Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-2-15 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 18-08/137-67
Karar Tarihi : 15.03.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: İ. Atalay YOLCU, Pelin ERDOĞAN, Mesut MORGÜL,
Burcu ÇALIŞKAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : TUSAŞ-Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.
Fethiye Mah. Havacılık Blv. No:17 06980 Kahramankazan/Ankara
(1) D. DOSYA KONUSU: TUSAŞ-Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. ile Sarsılmaz
Silah Sanayi A.Ş. arasında bir ortak girişim şirketi kurulması işlemine izin
verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 08.03.2018 tarihinde giren bildirim
üzerine düzenlenen 12.03.2018 tarih ve 2018-2-15/Öİ sayılı Ön İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu işleme izin verilmesinde sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Başvuruda özetle; TUSAŞ-Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ) ile Sarsılmaz
Silah Sanayi A.Ş. (Sarsılmaz) arasında askeri helikopterlerde kullanılacak topun
üretimine ilişkin bir ortak girişim şirketi kurulması işlemine izin verilmesi talep edilmiştir.
(5) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin üçüncü fıkrası hükmü
çerçevesinde, bir ortak girişimin anılan Tebliğ çerçevesinde bir devralma işlemi
sayılabilmesi için ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması ve ortak girişimin
bağımsız bir iktisadi varlık (tam işlevsel) olarak ortaya çıkması unsurlarının birlikte
sağlanması gerekmektedir.
(6) İki ya da daha fazla teşebbüs ya da kişinin başka bir teşebbüs üzerinde belirleyici etki
uygulama imkânına sahip olması durumunda ortak kontrolden söz edilmektedir.
Belirleyici etki, bir teşebbüsün stratejik ticari eylemlerine yön veren kararları
engelleyebilme yetkisi anlamına gelmektedir. Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve
Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz’un (Kılavuz) 50 ve devamı paragraflarında ortak
kontrolün ortaya çıktığı başlıca durumlar tarafların eşit oy hakkına sahip olması, stratejik
kararların alınmasında veto haklarının bulunması ya da oy haklarının ortaklaşa
kullanılması olarak açıklanmaktadır.
(7) Bu anlamda, ana şirketlerin kontrol edilen teşebbüsle ilgili önemli kararlarda (üst
yönetimin atanması, bütçe, işletme planı, önemli yatırımlar gibi) mutabakata varmak
zorunda olduğu hallerde ortak kontrol söz konusudur. Bir başka deyişle ortak kontrol
incelenirken; pay dağılımının eşit olup olmadığı, yönetimde ana teşebbüslerin eşit
olarak temsil edilip edilmediği, toplantı ve karar yetersayılarına yönelik düzenlemeler,
eşit ortaklık ve/veya yönetimde eşit temsil olmaması durumlarında şirketin stratejik
18-08/137-67
2/4
kararlarında azınlık hissesi/azınlık temsil sahibi tarafın veto hakkı, altın hisse gibi
kendisine kilitleme hakkı bahşeden enstrümanların olup olmadığı irdelenmektedir.
(8) Taraflar arasında akdedilen Ortak Girişim Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ilgili maddelerine
göre bildirim konusu işlem sonrasında;
- (…..)
düzenlenmiştir. Dolayısıyla Sözleşme hükümleri incelendiğinde kurulacak ortak girişimin
TUSAŞ ve Sarsılmaz’ın ortak kontrolü altında olacağı anlaşılmaktadır.
(9) Bildirim konusu işlemin 2010/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde bir devralma olarak
değerlendirilmesi için aranan ikinci kriter ise, üzerinde ortak kontrol tesis edilen
işletmenin bağımsız bir iktisadi varlık niteliğini taşıması, diğer bir deyişle tam işlevsel
olmasıdır. Bu kriter ile ifade edilen temel amaç, kurulacak olan ortak girişimin
kurucularından bağımsız olarak ilgili pazarda faaliyetlerini sürdürebilen ayrı bir teşebbüs
olarak tanımlanabilmesini sağlamaktır.
(10) Kılavuz’da belirtildiği üzere, ana şirketler ile ortak girişim arasındaki büyük miktarlardaki
satış ve satın alma ilişkilerinin, ortak girişimin tam işlevsellik niteliğinin
değerlendirmesinde dikkate alınması gerekmektedir. Bu değerlendirmelerde ortak
girişimin ana şirketlerine yaptığı satışların toplam üretimine oranı önemli bir unsurdur.
Kılavuz’da; ortak girişimin cirosunun %50’den fazlasını üçüncü kişilere yaptığı
satışlardan elde etmesi halinde bunun tipik olarak bir tam işlevsellik göstergesi olacağı,
bu oran %50’nin altında ise, olaya özgü bir analizin gerekli olduğu, operasyonel
bağımsızlığın tespiti için ortak girişim ile ana şirketler arasındaki ilişkinin gerçek
anlamda ticari nitelikte olmasının beklendiği belirtilmektedir. Bu kapsamda ortak
girişimin, ana şirketlerine üçüncü kişilerden farklı davranmaması halinde, tahmini
satışlarının en azından %20’sinin üçüncü kişilere yapılacak olması yeterli olabilmektedir.
İlaveten yapılacak değerlendirmelerde pazarın yapısı da dikkate alınmalıdır.
(11) Bildirim Formunda da belirtildiği üzere, işlem sonrasında ortak girişim taarruz
helikopterlerinde kullanılacak top sistemlerinin geliştirilmesi, tasarımı, üretimi, lojistik
desteği, pazarlanması ve ihracatı alanında faaliyet gösterecektir. Hâlihazırda Türkiye’de
taarruz helikopterlerinde kullanılacak top sistemlerini tasarlayan, üreten, geliştiren,
lojistik destek sağlayan, pazarlayan ve ihraç eden bir şirket bulunmamaktadır. İşlem
sonrasında öncelikle söz konusu topların prototipi yapılacak olup, prototip yeterli
görüldüğünde ise seri üretime geçilecektir. Söz konusu ürünün Türkiye’de tek alıcısı
TUSAŞ olacak, ürün ayrıca yurtdışına da satılacaktır.
(12) Kurulacak ortak girişimin üreteceği ürünlerin büyük bir kısmını ortak girişimin tarafı olan
TUSAŞ’a satması Kılavuz’da yer alan yukarıdaki ifadeler ile çelişiyor gibi görünse de
söz konusu top sisteminin kullanılacağı taarruz helikopterlerinin Türkiye’de yalnızca
TUSAŞ tarafından üretilmesi ve satılması ve dünyaya da ihraç edilmesinin planlanması
nedeniyle bu durum ortak girişimin tam işlevsellik niteliğine halel getirmeyecektir.
Ayrıca, Türkiye’deki tek askeri helikopter üreticisi TUSAŞ dışında taarruz helikopterleri
için top üreten ya da ithal eden herhangi bir başka teşebbüs olmadığı gibi, top
üreticilerinin de Türkiye’de TUSAŞ dışında herhangi bir müşterisi bulunmamaktadır.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti ve bağlı kamu kurum ve kuruluşları alımlarını TUSAŞ’tan
gerçekleştirmektedir.
18-08/137-67
3/4
(13) Dolayısıyla, taarruz helikopterleri için top sistemlerinin Türkiye’deki tek alıcısının TUSAŞ
olması, ortak girişimlerin satışlarına ilişkin olarak Kılavuz’da yer alan satış yüzdelerinin,
yine Kılavuz’da geçen “pazarın yapısı”ndan kaynaklanan koşullar nedeniyle doğrudan
uygulanabilir olmadığına işaret etmektedir. Bu noktada değerlendirme bakımından
önem arz eden diğer bir husus, ortak girişimin orta ve uzun vadede yalnızca ortaklarına
dönük değil, dış pazarlardan gelebilecek talebi de dikkate alarak kuruluyor olması ve
hedefler arasında ihracata da yer veriliyor olmasıdır. Bu durum dikkate alındığında,
kurulacak ortak girişimin başlangıçta Türkiye’de sadece ana şirketlerinden TUSAŞ’a
satış yapacak olmasının, tam işlevsellik niteliğini ortadan kaldırmayacağı
değerlendirilmektedir.
(14) Öte yandan Sözleşme incelendiğinde, ortak girişimin işlem sonucunda kendine ait
muhasebe, personel, idare organının bulunacağı ve yeterli kaynaklara erişim imkânına
sahip olacağı anlaşılmaktadır. Ayrıca, ilgili teşebbüsler arasındaki Sözleşme'de ortak
girişime süre bakımından herhangi bir sınırlama getirilmediği görülmektedir. Dolayısıyla
kurulacak ortak girişimin tam işlevsellik niteliğine sahip olacağı kanısına varılmış olup;
bu bilgiler doğrultusunda bildirim konusu işlemin, bağımsız bir iktisadi varlığın tüm
işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişim kurulması niteliğini taşıdığı ve
2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. Maddesi çerçevesinde bir devralma işlemi olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır. Ayrıca, tarafların cirolarının 2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin birinci
fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde öngörülen eşikleri aşması nedeniyle işlemin
Kurulumuzun iznine tabi olduğu anlaşılmıştır.
(15) 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca, bildirim konusu işlemden etkilenme ihtimali olan ve
taraflardan iki veya daha fazlasının aynı ürün pazarında faaliyette bulunduğu ya da
taraflardan en az bir tanesinin bir diğerinin faaliyet gösterdiği herhangi bir ürün pazarının
alt veya üst pazarında ticari faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarları etkilenen pazarları
oluşturmaktadır.
(16) TUSAŞ askeri uçak, helikopter, insansız hava aracı, uydu sistemleri alanında faaliyet
göstermekte olup, Türkiye’deki tek askeri helikopter üreticisidir. Sarsılmaz ise spor
silahları, savunma araç ve gereçleri, her çap ve modelde yarı otomatik ve otomatik yivli,
namlulu askeri silahların üretilmesi ve satılması alanında faaliyet göstermekte olup,
Sarsılmaz’ın üretiminin tamamına yakınını hafif silahlar oluşturmaktadır. Kurulacak ortak
girişim ise işlem sonrasında taarruz helikopterlerinde kullanılacak top sistemlerinin
ulusal ve uluslararası pazarlara sunulmak üzere tasarımı, üretimi, geliştirilmesi, lojistik
desteği, pazarlanması ve ihracatı alanında faaliyet gösterecektir.
(17) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde; bildirim konusu ortak girişim işlemi
sonucunda, Türkiye’de herhangi bir pazarda hâkim durum yaratılması veya mevcut bir
hâkim durumun güçlendirilmesi sonucunun ortaya çıkmayacağı kanaatine varılmıştır.
18-08/137-67
4/4
H. SONUÇ
(18) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme
izin verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy