılmaktadır.
(35) Eski Dönemlik Rapor'un ikinci versiyonu (Eski Dönemlik Rapor (V2)) üzerinden bir
çeyrek daha geçtikten sonra bu raporun yalnızca teşebbüs bilgisi detayını da içerecek
şekilde derlenerek paylaşılmaktadır. Şöyle ki; örneğin 2020 yılının Ocak, Şubat ve Mart
ayına ilişkin bilgileri içeren Dönemlik Rapor, Mart ayının sonunda sınıf alt kırılımı ile
bölge bazında ve teşebbüslerin bireysel bilgileri olmaksızın oluşturulmaktadır. 2020
yılının 2. Çeyreği sonunda ise, Ocak-Şubat-Mart ayına ilişkin bilgileri içeren 1. Çeyrek
Dönemlik Raporu, sınıf alt kırılımı ile bölge bazında ve teşebbüslerin bireysel bilgilerine
yer verilerek tekrar oluşturulmakta ve İmderonline üzerinden üyeler ile
paylaşılmaktadır.
Şekil 1: İkinci El İş ve İnşaat Makinelerine İlişkin Satış Adedi Bilgilerini Derleyen Dönemlik Raporlar

(36) Paylaşılması öngörülen Yeni Dönemlik Rapor ise, esasen Eski Rapor (V2) ile aynı
türde ve detayda bilgileri içermektedir. Bununla birlikte, Yeni Dönemlik Rapor'un, Eski
Dönemlik Rapor (V2)'nin aksine çeyreğin üzerinden bir daha geçtikten sonra değil,
biten çeyreğin sonunda paylaşılması öngörülmektedir. Şöyle ki; Yeni Dönemlik
Rapordaki üç aylık kümülatif ve selektif ikinci eI makine satış adedi bilgilerinin sınıf alt
kırılımı ile bölge bazında ve teşebbüslerin bireysel bilgileri ile derlenmesi
öngörülmektedir. Aşağıda üç raporun içerdiği bilgileri ve detayları derleyen versiyonları
karşılaştırılmaktadır.
20-50/688-302
8/25

Tablo 4: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan Dönemlik Raporlar
RAPORLAR Bilgi
Alt
Kırılım
Coğrafi
Bakımdan
Teşebbüs/Toplu
Bazda
Aylık/Yıllık Bilginin Yaşı
Eski Dönemlik
Rapor (V1)
Satış
adedi
Sınıf Bölge Toplu Üç aylık
Biten çeyreğin
sonunda
Eski Dönemlik
Rapor (V2)
Satış
adedi
Sınıf Bölge Teşebbüs Üç aylık
Üç ay (bir sonraki
çeyreğin sonunda)
Yeni Dönemlik
Rapor
Satış
adedi
Sınıf Bölge Teşebbüs Üç aylık
Biten çeyreğin
sonunda
Kaynak: Bildirim Formu
(37) Hâlihazırda paylaşılmakta olan Karşılaştırma Raporu'nda, seçilen iki yılın çeyrek
dönemlerindeki satış adedi bilgileri karşılaştırılmaktadır. Karşılaştırılan bilgiler yalnızca
sınıf bazında alt kırılımı içermektedir. Bunun dışında, il veya bölge bilgisi ile teşebbüs
özelinde bireysel bilgiler bakımından karşılaştırma yapılamamaktadır.
(38) Hâlihazırda paylaşılmakta olan Dönemlik Karşılaştırma Grafiği, seçilen iki yılın çeyrek
dönemleri arasında sınıf bazında ve bölge bilgisi ile karşılaştırma yapılmasına imkân
tanımaktadır. İlgili grafikte de teşebbüs özelinde bilgiler yer almamaktadır.
(39) Hâlihazırda paylaşılmakta olan Açıklama Girilenler Raporu'nda, yeni iş ve inşaat
makinaları raporunda olduğu gibi, bilgilerde düzeltme yapıldıysa bunlara ilişkin
açıklamalar yer almaktadır.
(40) Hâlihazırda paylaşılmakta olan Sıfır Makine Karşılaştırma Raporu'nda ise, seçilen yılın
seçilen çeyrek dönemleri arasında yeni iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış adetleri
ile ikinci el makine satış adetleri karşılaştırılmaktadır. Sınıf Makine Karşılaştırma
Raporu'nda sınıf bazında alt kırılıma yer verilmektedir. Bunun yanı sıra raporda
teşebbüs bilgilerine yer verilmeksizin bölge bazında tüm teşebbüslerin toplu satış
adedi bilgilerine yer verilmektedir.
Tablo 5: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan 2. El İş ve İnşaat Makinelerine İlişkin
Raporlar
RAPORLAR Alt Kırılım
Coğrafi
Bakımdan
Teşebbüs/Toplu
Bazda
Aylık/Yıllık Bilginin Yaşı
Eski Dönemlik
Rapor (V1)
Sınıf Bölge Toplu Üç aylık
Biten çeyreğin
sonunda
Eski Dönemlik
Rapor (V2)
Sınıf Bölge Teşebbüs Üç aylık
Üç ay (bir sonraki
çeyreğin sonunda)
Yeni Dönemlik
Rapor
Sınıf Bölge Teşebbüs Üç aylık
Biten çeyreğin
sonunda
Karşılaştırma
Raporu
Sınıf Türkiye Toplu Üç aylık
Karşılaştırılan üç aya
göre değişmektedir.
Dönemlik
Karşılaştırma
Grafiği
Sınıf Bölge Toplu Üç aylık
Karşılaştırılan üç aya
göre değişmektedir.
Sıfır Makine
Karşılaştırma
Raporu
Sınıf Bölge Toplu Üç aylık
Karşılaştırılan üç aya
göre değişmektedir.
Kaynak: Bildirim Formu
G.3.1.4. Kiralamaya Konu Makine Adetlerine İlişkin Bilgileri Derleyen Raporlar
(41) İMDER tarafından paylaşılması öngörülen kiralamaya konu makinalara ilişkin kiralama
adetlerini ve kiralamaya konu makine adedi bilgilerini derleyen raporlardan ilki
Dönemlik Kiralama Raporu (V1)'dir. Dönemlik Kiralama Raporu (V1)'de öncelikle
teşebbüs ismi belirtilmeksizin çeyreklik kiralama adedi bilgilerine yer verilmektedir.
Başka bir deyişle, raporda teşebbüslerin kiraladıkları makinaların adedinin üç aylık
olarak ve anonimleştirilerek derlenmesi öngörülmektedir. Kiralama bilgileri herhangi bir
20-50/688-302
9/25

coğrafi alt kırılıma tabi tutulmaksızın Türkiye geneline yönelik olarak derlenecektir.
Verilerin, üç aylık bazda ve Türkiye çapında toplulaştırıldıklarından tür/tonaj alt kırılımı
içerecek şekilde derlenmesi öngörülmektedir. Ek olarak, Kiralama Raporu'nda “uzun
dönem kiralanma adetleri" ile "kısa dönem kiralanma adetleri'' şeklinde bir alt kınlıma
daha yer verilmektedir.
(42) Uzun dönem kiralama adetleri otuz günün üzerinde bir süreyle kiralamaya konu olan
iş ve inşaat makinalarının kiralanma adetlerini ifade ederken; kısa dönem kiralama
adetleri otuz günden daha az bir süreyle kiralanan makinaların adetlerini ifade
etmektedir. Dönemlik Kiralama Raporu (V1)'in İmderonline platformu üzerinden her
çeyreğin sonunda paylaşılması öngörülmektedir.
(43) İmderonline platformu üzerinden paylaşılması öngörülen ikinci rapor, Dönemlik
Kiralama Raporu'nun detaylandırılmış ikinci versiyonudur (Dönemlik Kiralama Raporu
(V2)). Bu raporun, daha detay bilgiye yer verileceği için içerisindeki bilgilerin ait olduğu
çeyreğin sonunda değil, bir sonraki çeyreğin sonunda paylaşılması öngörülmektedir.
Başka bir deyişle Dönemlik Kiralama Raporu (V2)'nin üç aylık eskitilmiş kiralama
bilgilerini içermesi öngörülmektedir. İlgili raporda üç aylık kiralama adetleri aynı şekilde
paylaşılacak, yalnızca teşebbüslerin isimleri gözükecektir.
(44) Bu çerçevede örneğin, Dönemlik Kiralama Raporu (V1)'de; 2020 yılının Ocak, Şubat,
Mart ayına ilişkin kiralama adedi bilgileri teşebbüs isimleri olmaksızın, tür/tonaj ve uzun
dönem-kısa dönem alt kırılımında, Türkiye çapında Nisan ayının başında İmderonline
platformu üzerinden paylaşılacaktır. 2020 yılının Ocak, Şubat, Mart ayına ilişkin bilgileri
içeren ikinci versiyon ise Temmuz ayının başında paylaşılacaktır.
(45) Son olarak, Dönemlik Kiralama Raporu (V2)'de "toplam filo adedi'' başlığı altında
kiralamaya konu toplam makine adedinin de paylaşılması öngörülmektedir.
Kiralamaya konu toplam makine adetleri, teşebbüs özelinde veri içermeyecek olup
İMDER ile veri paylaşan tüm üyelerin toplam kiralamaya konu makine adetlerini
içerecektir. Yine, toplam filo adedi bilgisi de coğrafi bazda bir alt kırılıma tabi
tutulmayacak, Türkiye genelindeki kiralamaya konu makine adetlerine yönelik
olacaktır. İlgili rapor, içeriği bilgilerin ait olduğu dönemden bir sonraki dönemin sonunda
İmderonline platformu üzerinden paylaşılacaktır.
Tablo 6: İMDER Tarafından Paylaşılması Planlanan Dönemlik Kiralama Raporları
Kiralama Adedi Bilgileri Kiralamaya Konu Makine Adedi Bilgisi
Alt
Kırılım
Coğrafi
Bazda
Teşebbüs/Toplu
Bazda
Aylık/
Yıllık
Bilginin
Yaşı
Alt
Kırılım
Coğrafi
Bazda
Firma/
Toplu
Bazda
Aylık/
Yıllık
Bilginin
Yaşı
İlk
Versiyon
Tür/tonaj Türkiye Anonim Üç
aylık
Biten
çeyreğin
sonunda
İlk versiyonda kiralamaya konu makine adedi
bilgisi bulunmamaktadır.
İkinci
Versiyon
Tür/tonaj Türkiye Teşebbüs
Bazında
Üç
aylık
Üç ay (bir
sonraki
çeyreğin
sonunda)
Tür/tonaj Türkiye Toplu
Bazda
Üç
aylık
Üç ay (bir
sonraki
çeyreğin
sonunda)
(46) Son olarak, İMDER tarafından Yıllık Kiralama Raporu oluşturulmuştur. Yıllık Kiralama
Raporu'nda teşebbüslerin yıllık kiralama adetlerinin paylaşılması öngörülmektedir. Bu
raporda coğrafi bazda alt kırılımın olmayacağı ve bilgilerin Türkiye'ye yönelik olacağı
bildirilmektedir. Bilgilerin, Türkiye çapında ve yıllık olarak derlenmesi
öngörüldüğünden, teşebbüs bazında ve tür/tonaj alt kırılımı ile sunulması
planlanmaktadır. Ek olarak Yıllık Kiralama Raporu'nda, diğer raporlarda olduğu gibi,
20-50/688-302
10/25

"uzun dönem kiralanma adetleri" ile "kısa dönem kırılımı adetleri'' şeklinde bir alt
kırılıma daha yer verilmektedir.
G.3.2. Değerlendirme
(47) Yukarıda da özetlendiği üzere dosya konusunu, İMDER üyesi teşebbüslerin yeni ve
ikinci el iş ve inşaat makinalarının satış adetlerinin, teşebbüslerin kiralamaya konu
makinalarının kiralanma adetlerinin, kiralamaya konu makine adetlerinin ve
teşebbüslerin bu ürünlere ilişkin pazar payı bilgilerinin çeşitli alt kırılımlarla derlenerek
paylaşılması oluşturmaktadır. Bildirime konu uygulamanın esasının teşebbüsler
arasındaki bilgi değişimi olması nedeniyle öncelikle rekabet hukuku kapsamında bilgi
değişimine ilişkin genel çerçeveye ve bu başvuruya benzer nitelikteki geçmiş tarihli
Kurul kararlarındaki yaklaşıma yer verilmesi yerinde olacaktır.
G.3.2.1. Bilgi Paylaşımına İlişkin Genel Çerçeve
(48) Rakipler arası bilgi değişiminin ihlal niteliğinin belirlenmesi rekabet hukukundaki
tartışmalı alanlardan birisini oluşturmaktadır. Zira bilgi değişimi, rekabetin kısıtlanması
sonucunu doğurabileceği gibi, teşebbüslerin ve tüketicilerin daha etkin karar
almalarına imkân tanıma potansiyeline de sahiptir. Teşebbüsler arasındaki bilgi
değişimi, çeşitli etkinlik kazanımları ortaya çıkarabilmektedir. Örneğin bilgi değişimi,
taraflar arasında bilgi asimetrisi sorununu ortadan kaldırabilmektedir. Ayrıca,
teşebbüslerin, kendilerini rakipleriyle kıyaslamalarına imkân sağlayarak etkinliklerini
arttırabilmektedir. Bunun yanı sıra bilgi paylaşımı, teşebbüslerin stoklarını
azaltmasına, kolay bozulabilen ürünlerini tüketicilere daha hızlı ulaştırmasına ya da
talebin istikrarsızlığından kaynaklanan maliyetlerini düşürmesine de yardımcı
olabilmektedir. Araştırma maliyetleri azalan ve seçenekleri artan tüketiciler bu
durumdan doğrudan fayda sağlayabilmektedir6.
(49) Ancak, bilgi paylaşımı özellikle, teşebbüslerin, rakiplerinin pazar stratejileri hakkında
bilgi sahibi olmalarını sağladığı durumlarda rekabetin kısıtlanmasına neden
olabilmektedir. Bu tür bilgi değişimleri pazardaki geleceğe ilişkin belirsizlikleri azaltarak
piyasanın öngörülebilirliğini artırmakta ve nihayetinde teşebbüsler arasında
koordinasyona yol açabilmektedir. Dahası rakipler arası bilgi değişimi, tarafların
birbirlerinin faaliyetlerini kontrol etme aracı olarak kullanılmak suretiyle fiyat tespiti, arz
kısıtı gibi üst anlaşmaların delili olarak kabul edilebilmektedir7.
(50) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un (Kılavuz) 58. paragrafında bilgi
değişiminin rekabet üzerindeki olası etkilerinin, her somut olayın kendine has özellikleri
bağlamında incelenmesi gerektiği belirtilmektedir8. Bilgi değişiminin, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlama etkisinin bulunması için, fiyat,
üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği ya da inovasyon gibi rekabet
parametrelerinden en az biri üzerinde olumsuz etki doğurabilecek nitelikte olması
gerekir. Bilgi değişiminin rekabet üzerindeki etkisi; pazarın yoğunlaşma derecesi,

6 Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz, 42. paragraf.
7 08.02.2002 tarih ve 02-07/57-26 sayılı Gübre kararı, 06.09.2002 tarih ve 02-53/685-278 sayılı Yonga
Levha kararı, 24.02.2004 tarih ve 04-16/123-26 sayılı Seramik kararı.
8 Kılavuz’un 56. vd. paragraflarında, piyasada rekabeti kısıtlama amacıyla yapılan her türlü bilgi
değişiminin, etkisine bakılmaksızın rekabeti kısıtladığının kabul edildiği ifade edilmektedir. Bilgi
değişiminin rekabeti kısıtlama amacı olup olmadığının değerlendirilmesinde bilgi değişiminin, doğası
gereği rekabetin kısıtlanmasına yol açıp açmayacağı değerlendirilecektir. Geleceğe yönelik planlara
ilişkin bir bilgi değişiminin amaç yönünden rekabeti kısıtlama ihtimali, mevcut verilerin değişimine kıyasla
daha fazladır. Bu çerçevede, rakiplerin, gelecekte uygulamayı planladıkları fiyat, üretim ya da satış
miktarı gibi rekabete duyarlı bilgileri aralarında değişmesi, genellikle fiyat ya da miktar tespiti amacı
taşıdığı için, normal koşullar altında kartel olarak değerlendirilir.
20-50/688-302
11/25

şeffaflığı, istikrarı, karmaşıklığı ve pazardaki teşebbüslerin benzerliği (simetri) gibi
pazarın yapısına ilişkin unsurlar ile pazarı rakipler arası koordinasyona elverişli hale
getirebilmesi nedeniyle paylaşılan bilginin niteliğine bağlıdır9.
(51) Pazarın özellikleri bakımından öncelikle pazarın şeffaflığı ele alındığında bilgi değişimi
şeffaflığı artırarak, fiyat, miktar, talep, maliyetler gibi rekabete duyarlı unsurlara ilişkin
belirsizlikleri azaltabilir. Bu durumda yeterince şeffaf pazarlarda teşebbüsler işbirlikçi
sonuca daha kolay ulaşabilecektir. Bilgi değişimi öncesinde pazarın şeffaflık düzeyi ne
kadar düşükse, bilgi değişiminin rekabeti bozucu etkisi o kadar yüksek olacaktır.
Pazarın şeffaf hale gelmesine fazla katkıda bulunmayan bir bilgi değişiminin rekabeti
kısıtlama olasılığı, pazardaki şeffaflığı önemli ölçüde artıran bir bilgi değişimine kıyasla
daha düşüktür. Dolayısıyla, pazarın bilgi değişimi öncesi ve sonrasındaki şeffaflık
düzeyi ile bilgi değişiminin bu düzeyi nasıl değiştirdiği, bilgi değişiminin rekabeti
kısıtlayıcı etki doğurma olasılığının belirleyici unsurudur. Bu bağlamda dikkat edilmesi
gereken nokta, teşebbüslerin mevcut bilgiyi, rakiplerinin davranışlarını öngörmek için
ne ölçüde kullanabileceğinin belirlenmesidir.
(52) Pazarın yapısına ilişkin diğer önemli bir unsur pazarın yoğunlaşma derecesidir. Dar
oligopollerde az sayıda teşebbüsün koordinasyon koşulları konusunda uzlaşmasının
ve anlaşmadan sapmaların izlenmesinin kolay olması nedeniyle işbirlikçi sonuçların
gerçekleşme olasılığı daha yüksektir. Dolayısıyla dar oligopollerde bilgi değişiminin
rekabeti kısıtlayıcı etkilere yol açma olasılığı, diğer oligopollere kıyasla daha fazladır.
(53) Öte yandan teşebbüslerin, karmaşık bir pazar yapısında, işbirlikçi sonuca ulaşmaları
daha zor olup işbirlikçi sonuçların ortaya çıkma olasılığı arz ve talep koşullarının
görece daha az değişken olduğu diğer bir deyişle istikrarlı olduğu pazarlarda daha
yüksektir. Yine teşebbüslerin maliyet, talep, pazar payı, ürün çeşitliliği ve kapasite
göstergelerinin benzeştiği pazar yapılarında da teşebbüslerin rekabetçi güdüleri
benzer olacağından bilgi değişimi teşebbüsler arası koordinasyon ihtimalini
artırmaktadır.
(54) Diğer yandan konuya bilginin niteliği bakımından yaklaşıldığında öncelikle değişilen
bilginin rekabete duyarlı (stratejik) bilgi olup olmadığının değerlendirilmesi önem
taşımaktadır. Pazardaki belirsizliği azaltan stratejik verilerin rakipler arasında
değişiminin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına girmesi, başka türlü bilgilerin
değişimine kıyasla daha muhtemeldir. Genel olarak fiyata, miktara, müşterilere,
maliyetlere, cirolara, satışlara, alımlara, kapasiteye, ürün niteliklerine, pazarlama
planlarına, risklere, yatırımlara, teknolojilere, AR-GE programlarına ilişkin ve benzeri
bilgilerin rekabete duyarlı olduğu kabul edilmekte ve bu tür verilerin paylaşılması,
tarafların rekabetçi güdülerinin azaltılması suretiyle rekabeti kısıtlayıcı etkiler
doğurabilmektedir.
(55) Son olarak belirtilmelidir ki verilerin stratejik açıdan önemi, bilgi değişiminin sıklığı ve
pazarı kapsama derecesi ile verilerin toplulaştırılmış olup olmadığı ve güncelliği gibi
faktörlere de bağlıdır. Bilgi ticari sır olmaktan uzaklaşıp kamuya açık olacak bir bilgi
niteliği taşıdığında, bireysel özellik taşımak yerine toplulaştırılmış olduğunda, geleceğe
yönelik olmayıp geçmiş verilere dayandığında rekabeti bozucu etkilerinin sınırlı olduğu
kabul edilmektedir. Bilgi değişiminin sıklıkla gerçekleşmesi piyasadaki teşebbüslerin
bu bilgilere göre davranışlarını değiştirmesini kolaylaştıracağından bilginin değişim
sıklığı da değerlendirmede dikkate alınmaktadır.
(56) Bu çerçevede önemli olan husus değişilen bilgi sayesinde rakiplerin birbirlerinin
gelecekteki faaliyetlerine ilişkin tahmin yapma ihtimalinin nasıl etkilendiğidir. Herhangi

9 Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz, 43. paragraf.
20-50/688-302
12/25

bir teşebbüsün bireysel verilerinin tespitini yeterince güçleştirecek şekilde
toplulaştırılmış verilerin değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkilere neden olma olasılığı
teşebbüs bazındaki verilerin değişimine kıyasla çok daha düşüktür. Satış, kapasite
verileri ya da girdi ve bileşen maliyetleri gibi verilerin bir meslek birliği ya da pazar
araştırma şirketi tarafından toplanması ve toplulaştırılmış halde yayımlanması,
sektörün ekonomik durumuna ışık tutacağından, tedarikçilerin ve müşterilerin yararına
olabilir. Verilerin bu şekilde toplanması ve yayımlanması, pazardaki teşebbüslerin
bilgiye dayalı tercihler yaparak, stratejilerini pazar koşullarına etkin bir şekilde
uyarlamalarını sağlar. Genel olarak, yoğunlaşmış bir oligopol söz konusu değilse,
toplulaştırılmış verilerin değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkilere yol açma olasılığı
düşüktür.
(57) Bilgi değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkileri bakımından verinin güncelliği önemli bir
faktördür. Geçmiş tarihli verilerin değişiminin rekabeti kısıtlama olasılığı, güncel ve
geleceğe yönelik verilerin değişimine kıyasla daha düşüktür. Verinin rekabeti bozma
riski taşımaması için ne kadar eski olması gerektiğine dair belirlenmiş bir eşik yoktur.
Bu eşik verinin niteliğine, toplulaştırılmış olup olmamasına, bilgi değişiminin sıklığına
ve ilgili pazarın istikrarı ile şeffaflığı gibi kriterlere bağlıdır. Sık aralıklarla yapılan bilgi
değişimleri, teşebbüslerin pazarda ortak bir anlayışa ulaşmasını ve anlaşmadan
sapmaların izlenmesini kolaylaştırarak işbirlikçi sonuç riskini artırır. Ancak bilgi
değişiminin hangi sıklıkla yapıldığında işbirlikçi sonuca sebebiyet vereceği, verinin
niteliği, güncelliği ve toplulaştırılmış olup olmaması gibi unsurlara bağlıdır.
(58) Bilgi değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkileri değerlendirilirken, bilgi değişiminde bulunan
teşebbüslerin ilgili pazarı kapsama derecesi de dikkate alınmaktadır. Zira bilgi değişimi
pazardaki teşebbüslerin birçoğunu kapsıyorsa, yukarıda anılan risklerin gerçekleşme
olasılığı arttığı gibi, bilgi değişiminin tarafı olmayan rakiplerin bilgi değişiminde bulunan
teşebbüslerin rekabeti bozucu davranışlarını sınırlama potansiyeli de azalmaktadır.
(59) Bilgi değişiminin değerlendirilmesi bakımından dikkat edilmesi gereken son unsur
paylaşılan bilgilerin ve bilgi değişiminin kamuya açık olup olmamasıdır. Gerçek
anlamda kamuya açık bilgilerin değişiminin genellikle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal teşkil etmesi beklenmez. Gerçek anlamda kamuya açık bilgiler,
bilgiye erişim maliyetleri bakımından bütün rakipler ve müşterilerce aynı derecede
erişilebilir olan bilgilerdir. Öte yandan bilgi değişiminin gerçek anlamda kamuya açık
bir şekilde yapılması, bilgi değişiminin işbirlikçi etkilerinin diğer teşebbüsler, potansiyel
rakipler ve müşteriler tarafından sınırlanabildiği ölçüde, pazardaki rekabetin bozulması
olasılığını azaltabilir.
G.3.2.2. Bilgi Değişimine İlişkin Geçmiş Tarihli Kurul Kararları
(60) Kurulun bilgi değişimini konu edinen birçok kararı bulunmakla birlikte bu başlık altında
mevcut dosya kapsamında paylaşılması öngörülen veriler ile benzer veri
paylaşımlarını içeren kararlara yer verilmiştir.
(61) Kurulun Otomotiv Distribütörleri Derneği (ODD) kararında10, teşebbüs birliğinin internet
sitesinin yapımı ve anılan site aracılığıyla çeşitli istatistiklerin paylaşılmasına yönelik
alınan Dernek kararına menfi tespit belgesi verilmesi talebi değerlendirilmiştir. Anılan
kararda söz konusu sitede yayınlanacak verilerin markaların yeni otomobil ve hafif
ticari araçlara ilişkin yıllık ve aylık bazda toplam satış ve ithalat miktarları, pazar payı
verileri, marka bazında yıllık ve aylık bazda yerli-ithal dağılımı olduğu görülmektedir.
Söz konusu başvuruya, yayımlanacak verilerin arasında markaların farklı ürün
segmentlerinde gerçekleştirdikleri ayrıntılı satış fiyatı ve miktarları ile pazar payı

10 15.04.2004 tarih ve 04-26/287-65 sayılı karar.
20-50/688-302
13/25

bilgisinin bulunmaması, verilerin bölge ve il bazında ayrıntılara yer verilmeden ülke
genelinde toplulaştırılmış olması ve pazarın özelliklerinden hareketle anılan bilgi
paylaşımının rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açma potansiyelinden uzak
olduğu tespiti çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine karar verilmiştir.
(62) Kurulun ODD’ye ilişkin ikinci menfi tespit/muafiyet kararı11, otomotiv piyasasına yönelik
birtakım istatistiki bilgi ve pazara ilişkin analizlerin, ODD internet sitesi, ODD veri tabanı
ve hazırlanan raporlar aracılığıyla yayımlanmasına ilişkindir. Söz konusu kararda,
2004 tarihli karar kapsamında yer alan verilerin paylaşılmasında bir sakınca olmadığı;
il bazında ayrıştırılmış veriler, lansman bilgileri ve markaların filo satış rakamlarının
paylaşılmasının pazardaki şeffaflığı arttırarak rakip davranışların tahminini
kolaylaştıran ve koordinasyon riski yaratan bilgiler olduğu; bununla birlikte, il bazındaki
verilerin kümülatif olması, lansman bilgilerinde fiyat stratejisi (tavsiye veya nihai fiyat
bilgisi yahut indirim, kampanya vb. bilgiler), satış stratejisi, hedef, stok ve arz miktarı
gibi stratejik bilgilerin yer almaması ve filo satış rakamlarına ilişkin bilgilerde alıcıların
unvanlarının yer almaması koşuluyla bu verilerin yayınlanmasına bireysel muafiyet
tanınabileceği belirtilmektedir. Kararda ayrıca Otomotiv Distribütörlerine yönelik olarak
yürütülen soruşturma sonucunda alınan kararda12 yer alan, başta fiyat stratejisi olmak
üzere satış stratejisi, hedef ve stok gibi bilgilerin paylaşımının koordinasyona ve
rekabeti sınırlayıcı etkiye yol açtığı tespitine de yer verilmektedir.
(63) Kurulun Otomotiv Sanayicileri Derneği (OSD) kararında13, OSD tarafından, aylık olarak
hafif ticari araçlar (otomobil, kamyonet ve minibüs), kamyon, otobüs, midibüs ve traktör
başlıkları altında “kapasite ve kapasite kullanım oranı” bilgilerinin paylaşılması
planlanmaktadır. Bu bilgilerin, firma ve model belirtilmeksizin Türkiye toplamı olarak
paylaşılacağı anlaşıldığından, mevcut haliyle koordinasyon riski taşımadığı ve bu
sebeple bu paylaşımlara menfi tespit belgesi verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Firma ve model belirtilmeksizin aylık üretim miktarlarının belirli araç türleri bakımından
paylaşılmasının da aynı kapsamda değerlendirilebileceğine yer verilen kararda, söz
konusu bilgilerin firma ve model bazında paylaşılması talebine ise bireysel muafiyet
tanınamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. OSD kararında maliyetlere ilişkin verilerin firma
bazında paylaşılması talebine ilişkin olarak ise aşağıdaki değerlendirmelere yer
verilmektedir:
“Otomotiv sanayi firmalarının yan sanayiye ve hammaddeye yaptıkları ödemeler ile
ödenen vergi ve ücretlerin firma bazında paylaşılması, motorlu taşıtların üretim veya
dağıtımında herhangi bir gelişme ve iyileşme ya da ekonomik veya teknik gelişmeye
yol açmamaktadır. Ayrıca sözü edilen bilgi değişiminin teşebbüslerin fiyata etki eden
önemli değişkenlerden olan maliyet bilgilerinin paylaşılması anlamına geleceği, bu
nedenle de pazardaki bir fiyat koordinasyonunun kolaylaştırıcı unsuru olacağı
değerlendirilmektedir.”
(64) Kurulun, bir diğer teşebbüs birliği olan Petrol Sanayi Derneği (PETDER) hakkında
aldığı üç karar mevcuttur. Kurulun PETDER-I kararında14, akaryakıt, madeni yağ ve
LPG konularında pazar gelişimlerinin takip edilmesi ve endüstri büyüklükleri hakkında
bilgilerin oluşturulması amacıyla yapmakta olduğu çalışmalara menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi incelenmiştir. Anılan kararda bilgi değişimine
konu husus spesifik olarak akaryakıt, madeni yağ ve LPG alanlarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin aylık bazdaki satış miktarları olup, bu satışların fiilen gerçekleştiği ayın

11 14.07.2011 tarih ve 11-43/916-285 sayılı karar.
12 18.04.2011 tarih ve 11-24/464-139 sayılı karar.
13 20.09.2012 tarih ve 12-44/1350-455 sayılı karar.
14 20.09.2007 tarih ve 07-76/907-345 sayılı karar.
20-50/688-302
14/25

tamamlanmasını takip eden ay içinde ülke satışları toplamı olarak ve teşebbüs bazında
PETDER internet sitesinde veya elektronik ortamda yayımlanması öngörülmüştür.
Kararda, çalışmanın konusunu oluşturan verilerden bir kısmının zaten Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yayınlanan veriler olması, verilerin fiyata
yönelik olmaması ve bildirim konusu pazarın özellikleri dikkate alınarak “geçmişe
dönük satış miktarlarının bilinmesinin kısa dönemli koordinasyonlar için elverişli bir
araç olmadığı” değerlendirilmesiyle birlikte söz konusu teşebbüs birliği kararına menfi
tespit belgesi verilmiştir.
(65) Kurulun PETDER-II kararının15 konusunu ise PETDER veya bağımsız bir araştırma
kuruluşu tarafından haftalık ya da aylık olarak akaryakıt ve LPG piyasasında
teşebbüslerin satış verilerinin dâhil olduğu bazı bilgilerin toplulaştırma olmaksızın
derlenmesine ve değerlendirmeler ile kamuoyuyla paylaşılmasına menfi tespit belgesi
verilmesi ya da muafiyet tanınması oluşturmaktadır. Kararda özellikle söz konusu
uygulamanın pazardaki şeffaflığı ne kadar attıracağı konusu üzerinde durulmuş, ilgili
pazarların gerek EPDK’nın uygulamaları gerekse mevzuattan kaynaklanan
yükümlülükler nedeniyle aşırı derecede şeffaflaşmış bir yapı arz etmeleri ve anılan
pazarlarda bilgiye erişimin son derece kolay ve maliyetsiz olmasından hareketle anılan
uygulamanın rekabeti sınırlamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
(66) Kurul PETDER-III ile üçüncü kararında16 ise teşebbüs birliğine PETDER-I kararı ile
verilmiş olan menfi tespit belgesinin geri alınıp alınmaması hususu değerlendirilmiştir.
Söz konusu kararda;
“PETDER aracılığıyla akaryakıt ve LPG piyasasında bazı bilgilerin derlenerek
dağıtım şirketleriyle paylaşılmasına yönelik bilgi değişimi uygulamasına
20.09.2007 tarih ve 07-76/907-345 sayılı karar ile verilmiş olan menfi tespit
belgesinin geri alınmasına gerek olmadığı ancak teşebbüs birliği tarafından
iletilen görüş ve öneriler de dikkate alınarak menfi tespit belgesinin kapsamının;
verilerin toplulaştırılmak ve teşebbüs özelinde bilgi içermemek suretiyle ürün
özelinde yayınlanması, bireysel satış verileri ve pazar paylarının EPDK
tarafından yayımlanan verilere paralel olarak yayınlanması ve ürünlerin alt
kırılımlarını içerecek şekilde ayrıntılı bireysel satış verilerinin ve pazar paylarının
ise 3’er aylık dönemler halinde derlenmek suretiyle yayımlanması şeklinde
belirlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.”
değerlendirmelerine yer verilmiştir. Kararda, verilerin paylaşılma periyoduna ilişkin
olarak;
“Kurulun vermiş olduğu menfi tespit kararı çerçevesinde fiili uygulama dikkate
alındığında, paylaşıma konu bilgilerin, fiili paylaşım tarihi itibarıyla gerçek
anlamda kamuya açık bilgi niteliğinde değerlendirilmesi tereddütlü hale
gelmektedir. Zira PETDER bünyesinde gerçekleşen bilgi değişimi kapsamında
teşebbüslerin her bir aya ilişkin bireysel verileri, hemen izleyen ay
paylaşılmaktadır. Oysa benzer bilgiler EPDK tarafından genellikle asgari 2-3 aylık
bir gecikmeyle yayımlanmaktadır. Ayrıca EPDK tarafından sunulan teşebbüs
özelindeki verilerde ürünlerin alt kırılımına ve iç satış yahut transit ticaret ayrımına
ilişkin detay bilgilere yer verilmemektedir.”
değerlendirmesi dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, menfi tespit belgesinin kapsamının
“Teşebbüslerin her bir aya ilişkin bireysel satış verileri ve pazar paylarının aynı
koşullarda toplanarak EPDK tarafından yayımlanan verilere ve ayrıntıya paralel şekilde

15 22.09.2011 tarih ve 11-48/1215-428 sayılı karar.
16 21.11.2013 tarih ve 13-64/904-384 sayılı karar.
20-50/688-302
15/25

"benzin, motorin, fuel-oil türleri ve diğer" kalemleri halinde ve yine EPDK ile aynı
gecikme ile yayımlanması” şeklinde belirlenmesine karar verilmiştir. Dolayısıyla ilgili
Karar’da önceki PETDER kararlarından farklı olarak gerek verilerin toplulaştırılmasına
gerekse de paylaşım sıklığına ilişkin düzenlemelere gidildiği görülmektedir.
(67) Kurulun Türkiye Likit Petrol Gazcıları Derneği (TLPGD) kararı17 incelendiğinde, menfi
tespit/muafiyet başvurusuna konu edilen talep kapsamında LPG sektöründe faaliyet
gösteren teşebbüslerin tüplü, dökme ve otogaz kategorilerindeki toplam satış
rakamlarının aylık olarak toplanmasının planlandığı; bu çerçevede anılan ürünlere
ilişkin olarak geçmiş bir ayın üretim ve satış bilgilerinin toplanacağı ve bu bilgilerin
izleyen bir sonraki ay içinde üyelerle ve talep halinde diğer sektör kuruluşları ve gerekli
görülmesi halinde kamuoyuyla paylaşılacağı hususlarına yer verildiği görülmektedir.
Kararda TLPGD tarafından, toplanacak bilgilerin esas itibarıyla EPDK tarafından da
üçer aylık dönemlerde toplanmakta ve yayımlanmakta olduğu; 2011 yılı Ağustos
ayından itibaren ise söz konusu bilgilerin EPDK tarafından aylık olarak yayımlanmaya
başlanıldığı; bu bakımdan sektörün düzenleyici otoritesi tarafından da yayımlanan söz
konusu bilgilerin kamuya açık nitelikte olduğu ifade edilmektedir. Bununla birlikte
kararda gerek tüplü gerekse dökme LPG pazarlarının yüksek derecede yoğunlaşmış
bir yapı arz ettikleri, otogaz LPG pazarındaki yoğunlaşma oranının ise görece düşük
kaldığı belirtildikten sonra 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında şu
değerlendirmelere yer verilmiştir:
“Yukarıda yer verilen özelliklere sahip tüplü, dökme ve oto LPG pazarlarının, bilgi
değişimi anlaşmasının rekabete aykırı etki doğurmasına müsait bir yapı
sergilediği; öte yandan, bildirim kapsamında toplanarak değiştirilmesi planlanan
bilgilerin ilgili pazarlar bakımından stratejik bilgi niteliğindeki aylık üretim ve satış
verileri olması, bu verilerin toplulaştırmaya tabi tutulmadan teşebbüsler bazında
paylaşılacak olması, söz konusu verilerin oldukça yakın tarihli olması ve bu
verilerin her ay paylaşılmasının planlanması, öngörülen paylaşım zamanı dikkate
alındığında bahse konu verilerin gerçek anlamda kamuya açık veriler olarak
nitelendirilmelerinin mümkün olmaması, bilgi toplama ve yayma faaliyetlerinin
teşebbüs birliği bünyesinde ve görece sık gerçekleştirilecek olması ve öngörülen
haliyle planlanan bilgi değişimi sisteminin gerçek anlamda kamuya açık bir bilgi
değişimi olarak değerlendirilmesinin güçlüğü gibi hususlar dikkate alındığında,
TLPGD tarafından yürütülmesi planlanan bildirime konu uygulama kapsamında
gerçekleşecek olan bilgi değişiminin, ilgili pazarlardaki stratejik belirsizliği ve
tarafların bağımsız davranma güdülerini zedelemek, böylelikle rakip teşebbüsler
arasında rekabetçi davranışların koordinasyonunu ve anlaşmayı kolaylaştırmak
suretiyle ilgili pazarlardaki rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabileceği
değerlendirilmektedir.”
(68) İlave olarak TLPGD kararında, ilgili pazarda bireysel bazda (firma bazında) bilgi
değişiminin rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayacağı yönünde aşağıdaki
değerlendirmelere yer verilerek, söz konusu bildirime bireysel muafiyet de
tanınamayacağı sonucuna ulaşılmıştır:
“Dosya konusu bilgi paylaşımı sayesinde teşebbüslerin, pazardaki toplam talep
düzeylerine, endüstrinin büyüklüğüne ve kendilerinin pazardaki konumlarına
yönelik olarak bilgi sahibi olacakları, bu çerçevede üretim, satış ve dağıtım
planlamalarını iyileştirerek etkinlik kazanımları sağlayabilecekleri düşünülebilir.
Ancak bu tür bir etkinlik artışının sağlanabilmesi için, pazar genelinde
toplulaştırılmış verilerin paylaşılması pekâlâ yeterlidir. Hal böyleyken oldukça

17 04.07.2012 tarih ve 12-36/1042-330 sayılı karar.
20-50/688-302
16/25

güncel nitelikteki, bireysel firma üretim ve satış verilerinin teşebbüsler arasında
değişimi, beklenen etkinliğin sağlanması için kaçınılmaz nitelikte değildir. Öte
yandan, veri toplama ve derleme işlemlerinin bağımsız üçüncü kuruluşlar eliyle
yürütülmesi yerine bu işi TLPGD’nin üstlenmesi de rekabeti olumsuz
etkileyebilecektir. Üstelik ilgili piyasanın yapısı, değişime konu edilmesi planlanan
bilgilerin niteliği ve söz konusu bilgi değişimin uygulama şekli dikkate alındığında,
bildirime konu uygulamanın, ilgili pazarlardaki rekabetin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan türden faydaların elde edilebilmesi için
gerekenden daha fazla sınırlanmasına yol açabilecek nitelikte olduğu
değerlendirilmektedir.”
(69) Kurulun Boya Sanayicileri Derneği (BOSAD) kararında18 ise, BOSAD’a üye
teşebbüslerin tonaj (iç satış miktarları) ve ciro bilgilerinin, geçmiş döneme ait 3 aylık ve
yıllık sektörel toplam ciro ve satış miktarı olarak kümülatif bir Türkiye verisi olarak
teşebbüs isimlerini belirtmeden, bölgesel olarak ayırmadan, toplam sektör verisi
şeklinde bağımsız bir denetim kuruluşu ile gizlilik anlaşması çerçevesinde
paylaşılmasına ilişkin talep değerlendirilmiştir. Kurul, pazara giriş engellerinin ve
dağıtım kanallarında kısıtlamanın mevcut olmadığını değerlendirdiği boya ürünleri
pazarında, bağımsız denetim kuruluşunun varlığı, verilerin kümülatif olması, kamuyla
paylaşım ve boya pazarında faaliyet gösteren hiçbir teşebbüsün dışarıda kalmaması
hususlarını da dikkate alarak bilgi değişimine muafiyet tanınabileceği sonucuna
ulaşmıştır.
(70) Kurulun, Bankalararası Kart Merkezi (BKM) tarafından BKM Online üzerinden üye
banka bazında aylık işlem adet ve tutarlarının (kart sayısı/adetleri, işyeri sayısı/adetleri
ve e-ticaret işlem tutarları gibi) paylaşılması uygulaması hakkındaki kararında19 ise
verilerin ait olduğu dönemden en az bir çeyrek dönem (üç ay) sonrasında üyeler ile
paylaşılmasına 5 yıl süre ile muafiyet tanınmış, ilgili kararın karşı oyunda ise bilginin
paylaşılmasına ilişkin sürenin altı ay olarak belirlenmesi gerektiğine ilişkin bir görüşe
yer verilmiştir. Kararda üyeler bazında paylaşılacak veriler ile ilgili olarak, söz konusu
verilerin konsolide olmaması, stratejik nitelikte olmaları, yakın geçmişe ait olması,
paylaşımın sürekliliği, pazarın şeffaflık derecesinin düşük olması, pazarın istikrarsız ve
durağan yapısı rekabeti olumsuz etkileyecek faktörler olarak sayılmış; pazardaki
oyuncu sayısının yüksekliği, yoğunlaşma oranının görece düşük olması, fiyat, maliyet,
yatırım, teknoloji, AR-GE gibi bilgilere yer verilmemesi, bankacılık hizmetlerinin
tamamını kapsamaması, bilgi paylaşım platformunun tüm bankalara açık olması,
bankaların sistemden ayrılmasının önünde herhangi bir engel olmaması ve bilgilerin
geleceğe dönük olmamasına ise riski azaltan unsurlar olarak yer verilmiştir. Neticede
yapılan muafiyet değerlendirmesinde, son kullanıcıya (kart hamili) ilişkin ciro ve
adet/miktar verilerinin üyeler arasında paylaşımının görece risksiz olduğu, üye
işyerlerine ilişkin miktar/adet/tutar ve ciro bazlı verilerin paylaşımının ise üç aylık bir
gecikme ile riskinin azaltılacağı kanaatinden hareketle söz konusu bilgi paylaşımına
beş yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasının uygun olacağına karar verilmiştir.
(71) Satış-miktar verilerinin bilgi paylaşımına konu olduğu Kurul kararlarından son olarak
Mercedes-Benz Türk Yetkili Satıcıları ve Servisleri Derneği tarafından üye
teşebbüslerin motorlu taşıt satışlarına ve satış sonrası hizmetlerine ilişkin bilgilerinin
toplanmasına ve yayımlanmasına yönelik kararda20 ise, aylık araç satış adetlerinin bayi
bazında model alt kırılımı olmaksızın binek, hafif ticari, otobüs ve kamyon kırılımları

18 26.06.2012 tarih ve 12-35/984-301 sayılı karar.
19 25.06.2014 tarih ve 14-22/433-196 sayılı karar.
20 06.10.2015 tarih ve 15-37/582-202 sayılı karar.
20-50/688-302
17/25

altında paylaşılmasına menfi tespit belgesi vermiştir. Bununla birlikte satış sonrası
hizmetlere ilişkin olarak “Mekanik” ve “Kaporta” gruplaması altında araç giriş sayısı ve
araç girişi başına yedek parça satışına ilişkin verilerin bayi bazında paylaşılmasına,
içerdiği rekabeti kısıtlayıcı etkiler nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, yedek parça satışına ilişkin verilerin
paylaşımına eşdeğer parça kullanımını sınırlayacak bir denetim mekanizması olarak
kullanılma riskinden ötürü bireysel muafiyet de tanınamayacağına, araç giriş sayısına
ilişkin bilgi paylaşımına ise üçer aylık kümülatif olması ve alt kırılım içermemesi koşulu
ile bireysel muafiyet tanınmasına karar verilmiştir. Kurul üç aylık dönemler itibarıyla
kümülatif olarak her bir yetkili servisin araç giriş adedi bilgisinin paylaşılmasının,
teşebbüslerin pazardaki konumlarını görmelerine ve ticari kararlarını daha rasyonel bir
biçimde almalarına olanak sağlayacağı değerlendirmesinde bulunmuştur.
G.3.2.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(72) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi; “İlgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu
üzerine Kurul, elinde bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, kararın, eylemin
veya birleşme ve devralmanın bu Kanun’un 4, 6 ve 7 nci maddelerine aykırı olmadığını
gösteren bir menfi tespit belgesi verebilir.” hükmünü amirdir. Bu çerçevede başvuru
konusu işlemin niteliksel olarak bir teşebbüs birliği tarafından uygulanmak istenen bilgi
değişimi niteliğinde olması ve Kanun’un 6 ve 7. maddeleri kapsamında olmaması
itibarıyla, başvuru konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde
yasaklanan “rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte” bir teşebbüs birliği kararı olup olmadığının tespit
edilmesi gerekmektedir.
(73) Bu çerçevede ilk olarak ele alınması gereken husus bildirime konu bilgi değişiminin
amacı itibarıyla rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olup olmadığıdır. Nitekim Kılavuz’un 56.
paragrafında da belirtildiği üzere piyasada rekabeti kısıtlama amacıyla yapılan her türlü
bilgi değişiminin, etkisine bakılmaksızın rekabeti kısıtladığı kabul edilmektedir.
Başvuruya konu işlemin; sektör açısından öngörülebilirlik sağlamak ve kamu
otoritelerine gerekli bilgileri sunmak amacıyla İMDER üyelerinin iş ve inşaat
makinelerine ilişkin satış ve kiralama adetlerinin derlenerek İmderonline platformu
üzerinden paylaşılması planlanmaktadır. Paylaşılması öngörülen raporlara dair
verilerin toparlanması ve yayınlanması süreci platform üzerinden gerçekleştirilecektir.
Dernek yetkilileri, verilerin giriş tarihleri hakkında üyeleri bilgilendirecektir. Veri girişleri
için belirtilen tarih aralığında üyeler, kullanıcı bilgileri ile giriş yaparak veri girişlerini
gerçekleştirecektir. Dernek yetkilileri girilen verileri göremeyecek, sadece sisteme
aktarma işlemini yapacak, ancak sistemin yönetilmesi ve raporların açıklanması süreci
üçüncü bir firma tarafından yürütülecektir.
(74) Bu husus belirtildikten sonra bilgi değişimine yönelik menfi tespit-muafiyet analizine
geçildiğinde öncelikle bilgi değişimine konu unsurlar arasında bir ayrıma gidilmesi
gerekmektedir. Zira bilgi değişimine konu unsurlardan teşebbüs bazında aylık satış
miktar verileri görece rekabetçi açıdan daha riskli olarak değerlendirilebilecek iken
dönemlik rapor ve altı aylık veri eskitmeli rapor gibi potansiyel olarak daha az riskli
alanlar oluşturmaktadır.
(75) İş ve inşaat makineleri pazarı incelendiğinde pazarın oldukça karmaşık bir yapı
sergilediği ve her bir makine grubunda alt segmentasyonun bulunduğu ve her bir alt
segmente ait sınıf, tür/tonaj ayrımına gidildiği anlaşılmaktadır.
(76) Öte yandan bildirim konusu bilgi değişiminin esas odağını oluşturan yeni aylık raporda
teşebbüs bazında (bireysel veri) bölge seviyesinde satış miktarı bilgisi ve yeni üç aylık
20-50/688-302
18/25

veri eskitme raporunda il seviyesinde teşebbüslerin kümülatif ve selektif satış miktarı
bilgisi rekabetçi değerlendirmeler bakımından paylaşılması planlanan diğer
parametrelerden daha endişe doğrucu niteliği haiz olduğu değerlendirilmektedir.
Kılavuz’da rekabete duyarlı (stratejik) verilere ilişkin aşağıda sunulan tespitlerin yer
aldığı bölümde, bu veriler arasında satış miktarlarına da yer verilmiştir21:
“Pazardaki belirsizliği azaltan stratejik verilerin rakipler arasında değişiminin 4.
madde kapsamına girmesi, başka türlü bilgilerin değişimine kıyasla daha
muhtemeldir. Stratejik verilerin paylaşılması, tarafların rekabetçi güdülerinin
azaltılması suretiyle rekabeti kısıtlayıcı etkiler doğurabilir. Fiyata, miktara,
müşterilere, maliyetlere, cirolara, satışlara, alımlara, kapasiteye, ürün
niteliklerine, pazarlama planlarına, risklere, yatırımlara, teknolojilere, AR-GE
programlarına ilişkin ve benzeri bilgilerin rekabete duyarlı olduğu kabul edilir.
Genel olarak, fiyat ve miktara ilişkin bilgiler, stratejik niteliği en yüksek bilgilerdir.
Bunları, maliyetlere ve talebe ilişkin bilgiler takip eder. Bununla birlikte, örneğin,
teşebbüsler AR-GE üzerinden rekabet ediyor ise, teknolojik veriler, rekabet
açısından stratejik niteliği en yüksek bilgi niteliği taşıyabilecektir. Ayrıca, verilerin
stratejik açıdan önemi, bilgi değişiminin sıklığı ve pazarı kapsama derecesi ile
verilerin toplulaştırılmış olup olmadığı ve güncelliği gibi faktörlere de bağlıdır.”
(77) Öte yandan Kılavuz’un 69. paragrafında bireysel ve toplulaştırılmış veri ile ilgili olarak;
“Herhangi bir teşebbüsün bireysel verilerinin tespitini yeterince güçleştirecek
şekilde toplulaştırılmış verilerin değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkilere neden
olma olasılığı, teşebbüs bazındaki verilerin değişimine kıyasla çok daha düşüktür.
Satış, kapasite verileri ya da girdi ve bileşen maliyetleri gibi verilerin bir meslek
birliği ya da pazar araştırma şirketi tarafından toplanması ve toplulaştırılmış halde
yayınlanması, sektörün ekonomik durumuna ışık tutacağından, tedarikçilerin ve
müşterilerin yararına olabilir. Verilerin bu şekilde toplanması ve yayınlanması,
pazardaki teşebbüslerin bilgiye dayalı tercihler yaparak, stratejilerini pazar
koşullarına etkin bir şekilde uyarlamalarını sağlar. Genel olarak, yoğunlaşmış bir
oligopol söz konusu değilse, toplulaştırılmış verilerin değişiminin rekabeti
kısıtlayıcı etkilere yol açma olasılığı düşüktür. Teşebbüs bazındaki verilerin
değişimi ise bir yandan teşebbüslerin, pazar konusunda ortak bir anlayışa
varmalarını kolaylaştırırken öte yandan tarafların anlaşmadan sapan ya da
pazara yeni giren teşebbüsleri hedef almalarını sağlayarak uygun cezalandırma
stratejileri geliştirmelerini mümkün kılabilmektedir.”
ifadelerine yer verilmektedir.
(78) İMDER tarafından paylaşılan ve paylaşılması öngörülen veri seti incelendiğinde bazı
raporların bölge seviyesinde teşebbüs bazlı satış miktarı verilerini bazı raporların ise il
bazında satış miktarı bilgisini içereceği anlaşılmaktadır. Öte yandan aylık ve üç aylık
raporda yer alması beklenen verilere kıyasla daha detaylı bilgi paylaşımlarının
öngörüldüğü raporlar da yer alacaktır. Her ne kadar teşebbüs temsilcisi tarafından iş
ve inşaat makineleri pazarının istikrarlı yapı sergilemediği ve koordineli sonuç
doğurmaya elverişli olmadığı ifade edilse de İMDER’e üye olan teşebbüslerin pazarın
%95’ini teşkil ettiği dikkate alındığında başvuruya yönelik daha detaylı bir inceleme
yapılması gerekmiştir. Nitekim İMDER tarafından paylaşılacak olan veriler arasında
bireysel veri olarak kabul edilebilecek teşebbüs bazlı satış miktarı verisi bulunmaktadır.
Belirtilen sebeplerle teşebbüs bazında paylaşımı öngören dosya konusu bildirimle ilgili
olarak genel hatları itibarıyla iş ve inşaat makinelerine dair bilgi paylaşımı, menfi tespit

21 Kılavuz 67. paragraf.
20-50/688-302
19/25

kapsamında ele alınamayacaktır22.
(79) Bu bilgiler ışığında aşağıda söz konusu verilerin paylaşımına ilişkin bireysel muafiyet
analizine yer verilmiştir.
G.3.2.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(80) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen koşulların tümünün varlığı halinde 4. maddenin
uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Aşağıda bildirime konu Sözleşmeler 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan koşullar bakımından değerlendirilmiştir.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(81) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan ilk şart, malların üretim veya dağıtımı ile
hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanmasıdır. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi,
kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin
kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması hallerinde bu
şartın sağlandığı kabul edilmektedir.
(82) Bildirim Formunda bireysel muafiyetin bu ilk şartı ile ilgili olarak İMDER tarafından
yapılmakta olan ve paylaşılması öngörülen raporlamalar ile öncelikle teşebbüslerin
pazarın büyüklüğü, bu pazardaki konumları ve rakiplerin mevcut pozisyonu gibi
hususlarda bilgi sahibi olunması sağlanacağı, bu şekilde teşebbüslerin, pazarda
kendilerini daha doğru konumlandırabileceği ve daha rasyonel kararlar alabilecekleri
ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra, teşebbüslerin pazardaki arz talep düzeyine yönelik
olarak bilgi sahibi olacakları, bu çerçevede üretim, satış ve dağıtım planlamalarını
iyileştirerek etkinlik kazanımları sağlayabilecekleri hususu dile getirilmiştir. Bildirimde
ayrıca, raporlarda yer verilen il ve bölge bazındaki bilgiler sayesinde teşebbüslerin,
hangi pazarlarda ne tür makinalara yönelik ihtiyaçların daha fazla olduğuna ilişkin
olarak da veriye sahip olacakları ve bu doğrultuda pazarlama aktivitelerini o bölgelerde
geliştirme imkânına haiz olacakları ve bu şekilde talebin daha yüksek olduğu
pazarlarda fiyat rekabetinin sağlanabileceği ifade edilmiştir.
(83) Muafiyet başvurularında yaygın olarak dile getirilen hususların fiiliyatta ne derecede
gerçekleştiği/gerçekleşeceği muafiyet incelemelerinin problemli alanlarından biri
olmakla birlikte, yukarıda sayılan argümanların teorik olarak etkinliği artırıcı olduğu
söylenebilecektir. Nitekim Kılavuz’da da, kıyaslamalar sonucu planlamaların daha iyi
yapılması ile maliyet tasarrufu sağlanması, üretimin talebin yüksek olduğu piyasalara
ya da düşük maliyetli teşebbüslere kayması, kaynak dağılımının düzelmesi ve
potansiyel rakiplerin pazara girişteki risklerinin düşürülmesi, kamuya açık bilgiler ile
tüketicinin araştırma maliyetlerinin azalması gibi unsurlar bilgi değişimin etkinlik
kazanımı ortaya çıkaracağı alanlar olarak sayılmaktadır.
(84) Kurulun FKB kararında23, teşebbüslerin pazarda kendilerini daha doğru
konumlandırması ve piyasa araştırma maliyetlerinin azalması şeklindeki etkinlikler
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde belirtilen koşulun sağlanması için
yeterli görülmüştür. Yine Kurulun ODD kararında24, pazarın büyüklüğü, arz ve talebin

22 Bilgi değişimine konu veri rekabete duyarlı veri kapsamında olduğundan ve ayrıca teşebbüs bazında
paylaşım öngörüldüğünden, menfi tespit değerlendirmesini değiştirmeyeceğinden hareketle bilgi
değişiminin pazarı kapsama derecesi, bilgi değişiminin sıklığı, söz konusu pazarın özellikleri gibi
hususlara bu bölümde ayrıca yer verilmesine gerek görülmemiştir.
23 15.02.2018 tarih ve 18-05/79-43 sayılı karar.
24 14.07.2011 tarih ve 11-43/916-285 sayılı karar.
20-50/688-302
20/25

yapısı, rakiplerin mevcut pozisyonu gibi hususlarda teşebbüslerin bilgi sahibi
olmalarının ilgili pazarda daha etkin bir rekabetin tesis edilmesini sağlayacağı
değerlendirilmiştir.
(85) Özellikle bildirim formunda da ifade edildiği üzere, iş ve inşaat makinaları pazarında
hâlihazırda piyasa araştırmaları bulunmamakta olup İMDER tarafından oluşturulması
öngörülen raporlar ile İMDER’e üye teşebbüsler bakımından önemli bir kaynak israfının
önüne geçilebilecek ve İmderonline üzerinden piyasa araştırmasına ulaşılarak maliyet
avantajı sağlanabilecektir.
(86) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, İmderonline üzerinden çeşitli şekillerde
iş ve inşaat makinelerinin satış adedi bilgilerinin paylaşılmasının 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindeki koşulu karşıladığı kanaatine ulaşılmıştır.
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(87) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmanın muafiyet alabilmesi için tüketicinin ekonomik gelişmeden yarar sağlaması
ve ortaya çıkacak faydadan tüketicinin adil bir pay alması bir diğer koşuldur. Tüketicinin
sağladığı faydanın ölçülmesi ve değerlendirilmesinde, fiyatlarda yaşanan düşüş, satış
sonrası hizmetlerde artan etkinlik, ürün çeşitliliği, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşımı,
mal arzında devamlılık gibi unsurlar dikkate alınmaktadır.
(88) Bildirim Formunda bu koşul ile ilgili yer alan öncelikli argüman, yukarıda vurgulandığı
üzere pazarın koşullarının daha doğru şekilde tespit edilebilmesi ve bu bilgiler ışığında
teşebbüsler tarafından daha rekabetçi stratejiler belirlenmesinin sağlanmasıdır.
Rekabet düzeyinde sözü edilen şekilde gerçekleşecek bir artışın ise tüketiciler
bakımından fiyat düşüşü, hizmet kalitesinde artış, ürün çeşitliliği gibi yararlar sağlaması
beklenmektedir. Söz konusu bilgilerin paylaşılmasının, piyasadaki üreticiler açısından
doğurduğu çeşitli sonuçlar da tüketici faydasına yol açacaktır. Zira bilgi değişimi
sayesinde teşebbüsler üretim ve ithalat kararlarını daha rasyonel alabilecekleri için,
pazardaki rekabet düzeyindeki artış üretilen, tedarik edilen ürünlerin maliyetlerinin
azaltılması yönünde teşebbüsler üzerinde bir baskıya da sebep olabilecektir.
Maliyetlerin azalması ise tüketicinin daha düşük fiyatlardan yararlanmasını
sağlayacaktır.
(89) Bildirim Formunda ayrıca, söz konusu raporlama faaliyetlerinin tüketicilerin tercih ettiği
ürünlere ilişkin üyelere yol gösterici nitelikte olacağı ve teşebbüsler arası rekabetin ilgili
alanda yoğunlaşacağı ifade edilmektedir. Böylece bölge ve il bazındaki ihtiyaçlar da
daha doğru bir şekilde tespit edilecek ve tüketicilerin talepleri hızlı ve doğru bir şekilde
cevaplanabilecektir.
(90) Bu çerçevede; bilgi değişimi kapsamında teşebbüslerin kendilerini daha doğru
konumlandırmalarından ve pazardaki veri eksikliğinin giderilmesinden tüketicilerin
faydalanacağı, dolayısıyla tüm bu tespitler ışığında, bilgi paylaşımına konu hususun
genel hatları itibarıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendindeki koşulun karşılandığı kanaatine ulaşılmıştır.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(91) 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan “İlgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması” şeklindeki muafiyet kararı verilebilmesinde
aranan bu olumsuz koşul gereğince, muafiyete konu anlaşma ilgili piyasanın önemli
bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmamalı, başka bir deyişle
sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlaması,
rekabetin ortadan kaldırılması ile ulaşılan sonuçlar olmamalıdır. Bu değerlendirme
20-50/688-302
21/25

yapılırken dikkate alınması gereken başlıca hususlar; pazarda hâlihazırda giriş
engellerinin olup olmadığı, hâkim durumda olan bir teşebbüsün bulunup bulunmadığı,
dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı, tüketici tercihlerinin ne
ölçüde kısıtlandığı ve pazarın yapısı olarak sıralanabilir.
(92) Başvuruda, dosyaya konu raporlama faaliyetlerinin rakipler arasında bir kısıtlama
getirmediği, söz konusu faaliyetler sonucunda rekabetin sınırlanmasının aksine
teşebbüslerin faaliyetlerinin verimliliği ve potansiyel müşteri tercihlerine ilişkin daha
sağlıklı bilgiler elde edebilecek olmaları sonucunda ürün ve hizmetlerin kalitesinde
yaşanması öngörülen artışlarla ilgili pazardaki rekabetin gelişeceği ifade edilmektedir.
Bunun yanı sıra söz konusu uygulamaya ilişkin herhangi bir yaptırım mekanizmasının
bulunmadığı, bir diğer ifadeyle, raporlama faaliyetlerine İMDER üyelerinin katılıp
katılmama konusunda serbest oldukları ve bu kapsamda sektörde faaliyet gösteren
teşebbüslere herhangi bir kısıtlama getirilmediği hususları dile getirilmektedir.
(93) İMDER’in hazırladığı ve hazırlayacağı raporlarda yalnızca üye teşebbüslere ait satış
adedi ve pazar payı bilgileri yer almaktadır. Bu bilgilerin rekabete duyarlı oldukları
söylenebilecekse de, fiyat, maliyet ve geleceğe yönelik stratejiler gibi bilgilere kıyasla
ilgili pazardaki rekabeti olumsuz etkileme ihtimallerinin daha düşük olduğu
değerlendirilmektedir.
(94) Öte yandan başvuruda, İMDER üyelerinin hepsinin raporlama faaliyetlerine
katılmadığı, İMDER’e üye olmayan teşebbüsler ve İMDER üyesi olup veri
paylaşmayan teşebbüslerin İMDER üyelerinin neredeyse yarısı olduğu
değerlendirildiğinde ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı,
zira herhangi bir rekabetçi endişenin doğduğu varsayımında dahi, veri paylaşımına
katılmayan teşebbüslerin varlığının koordinasyon doğurucu etkinin önlenmesine
neden olacağı ifade edilmektedir.
(95) Belirtilmesi gereken bir diğer husus, sektördeki rekabet yoğun olmakla beraber
ithalatın önünde de herhangi bir engelin bulunmadığıdır. İş ve inşaat makineleri
pazarında ithalat işleminin Ticaret Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın
belirlediği mevzuatlara uygun gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte ilgili
bakanlıklar tarafından ithalata yönelik aranan koşulların ticari hayatın olağan akışı
içerisinde makul karşılanması gerektiği ve pazara giriş engeli olarak görülebilecek
seviyede olmadıkları değerlendirilmektedir.
(96) Ayrıca yeni teşebbüsleri pazara girmekten alıkoyabilecek ekonomik engellerin de
bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Zira ilgili ürün pazarında faaliyet göstermek isteyen
teşebbüslerin belirli maliyetlere katlanmaları gerekse de, bu maliyetler pazara giriş
engeli yaratacak boyutlara varmamaktadır. Öte yandan pazarda yer alan ürünlerin
sanayi malları kapsamında yer alması sebebiyle teşebbüsler nezdinde servis bölge
zorunluluğu maliyeti gibi ek yükümlülükler doğmamaktadır. Ayrıca son üç yılda ilgili
ürün pazarına giriş yapan ve İMDER üyesi olan herhangi bir teşebbüsün
bulunmadığının belirtilmesi yerinde olacaktır.
(97) Pazarın yapısına ilişkin olarak; pazardaki ürünler homojen olmamaları, fiyat ve kalite
bakımından çeşitlilik arz etmeleri, piyasadaki rekabetin, kalite, etkin bir pazarlama,
değişen talebe hızlı yanıt verme, yeni model geliştirme yeteneği ve ürün çeşitliliği gibi
kriterlere göre şekillenmesi gibi hususların bildirime konu bilgi değişiminin ilgili
piyasadaki rekabet üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin önüne geçebileceği
dolayısıyla mezkûr bilgi değişiminin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendinde belirtilen koşulu sağladığı değerlendirilmektedir.

20-50/688-302
22/25

d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(98) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen son koşul gereği, anlaşmadan ilk iki
olumlu koşuldaki yararların elde edilmesi için daha az rekabeti sınırlayıcı bir yöntem
söz konusu olmaması gerektiği belirtilmektedir. Bu koşul altındaki değerlendirmelerde
genel olarak bilgi değişimine konu verilerin elde edilecek faydaların sağlanması için
zorunlu olup olmadığı dikkate alınacaktır.
(99) Bildirim Formunda muafiyetin bu son şartı ile ilgili olarak etkinlik kazanımlarının ve
tüketici faydalarının elde edilebilmesi için, pazarın yapısını ve büyüklüğünü ortaya
koyacak bilgilerin paylaşılmasının zaruri olduğu, pazar hakkında öngörüde bulunmayı
kolaylaştıracak bu tür bilgiler arasında fiyat, maliyet gibi bilgiler bulunmasına rağmen,
İMDER tarafından hazırlanacak raporlarda bu amacın elde edilebilmesi için
satış/kiralama adedi, kiralamaya konu makine adedi ve pazar payı bilgilerine yer
verilmesinin tercih edildiği, üye teşebbüslerin pazarın yapısını gözlemleyebilmeleri için
bu bilgilere erişmelerinin yeterli olduğu ve hazırlanan raporlarda rekabetin zorunlu
olandan fazla kısıtlanmasına yol açabilecek türde bilgilerin yer almadığı ifade
edilmekte olup ayrıca rekabetin zorunlu olandan daha fazla kısıtlanmadığını gösteren
bir diğer hususun da hazırlanan raporların yalnızca geçmiş bilgiler bakımından
teşebbüs bazında derlenmesi olduğu vurgulanmaktadır.
(100) Geçmiş tarihli veriler ile ilgili olarak daha önce de vurgulandığı üzere, verinin rekabeti
bozma riski taşımaması için ne kadar eski olması gerektiğine dair belirlenmiş bir eşik
bulunmamaktadır. Bu eşik verinin niteliğine, toplulaştırılmış olup olmamasına, bilgi
değişiminin sıklığına ve ilgili pazarın istikrarı ile şeffaflığı gibi kriterlere bağlıdır. Sık
aralıklarla yapılan bilgi değişimleri, teşebbüslerin pazarda ortak bir anlayışa ulaşmasını
ve anlaşmadan sapmaların izlenmesini kolaylaştırarak işbirlikçi sonuç riskini
artırabilmektedir.
(101) Öncelikle yeni iş ve inşaat makinelerine ilişkin aylık satış adedi bilgilerinin
paylaşılmasını öngören raporlara bakıldığında Eski Aylık Rapor’da, satış adedi
bilgilerinin herhangi bir teşebbüs adı olmaksızın bölge bazında toplulaştırılmış şekilde
paylaşıldığı görülmektedir. Yeni Aylık Rapor’a (V1) bakıldığında ise aylık verilerin
teşebbüs bazında bölgesel olarak toplulaştırılıp paylaşılacağı fakat bu raporların uygun
görülmediği takdirde; Yeni Aylık Rapor’da (V2) aylık verilerin teşebbüs bazında ve
veriler Türkiye genelinde olacak şekilde paylaşılabileceği ifade edilmektedir. İMDER
her ne kadar her teşebbüsün kendi bölgesini belirleyip oradaki satış verilerini
görebileceği ve her teşebbüsün belirlediği bölgenin birbirinden farklı olabileceğini
belirtse de Yeni Aylık Raporlardaki (V1-V2) bilgi paylaşımında bu verilerin
toplulaştırmaya tabi tutulmadan teşebbüsler bazında ve sadece İMDER üyeleriyle
paylaşılacak olması, söz konusu verilerin oldukça yakın tarihli olması ve bu verilerin
her ay paylaşılmasının planlanmasının, ilgili pazarlardaki stratejik belirsizliği
arttırabileceği ve tarafların bağımsız davranma güdülerini zedeleyebileceği böylelikle
rakip teşebbüsler arasında rekabetçi davranışların koordinasyonunu ve anlaşmayı
kolaylaştırmak suretiyle ilgili pazarlardaki rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabileceği
değerlendirilmektedir.
(102) İkinci olarak üç aylık raporlar incelendiğinde; Eski Üç Aylık Rapor’da satış adedi yerine
pazar payı bilgisine yer verilmekte olup veriler teşebbüs bazında Türkiye çapında
toplulaştırılmaktadır. İMDER piyasadaki talebin nerelerde yoğunlaştığının
anlaşılabilmesi adına teşebbüslerin bilgilerine Yeni Üç Aylık Raporlar kapsamında il
bazında yer verilmesini istemektedir. Verilerin teşebbüs ve il bazında ve sadece
İMDER üyeleriyle paylaşılması rekabetçi endişeler taşımaktadır.
20-50/688-302
23/25

(103) İkinci el iş ve inşaat makinelerinin satış adedi bilgisinin paylaşımına bakıldığında
öncelikle, ikinci el raporlarının içerdiği bilgilerin hepsinin üç ay bazında toplulaştırıldığı,
tüm raporların en az bölge bazında bilgiler içerdiği, raporlarda tür/tonaj bilgisine değil
sınıf alt kırılımına yer verildiği görülmektedir. Yeni Dönemlik Rapor’da teşebbüs bilgileri
biten çeyrek sonunda paylaşılacak olup verinin yaşı yeterince eskimediğinden
pazardaki stratejik belirsizliği etkileyebileceği ve rakipler arasındaki bir koordinasyon
riski oluşabileceği ve rekabetin zorunlu olandan fazla kısıtlanabileceği kanaatine
varılmıştır.
(104) Son olarak kiralamaya konu makine adetlerine ilişkin raporlara bakıldığında ise
Dönemlik Kiralama Raporu (V1)’de öncelikle teşebbüs ismi belirtilmeksizin çeyreklik
kiralama adedi bilgilerine yer verildiği görülmektedir. Başka bir deyişle, raporda
teşebbüslerin kiraladıkları makina adetleri üç aylık olarak ve anonimleştirilerek
derlenecektir. Kiralama bilgileri herhangi bir coğrafi alt kırılıma tabi tutulmaksızın
Türkiye geneline yönelik olarak, verilerin, üç aylık bazda ve Türkiye çapında
toplulaştırıldıklarından tür/tonaj alt kırılımı içerecek şekilde derlenmesinin öngörüldüğü
ifade edilmekte, ek olarak, Kiralama Raporu’nda 30 günden uzun süren kiralamalar
için uzun dönem kiralanma adetleri ile 30 günden az olan kiralamaya ilişkin kısa dönem
kiralanma adetleri şeklinde bir alt kırılıma daha yer verilmektedir. Dönemlik Kiralama
Raporu (V2) ise üç ay eskitilmiş kiralama bilgilerinin biten çeyreğin sonunda değil bir
sonraki çeyreğin sonunda teşebbüs isimlerine yer verecek şekilde paylaşımına
ilişkindir.
(105) Verilerin kamuya açık bir şekilde değil sadece İMDER üyelerinden veri paylaşanlarla
paylaşılacak olması rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayacağı sonucunu
doğurabilecektir.
(106) Dosya içeriği bilgilerde paylaşılan verilerin teşebbüs bazında olması üzerinde de
durulmuş, iş makinaları sektöründe ürün yelpazesinin geniş, fiyatların ise değişken
olması sebebiyle teşebbüs bazındaki bilgi paylaşımı sayesinde müşteri tercihleri ve
beklentilerinin doğru analiz edilebileceği, rakiplerin pazardaki konumunun görülmesi ile
teşebbüslerin rekabetçi aksiyonlar alabileceği, pazarın daha gerçekçi analiz
edilmesiyle teşebbüslerin rekabet etme yeteneğini geliştireceği ve rekabetin doğru
yönetileceği, müşteri beklentilerinin yoğunlaştığı alanın tespiti ile üretim yapan
teşebbüslerin üretimlerini şekillendirebileceği, ithalat yapan teşebbüslerin ise sipariş
planlamalarını sağlıklı bir şekilde organize edebileceği vurgulanmaktadır.
(107) Verilerin teşebbüs bazında paylaşılmasıyla ilgili olarak, öncelikle daha önceki
bölümlerde de belirtildiği üzere Kurul kararlarındaki ağırlıklı yaklaşımın verilerin
teşebbüs bazında paylaşımından ziyade toplulaştırılmış veri şeklinde paylaşımına izin
verilmesi yönünde olduğu vurgulanmalıdır. Bununla birlikte bireysel ölçekte
paylaşılmak istenen verilere ise kamuyla paylaşılması şartıyla izin verildiği
görülmektedir25.
(108) Mevcut başvuruda bazı raporların üç ili kapsayacak bölgeler bazında sunulacağı
bildirilmektedir. Yukarıda sektöre ilişkin verilen bilgiler dâhilinde iş makinalarının belli
büyük projelerde kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bir kez kullanılan iş makinasının başka
bölgelere de taşınabileceği, söz konusu makinaları gerektiren projelerin genellikle
ihalelerle yapılan köprü, yol, baraj, hastane gibi büyük yatırımları kapsadığı da göz
önüne alındığında, verilerin bölgesel olarak şeffaflaştırılmasının rekabetçi açıdan
çeşitli risklere yol açabileceği değerlendirilmektedir. Şöyle ki sisteme üç il seçerek veri
girecek bir teşebbüsün Ankara ilindeki verilere ulaşmak istediği varsayımı altında, o

25 07.05.2020 tarih 20-23/296-143 sayılı ve 15.02.2018 tarih 18-05/79-43 sayılı kararlar.
20-50/688-302
24/25

dönem büyük bir projenin olmadığı iki ille birlikte bu seçimi yaptığında görüntüleyeceği
sonuçlar büyük ölçüde Ankara iline ait olacaktır. Belli bir dönemde belli bir teşebbüsün
satış adedi başta olmak üzere çeşitli verilerinin elde edilmiş olmasının rekabeti
kısıtlayıcı davranışlara zemin hazırlayabileceği değerlendirilmektedir.
(109) Öte yandan, İMDER tarafından paylaşılacak olan aylık, üç aylık, dönemlik ve
karşılaştırma raporlarının birbirlerini tamamlayıcı niteliğe haiz olduğu, aylık raporlarda
yer verilmeyen verilerin üç aylık raporlarda yer verildiği, üç aylık raporda yer verilmeyen
verilerin dönemlik raporlarda yer verildiği dolaysıyla üye teşebbüslerin yılın her
zamanında birbirini denetleme imkân ve yetisine sahip olacağı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla pazar her ne kadar dinamik ve karmaşık yapıya sahip olsa da paylaşılacak
veriler aracılığıyla pazarın şeffaflık seviyesinin artarak teşebbüsler arası koordinasyon
sonucuna yol açabileceği değerlendirilmektedir.
(110) Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında sonuç olarak; paylaşılmakta olan raporların
teşebbüs bazlı veri paylaşımını öngörmesi, veri paylaşım sıklığı, paylaşılacak verilerin
sınırlarının ve hangi amaçla toplandığının net olmaması, paylaşılacak verilerin gerçek
anlamda kamuya açık veri nitelendirilmesinin mümkün olmaması, bilgi değişiminin
sıklığı, verilerin bağımsız bir araştırma şirketi tarafından değil de dernek çalışanları
tarafından derlenecek olması nedenleriyle rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların
elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırladığı, dolayısıyla söz konusu raporların
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki koşulu
karşılamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

20-50/688-302
25/25

H. SONUÇ
(111) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Bildirime konu bilgi paylaşımı kapsamında yer alan raporlara 4054 sayılı Kanun’un
8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Söz konusu raporlara, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşulları
sağlamamaları nedeniyle, bireysel muafiyet de tanınamayacağına,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






















Full & Egal Universal Law Academy