1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/H.H.Ü.-00/1 (Devralma)
Karar Sayısı : 00-14/134-66
Karar Tarihi : 18.04.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Özgür BAL
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.
Camhan, Barbaros Bulvarı No:125 Beşiktaş/İstanbul
Temsilcileri: Rüştü Bozkurt, Çetin Aksüyek
Camhan, Barbaros Bulvarı No:125 Beşiktaş/İstanbul
D- TARAFLAR: - Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.
- Schott Zwiesel Gkasswerke A.G.
Dr. Schott-Strasse 35 D-94227 Zwissel Almanya
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.’nin, Paşabahçe
Schott Cam San. ve Tic. A.Ş.’deki hisse oranını %50’den %100’e çıkarmasına
ilişkin izin talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 06.03.2000 tarih, 785 sayı ve 31.03.2000
tarih 1094 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 7 nci maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca
düzenlenen 11.04.2000 tarih, D1/1/H.H.Ü.-00/1 sayılı Devralma Ön İnceleme
Raporu, 13.04.2000 tarih, REK.05.00.00/15 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-14 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.’nin, ortak
kontrolle yönetilen ve bir ortak girişim şirketi olan Paşabahçe Schott Cam San. ve
Tic. A.Ş.’de, Schott Zwiesel Gkasswerke A.G.’in sahip olduğu % 50 oranındaki
hisseyi devralmasının, ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ çerçevesinde,
Şişecam’ın ilgili ürün pazarındaki mevcut hakim durumunu daha da güçlendirmeye
2 REKABET KURUMU
yönelik olmaması ve bunun sonucunda da piyasada rekabetin azalmasına yol
açmaması nedeniyle söz konusu devralma işlemine izin verilmesinde herhangi bir
sakıncanın bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. Taraflar
a) Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş: Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.
(Şişecam), cam ve buna yardımcı, tamamlayıcı sınai ve ticari faaliyette bulunmak,
her türlü sınai ve ticari kuruluşun sermaye ve yönetimine iştirak etmek amacıyla
kurulmuştur. Sermayesinin %74.91’i Türkiye İş Bankası A.Ş.’ye ait olan şirketin;
düzcam, cam ev eşyası, cam ambalaj, cam elyaf, soda, otomobil camı, porselen,
cam sanayi ara malları, porselen üretim ve pazarlaması ile menkul değerler,
sigortacılık, ferro döküm, madencilik, makina ve kalıp alanlarında faaliyet gösteren
çok sayıda bağlı ortaklığı ve iştiraki bulunmaktadır. İlgili ürün pazarı olan cam ev
eşyalarında, Şişecam’ın bağlı ortaklığı durumundaki Paşabahçe Cam San. ve Tic.
A.Ş. faaliyet göstermektedir.
Şişecam’ın 1999 yılı cirosu ……… TL, Paşabahçe’nin ise ……… TL’dir.
b) Schott Zwiesel Glasswerke A.G: Almanya’da kurulu olan Schott Zwiesel
Gkasswerke A.G., Schott Glasswerke şiketinin bağlı kuruluşu niteliğinde olup, kristal
cam ürünlerinin üretimi ve pazarlaması konularında faaliyet göstermektedir. Şirketin,
Avrupa pazarına yönelik olarak HoReCa ürünlerinin üretim ve satışını yapmak
amacıyla, bir ortak girişim olarak, Şişecam’la birlikte kurulan devralma konusu
Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş.’ye %50 oranındaki ortaklığı dışında,
Türkiye pazarında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
c) Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş: Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic.
A.Ş., Şişecam ve Schott ortaklığı ile HoReCa pazarına yönelik olarak cam ev eşyası
üretmek amacıyla 17.11.1997 tarihinde kurulmuş ve ilk üretimini 08.02.1999
tarihinde gerçekleştirmiştir. Eskişehir’de kurulu olan fabrikada 2000 yılında 90 milyon
adet HoReCa ürün üretimi planlanmaktadır. Henüz bir yıl üretim yapmış olan şirketin
ürünlerini, Almanya’da kurulu bulunan ve yine Şişecam-Schott ortaklığı olan Schott-
Paşabahçe GmbH, öncelikli olarak Avrupa pazarı olmak üzere, Türkiye hariç tüm
dünya pazarına satmaktadır.
Şirket üzerinde, hissedarlar olan Şişecam ile Schott’un tam bir ortak kontrolü
söz konusudur. Yönetim Kurulu’nda yapılacak oylamalarda, oyların eşitliği halinde,
Yönetim Kurulu Başkanı’nın veya Başkan Yardımcısı’nın üstün oyunun olmadığı, ana
sözleşmenin 21 inci maddesinde özellikle belirtilmiştir.
Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş.’nin 1999 yılı cirosu .………… TL’dir.
2. İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı: Devralma işlemine konu olan Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic.
A.Ş., otel, restaurant, toplu yemek üretimi (ikram pazarı), havayolu gibi pazarlara
(HoReCa pazarı) yönelik olarak cam ev eşyası niteliğinde ürün üretmektedir. Cam ev
3 REKABET KURUMU
eşyaları, camdan imal edilen, bardak, sürahi, küllük, vazo, tabak, kase ve çeşitli
diğer sofra ve salon eşyalarından oluşmaktadır. Ürün çeşidi olarak HoReCA
ürünlerinin söz konusu cam ev eşyalarından hiç bir farkı yoktur. Bu nedenle üretim
süreci de temelde aynıdır. Üretim sürecindeki tek farklılık, HoReCa ürünlerinin,
normal cam ev eşyalarına göre ürünün tamamının veya bir kısmının sertleştirilmiş
olmasından kaynaklanmaktadır. Üretim sürecindeki bu farklılık, ürünün üretim
maliyetini %5 ile %10 arasında artırmaktadır. Ancak, söz konusu sertleştirme işlemi,
talep doğrultusunda sadece bazı HoReCa ürünlerine uygulanmaktadır. İngiltere gibi
bazı ülkelerde, belli mekanlarda kullanılacak HoReCa ürünlerinin bu niteliği taşıması
yasal bir zorunluluk iken, ABD gibi ülkelerde ise düşük gümrük vergisi nedeniyle,
daha çok sertleştirilmiş HoReCa ürünü talep edilmektedir. Dolayısıyla, yurt dışına
satılan HoReCa ürünlerinin sertleştirilmesi, talep doğrultusunda
gerçekleştirilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde, sertleştirilmiş HoReCa
ürünü kullanımı için herhangi bir yasal zorunluluk veya fiyat avantajı söz konusu
değildir. Bu nedenle, yurt içinde özellikle sertleştirilmiş HoReCa ürününe yönelik
olarak bir talep oluşmamıştır.
HoReCa ürünleri ile cam ev eşyası ürünleri arasındaki asıl farklılık HoReCa
ürünlerinin talebe göre istenilen biçim ve miktarlarda üretilebilmesi, ürünün üzerine
sipariş sahibinin işaret veya ünvanının yazılabilmesindedir. HoReCa pazarı, bu farklı
yönüyle özellikle bu sektörün geliştiği ülkelerde cam ev eşyalarından farklı bir pazar
olarak nitelenebilmektedir.
Ülkemizde henüz HoReCa ürünleri için cam ev eşyalarından ayrı bir pazar
oluşmaması, HoReCa ürünleri ile cam ev eşyası ürünlerinin temelde birbirlerinden
farklı olmaması, iki ürün arasındaki arz ikamesinin mümkün ve kolay olması
nedenleriyle, HoReCa pazarının yukarıda sözü edilen farklılığı da göz önünde
bulundurularak, ilgili ürün pazarı otomatik üretim cam ev eşyası pazarı olarak
belirlenmiştir.
b) Coğrafi Pazar: Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş., bir ortak girişim şirketi
olarak Avrupa HoReCa pazarına yönelik ürün üretmek amacıyla kurulmuştur. Ortak
girişim şirketinin hedef pazarları arasında Türkiye bulunmamaktadır. Ancak devir
işleminden sonra Şişecam’ın, HoReCa pazarının gelişmiş olduğu Avrupa pazarının
yanında, Türkiye pazarında da faaliyet göstereceğinden kuşku yoktur.
Buna göre, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak kabul
edilmiştir.
3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. (Şişecam) ve Schott Zwiesel
Glasswerke A.G. (Schott) şirketleri, 26.07.1997 tarihinde Avrupa pazarına yönelik
olarak HoReCA ürünlerinin üretim ve satışını amaçlayan bir ortak girişim anlaşması
imzalamışlardır. Söz konusu anlaşma ile, Şişecam ve Schott’un, her ikisinde de
%50’şerlik hisse ile sahip oldukları ve tamamen ortak kontrol esasına dayalı iki
şirketin kurulması öngörülmüştür. Türkiye’de kurulması öngörülen şirketin,
Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş. adıyla HoReCa ürünlerinin üretimini
yapacak olan fabrikayı kurması, Almanya’da kurulması öngörülen şirketin ise Schott-
Paşabahçe GmbH adıyla Türkiye’de kurulu olan fabrikanın ürettiği HoReCa
4 REKABET KURUMU
ürünlerini ve bununla bağlantılı diğer ürünleri Avrupa pazarına ve Türkiye dışındaki
diğer dünya pazarlarına satması amaçlanmıştır.
Pazarlama şirketi olan Schott-Paşabahçe GmbH 8.10.1996 tarihinde, üretim
şirketi olan Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş. ise 17.11.1997’de kurulmuş ve
ilk üretimini 08.02.1999 tarihinde gerçekleştirmiştir.
Taraflar ortak girişimden istenilen neticeyi alamamışlar ve bu ortaklığı sona
erdirmeye karar vermişlerdir. Ortak Girişim Anlaşmasının 15 inci ve Paşabahçe
Schott Cam San. ve Tic. A.Ş. ana sözleşmesinin 9 uncu maddesi gereğince
Türkiye’deki şirket olan Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş.’yi Şişecam,
Almanya’daki şirket olan Schott-Paşabahçe GmbH’yi ise Schott almaya karar
vermiştir. Alımın, Şişecam’ın Schott-Paşabahçe GmbH’de sahip olduğu %50
oranındaki hissenin tamamının Schott’a, Schott’nun Paşabahçe Schott Cam San. ve
Tic. A.Ş.’de sahip olduğu %50 oranındaki hissenin tamamını Şişecam’a devretmesi
şeklinde gerçekleşmesi öngörülmüştür.
Söz konusu işlem, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4 üncü maddesinde belirtilen %25
oranındaki pazar payı ve 25 trilyonluk (1998/2 sayılı tebliğ ile değişik) ciro eşiği
aşıldığından, ayrıca devirden sonra Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş.
teşebbüsünün kontrolünün, tamamen Şişecam’a geçmesi suretiyle el
değiştirdiğinden, Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekli olan bir devir işlemidir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un birleşme veya
devralmalarla ilgili olan 7 nci maddesinde, hangi tür birleşme veya devralmanın
yasaklandığı belirtilmektedir. Buna göre; “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim
durum yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak,
ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya
herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut
ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi
olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere,
devralması hukuka aykırı ve yasaktır.”
Şişecam’ın devralma öncesi toplam yurt içi satış içerisindeki pazar payı
%…’dır. En yakın rakibi olan Güral Cam’ın ilgili pazardaki payı (yurt içi satışlarda)
%…’dir. Buna göre Şişecam’ın, bu yüksek pazar payı, güçlü ekonomik yapısı, ilgili
ürünle bağlantılı diğer cam ürünlerindeki pazarda yine lider durumda bulunuşu gibi
nedenlerle, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücüne sahip olduğu, bu
nedenle de hakim durumda olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre, devralma işlemine
izin verilmesi bakımından, Şişecam'ın devralma sonucunda, bu hakim durumunun
güçlenip güçlenmeyeceği, bunun neticesinde de pazarda rekabetin azalıp
azalmayacağı hususlarının değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Devralma işlemi sonrası, Şişecam’nın pazar payı %1 oranında artmaktadır.
(Şişecam’ın devralma sonrası pazar payı, toplam yurt içi üretimde %…’den %…’ye,
toplam satışlarda ise %…’ten %…’e çıkmaktadır.) Hakim durumda bulunan herhangi
bir teşebbüsün pazar payında %1’lik bir artış olması durumunda, bu orandaki bir
artış nedeniyle söz konusu hakim durumunun güçlenmesi anlamında önemli bir
değişiklik meydana geldiğinin söylenemeyeceği, dolayısıyla ilgili pazardaki
rekabetin önemli ölçüde azalması sonucunun doğmayacağı değerlendirilmektedir.
5 REKABET KURUMU
Öte yandan, HoReCa ürünlerinin tek üreticisi Paşabahçe Schott Cam San. ve
Tic. A.Ş.’dir. Ancak, yukarıda da ifade edildiği gibi ortak girişim anlaşmasının ilgili
hükmü gereği, ortak girişim şirketi yurt içine satış yapmamaktadır. Bu nedenle, yurt
içindeki HoReCa ürünlerine yönelik talep ithalat yolu ile veya yurt içinde üretilen
ikame ürünlerle karşılanmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu devralma işleminden
sonra, Şişecam yurt içine de satış yapacağından, yurt içindeki HoReCa ürün talebi
karşılanabilecek, hatta ithalatla rekabet söz konusu olabilecektir. Bunun neticesinde
ilgili pazardaki bu devralma işleminin, ürün çeşitliliği, kalite ve fiyat rekabeti gibi
yönlerden tüketicilere fayda sağlayacağı söylenebilir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, söz konusu devralma işleminin ilgili
pazarda, Şişecam’ın sahip olduğu hakim durumu daha da güçlendirmeyeceği ve cam
ev eşyaları pazarındaki rekabeti önemli ölçüde azaltmayacağı anlaşılmaktadır.
İ- SONUÇ
Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.’nin, ortak kontrolle yönetilen ve bir ortak
girişim şirketi olan Paşabahçe Schott Cam San. ve Tic. A.Ş.’de, Schott Zwiesel
Gkasswerke A.G.’in sahip olduğu % 50 oranındaki hisseyi devralmasının, Şişecam’ın
ilgili ürün pazarındaki mevcut hakim durumunu daha da güçlendirmeye yönelik
olmaması ve piyasada rekabetin azalmasına yol açmaması nedeniyle söz konusu
devralma işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy