Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-38 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 03-27/322-138
Karar Tarihi : 24.4.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Tuncay SONGÖR,
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Onur Yelda YÜKSEL,
Alper KARAKURT, Osman Tan ÇATALCALI
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Gürpınar Sok. No:2 Çankaya / Ankara
D- TARAFLAR : Türkiye Zirai Donatım A.Ş.
Traktör İşletme Müdürlüğü Erenler / Sakarya
- Sakarya 17 Ağustos Ortak Girişim Grubu
Dörtyol Sanayi Çarşısı B Blok No:55 Adapazarı / Sakarya
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Zirai Donatım A.Ş.’ye ait Adapazarı’ndaki
Traktör İşletme Müdürlüğü ile Tarım Makinaları İşletme Müdürlüğü’nün 17
Ağustos Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilmesi
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.3.2003 tarih, 1303 sayı ve
10.4.2003 tarih, 1530 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna
Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 21.4.2003 tarih, 2003-3-38/ÖN-03-AÇ sayılı Özelleştirme Nihai
Bildirim Raporu, 21.4.2003 tarih ve REK.0.07.00.00/46 sayılı Başkanlık önergesi
ile 03-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; devralma işlemine taraf olan
teşebbüslerin ilgili ürün pazarında Tebliğ’de öngörülen pazar payı ve ciro
eşiklerini aşmamaları nedeniyle anılan işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
03-27/322-138
2
ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna
Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ’in kapsamında izne tabi bir devralma olmadığı ifade
edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
Türkiye Zirai Donatım A.Ş., yeni unvanı Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi,
Traktör İşletme Müdürlüğü ve Tarım Makinaları İşletme Müdürlüğü olmak üzere
iki bölümden oluşmakta ve ağırlıklı olarak traktör pazarında faaliyetlerini
sürdürmektedir. Dolayısıyla, özelleştirme işleminin etkileri özellikle traktör
pazarında görüleceğinden, aşağıda traktör pazarına ilişkin genel bilgiler
verilmiştir.
Traktör, inşaat sektörü gibi tarım dışı faaliyetlerde kullanılabildiği gibi, ağırlıklı
olarak tarım sektöründe kullanılmaktadır. Traktör, tarımsal üretimde modern
üretim teknolojilerinin kullanılması olanağını sağlayarak tarımda verimliliği
arttırmakta ve maliyetleri düşürmektedir. Türkiye’de tarımsal nüfusun toplam
nüfusa oranı hala %45 gibi yüksek seviyelerde seyretmektedir. Tarımda
makineleşmenin sağlanması suretiyle tarımsal nüfus oranının aşağıya çekilmesi
ve insan iş gücünün daha etkin bir şekilde kullanılması söz konusu olabilecektir.
Bu çerçevede değerlendirildiğinde, tarımda makineleşme için ihtiyaç duyulan
araçların birçoğunun kullanımında gerekli olan traktör, tarımsal gelişmede en
önemli etken konumundadır.
Türkiye’de traktör değişik formlarda üretilmektedir. Bunlar; komple traktör
(CBU:Completely Build Unit) ya da bir traktörün belli bir kısmını ifade etmek
üzere SKD/CKD (Semi Knock Down, Completely Knock Down) formlarıdır.
Türkiye’de yerli talep büyük oranda komple traktöre yöneliktir. SKD/CKD tipi
üretim ise ihracata yönelik olarak gerçekleştirilmektedir. Türkiye talebinin
tamamına yakını yerli üretimle karşılanabilmektedir. Yerli üreticilerin yabancı
üreticilere göre birtakım maliyet avantajları olması nedeniyle, Türkiye’ye ancak
Türkiye’de üretimi yapılmayan çok kompleks traktörler ithal edilebilmektedir.
Türkiye’de gerçekleşen traktör satışlarında yıldan yıla büyük dalgalanmalar
olmuştur. Traktör talebindeki bu dalgalanmaların en önemli nedeni, izlenen taban
fiyat uygulamaları, destekleme politikaları ve değişken iklim koşulları gibi
nedenlerle çiftçi gelirinin yıldan yıla büyük oranda değişiklik göstermesidir. 1995-
1998 yılları arasında tarımsal gelirdeki artışa paralel olarak traktör talebinde de
artış yaşanmıştır. 1994 yılında Türkiye’de 25.208 adet traktör satılırken, 1998
yılında bu rakam 56.789 adete yükselmiştir. 1999 yılının ilk yarısında da talep
artışı devam etmiş, ancak 17 Ağustos depremini takip eden dönemde traktör
03-27/322-138
3
talebi olağanüstü bir oranda düşüş göstermiştir. 1999 yılındaki traktör satışı, yılın
ilk yarısında gerçekleşen satışlar sayesinde 25.179 adet seviyesine
ulaşabilmiştir. 2000 ve 2001 yıllarında, genel ekonomik durumda gözlenen
olumsuzluklara bağlı olarak traktör satışları sürekli azalmış ve nihayet 2001
yılında Türkiye’de sadece 14.976 adet traktör satılabilmiştir. Tablo-1'de Türkiye
traktör pazarına ilişkin 1994-2001 dönemi verileri gösterilmektedir.
Tablo-1 Türkiye Traktör Pazarı
Yıllar Traktör Parkı Üretim Satış
1994 743.991 24.062 25.208
1995 759.137 38.837 39.035
1996 787.387 46.872 44.997
1997 807.260 55.565 54.753
1998 847.995 60.500 56.789
1999 873.833 27.435 25.179
2000 873.160 16.738 20.357
2001 859.773 15.052 14.976
Türkiye traktör pazarı, pazar payları birbirine oldukça yakın olan iki üretici
teşebbüsün kontrolündedir. Bu teşebbüslerden ilki New Holland’ın da hissedarı
olduğu Türk Traktör ve Ziraat Makina A.Ş. (Türk Traktör), 2002 yılı itibarıyla %….
oranında pazar payına sahiptir. Massey Ferguson lisansı ile üretim yapmakta
olan diğer büyük üretici Uzel Makine San. ve Tic. A.Ş.’nin (Uzel) ise aynı
dönemde pazar payı %….. olarak gerçekleşmiştir. Özelleştirilecek teşebbüs olan
Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi ise 2002 yılı içerisinde yaklaşık 1250 adet
traktör satışı ile %….. oranında pazar payına ulaşmayı başarmıştır. Ancak,
Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin geçtiğimiz yıllar içerisindeki pazar payları
incelendiğinde çok büyük dalgalanmalar gösterdiği tespit edilmiştir. Şöyle ki,
Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin pazar payı 2000 yılında %10, 2001 yılında
ise %1 olmuştur. 2001 yılında satış faaliyetlerini sınırlı bir şekilde yürüten
Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi, 2002 yılı içerisinde gerçekleştirdiği oldukça
avantajlı kampanyalı satışları sayesinde pazar payını %…..’e yükseltmiştir. Bu
üreticilerin yanı sıra, her biri çok düşük pazar paylarına sahip olan Tümosan,
Hema, Universal Traktör gibi teşebbüsler de traktör pazarında faaliyetlerini
sürdürmektedirler.
H.1.2.İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının tespitinde;
tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan
mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı
etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin ana faaliyet konusu traktör üretimidir. Tarım
sektöründe geniş bir kullanım alanı bulan traktörün yerini tutacak başkaca bir
aracın varlığından sözetmek mümkün değildir. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı
"traktör pazarı" olarak belirlenmiştir.
03-27/322-138
4
H.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede
farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve
belirleyici olmaktadır.
Traktör üreticilerinin Türkiye genelinde faaliyet göstermesi ve söz konusu ürünler
bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve
satış koşullarının bölgesel bir farklılık göstermemesi dikkate alınarak, ilgili coğrafi
pazar "Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak tespit edilmiştir.
H.2.Taraflar
H.2.1. Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi
Tarım üreticisinin ihtiyaç duyduğu tarımsal girdileri üretme ve tedarik etme gayesi
ile 1944 yılında Türkiye Zirai Donatım Kurumu adı altında kurulan teşebbüs,
Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından 11.3.1998 tarih 98/25 sayılı karar ile
özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. Sakarya Traktör Sanayi
İşletmesi’nin Adapazarı’ndaki Traktör İşletme Müdürlüğü ve Tarım Makinaları
İşletme Müdürlüğü özelleştirilecektir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Traktör
İşletme Müdürlüğü'nün “Başak” markası altında gerçekleştirdiği üretimini
geçtiğimiz yıllar içerisinde azalttığı ve 1999 yılında 3.004 adet traktör üreten
işletmenin, 2000 yılında 1.517, 2001 yılında 850 ve 2002 yılında ise 220 adet
üretim gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. 2001 yılında sadece 149 adet satış
gerçekleştiren İşletme, 2002 yılında kampanyalı satış uygulaması ile elindeki
stokları eriterek %…. oranında pazar payına ulaşmıştır. Bu çerçevede, 2001
yılında 1,5 trilyon TL. ciro elde eden Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin
Traktör İşletme Müdürlüğü, 2002 yılında ……… trilyon TL ciroya ulaşmıştır.
H.2.2. Sakarya 17 Ağustos Ortak Girişim Grubu
Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin özelleştirilmesi ihalesine teklif veren tek
teşebbüs olan Sakarya 17 Ağustos Ortak Girişim Grubu, Demireller Makine
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Demireller) ve Nurpar Otomotiv Yedek Parça Ticaret ve
Sanayi Ltd. Şti.’nden (Nurpar) oluşmaktadır. Demireller’in ana faaliyet konusu, iş
makinesi, yedek parça, vagon, makine ve tekstil üretimi ve satışıdır. Nurpar ise,
traktör parçası imalatı, Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin bayiliği ve yedek
parça imalatı ile iştigal etmektedir. Her iki şirketin de traktör üretimi faaliyeti
bulunmamaktadır.
H.3.Yapılan Tespitler Ve Hukuki Değerlendirme
1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in 3.
03-27/322-138
5
maddesinde, özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik
birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun 20 trilyon
TL’yi aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki
veya fiili imtiyazlara sahip olması durumunda, ihale şartlarının kamuoyuna
duyurulmasından önce, Rekabet Kurumu’na ön bildirimde bulunulacağı
belirtilmektedir. Yukarıda da ifade edildiği üzere, Sakarya Traktör Sanayi
İşletmesi’nin 2002 yılı cirosu ….. trilyon TL, traktör pazarındaki pazar payı ise
%…..’dir. Ayrıca Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin herhangi bir hukuki veya
fiili imtiyazı bulunmamaktadır. Dolayısıyla, sözkonusu özelleştirme işlemi, 1998/4
sayılı Tebliğ’in 3. maddesi anlamında ön bildirime tabi bir işlem değildir.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, ön bildirime tabi olmamakla birlikte,
özelleştirme kapsamında gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin
ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25
trilyon TL’yi aşması halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi
için Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir.
Söz konusu özelleştirme ihalesine teklif veren tek teşebbüs olan Sakarya 17
Ağustos Ortak Girişim Grubu’nu oluşturan şirketlerden Demireller’in traktör
üretimi alanında doğrudan veya dolaylı herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
Nurpar ise traktör parçası imalatının yanısıra özelleştirilecek teşebbüs olan
Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin bayiliğini yapmaktadır.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen eşikler çerçevesinde yapılan
değerlendirme sonunda, devralma işlemine taraf olan teşebbüslerin toplam
cirolarının yaklaşık 20 trilyon TL olduğu ve pazar paylarının ise %25 eşiğinin
altında kaldığı görülmüştür. Dolayısıyla, söz konusu özelleştirme işlemi
neticesinde Sakarya 17 Ağustos Ortak Girişim Grubu’na gerçekleştirilecek devir
işlemi, Rekabet Kurulu'ndan izin alınması gereken bir işlem değildir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, Sümer Holding A.Ş. ile birleştirilen eski
Türkiye Zirai Donatım A.Ş.’ye ait Adapazarı’ndaki Traktör İşletme Müdürlüğü ile
Tarım Makinaları İşletme Müdürlüğü’nün (Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin),
açılan ihaleye teklif veren tek teşebbüs olan Sakarya 17 Ağustos Ortak Girişim
Grubu tarafından devralınması işlemine izin verilmesine ilişkin olarak;
1. özelleştirilecek teşebbüs olan Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi’nin traktör
pazarındaki pazar payının ve cirosunun 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna
Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ’in 3. maddesinde öngörülen eşiklerin altında olması ve herhangi
bir hukuki veya fiili imtiyaza sahip olmaması nedeniyle, söz konusu özelleştirme
işleminin ön bildirime tabi olmadığına,
03-27/322-138
6
2. Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi ile devralan konumundaki teşebbüs olan
Sakarya 17 Ağustos Ortak Girişim Grubu’nun traktör pazarındaki toplam pazar
paylarının ve cirolarının 1998/4 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde belirtilen eşiklerin
altında olması nedeniyle, söz konusu devir işlemi için Rekabet Kurulu’ndan izin
alınmasına gerek bulunmadığına,
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy