1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-2-23 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 03-31/377-164
Karar Tarihi : 8.5.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Tuncay SONGÖR, Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Murat ÇETİNKAYA, Hakan BİLİR, A. Özlem UZUN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN
- T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Gürpınar Sok. No: 2 06680 Çankaya/Ankara
D- TARAFLAR
- Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları A.Ş. Çaycuma İşletmesi
Genel Müdürlük: SEKA 41240 İzmit/Kocaeli
Çaycuma İşletmesi: SEKA Çaycuma İşletme Müdürlüğü
67900 Çaycuma/Zonguldak
- OYKA Kağıt Ambalaj Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ceyhan Yolu Üzeri 12. Km. 01321 İncirlik/Adana
- TİRE KUTSAN Oluklu Mukavva Kutu ve Kağıt Sanayi A.Ş.
Bekleme Mevkii 35900 Tire/İzmir
- TUBİN İnşaat Sanayi Turizm Ticaret A.Ş.
Şehit Ersan Cad. No: 26 06680 Çankaya/Ankara
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları A.Ş. (SEKA)'ye ait
Çaycuma İşletmesinin varlık satışı yoluyla özelleştirilmesine ilişkin devir
işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.10.1999 tarih ve 3466 sayı ile giren
bildirimde, Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı'yla SEKA'nın özelleştirme kapsamına
alındığı ve SEKA'ya ait işletmelerin ayrı ayrı özelleştirilmelerinin planlandığından
bahisle, konuyla ilgili olarak 1998/4 sayılı "Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön
Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında
Tebliğ" doğrultusunda Rekabet Kurulu'nun görüşü talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 24.11.1999 tarih ve REK.06.00.00/49 sayılı Mesleki Daire
görüşü ile Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın 6.12.1999 tarih ve 6402 sayılı
görüşleri alınarak, 21.12.1999 tarih ve 621-395 sayılı karar ile konuya ilişkin
Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuştur. Rekabet Kurulu, dosya konusu Çaycuma
2 REKABET KURUMU
İşletmesi ile ilgili olarak, bu işletmenin özelleştirilmesinde bir sakınca bulunmadığına
karar vermiştir.
1998/4 sayılı Tebliğ'in 5. maddesi gereği özelleştirme sonucunda tarafların
ilgili ürün pazarındaki toplam pazar paylarının %25'i, cirolarının 25 trilyon TL.'yi
aşması durumunda ilgili devir işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için
Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun nihai devir kararından önce Rekabet Kurulu'nun
onayı gerekmektedir.
Bu çerçevede, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen ve
Kurum kayıtlarına 2.4.2003 tarih, 1402 sayı ile intikal eden ve en yüksek teklif veren
teşebbüsleri içeren yazı ile Kurum kayıtlarına 28.3.2003 tarih ve 1327 sayı ile intikal
eden bildirim dosyaları üzerine, eksik olan bilgi ve belgelerin en son 28.4.2003
tarihinde tamamlanmasının ardından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 ve 1998/4 sayılı Tebliğler uyarınca düzenlenen
29.4.2003 tarih, 2003-2-23/Öİ-03-M.Ç. sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu,
5.5.2003 tarih, REK.0.06.00.00/46 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-31 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Bildirime konu işlem sonucunda, ilgili ürün
pazarında, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinde belirtilen bir hakim durum
yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla SEKA
bünyesinde yer alan Çaycuma İşletmesinin özelleştirme ihalesinde teklif veren
teşebbüslerden herhangi birisinin Çaycuma İşletmesini devralmasında bir sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin İnceleme ve Değerlendirmeler
H.1.1. Genel Bilgiler
Kağıt sektörü; odun, yıllık bitkiler ve atık kağıt hammadelerinden selüloz, odun
hamuru, eski kağıt hamuru üretilmesiyle bu ara ürünlerin değişik mekanik ve
kimyasal işlemlerle kağıda dönüştürülmesine kadar geçen aşamaları içeren bir
sanayi koludur. Selülozlar ara ürünleri, kağıt-kartonlar ve konfeksiyon ürünleri
(defter, dosya, kutu, torba, havlu, peçete, mendil v.s.) ise nihai ürünleri oluştururlar.
Kağıt türleri çeşitli nitelikler bakımından birbirinden ayrılır. Bu nitelikleri
oluşturan faktörlerden bazıları kağıdın kullanım yerinin saptanmasında önemli rol
oynamaktadır. Bu faktörlerden başlıcaları aşağıdaki gibidir:
- Kağıdın yapımında kullanılan selüloz türü
- Ağartma ve inceltme işleminin tipi
- Kağıdın yapımında aldığı kalınlık
- Suyun uzaklaştırılması için uygulanan preslemenin derecesi
- Presleme işlemindeki basıncın derecesi
- İlave edilen kimyasal maddeler
3 REKABET KURUMU
Yukarıda yer verilen faktörler göz önüne alındığında kağıt-karton grupları
uluslararası literatürde genel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır:
- Yazı tabı kağıtları
- Gazete kağıdı
- Sargılık kağıtlar
- Temizlik kağıtları
- Kraft torba kağıdı
- Oluklu mukavva kağıtları
- Kartonlar
- Sigara ve ince özel kağıtlar
Çaycuma İşletmesinde temelde; kraft torba kağıdı (çimento torba kağıdı) ve
bu kağıdın hammaddesi olan kraft selülozu üretilmektedir. İşletme ürettiği selülozun
tamamını kendi üretiminde kullanmaktadır.
H.1.2. İlgili Pazar
Çaycuma İşletmesinde üretilen kağıt türü genel olarak kraft kağıdıdır. Kraft
kağıdı uzun elyaflı selülozdan imal edilen (çam ağacından elde edilen selülozlar
gibi) bir kağıt türüdür.
Çaycuma İşletmesinde özelde kağıttan torba yapımında kullanılan kraft torba
kağıdı üretilmektedir. SEKA’nın Akdeniz İşletmesinde üretilen kağıt da genelde kraft
kağıdı olarak adlandırılmakla birlikte, özelde bu İşletmede üretilen kraft kağıdı oluklu
mukavva yapımında kullanılan kraft liner (yüzey kağıdı) kağıdıdır. İşletmelerin bu
şekilde farklı kraft kağıtları üretimine yönelmesi SEKA’nın genel politikasından
kaynaklanmaktadır.
Çaycuma ve Akdeniz İşletmelerinde üretilen bu iki ayrı çeşit kraft kağıdının
arasındaki fark gramajlarından dolayısıyla mukavemetlerinden (fiziksel dayanıklılık),
üretim süreçlerinin ve hammadde olarak kullanıldıkları ürünlerin farklılığından
kaynaklanmaktadır. Çaycuma İşletmesinde üretilen kraft torba kağıdı 70 ila
100 gr/m², Akdeniz İşletmesinde üretilen kraft liner kağıdı ise 125 ila 250 gr/m²
arasındadır.
Kraft torba kağıdı ile kraft liner kağıdının üretim süreçleri ve kağıt makineleri
hemen hemen aynıdır. Ancak, Çaycuma işletmesi kraft torba kağıdı, Akdeniz
İşletmesi de kraft liner (yüzey kağıdı) kağıdı üretmek için kurulmuşlar ve gerektiğinde
de diğer kraft kağıdını üretebilecek şekilde tasarlanmışlardır. Nitekim, bazı yıllarda,
az olmakla birlikte Çaycuma İşletmesinde kraft liner, Akdeniz İşletmesinde de kraft
torba kağıdı üretilmiştir.
Çaycuma ve Akdeniz İşletmelerinde üretilecek ürün bakımından, kısa
dönemde rasyonel olan üretim stratejisi, kuruluş amaçlarına uygun kraft kağıdını
üretmektir. Çünkü, diğer kraft kağıdı üretimine geçilmesi durumunda bu kağıt türünde
İşletmelerin kapasiteleri ve üretim miktarları düşecektir. Örneğin, Çaycuma
İşletmesinin esas üretimi olan kraft torba kağıdı üretim kapasitesi 75.000 ton/yıldır.
Akdeniz İşletmesinin esas üretimi olan kraft liner kağıdı üretim kapasitesi de
155.000 ton/yıl iken, bu işletmenin kraft torba kağıdı üretme kapasitesi
90.000 ton/yıldır.
4 REKABET KURUMU
Bunun yanı sıra, Çaycuma İşletmesinde kraft torba kağıdı yerine kraft liner
kağıdı üretilmesi durumunda bir takım kalite sorunları yaşanacağı, raportörlere
yerinde inceleme sırasında, sektörde yöneticilik yapan kişiler tarafından ifade
edilmiştir.
Bu çerçevede arz yönlü bir değerlendirme sonucunda kraft torba kağıdı ve
kraft liner kağıdı üreticilerinin kısa dönemde birbirlerine herhangi bir rekabetçi baskı
oluşturamayacakları, ancak uzun dönemde gerekli yatırımlar yapılmak suretiyle her
iki kağıt türünün üretilmesi mümkün olsa bile, tekelci fiyatlandırmaya gidilemeyeceği
öngörülebilir.
Talep yönünden bir analiz yapıldığında ise, Çaycuma ve Akdeniz
İşletmelerinde üretilen kağıtların farklı ürünlerin girdisi olarak kullanıldığı, bu nedenle
de farklı teşebbüsler tarafından talep edildiği anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle kraft
torba kağıdı kullanıcıları ile kraft liner kağıdı kullanıcıları birbirlerinin rakibi
değildirler. Kraft torba kağıdı genellikle kraft torba üreticileri tarafından (çimento
torbası), kraft liner kağıdı ise oluklu mukavva (mukavva kutu) üreticileri tarafından
kullanılmaktadır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, devralmaya konu işletmede
üretilen ürün esas alınarak, ilgili ürün pazarı “kraft torba kağıdı” olarak belirlenmiştir.
Bununla birlikte, yapılan değerlendirmelerde Akdeniz İşletmesinde de gerektiği
takdirde kraft torba kağıdı üretilebileceği ve bu durumun kraft torba kağıdı pazarında
yaratabileceği etkiler göz önüne alınmaktadır.
İlgili coğrafi pazar ise, kraft torba kağıdı kullanıcılarının ülkenin muhtelif
yerlerinde faaliyet göstermeleri yani ürünün tüm ülkede satışının ve pazarlamasının
gerçekleştirilmesi ve ithalatın bu kağıt türünde önemli bir rakip olması nedeniyle,
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
H.1.3. Türkiye’de Kraft Torba Kağıdı Üretimi, Tüketimi ve SEKA
Çaycuma İşletmesinin Sektördeki Konumu
SEKA Çaycuma İşletmesi, Türkiye’de fiili olarak kraft torba kağıdı üreten tek
teşebbüstür. Çaycuma İşletmesinde ayrıca klupaklı kraft torba kağıdı üretme imkanı
da bulunmaktadır. Klupaklı kraft torba kağıdı, kraft torba kağıdına göre esneme
katsayısı daha fazla olan, bu nedenle de bazı sektörlerde daha çok tercih edilen bir
torba kağıdıdır.
Kraft torba kağıdı ile ilgili olarak, 1999 tarihli Mesleki Daire Görüşünde şu
bilgiler yer almıştır: “Özellikle belli sanayi mamullerinin paketlenmesi için kullanılan
torbaların hammaddesi olan kraft torba kağıdı, Türkiye’de sadece SEKA tarafından
üretilmekte olup, SEKA’nın üretiminde tekel konumu bu pazarda devam etmektedir.
SEKA’nın Çaycuma müessesesinde üretilen kraft torba kağıdının en önemli alıcıları
çimento üreticileri ve kraft torba imalatı ile uğraşan teşebbüslerdir. SEKA’nın tekel
konumunu devam ettirmesine rağmen mevcut üretim yurt içi talebi karşılayacak
düzeyde değildir. Özellikle çimento ambalajına yönelik üretilen torbalarda kraft
kağıdın kalitesinin (dayanıklılığının) çok önemli olduğu düşünüldüğünde ve çimento
fabrikalarının da tercihlerini kaliteli kağıttan yana kullandıkları göz önüne alındığında
kraft torba üretiminde oldukça fazla ithal kağıt kullanıldığı görülmektedir. Kraft torba
üreten fabrikaların tamamı hammaddeyi (kraft torba kağıdı) hazır halde SEKA’dan ya
5 REKABET KURUMU
da ithalat yoluyla yurt dışından almaktadırlar. Rulo halinde gelen kraft kağıt, alımdan
sonra doğrudan torba yapım sürecine, yani üretim bandına girmektedir. Üretim
sürecine hazırlanması için kraft kağıt üzerinde başkaca bir işlem gerekmemektedir.”
Selüloz ve Kağıt Sanayii Vakfı'nın (Vakıf) "2001 yılı Raporu"na göre,
2001 yılında kraft torba kağıdı üretiminin Türkiye’nin toplam kağıt-karton üretiminden
aldığı pay %…..’dur. SEKA’ya ait işletmelerin özelleştirmelerine ait mesleki daire
görüşündeki ve SEKA’dan elde edilen diğer bilgiler çerçevesinde, Türkiye’deki kraft
torba kağıdı üretimi, ithalatı ve Çaycuma İşletmesinin ilgili pazardaki pazar payı
aşağıdaki şekildedir:
Tablo 1- Yıllar İtibarıyla Kraft Torba Kağıdı Üretimi, Tüketimi ve
Çaycuma İşletmesinin Pazar Payı
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
Toplam
Tüketim
(ton)
144.603 146.575 114.355 119.523 101.569 109.257 78.829 86.145
Çaycuma
Üretimi
(ton)
64.746 52.301 60.654 53.178 36.608 41.381 42.784 37.332
İthalat
(ton) 70.544 94.274 53.701 66.345 64.961 67.876 36.045 48.813
Pazar
Payı (%) 44,8 35,7 53,0 44,5 36,0 37,9 …… ……
Çaycuma İşletmesine ait yukarıda verilen kraft torba kağıdı üretim
rakamlarının yanı sıra, işletmede üretilen oluklu mukavva kağıt miktarları ise;
1999'da 5.995 ton/yıl, 2000'de 11.406 ton/yıl, 2001'de 3.188 ton/yıl ve 2002'de 8.799
ton/yıl olarak gerçekleşmiştir.
Akdeniz İşletmesinin oluklu mukavva kağıtları üretim miktarı ise 1999'da
106.668 ton/yıl, 2000'de 103.443 ton/yıl, 2001'de 112.822 ton/yıl ve 2002'de
110.417 ton/yıl olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan Akdeniz İşletmesinde belirtilen
yıllardaki kraft torba kağıdı üretimi ihmal edilebilir derecede düşüktür.
Yukarıdaki miktarlar göz önüne alındığında, Çaycuma İşletmesinde üretilen
oluklu mukavva kağıtları miktarının Akdeniz İşletmesinin üretimi ile
kıyaslanamayacak derecede düşük olduğu görülmektedir.
Çaycuma İşletmesinin 2002 yılı itibarıyla toplam safi satış hasılatı yaklaşık
…… trilyon TL.'dir ve bu hasılatın yaklaşık …… trilyon TL.’si kraft torba kağıdı
satışından sağlanmıştır.
Çaycuma İşletmesinin kraft torba kağıdı üretiminde ton başına birim maliyeti
yıllar itibarıyla 450-500 ABD Doları arasında değişiklik göstermiştir. Bu işletmede
üretilen kraft torba kağıdı kalitesi ile birim maliyetleri karşılaştırıldığında işletmenin
maliyetlerinin yüksek olduğu görülmektedir. Yapılan incelemeler sonucunda yerli
kraft torba kağıdı tüketicilerinin ithalat yoluyla daha kaliteli torba kağıtlarını daha
uygun fiyatlardan temin edebildikleri tespit edilmiştir. Ayrıca ithalat fiyatlarının diğer
kağıt türlerinde olduğu gibi, kraft torba kağıdı yurtiçi fiyatının belirlenmesinde de
önemli bir etken olduğu anlaşılmıştır.
6 REKABET KURUMU
İthalat fiyatlarının belirleyici olması nedeniyle Çaycuma İşletmesinde üretilen
kraft torba kağıdı satış fiyatı çoğu zaman maliyetlerinden daha düşük
gerçekleşmiştir. Örneğin, 2002 yılı ilk üç ayına ait toplam ticari maliyet yaklaşık 742
milyon TL./ton iken, bu aya ait afişe satış fiyatı 665 milyon TL./ton olarak
gerçekleşmiştir. Bu çerçevede, Çaycuma İşletmesinin ithal edilen kraft torba kağıdı
ile rekabet edebilmek için birim maliyetlerinin altında bir satış fiyatı uyguladığı
söylenebilir.
Bu duruma, SEKA Çaycuma İşletmesinden de torbalık kağıt temin eden
çimento torbası üreticisi OYKA Kağıt Ambalaj Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ithalat alış
fiyatları ile Çaycuma İşletmesinden alış fiyatlarının karşılaştırılması somut bir örnek
olarak verilebilir.
Tablo 2- Kraft Torba Kağıdının İthal Fiyatları ile SEKA Fiyatlarının Karşılaştırılması
70 gr. (ABD Doları) 80-90 gr. (ABD Doları)
İthal Fiyatı SEKA Fiyatı İthal Fiyatı SEKA Fiyatı
2002 birinci 3 ay 390 540 515 570
2002 ikinci 3 ay 420 510 585 540
2002 üçüncü 3 ay 465 490 700 520
2002 dördüncü 3 ay 520 545 730 575
Tablodan da görüleceği üzere SEKA, ithalat fiyatlarına göre yüksek fiyat
uygulamaktadır. Bu durum hem 70 gramlık hem de 80-90 gramlık kraft torba kağıtları
için geçerlidir. Zira kraft torba kağıdından 50 kg.lık çimento torbası veya diğer başka
kağıt torbalar üretilirken iki veya üç kat kraft torba kağıdı kullanılmaktadır. İthal
edilen 80 gramlık kraft torba kağıdı SEKA’da üretilenden daha kaliteli ve daha
mukavemetli olduğu için bu kağıtlardan iki kat, SEKA’dan alınan 80 gramlık torba
kağıdından ise üç kat kullanılarak torba yapılmaktadır. Bu husus dikkate alındığında
ise torba üreticileri açısından, 80-90 gramlık kağıtlarda SEKA fiyatlarının ithalat
fiyatlarına nispetle yüksek olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. Kapsam ve Genel Değerlendirme
Çaycuma ve Akdeniz İşletmeleri her ne kadar birbirlerine rakip olarak kabul
edilebilirse de, yukarıda da belirtildiği gibi kısa dönemli ve talep yönlü bir analizle
ilgili pazar “kraft torba kağıdı” olarak kabul edilmiştir. Bu çerçevede pazar dar olarak
tanımlanmış, ancak değerlendirmelerde Akdeniz İşletmesi Çaycuma İşletmesinin
potansiyel rakibi olarak ele alınmıştır. Dolayısıyla, tanımlanan bu pazarda ilgili
devralma işlemiyle rekabet önemli ölçüde azaltılmıyorsa, geniş olarak tanımlanan
pazarda da rekabeti kısıtlayıcı bir sonucun ortaya çıkmayacağı kabul edilebilir.
Bu çerçevede, Çaycuma İşletmesinin kraft torba kağıdı pazarındaki payı
(2002’de %…..) ve cirosu (2002’de yaklaşık …… trilyon TL.) 1997/1 sayılı Tebliğin
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinin ilk fıkrasında belirtilen %25 pazar payı
ve 25 trilyon TL. ciro eşiklerini aşmaktadır. Bu bilgilere göre, teklif veren teşebbüsler
bu pazarda faaliyet göstermeseler dahi, Çaycuma İşletmesinin özelleştirme yoluyla
devredilmesi işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ uyarınca Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir
işlemdir.
7 REKABET KURUMU
Çaycuma İşletmesi Türkiye’deki tek kraft torba kağıdı üreticisi olmasına ve
pazar payı da bu doğrultuda oldukça yüksek olmasına rağmen fiyatların ve üretim
miktarlarının belirlenmesinde ithalattan bağımsız bir şekilde hareket edememektedir.
Ayrıca, Çaycuma İşletmesini devralacak teşebbüsün, Akdeniz İşletmesinde de bu
kağıt türü üretilebileceği için tekelci bir fiyatlandırmaya gidemeyecektir. Bu durumda,
Çaycuma İşletmesi Türkiye’deki tek kraft torba kağıdı üreticisi olmasına rağmen, bu
işletmenin hakim durumda olduğunu iddia etmek mümkün gözükmemektedir. Bu
değerlendirme çerçevesinde, işlemin pazara olası etkilerinin değerlendirilmesinde
Çaycuma İşletmesinin alıcısı konumunda bulunan teşebbüsler açısından yapılacak
incelemeler yol gösterici olacaktır.
H.2.2. OYKA Kağıt Ambalaj Sanayi ve Ticaret A.Ş. (OYKA)
OYKA, Adana’da yerleşik bir teşebbüstür ve kağıt torba üretimi ile
uğraşmaktadır. Teşebbüsün 2002 yılı net satışları yaklaşık 9.8 trilyon TL.’dir. Şirketin
en büyük ortağı Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) olup, şirketin sermaye yapısı
29.3.2002 tarihi itibarıyla aşağıdaki gibidir:
Tablo 3- OYKA’nın Ortaklık Yapısı
ORTAKLAR Hisse Adedi Pay Oranı (%)
Ordu Yardımlaşma Kurumu 2.200.799.997 75.00
Adana Çimento Sanayi T. A.Ş. 733.600.000 25.00
Şerif Coşkun ULUSOY 1 ~ 0.00
Celalettin ÇAĞLAR 1 ~ 0.00
Hülya İnci ATAHAN 1 ~ 0.00
TOPLAM 2.934.400.000 100.00
Bu sermaye yapısına göre ve dosya mevcudu bilgilerden, Adana Çimento
Sanayi T.A.Ş.’nin de %57’sinin doğrudan OYAK tarafından kontrol edildiği göz
önüne alındığında, OYKA’nın OYAK bünyesinde bulunan bir teşebbüs olduğu
anlaşılmaktadır.
OYKA ürettiği kraft torbaları OYAK bünyesinde bulunan çimento fabrikalarına
ve dışarıdan talep gelmesi halinde de grup bünyesinde yer almayan diğer
teşebbüslere satmaktadır. OYAK grubunun bu yapısı dikkate alındığında, Çaycuma
İşletmesinin OYKA tarafından alınması halinde OYAK grubu kraft torba kağıt
üretiminden çimentonun torbalanmasına kadar geçen üretim sürecinde dikey bir
bütünleşme sağlamış olacaktır. Böyle bir durumda Çaycuma İşletmesinin OYKA
tarafından devralınması neticesinde sağlanacak olan dikey yapının ilgili pazara olası
etkilerinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Oluşacak dikey yapının rekabeti kısıtlayıcı etki yaratıp yaratmaması,
OYKA’nın Çaycuma İşletmesini devraldıktan sonra izleyeceği üretim ve satış
stratejisi ile yakından ilişkilidir. OYKA, Çaycuma İşletmesini devraldıktan sonra
Çaycuma İşletmesinin toplam kraft torba kağıdı üretiminin bütününü veya önemli bir
kısmını teşebbüs içinde kullanması veya rakibi konumundaki müşterilere kraft torba
kağıdı teminini durdurması ihtimaller arasındadır.
Yukarıda yer verilen ihtimallerin gerçekleşme olasılıklarını değerlendirmek için
öncelikle OYKA’nın toplam kağıt tüketimi ile mevcut durumda Çaycuma
İşletmesinden alınan kağıt miktarlarını karşılaştırmak gerekmektedir:
8 REKABET KURUMU
Tablo 4- OYKA’nın Toplam Kağıt Tüketimi ve
Çaycuma İşletmesinden Alınan Kağıt Miktarı
Yıllar OYKA’nın Toplam Kağıt Tüketimi (ton)
Çaycuma İşletmesinden
Alınan Kağıt Miktarı (ton)
1998 7.751 155
1999 11.277 150
2000 11.735 293
2001 10.253 3.052
2002 11.048 1.113
Tablodaki bilgiler çerçevesinde, OYKA’nın Çaycuma İşletmesinden aldığı
kağıt miktarının toplam kağıt tüketimi içindeki payı en yüksek 2001 yılında yaklaşık
%…… oranında gerçekleşmiştir. Çaycuma İşletmesinden alınan kağıdın OYKA’nın
toplam kağıt tüketimindeki payının son 5 yıl içerisindeki ortalaması ise yaklaşık
%….'dur.
Bu mevcut durumun yanı sıra ikinci aşamada OYKA’nın toplam kağıt tüketimi
ile Çaycuma İşletmesinin toplam üretimini ve kapasitesini de karşılaştırmak
gerekmektedir. Yukarıdaki tablodan görüleceği üzere son yıllarda OYKA’nın yıllık
toplam kağıt tüketimi 11.000 ton dolaylarındadır. OYKA’dan edinilen bilgiye göre bu
tüketimin yaklaşık 500 tonu beyazlatılmış kağıttır. Bu çerçevede, Çaycuma
İşletmesinin toplam kraft torba kağıdı üretim kapasitesinin 75.000 ton/yıl olduğu
düşünüldüğünde, OYKA’nın kağıt talebinin hepsini Çaycuma İşletmesinden
karşılaması durumunda dahi, OYKA, bu İşletmenin ürettiği kağıdın ancak %14’ünü
tüketebilecektir.
OYKA’nın yıllık toplam kağıt tüketiminin, Çaycuma İşletmesinin toplam üretim
kapasitesi ile karşılaştırmanın yanı sıra, ikinci bir karşılaştırma değişkeni olarak
Çaycuma İşletmesinde üretilen toplam kraft torba kağıdı miktarı kullanılabilir. Bu
karşılaştırma aşağıdaki tabloda ele alınmıştır.
Tablo 5- OYKA’nın Toplam Kağıt Tüketimi ile Çaycuma İşletmesinin
Üretiminin Karşılaştırması
Yıllar OYKA’nın Toplam Kağıt Tüketimi (ton)
Çaycuma İşletmesinin
Üretim Miktarı (ton) %
1998 7.751 53.178 14,6
1999 11.277 36.608 30,8
2000 11.735 41.381 28,4
2001 10.253 42.784 23,9
2002 11.048 37.332 29,6
Tabloda verilen bilgilere göre, OYKA’nın (beyazlatılmış kağıt dahil) toplam
kağıt tüketiminin tamamen Çaycuma İşletmesinin mevcut üretim miktarı ile
karşılanması durumunda dahi en az %70’lik bir üretim fazlası ortaya çıkmaktadır.
Ayrıca OYKA’dan elde edilen bilgiler çerçevesinde, Çaycuma İşletmesi devralındığı
takdirde, bu İşletmede kapasite artırıcı ve üretim kalitesini iyileştirici yatırımlar
yapılmasının planlandığı ve Çaycuma İşletmesinin kalan üretiminin de rekabetçi
9 REKABET KURUMU
şartlarda iç ve dış piyasaya arz edilmesinin düşünüldüğü anlaşılmaktadır. OYKA’nın
yapmayı planladığı kısa vadeli yatırımlarla Çaycuma İşletmesinin kapasitesinin
85.000-90.000 ton/yıl olması ve kalitenin artırılması, orta vadeli yatırımlarla da
kapasitenin 120.000 ton/yıla çıkarılması hedeflenmektedir. Bu yatırımlar sonucunda,
Çaycuma İşletmesinin üretiminin, OYKA’nın kullanımı sonrasında geriye kalan
miktarı yukarıda belirtilenden çok daha fazla olacaktır.
Bu çerçevede, Çaycuma İşletmesinin OYKA tarafından devralınması
durumunda ilgili piyasadaki mevcut yapının pazardaki mevcut üreticiler ve tüketiciler
aleyhine olacak şekilde değişmeyeceği öngörülmektedir. Çaycuma İşletmesinin,
pazar payı yüksek olmakla birlikte, düşük fiyatlı ve kaliteli ithalat nedeniyle, ilgili
piyasada fiyatları ve üretim miktarını, piyasaları olumsuz etkileyecek şekilde
belirleyemeyeceği ve bu nedenle hakim durumda olmadığı da göz önüne
alındığında, bu işletmenin OYKA tarafından devralınmasının, dosyadaki bilgi ve
belgeler çerçevesinde, ilgili piyasada rekabeti bozucu bir etkisi olmayacaktır.
H.2.3. TİRE KUTSAN Oluklu Mukavva Kutu ve Kağıt Sanayi A.Ş.
(Tire Kutsan)
Tire Kutsan, İzmir ve İzmit’te fabrikaları bulunan oluklu mukavva ve kutu
üretimi ile iştigal eden bir teşebbüstür. Aynı zamanda, Tire Kutsan ulaşım
maliyetlerinden kaynaklanan dezavantajlarını ortadan kaldırmak ve yeni coğrafi
pazarlara açılım sağlamak amacıyla Adana’da da bir fabrika kurma çalışmasını
yürütmektedir.
Dosyadaki bilgi ve belgelere göre, Tire Kutsan’ın 2002 yılı cirosu …… trilyon
TL. olup, bu teşebbüsün oluklu mukavva kutu pazarındaki pazar payı %….-….
düzeyindedir. Şirketin en büyük 2 ortağı, %15 payla Yıldız Holding ve %10.64 payla
aynı zamanda şirketin Genel Müdürü olan Vural BULUT’tur.
Tire Kutsan, ilgili pazarda diğer bir ifadeyle, Çaycuma İşletmesinin faaliyet
gösterdiği kraft torba kağıdı pazarında yer almamaktadır. Ancak ilgili pazar
bölümünde de bahsedildiği üzere, Çaycuma İşletmesinde kraft torba kağıdı dışında
belirli miktarlarda oluklu mukavva yapımında kullanılan kraft liner kağıdını da
üretmek mümkündür. Tire Kutsan da bir oluklu mukavva ve kutu üreticisi yani kraft
lineri hammadde olarak kullanan bir teşebbüs olduğu için, bir önceki bölümde olduğu
gibi yine dikey bir bütünleşme söz konusu olacaktır. Fakat buradaki dikey
bütünleşme kraft torba kağıdı ve bunun hammadde olarak kullanıldığı üretim
sürecinde değil, kraft liner kağıdı ve bu kağıdın hammadde olarak kullanıldığı üretim
sürecinde gerçekleşecektir.
Çaycuma İşletmesinin, Tire Kutsan tarafından devralınması durumunda kraft
torba kağıdı pazarındaki etkilenme, Tire Kutsan’ın Çaycuma İşletmesindeki üretimin
tümünü kraft torba kağıdından kraft linere dönüştürmesi sonucunda Türkiye’deki
kraft torba kağıdı fiyatlarında bir yükselme şeklinde ortaya çıkabilir.
Bu noktada belirtilmesi gereken husus, Tire Kutsan’ın Çaycuma İşletmesinin
üretiminin tamamını kraft linere dönüştürme olanağının bulunmadığıdır. Zira, ihale
şartnamesine göre, Çaycuma İşletmesini alan teşebbüs, bu işletmede yıllık asgari
25.000 ton kraft torba kağıdı üretmek zorundadır.
10 REKABET KURUMU
Ayrıca bildirim dosyasında belirtildiği üzere, Tire Kutsan’ın İzmir, İzmit ve
(faaliyete henüz girmemiş olan) Adana fabrikalarında yılda 30.000 ton/yıl kraft liner
kağıdı ve 15.000 ton/yıl NSSC fluting türü kağıt kullanılacaktır. Çaycuma İşletmesinin
mevcut kapasitesi düşünüldüğünde, işletmede yapılacak olan üretimi ve/veya
kapasiteyi artırıcı yatırımlar da hesaba katıldığında Tire Kutsan tarafından belirtilen
bu miktarların Çaycuma İşletmesinin kapasitesinin altında kaldığı görülecektir. Tire
Kutsan’ın kendi ihtiyacı dışında kalan bu miktar, yine Tire Kutsan’ın ifadelerine göre,
piyasaya arz edileceği için mevcut kraft kağıdı tüketicileri olumsuz bir şekilde
etkilenmeyecektedir. Kaldı ki, iç piyasada uygun fiyatlardan talep gelmesi halinde
Akdeniz İşletmesini devralacak teşebbüs de kraft liner yerine kraft torba kağıdı
üretebileceği için ilgili piyasada bir arz talep dengesizliğinden kaynaklanan piyasa
dengelerini bozucu bir fiyat yükselmesinin ortaya çıkma olasılığı düşük olacaktır.
Bunun yanı sıra, Tire Kutsan’ın oluklu mukavva kutu pazarındaki pazar payı
%….-…. seviyelerinde olduğu için Çaycuma İşletmesinin devralınması sonucunda
ortaya çıkacak olan dikey yapının bu pazarı olumsuz etkilemesi de olası
görülmemekte, hatta şu anda rekabetçi bir yapıya sahip olduğu düşünülen bu
pazardaki rekabetçi yapının daha da artacağı öngörülmektedir.
Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde, Çaycuma İşletmesinin Tire Kutsan
tarafından devralınmasının ilgili piyasada rekabeti bozucu bir etkisi olmayacaktır.
H.2.4. TUBİN İnşaat Sanayi Turizm Ticaret A.Ş. (TUBİN)
TUBİN, şirket merkezi Ankara’da olan ve altyapı inşaat işleriyle (yollar ve
otoyollar, su ve kanalizasyon şebekeleri gibi) faaliyet gösteren bir teşebbüstür.
TUBİN’e bağlı olan diğer şirketler; Agat İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Opal
Prefabrik Yapı Sanayi Ticaret Ltd. Şti.’dir. TUBİN’in ve TUBİN’e bağlı olan bu
şirketlerin kağıt sektöründe herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Dolayısıyla,
TUBİN’in ilgili pazarda mevcut bir cirosu ve pazar payı bulunmamaktadır. TUBİN’in
%94.8 hissesi M. Turan BÜYÜKŞAHİN'e, geri kalan %5.2 hisse ise dört hissedara
aittir.
Bu bilgiler ışığında, Çaycuma İşletmesininin TUBİN tarafından devralmasının
ilgili piyasada rekabeti bozucu bir etkisi olmayacaktır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda;
Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları A.Ş. bünyesinde yer alan Çaycuma İşletmesinin
özelleştirilmesi amacıyla açılan ihalede teklif veren;
- OYKA Kağıt Ambalaj Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- TİRE KUTSAN Oluklu Mukavva Kutu ve Kağıt Sanayi A.Ş.
- TUBİN İnşaat Sanayi Turizm Ticaret A.Ş.
teşebbüslerinden herhangi birisinin SEKA Çaycuma İşletmesini devralmasında
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
hükümleri çerçevesinde bir sakınca bulunmadığına OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy