Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-206 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-58/1409-370
Karar Tarihi : 9.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Mehmet ÇETİN
C. ŞİKÂYET EDEN : (…………. ………)
……………………………………………….. ……………….
D. ŞİKÂYET EDİLEN: Türkiye’de faaliyette bulunan taşıma işleri organizatörlüğü 20
yapan firmalar (Freight Forwarders)
E. DOSYA KONUSU: Türkiye’de faaliyette bulunan taşıma işleri
organizatörlüğü yapan firmaların, ordino bedelini birlikte belirlemek
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; şikâyetçinin yurtdışından sipariş ettiği
bir mal için taşıyıcı firmanın taşıma bedeline ek olarak herhangi bir yasal
dayanağı olmayan konşimento bedeli talep ettiği, bu alanda faaliyette bulunan 30
bütün firmaların konşimento bedeli adı altında aynı tutarda ücret tahsil ettikleri ve
bu durumun konşimento bedelinin firmalar tarafından birlikte belirlendiği şüphesi
uyandırdığı iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.9.2009 tarih ve 6500 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 2.10.2009 tarih ve 2009-4-206/İİ-09-MÇ sayılı İlk
İnceleme Raporu, 14.10.2009 tarih ve 09-47 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6.
maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma 40
yapılmasına 09-47/1169-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.12.2009 tarih ve 2009-4-206/ÖA-09-MA sayılı
Önaraştırma Raporu 7.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/422 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
09-58/1409-370
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; taşıma işleri organizatörlüğü yapan
firmalar arasında fiyat anlaşması olduğuna ilişkin herhangi bir emarenin
bulunmadığı, bu nedenle soruşturma açılmasının gerekli olmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Artan dünya ticaret hacmi günümüzde farklı taşıma yöntemlerinin birlikte
kullanılması ihtiyacını doğurmaktadır. Bu ihtiyaca cevap veren ve günümüzde
yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biri de taşıma işleri organizatörlüğü ve bu
alanda faaliyet gösteren taşıma işleri organizatörleridir (Freight Forwarders).
Uluslararası Taşıma İşleri Organizatörleri Birliği (FIATA) ve Avrupa Taşıma İşleri 60
Organizatörleri, Nakliye, Lojistik ve Gümrük Hizmetleri Birliği (CLECAT)’nin
üzerinde uzlaşmaya vardığı tanım çerçevesinde taşıma işleri organizatörleri; bir
veya daha fazla taşıma türü kullanarak taşıma işlemlerini gerçekleştiren; bu
taşımaya ilişkin konsolidasyon, depolama, elleçleme, paketleme, eşyanın gümrük
işlemlerinin yapılması, sigortalanması, kıymetli evrakının hazırlanması ve
ödemenin tahsilatı gibi işlemleri yürüten firmalardır. Bu firmaların en belirgin
özelliklerinden biri kendilerine ait taşıma araçlarının bulunmaması buna karşın
gemi, TIR, tren ve uçak ya da birbiri ardına bunlardan birkaçını acentelik veya
hizmet satın alım yönetimi ile kullanarak taşımaların organizasyonunu
gerçekleştirmeleridir. 70
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu çerçevesinde çıkarılan Karayolu Taşıma
Yönetmeliği kapsamında uluslararası lojistik ve kargo taşımacılığı alanında
faaliyet gösteren firmalar ile taşıma işleri organizatörleri karşılaştırıldığında;
lojistik ve kargo firmalarının mevzuattan kaynaklanan kendi araçlarına sahip olma
zorunluluğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, taşıma işleri organizatörlerinin
sundukları hizmetin niteliği kendi araçlarına sahip olmayı gerektirmemektedir.
Taşıma işleri organizatörleri ile taşıma faaliyeti gerçekleştiren diğer firmalar
arasındaki bu fark karayolu taşımacılığında olduğu kadar, havayolu, demiryolu ve
denizyolu taşımacılığı için de geçerlidir. Örneğin, dünyanın farklı ülkelerindeki
limanlar arasındaki hatlarda faaliyet gösteren düzenli hat taşıyıcıları kendi 80
gemileri ile belirli bir program dâhilinde taşıma gerçekleştirirken; taşıma işleri
organizatörleri ise düzenli hat taşıyıcılarından ve diğer armatörlerden çoğu
zaman acentelik sözleşmesi çerçevesinde aldıkları hizmetleri müşterilerine
satmaktadırlar.
Taşıma işleri organizatörlerinin bu özellikleri göz önüne alındığında, belli bir araç
veya taşıma yöntemine bağlı kalmaksızın tüm taşıma alternatiflerini esnek bir
biçimde kullanabildiklerini ve bu yönüyle diğer taşıma işlemi gerçekleştiren
firmalardan ayrıldıklarını söylemek mümkündür. Öte yandan, taşıma işleri
09-58/1409-370
3
organizatörleri malın taşınmasının yanında malın depolanması ve gümrük
formaliteleri gibi diğer işlemleri de gerçekleştirmektedirler. 90
İnceleme konusu dosya bakımından yukarıda bahsedilen pazar koşulları da
dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “taşıma işleri organizatörlüğü” pazarı olarak
tanımlanmıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu uygulamanın ülke genelindeki tüm limanlarda gerçekleşebilme
ihtimali nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
100
I.2.1. Konşimento Bedeli ve Ordino Bedeli
Konşimento, dış ticarete konu emtianın teslim alındığını gösteren, gönderenin ve
alıcının adlarını ihtiva eden belge olup, kıymetli evrak hüviyetindedir. Alıcı
kendisine evvelden gönderilen bu evrak olmaksızın malı teslim alamaz. Şikâyet
dilekçesinde zikredilen “konşimento” ibaresinin anlamı bu şekilde olduğundan
önaraştırma konusu teşkil etmesi de olanaksızdır.
Şikâyet dilekçesi içeriğinden ve şikâyetçinin kendisi ile yapılan görüşmeden
anlaşıldığı üzere, şikâyetin konusunu ordino bedellerinin birlikte belirlenip,
tüketiciden haksız yere tahsil edildiği iddiası oluşturmaktadır. Ordino, konşimento
veya yük senetlerine göre düzenlenen bir belgedir ve taşıma senetlerinde yer 110
alan tüm bilgileri ihtiva etmektedir. Dolayısıyla ordino ücreti, ordino belgesi
düzenleme ücretidir ve sadece ithalat taşımalarında söz konusudur. Hukuki
açıdan bakıldığında eşyanın mülkiyetinin devri yani teslimi için taşıma senedinin
gümrük idaresine ibrazı yeterlidir. Zira taşıma senedinde eşyanın göndereni ve
gönderileni bellidir, bu senetle eşyanın alıcıya teslim edileceği garanti altına
alınmıştır. Ordino ile ilgili ne Türk Ticaret Kanunu’nda ne de Gümrük Kanunu’nda
bir hüküm bulunmamakta ve hukuki açıdan bir değer taşımamaktadır. Nitekim
Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün
B.02.1.GÜM.0.06.00.07.203-4410 sayılı yazısında ordino belgesinin
kaldırılmasında sakınca olmadığı hakkında şu ifadeler yer almaktadır: 120
“Ordino, işlemlerin bir aşamadan diğer bir aşamaya geçerken, önceki aşamaların
tamamlanıp tamamlanmadığının kontrolünü sağlamak amacıyla yürürlüğe
konulmuş bir belge iken, zaman içinde bu belgeye taşıyıcılar tarafından farklı
fonksiyonlar yüklenmiştir. Oysa bu kontrol taşıma senedi ile de sağlanabilir ki,
özellikle gümrük işlemlerinin bilgisayar ortamında yapılacağı idarelerde iş
akımları BİLGE sistemi tarafından kontrol edilebileceğinden, ordino bu yönüyle
de anlamını yitirmektedir.
Ülkemizin AB ile gümrük birliğine girmiş olması nedeniyle Türkiye-AB Ortaklık
Konseyinin 1/95 sayılı kararı gereğince, gümrük işlemlerini basitleştirmek ve
gümrük mevzuatını AB gümrük mevzuatı ile uyumlu hale getirmek amacıyla 130
hazırlanan ve 05.02.2000 tarihinde yürürlüğe giren Gümrük Kanunu ile gümrük
09-58/1409-370
4
işlemlerinde kullanılan belge sayısının azaltılması amaçlanmış ve bir kısım
belgeler kaldırılmış bir kısmı da topluluk standartlarına uyumlu hale getirilmiştir.
Gümrük mevzuatımızı uyarlamakla yükümlü olduğumuz hiçbir Avrupa Birliği
ülkesinde ordino gibi bir belge kullanılmadığı hususu da dikkate alındığında gerek
Türk Ticaret Kanununda gerekse Gümrük Kanununda yer almayan bu belgenin
kaldırılmasında gümrük mevzuatı açısından bir sakınca bulunmamaktadır.”
Buna karşılık sektörde faal teşebbüsler tarafından ordino bedeli terimi bir
alışkanlık olarak yaygın halde kullanılmaktadır ve hukuki anlamına karşılık
gelmese de verilen “özet beyan hazırlama” hizmeti karşılığı talep edilen hizmet 140
bedeli bazı teşebbüslerin muhasebe kayıtlarında ordino ücreti adıyla
izlenmektedir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyete konu olan ordino ücretlerinin bir tarife ile belirlenmişçesine aynı olması,
fiyatların firmalar tarafından ortak tespit edildiği izlenimi uyandırdığı iddia
edilmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu 150
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” kabul edilmiştir. Ayrıca 4.
maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde “mal veya hizmetlerin alım ya da satım
fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi”nin rekabeti bozucu anlaşmalara örnek teşkil ettiği
belirtilmiştir.
Taşıma işleri organizatörlerinin faaliyetleri daha önceki Kurul Kararlarına da konu
olmuştur. Kurul, 13.11.2003 tarih ve 03-73/879(a)-379 sayılı kararında UTİKAD’ın
uluslararası karayolu, havayolu, denizyolu, demiryolu ile eşya, kargo taşımacılığı,
acenteliği, organizatörlüğü, müteahhitliği, komisyonculuğu, danışmanlığı ve
benzeri konularda iştigal eden gerçek ve tüzel kişi üyelerinin hizmet maliyetleri 160
alanında bilgilendirilmesi amacıyla üyelere veri aktarımı hususundaki Yönetim
Kurulu karar taslağına menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebine ilişkin olarak;
- Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği Yönetim
Kurulu’nun çeşitli hizmet tarifeleri tespit edip üyelerine bildirmesinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
- Söz konusu Karar taslağı için 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
yapılan bireysel muafiyet değerlendirmesi sonucunda, kararın anılan maddede
belirtilen şartların tamamını taşımadığı anlaşıldığından karara bireysel muafiyet 170
tanınamayacağına,
karar vermiştir. Kurul’un 13.11.2003 tarih ve 03-73/879(b)-M sayılı toplantısında
UTİKAD'ın, uluslararası karayolu, havayolu, denizyolu, demiryolu ile eşya, kargo
taşımacılığı, acenteliği, organizatörlüğü, müteahhitliği, komisyonculuğu,
09-58/1409-370
5
danışmanlığı ve benzeri konularla iştigal eden gerçek ve tüzel kişi üyelerinin
sunduğu hizmetlerin fiyatlarını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip
etmediğinin tespiti yönünden önaraştırma yapılmasına re’sen karar verilmiştir.
Kurul’un 18.3.2004 tarih ve 04-20/200-40 sayılı kararında UTİKAD tarafından
“Hizmet Ücret Tarifesi” adı altında bir kitapçık hazırlanarak, ilgililerin maliyet
verileri olduğunu iddia ettikleri parasal büyüklüklere ilişkin bilgileri, üyelerine 180
dağıtması faaliyetine ilişkin olarak; bildirimin, UTİKAD’ın inisiyatifi ile yapılması,
inceleme konusu uygulamanın ilgili ürün pazarında bağlayıcı olarak
uygulanmaması, sunulan hizmetin niteliği ve pazarın dinamik yapısı gereği tüm
üyelerce uygulanmasının muhtemel görülmemesi, pazardaki rekabetçi yapıda
muhtemel bir zararın varlığının tespit edilememiş olması ve 2003 yılında
uygulamaya devam edilmediği hususları dikkate alınarak; soruşturma açılmasına
gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) ve
Uluslararası Taşıma Organizatörleri Derneği (UTODER) verilerine göre
Türkiye’de hâlihazırda taşıma işleri organizatörü olarak faaliyet gösteren 3000 190
civarında firma bulunmaktadır. Bunun ötesinde, sektörde pazar payı itibariyle
ilgili pazarın önemli bir kısmını elinde bulunduran bir teşebbüs yoktur. Öte
yandan, yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, taşıma işleri organizatörlüğü
piyasasında piyasa şartlarından dolayı fiyat tespiti anlaşmalarının
uygulanmasının zor olduğu kanaatine varılmıştır.
Yerinde inceleme safhasında teşebbüs birliği hüviyetindeki UTİKAD ile pazarda
yüksek payı bulunan üç adet teşebbüs nezdinde yerinde inceleme
gerçekleştirilmiştir.
UTİKAD idare binasında yapılan yerinde inceleme kapsamında Dernek’ten
üyelere giden sirküler, mesaj ve sair iletişim unsurları raportörlerce incelenmiş, 200
üyeleri fiyat birlikteliğine sevk edecek yahut o izlenimi edindirecek içerikte
herhangi bir bulguya rastlanmamıştır. Sektörde faal teşebbüslerden 3S Transport
ve Lojistik Ltd. Şti., DHL Worldwide Express Taşımacılık ve Tic. A.Ş. (DHL) ve
Ünsped Paket Servisi San. ve Tic. A.Ş. (Ünsped)’de yapılan yerinde
incelemelerde de müşteri paylaşımı yahut fiyat anlaşması olduğuna ilişkin bir
bulguya rastlanmamıştır.
Öte yandan, Ünsped’de yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen ve
pazarlama departmanı tarafından şirket üst yönetimine sunulmak üzere
hazırlanan pazarlama elemanlarının ziyaretlerinin dağılımı konulu Rapora göre
………. Ticari Sır………. olması müşteri paylaşımı ya da ortak fiyat belirleme gibi 210
bir eylemin olduğu izlenimini vermekten çok uzaktır. Nitekim ciddi indirimler alan
kurumsal müşteriler çoğunlukla pazarlama ziyaretleri esnasında rakiplerden daha
uygun fiyatlar teklif edilerek kazanılmaktadır. Yerinde incelemede Ünsped’den
elde edilen mezkur şirketin kendisine ve rakiplerine ait fatura örnekleri aşağıdaki
şekildedir:
Tablo 1: Ünsped’den elde edilen faturalar
..........Ticari Sır……….
09-58/1409-370
6
Ayrıca, DHL nezdinde yapılan yerinde inceleme esnasında, elde edilen
yazışmalar DHL ile rakiplerinin birbirlerinin fiyat politikalarını yakından takip
ederek müşterilerine daha uygun fiyat yarışı içinde olduklarını göstermektedir. 220
Aşağıdaki tabloda sunulan DHL’den elde edilen fatura örnekleri de
göstermektedir ki; DHL, müşterilerinin hizmet alım potansiyellerini ölçüt alarak
müşterilerinden farklı hizmet bedelleri tahsil etmektedir. DHL tarafından büyük
montanlı hizmet satın alan kurumsal müşterilere sağlanan fiyatlar aşağıdaki
gibidir:
Tablo 2: DHL tarafından büyük montanlı hizmet satın alan kurumsal müşterilere sağlanan fiyatlar
..........Ticari Sır……….
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; taşıma işleri organizatörlüğü 230
yapan firmaların, ordino bedelini birlikte belirledikleri iddiasına ilişkin olarak 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy